Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Tây Nguyên

Luận án tiến sĩ nghiên cứu giải pháp phát triển du lịch bền vững tây nguyên, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa học cho vấn đề thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Đức Tuy
• Người hướng dẫn: GS. Đàm Văn Nhuệ
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Tây Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• Tình hình nghiên cứu
• Mục đích nghiên cứu của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Nhiệm vụ luận án phải giải quyết
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của đề tài
• Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
• 1.1. Du lịch và một số vấn đề về phát triển du lịch
• 1.1.1. Một số khái niệm liên quan đến du lịch
• 1.1.2. Tài nguyên du lịch và điểm hấp dẫn du lịch
• 1.1.3. Phát triển du lịch
• 1.1.4. Quan điểm về phát triển du lịch
• 1.1.5. Các điều kiện phát triển du lịch
• 1.1.6. Các xu thế cơ bản trong phát triển du lịch
• 1.2. Vị trí, vai trò của ngành du lịch đối với sự phát triển kinh tế-xã hội
• 1.2.1. Vị trí của ngành du lịch
• 1.2.2. Vai trò của ngành du lịch
• 1.2.2.1. Đối với phát triển kinh tế
• 1.2.2.2. Vai trò du lịch trong lĩnh vực văn hoá - xã hội
• 1.2.2.3. Vai trò của du lịch trong hội nhập quốc tế
• 1.3. Phát triển du lịch bền vững
• 1.3.1. Định nghĩa về phát triển du lịch bền vững
• 1.3.2. Các yếu tố tác động đến việc phát triển du lịch bền vững
• 1.3.2.1. Về kinh tế
• 1.3.2.2. Về chính trị
• 1.3.2.3. Về môi trường
• 1.3.3. Tiêu chí phát triển du lịch bền vững
• 1.4. Hợp tác, liên kết vùng - yếu tố quan trọng hàng đầu trong phát triển du lịch bền vững
• 1.4.1. Vùng lãnh thổ, vùng kinh tế và vùng du lịch
• 1.4.2. Xác định các bên tham gia hợp tác, liên kết trong hoạt động du lịch
• 1.4.3. Xác định nội dung hợp tác, liên kết phát triển du lịch bền vững
• 1.5. Kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững
• 1.5.1. Kinh nghiệm thế giới
• 1.5.1.1. Thành phố Kyoto - Nhật Bản
• 1.5.1.2. Thành phố Madrid - Tây Ban Nha
• 1.5.1.3. Khu sinh thái rừng mưa Chilamate - Nam Mỹ
• 1.5.2. Kinh nghiệm trong nước
• 1.5.2.1. Thành phố Hội An - Quảng Nam
• 1.5.2.2. Du lịch cộng đồng Bản Lác, Mai Châu, tỉnh Hòa Bình
• 1.5.3. Bài học kinh nghiệm thành công
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN TÂY NGUYÊN
• 2.1. Tổng quan về Tây Nguyên
• 2.1.1. Điều kiện kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.1.1.1. Tăng trưởng kinh tế
• 2.1.1.2. Nông lâm nghiệp
• 2.1.1.3. Công nghiệp và xây dựng
• 2.1.1.4. Thương mại - dịch vụ
• 2.1.2. Hạ tầng kinh tế kỹ thuật
• 2.1.2.1. Về giao thông
• 2.1.2.2. Bưu chính viễn thông
• 2.1.2.3. Hệ thống ngân hàng, tín dụng
• 2.1.2.4. Cơ sở đào tạo du lịch
• 2.1.2.5. Cơ sở hạ tầng y tế
• 2.2. Thực trạng phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.2.1. Về Kinh tế
• 2.2.1.1. Khách du lịch
• 2.2.1.2. Thu nhập du lịch Tây Nguyên
• 2.2.1.3. Hiện trạng cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
• 2.2.1.4. Đầu tư phát triển du lịch Tây Nguyên
• 2.2.2. Về chính trị
• 2.2.2.1. Cơ chế, chính sách và môi trường đầu tư phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.2.2.2. Quản lý Nhà nước về phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.2.2.3. An ninh, chính trị ảnh hưởng đến việc phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.2.2.4. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử
• 2.2.2.5. Phát triển nguồn nhân lực hoạt động du lịch
• 2.2.3. Về môi trường
• 2.2.3.1. Tài nguyên đất đai
• 2.2.3.2. Tài nguyên du lịch thiên nhiên
• 2.3. Các nhân tố quan trọng cho sự phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.3.1. Sản phẩm du lịch
• 2.3.2. Liên kết phát triển du lịch Tây Nguyên
• 2.3.3. Công tác xúc tiến quảng bá du lịch
• 2.4. Đánh giá mức độ bền vững của du lịch Tây Nguyên
• 2.4.1. Qua phỏng vấn khách du lịch đến Tây Nguyên
• 2.4.1.1. Quá trình xây dựng phiếu, gửi phiếu phỏng vấn
• 2.4.1.2. Tổng hợp kết quả
• 2.4.2. Đánh giá theo tiêu chí bền vững
• 2.4.2.1. Chính trị
• 2.4.2.2. Môi trường
• 2.5. Phân tích SWOT cho phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.5.1. Thiết lập Ma trận SWOT du lịch bền vững Tây Nguyên
• 2.5.2. Kết hợp điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức để xây dựng định hướng phát triển du lịch bền vững
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG TÂY NGUYÊN ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Bối cảnh chung ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 3.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 3.1.2. Bối cảnh trong nước
• 3.1.3. Bối cảnh của vùng Tây Nguyên
• 3.2. Quan điểm, mục tiêu và định hướng phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 3.2.1. Định hướng phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên đến năm 2020
• 3.2.1.1. Định hướng không gian du lịch Tây Nguyên
• 3.2.1.2. Định hướng thị trường du lịch
• 3.2.1.3. Định hướng phát triển sản phẩm du lịch
• 3.2.1.4. Định hướng phát triển các tuyến du lịch
• 3.3. Đề xuất giải pháp phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 3.3.1. Nhóm giải pháp bền vững về kinh tế
• 3.3.1.1. Giải pháp phát triển bền vững về kinh tế du lịch
• 3.3.2. Nhóm giải pháp về ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội
• 3.3.3. Nhóm giải pháp phát triển bền vững về Văn hóa - Xã hội
• 3.3.3.1. Bảo tồn, phát huy di sản văn hóa và tài nguyên du lịch nhân văn
• 3.3.3.2. Phát triển nguồn nhân lực
• 3.3.4. Nhóm giải pháp phát triển bền vững về môi trường
• 3.3.4.1. Bảo tồn và khai thác bền vững tài nguyên và đa dạng sinh học
• 3.3.4.2. Tuyên truyền nâng cao nhận thức
• 3.3.5. Giải pháp hợp tác, liên kết phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 3.3.5.1. Chủ động và tích cực hội nhập và hợp tác quốc tế về du lịch
• 3.3.5.2. Xây dựng các hành lang du lịch kết nối các địa phương trong "Tam giác phát triển"
• 3.3.5.3. Tăng cường hợp tác quốc tế về du lịch
• 3.3.6. Tăng cường quản lý nhà nước về kinh tế, văn hóa, xã hội và MT
• 3.3.6.1. Giải pháp quy hoạch và quản lý quy hoạch
• 3.3.6.2. Kiện toàn và đổi mới tổ chức, cơ chế quản lý
• 3.3.6.3. Tăng cường xúc tiến quảng bá du lịch
• 3.3.7. Đề xuất cơ chế, chính sách cho phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên
• 3.3.7.1. Đối với Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương
• 3.3.7.2. Đối với vùng Tây Nguyên
• 3.3.7.3. Đối với các tỉnh Tây Nguyên
• 3.3.7.4. Đối với doanh nghiệp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Tài liệu tiếng Việt
• Tài liệu tiếng Anh
• TỔNG HỢP KẾT QUẢ PHỎNG VẤN MỨC ĐỘ HÀI LÒNG CỦA DU KHÁCH ĐẾN ĐĂK LĂK
• TỔNG HỢP KẾT QUẢ PHỎNG VẤN MỨC ĐỘ HÀI LÒNG CỦA DU KHÁCH ĐẾN GIA LAI
• TỔNG HỢP KẾT QUẢ PHỎNG VẤN MỨC ĐỘ HÀI LÒNG CỦA DU KHÁCH ĐẾN ĐĂKNÔNG
• TỔNG HỢP KẾT QUẢ PHỎNG VẤN MỨC ĐỘ HÀI LÒNG CỦA DU KHÁCH ĐẾN LÂM ĐỒNG
• TỔNG HỢP KẾT QUẢ PHỎNG VẤN MỨC ĐỘ HÀI LÒNG CỦA DU KHÁCH ĐẾN KON TUM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Tây Nguyên

Tây Nguyên, với tài nguyên thiên nhiên phong phú và văn hóa đa dạng, đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách. Tuy nhiên, phát triển du lịch bền vững tại đây vẫn còn nhiều thách thức. Việc áp dụng các giải pháp phát triển du lịch bền vững là cần thiết để bảo tồn tài nguyên và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng địa phương.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Du Lịch Bền Vững Tại Tây Nguyên

Du lịch bền vững không chỉ giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Việc phát triển du lịch bền vững sẽ góp phần nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và văn hóa.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Các yếu tố như chính sách quản lý, cơ sở hạ tầng và sự tham gia của cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững tại Tây Nguyên.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Tây Nguyên

Mặc dù Tây Nguyên có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển du lịch bền vững gặp phải nhiều thách thức. Tình trạng ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên không bền vững và thiếu sự liên kết giữa các địa phương là những vấn đề cần giải quyết.

2.1. Ô Nhiễm Môi Trường Và Tác Động Đến Du Lịch

Ô nhiễm môi trường do hoạt động du lịch không kiểm soát có thể làm giảm sức hấp dẫn của Tây Nguyên đối với du khách. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả để duy trì tài nguyên du lịch.

2.2. Khai Thác Tài Nguyên Không Bền Vững

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên mà không có kế hoạch hợp lý có thể dẫn đến cạn kiệt tài nguyên. Cần có các chính sách bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên du lịch.

III. Phương Pháp Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tại Tây Nguyên

Để phát triển du lịch bền vững, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các giải pháp như phát triển du lịch cộng đồng, bảo tồn văn hóa và môi trường là rất quan trọng.

3.1. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng

Du lịch cộng đồng giúp người dân địa phương tham gia vào hoạt động du lịch, từ đó nâng cao thu nhập và bảo tồn văn hóa. Đây là một trong những giải pháp quan trọng cho phát triển bền vững.

3.2. Bảo Tồn Văn Hóa Và Môi Trường

Bảo tồn các giá trị văn hóa và môi trường là yếu tố then chốt trong phát triển du lịch bền vững. Cần có các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cho cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Tây Nguyên

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp phát triển du lịch bền vững tại Tây Nguyên đã mang lại những kết quả tích cực. Các mô hình du lịch cộng đồng và sinh thái đang dần được triển khai.

4.1. Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng Thành Công

Một số mô hình du lịch cộng đồng tại Tây Nguyên đã thành công trong việc nâng cao thu nhập cho người dân và bảo tồn văn hóa địa phương. Các mô hình này cần được nhân rộng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Kinh Tế

Nghiên cứu cho thấy rằng du lịch bền vững đã góp phần tăng trưởng kinh tế cho các địa phương tại Tây Nguyên, tạo ra nhiều việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Du Lịch Bền Vững Tại Tây Nguyên

Tương lai của du lịch bền vững tại Tây Nguyên phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư để phát triển bền vững.

5.1. Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Sự hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng để phát triển du lịch bền vững. Cần có các chương trình hợp tác cụ thể.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Định hướng phát triển du lịch bền vững tại Tây Nguyên cần tập trung vào bảo tồn tài nguyên và phát triển kinh tế địa phương. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Giải pháp phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên" do nghiên cứu sinh Nguyễn Đức Tuy thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, chuyên ngành Kinh tế Phát triển (mã số 62.05), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Đàm Văn Nhuệ (hướng dẫn chính) và TS. Bùi Trường Giang (hướng dẫn phụ), bảo vệ năm 2014.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Phát triển bền vững là xu thế của xã hội, được Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) đưa ra tại Hội nghị về Môi trường và Phát triển của Liên Hợp Quốc tại Rio de Janeiro (1992) và khẳng định lại tại Johannesburg (2002), đặt ra yêu cầu kết hợp hài hòa giữa ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường. Tại Việt Nam, chủ trương này được cụ thể hóa qua Kế hoạch quốc gia về môi trường và phát triển bền vững 1991-2000, Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg, Quyết định số 153/2004/QĐ-TTg, cùng Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030, trong đó xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn gắn chặt với bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường, quốc phòng và an ninh.

Vùng Tây Nguyên sở hữu vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, văn hóa và lịch sử thuận lợi, song hoạt động du lịch phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Tài nguyên du lịch chưa được khai thác hợp lý và thiếu gắn kết với công tác bảo tồn, tôn tạo. Hoạt động du lịch phát triển không đồng đều giữa các địa phương trong vùng; sản phẩm du lịch đơn điệu, thiếu khác biệt; các hoạt động liên kết phát triển chưa được triển khai đầy đủ. Thu nhập từ du lịch của vùng Tây Nguyên ở mức thấp, chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng thu nhập du lịch của cả nước; nguồn thu của dân cư địa phương còn manh mún. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực phục vụ du lịch thiếu hụt và chất lượng chưa cao; môi trường sinh thái chịu nhiều tác động tiêu cực do tình trạng phá rừng, các danh thắng thác, hồ bị khô nước hoặc ô nhiễm do xung đột lợi ích với các ngành kinh tế khác. Xuất phát từ thực tế đó, luận án lựa chọn nghiên cứu giải pháp phát triển du lịch Tây Nguyên theo hướng bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Đánh giá và dự báo các chiều hướng của bối cảnh quốc tế, khu vực (gồm tiểu vùng sông Mê Kông, Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia, Hành lang kinh tế Đông - Tây) và bối cảnh trong nước đến năm 2020 tác động đến du lịch Tây Nguyên.
2. Định vị sự phát triển của du lịch Tây Nguyên theo quan điểm phát triển bền vững dựa trên lợi thế so sánh đặc thù của vùng trong tương quan với các vùng khác trên cả nước.
3. Đề xuất định hướng và hệ thống các nhóm giải pháp, cơ chế chính sách phát triển du lịch bền vững vùng Tây Nguyên đến năm 2020.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Ngành du lịch, phát triển du lịch bền vững vùng và các yếu tố liên quan đến phát triển du lịch bền vững tại địa bàn Tây Nguyên.
• Phạm vi không gian: Hoạt động du lịch và các ngành liên quan trên địa bàn 5 tỉnh Tây Nguyên (Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng), đồng thời mở rộng nghiên cứu liên kết với vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và vùng Đông Nam Bộ.
• Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng phát triển du lịch vùng Tây Nguyên giai đoạn 2002 - 2012; xây dựng định hướng và giải pháp phát triển đến năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tác giả dẫn số liệu của Lucian Cernat và Julien Gourdon (2007) cho biết đến năm 1999 đã có hơn 100 cuốn sách và 250 bài báo quốc tế nghiên cứu về du lịch bền vững. Luận án điểm lại các công trình tiêu biểu:

• Tourism and sustainable community development của Greg Richards và Derek R. Hall (2000): Nghiên cứu trường hợp tại khu phố cổ Edinburgh, vùng nông thôn Bắc Bồ Đào Nha và các bãi biển Indonesia; giải quyết mối quan hệ hai chiều giữa cộng đồng địa phương và du lịch bền vững.
• Tourism development and environment: beyond sustainability? của Sharpley (2009): Phân tích tiến trình phát triển của khái niệm du lịch bền vững trong học thuật và chính sách, chỉ ra giới hạn của các mô hình du lịch hiện hành và đề xuất phương pháp tiếp cận duy trì tính bền vững môi trường.
• Is the concept of sustainable development – developing sustainable development benchmarking tool của Lucian Cernat và Julien Gourdon (2007): Giới thiệu công cụ chuẩn về du lịch bền vững (STBT - The Sustainable Tourism Benchmarking Tool) để lượng hóa tính bền vững qua 4 chiều cạnh: kinh tế, xã hội và sinh thái, hạ tầng và sức hút.
• Các tài liệu định nghĩa và nguyên tắc của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP, 2004) và Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, 2005, 2007).

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

Luận án khảo cứu nhóm luận án tiến sĩ kinh tế đã bảo vệ:

• Luận án của Trần Sơn Hải: Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên.
• Luận án của Nguyễn Duy Mậu (2011): Phát triển du lịch Tây Nguyên đến năm 2020 đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Tác giả hệ thống hóa 13 loại hình du lịch, phân tích chuỗi giá trị và đề xuất 7 định hướng, 9 giải pháp, nhưng chưa phân tích mức độ bền vững dựa trên các trụ cột kinh tế, xã hội, môi trường và chưa giải quyết sâu vấn đề liên kết vùng.
• Luận án của Trần Tiến Dũng (2007): Nghiên cứu phát triển du lịch bền vững tại khu vực cụ thể là Phong Nha - Kẻ Bàng.
• Luận án của Nguyễn Tấn Vinh (2008): Đi sâu vào hoàn thiện quản lý nhà nước về du lịch trên phạm vi tỉnh Lâm Đồng.
• Luận án của Phan Ngọc Thắng (2010): Phân tích phát triển du lịch gắn với mục tiêu xóa đói giảm nghèo tại Lào Cai.
• Luận án của Hoàng Thị Lan Hương (2011): Nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động kinh doanh lưu trú tại vùng du lịch Bắc Bộ.

Bên cạnh đó, tác giả khảo cứu các bài viết kỷ yếu hội thảo khoa học:

• Bài viết của PGS.TS. Nguyễn Kim Lợi về liên kết phát triển giữa Khu du lịch sinh thái quốc gia Măng Đen với các khu du lịch miền Trung và Tây Nguyên.
• Bài viết của TS. Hoàng Ngọc Phong về vai trò của Khu du lịch Măng Đen trên Hành lang kinh tế Đông - Tây và Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia.
• Bài viết của TS. Trương Sỹ Vinh về các giải pháp liên kết hợp tác phát triển Khu du lịch Măng Đen theo quy hoạch đến năm 2030.
• Bài viết của TS. Vũ Tuấn Anh về khai thác tiềm năng thiên nhiên và văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng tại Măng Đen.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Các công trình trong nước chủ yếu tiếp cận theo từng lĩnh vực riêng lẻ (nhân lực, lưu trú, quản lý nhà nước ở một địa phương) hoặc tập trung mục tiêu tăng trưởng kinh tế đơn thuần. Chưa có công trình nào đánh giá toàn diện sự phát triển của du lịch Tây Nguyên ở quy mô cấp vùng trên sự tương tác của 4 trụ cột: kinh tế, chính trị, xã hội và môi trường; đồng thời chưa có hệ thống tiêu chí định lượng đánh giá tính bền vững và chưa giải quyết thấu đáo vấn đề liên kết vùng nội bộ cũng như ngoại vùng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm

• Khái niệm du lịch: Luận án tiếp thu định nghĩa của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội): Du lịch là ngành kinh doanh bao gồm tổ chức hướng dẫn, sản xuất, trao đổi hàng hóa và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại, lưu trú, ăn uống, tham quan, giải trí của khách du lịch, mang lại lợi ích kinh tế, chính trị, xã hội cho doanh nghiệp và địa phương đón khách. Sản phẩm du lịch có tỷ trọng dịch vụ vô hình chiếm khoảng 90% (theo ISO 9004:1991), được đo lường bởi 5 tiêu chí: sự tin cậy, tinh thần trách nhiệm, sự bảo đảm, sự đồng cảm và tính hữu hình.
• Khái niệm phát triển du lịch bền vững: Tác giả định nghĩa phát triển du lịch bền vững là quá trình phát triển chú trọng đồng thời trên cả 4 mặt: kinh tế, chính trị, xã hội và môi trường, dựa trên việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị văn hóa, tài nguyên du lịch, tạo môi trường chính trị - xã hội ổn định phục vụ nhu cầu hiện tại và tương lai.
• Khung liên kết vùng: Áp dụng mô hình phân vùng du lịch Việt Nam theo Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 22/01/2013 của Thủ tướng Chính phủ (xác định Tây Nguyên là 1 trong 7 vùng du lịch). Khung phân tích xác định sự tham gia của 10 bên liên quan trong liên kết du lịch: (1) Doanh nghiệp, nhà đầu tư du lịch; (2) Các hiệp hội thương mại; (3) Chính phủ và bộ ngành trung ương; (4) Chính quyền địa phương các cấp; (5) Các cơ quan hỗ trợ quốc tế và tổ chức phi chính phủ quốc tế; (6) Các tổ chức phi chính phủ trong nước; (7) Cơ sở giáo dục và cộng đồng khoa học; (8) Dân cư và cộng đồng địa phương; (9) Khách du lịch; (10) Các cơ quan truyền thông. Khung hành động đối chiếu với 12 mục tiêu bền vững của UNEP và UNWTO (2007).
• Bộ tiêu chí đánh giá du lịch bền vững của luận án: Tác giả tinh giản bộ tiêu chí quốc tế thành 4 nhóm với 9 chỉ tiêu cụ thể:
  1. Nhóm kinh tế: (1) Tăng trưởng thu nhập du lịch đều đặn qua nhiều năm; (2) Lượng khách du lịch tăng trưởng liên tục qua các năm.
  2. Nhóm chính trị: (3) Mức độ thân thiện của chính quyền và nhân dân địa phương với khách du lịch; (4) Chính sách quản lý nhà nước về du lịch bền vững; (5) Công tác an ninh, trật tự xã hội tại địa phương.
  3. Nhóm xã hội: (6) Tỷ lệ lao động làm việc trong ngành du lịch và thu nhập của người dân từ du lịch; (7) Tỷ lệ các giá trị văn hóa, lịch sử được bảo tồn, phát huy.
  4. Nhóm môi trường: (8) Tỷ lệ tài nguyên du lịch tự nhiên được bảo tồn khi khai thác; (9) Tỷ lệ các điểm du lịch có hệ thống thu gom, xử lý rác thải.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp phân tích hệ thống và tài liệu thứ cấp: Kế thừa văn bản quy phạm pháp luật, số liệu từ Niên giám thống kê, báo cáo của Tổng cục Du lịch và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch 5 tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2000 - 2012.
• Phương pháp điều tra thực địa: Thực hiện khảo sát bằng bảng hỏi kết hợp phỏng vấn sâu trực tiếp trên thực địa đối với 250 du khách (gồm khách quốc tế và khách nội địa) tại 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Nội dung điều tra thu thập thông tin về xuất xứ, mục đích chuyến đi, mức độ ưa chuộng sản phẩm, đánh giá chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng về tính bền vững.
• Phương pháp phân tích ma trận SWOT: Tổng hợp các yếu tố môi trường bên trong (điểm mạnh, điểm yếu) và môi trường bên ngoài (cơ hội, thách thức) để định hình các phương án chiến lược kết hợp (S-O, S-T, W-O, W-T).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận về du lịch và du lịch bền vững. Tác giả phân loại điểm hấp dẫn du lịch thành 4 nhóm: điểm địa lý/cảnh quan, điểm sinh thái - sinh học, điểm văn hóa - lịch sử và điểm giải trí. Luận án phân tích xu hướng phát triển của cầu du lịch (chuyển dịch luồng khách về khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cơ cấu chi tiêu tăng tỷ trọng dịch vụ bổ sung, gia tăng hình thức du lịch tự do) và xu thế của cung du lịch (mở rộng sản phẩm sinh thái cộng đồng, ứng dụng công nghệ thông tin).

Về mặt kinh tế - xã hội, luận án chỉ ra ngành du lịch vận hành như hình thức xuất khẩu tại chỗ; số liệu viện dẫn cho thấy trung bình 1 phòng khách sạn (tiêu chuẩn 1 đến 5 sao) tạo ra 1,3 chỗ làm việc trực tiếp và 5 chỗ làm việc gián tiếp. Tác giả đi sâu phân tích 4 nhóm yếu tố tác động đến du lịch bền vững: kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội và môi trường; đồng thời xây dựng mô hình liên kết 10 bên liên quan dựa trên 12 mục tiêu phát triển bền vững của UNWTO/UNEP.

Phần kinh nghiệm thực tiễn phân tích bài học quốc tế từ:

• Thành phố Kyoto (Nhật Bản): Bảo tồn không gian di sản kiến trúc cổ và phân luồng du khách gắn với ý thức cộng đồng.
• Thành phố Madrid (Tây Ban Nha): Phát triển hạ tầng dịch vụ đô thị và xúc tiến du lịch chuyên nghiệp.
• Khu sinh thái rừng mưa Chilamate (Nam Mỹ): Mô hình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng và bảo vệ đa dạng sinh học rừng mưa nhiệt đới.

Kinh nghiệm trong nước được đúc kết qua mô hình quản lý đô thị di sản tại thành phố Hội An (Quảng Nam) và mô hình du lịch cộng đồng dân tộc Thái tại Bản Lác, huyện Mai Châu (tỉnh Hòa Bình). Tác giả rút ra các bài học về sự đồng thuận của người dân bản địa, chia sẻ lợi ích kinh tế công bằng và sự hỗ trợ thể chế từ chính quyền địa phương.

Chương 2: Thực trạng phát triển du lịch bền vững trên địa bàn Tây Nguyên

Chương 2 trình bày tổng quan điều kiện kinh tế - xã hội, hệ thống hạ tầng kỹ thuật (giao thông, viễn thông, y tế, ngân hàng) và phân tích thực trạng phát triển du lịch của 5 tỉnh Tây Nguyên qua các dữ liệu giai đoạn 2000 - 2012.

Danh mục bảng biểu phản ánh thực trạng trong luận án	Vị trí trang	Nội dung dữ liệu phản ánh
Bảng 2.1	Trang 52	Một số thông số cơ bản của khu vực Tây Nguyên
Bảng 2.2	Trang 53	Số lượng đơn vị hành chính 5 tỉnh ở vùng Tây Nguyên
Bảng 2.3	Trang 61	Số lượng khách quốc tế đến Tây Nguyên (2000 - 2012)
Bảng 2.4	Trang 62	Số lượng khách của một số thị trường quốc tế đến Tây Nguyên
Bảng 2.5	Trang 63	Các thị trường khách quốc tế đến các tỉnh Tây Nguyên (năm 2012)
Bảng 2.6	Trang 64	Số lượng khách nội địa đến các tỉnh Tây Nguyên (2000 - 2012)
Bảng 2.7	Trang 65	Thị trường khách nội địa đến các tỉnh Tây Nguyên (năm 2012)
Bảng 2.8	Trang 66	Tổng thu nhập du lịch Tây Nguyên, giai đoạn 2005 - 2012
Bảng 2.9	Trang 67	Cơ cấu tổng thu nhập từ du lịch vùng Tây Nguyên (2005 - 2012)
Bảng 2.10	Trang 68	Cơ sở lưu trú du lịch các tỉnh Tây Nguyên (2000 - 2012)
Bảng 2.11	Trang 68	Hạng cơ sở lưu trú du lịch vùng Tây Nguyên
Bảng 2.12	Trang 75	Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI)
Bảng 2.13	Trang 84	Di tích lịch sử cấp Quốc gia trên địa bàn Tây Nguyên
Bảng 2.14	Trang 85	Lao động du lịch các tỉnh vùng Tây Nguyên (2005 - 2011)
Bảng 2.15	Trang 96	Tỷ lệ khách du lịch quốc tế đến các tỉnh qua phỏng vấn
Bảng 2.16	Trang 101	Đánh giá thực trạng chất lượng và tính bền vững qua phỏng vấn
Bảng 2.17	Trang 107	Ma trận SWOT du lịch bền vững Tây Nguyên

Thực trạng phát triển được đánh giá qua 4 khía cạnh:

• Kinh tế: Lượng khách du lịch và thu nhập có tăng trưởng nhưng quy mô nhỏ, nguồn thu chỉ chiếm 4,3% tổng thu du lịch cả nước. Lâm Đồng chiếm tỷ trọng áp đảo về doanh thu và cơ sở lưu trú, tạo sự chênh lệch lớn với Đắk Nông và Kon Tum. Cơ sở lưu trú cao cấp (3-5 sao) còn thiếu hụt trầm trọng.
• Chính trị và thể chế: Quản lý nhà nước ở các tỉnh còn phân tán, các cơ chế khuyến khích đầu tư chưa đồng bộ; chỉ số PCI giữa các tỉnh biến động không đều; an ninh trật tự khu vực biên giới và buôn làng đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt.
• Văn hóa - xã hội: Tây Nguyên có hệ thống di tích quốc gia phong phú (Bảng 2.13) cùng không gian văn hóa cồng chiêng, nhưng việc khai thác còn nghèo nàn, chưa tạo thành sản phẩm hàng hóa đặc trưng. Tỷ lệ lao động du lịch qua đào tạo chuyên môn còn thấp, phần lớn là lao động phổ thông (Bảng 2.14).
• Môi trường: Nạn phá rừng, suy giảm tài nguyên nước ngầm và biến đổi cảnh quan tại các thác nước tự nhiên do thủy điện và khai khoáng làm tổn hại nghiêm trọng đến môi trường sinh thái. Công tác thu gom, xử lý rác thải tại các điểm du lịch tự nhiên chưa đạt yêu cầu.

Kết quả điều tra thực địa 250 phiếu (Bảng 2.15 và Bảng 2.16) cho thấy du khách đánh giá cao sự thân thiện của người dân và cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, nhưng bày tỏ mức độ hài lòng thấp đối với chất lượng vệ sinh môi trường, hạ tầng giao thông kết nối, sản phẩm vui chơi giải trí ban đêm và tính chuyên nghiệp của hướng dẫn viên.

Ma trận SWOT (Bảng 2.17) xác định rõ:

• Điểm mạnh (S): Khí hậu ôn đới/cao nguyên đặc trưng (Đà Lạt, Măng Đen); tài nguyên sinh thái rừng và thác nước đa dạng; bản sắc văn hóa các dân tộc bản địa đặc sắc.
• Điểm yếu (W): Hạ tầng giao thông đối ngoại yếu kém; liên kết chuỗi sản phẩm liên tỉnh chưa hình thành; nguồn nhân lực thiếu kỹ năng; thu hút đầu tư du lịch còn manh mún.
• Cơ hội (O): Nằm trên trục kết nối Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia; các tuyến đường xuyên Á và chính sách ưu tiên phát triển Tây Nguyên của Chính phủ.
• Thách thức (T): Xung đột sử dụng tài nguyên giữa lâm nghiệp, nông nghiệp, thủy điện và du lịch; nguy cơ xói mòn bản sắc văn hóa truyền thống; vấn đề an ninh chính trị tiềm ẩn.

Chương 3: Đề xuất giải pháp phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên đến năm 2020

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp dựa trên bối cảnh hội nhập quốc tế, tiểu vùng sông Mê Kông, Tam giác phát triển và định hướng không gian lãnh thổ du lịch:

1. Định hướng không gian, thị trường và sản phẩm: Phân định không gian du lịch Tây Nguyên theo các cực tăng trưởng (Đà Lạt - Buôn Ma Thuột - Pleiku - Kon Tum - Gia Nghĩa); kết nối tuyến du lịch "Con đường xanh Tây Nguyên" và các tuyến hành lang Đông - Tây kết nối với duyên hải miền Trung (Quốc lộ 19, 24, 26, 27). Định hướng dòng khách quốc tế chú trọng thị trường Tây Âu, Bắc Mỹ, Đông Bắc Á và ASEAN; thị trường nội địa tập trung vào du khách từ Đông Nam Bộ, Hà Nội và Duyên hải miền Trung.
2. Nhóm giải pháp bền vững về kinh tế: Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư hạ tầng du lịch theo các hình thức BOT, BTO, BT; phát triển sản phẩm du lịch sinh thái nông nghiệp, cà phê, dã ngoại gắn với sản phẩm lưu niệm thủ công mỹ nghệ.
3. Nhóm giải pháp ổn định chính trị, an ninh trật tự: Xây dựng quy chế phối hợp giữa công an, biên phòng và các cơ quan quản lý du lịch; bảo đảm môi trường an toàn tuyệt đối cho du khách tại các địa bàn vùng sâu, biên giới.
4. Nhóm giải pháp văn hóa - xã hội: Bảo tồn di sản văn hóa vật thể (nhà rông, nhà dài, kiến trúc cổ) và phi vật thể (không gian văn hóa Cồng chiêng); đào tạo, bồi dưỡng chuẩn hóa nghề du lịch cho cộng đồng dân tộc bản địa; bảo đảm bình đẳng giới và giải quyết việc làm tại chỗ.
5. Nhóm giải pháp môi trường: Xác định sức chứa du lịch tại các vườn quốc gia (Chư Mom Ray, Kon Ka Kinh, Yok Đôn, Bidoup Núi Bà); quy chuẩn xử lý nước thải, chất thải rắn tại các điểm tham quan; kiểm soát chặt chẽ quy hoạch các dự án thủy điện, bảo vệ nguồn nước và tài nguyên rừng.
6. Nhóm giải pháp hợp tác, liên kết vùng: Thành lập Ban điều phối phát triển du lịch vùng Tây Nguyên; ký kết thỏa thuận hợp tác liên kết giữa 5 tỉnh Tây Nguyên với vùng Kinh tế trọng điểm phía Nam và Duyên hải miền Trung; xây dựng chương trình xúc tiến du lịch chung mang thương hiệu "Không gian đại ngàn Tây Nguyên".
7. Đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù:
   • Đối với Chính phủ và các Bộ, ngành: Ưu tiên vốn ODA và ngân sách trung ương nâng cấp Quốc lộ 14 (đường Hồ Chí Minh), Quốc lộ 19, 24, nâng cấp các cảng hàng không Buôn Ma Thuột, Pleiku, Liên Khương; ban hành cơ chế ưu đãi thuế đất cho các dự án du lịch sinh thái vùng sâu, vùng xa.
   • Đối với các tỉnh Tây Nguyên: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện chỉ số PCI, trích tỷ lệ doanh thu du lịch tái đầu tư cho bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường.
   • Đối với doanh nghiệp: Tăng cường trách nhiệm xã hội, liên kết chuỗi lữ hành - vận chuyển - lưu trú, cam kết sử dụng lao động địa phương.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận

• Luận án đã mở rộng khái niệm phát triển du lịch bền vững bằng việc xác lập khung phân tích dựa trên 4 trụ cột tương tác: kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội và môi trường, thay vì chỉ tiếp cận theo 3 trụ cột truyền thống (kinh tế, xã hội, môi trường).
• Xây dựng thành công khung lý thuyết về hợp tác liên kết vùng trong du lịch bền vững với sự tham gia của 10 bên đối tác gắn liền với 12 mục tiêu phát triển bền vững của UNEP/UNWTO.
• Thiết lập bộ tiêu chuẩn đánh giá tính bền vững gồm 4 nhóm với 9 chỉ tiêu thực tế, phù hợp với điều kiện thu thập số liệu và năng lực quản lý tại các địa phương Việt Nam.

Đóng góp mới về thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng phát triển du lịch của 5 tỉnh Tây Nguyên giai đoạn 2002 - 2012 với hệ thống số liệu chi tiết về lượng khách, doanh thu, cơ sở lưu trú và lao động du lịch.
• Luận án đã thực hiện điều tra thực địa với 250 phiếu khảo sát du khách, lượng hóa mức độ hài lòng và thực trạng tính bền vững của các điểm đến tại Đắk Lắk, Gia Lai, Đắk Nông, Lâm Đồng, Kon Tum.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp liên kết nội vùng và ngoại vùng, các kiến nghị cơ chế chính sách đặc thù cho các cấp quản lý (Chính phủ, cấp vùng, cấp tỉnh và doanh nghiệp) nhằm thúc đẩy ngành du lịch Tây Nguyên phát triển đến năm 2020.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Quy mô mẫu điều tra thực địa dừng ở mức 250 du khách, phương pháp thu thập chủ yếu dựa trên kỹ thuật phỏng vấn trực tiếp tại một số điểm tham quan chính, do đó tính đại diện đối với toàn bộ các phân khúc du khách chưa đạt mức tối đa. Dữ liệu thứ cấp phân tích thực trạng chủ yếu phản ánh giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2012. Khung liên kết vùng mới dừng ở việc đề xuất cơ chế hoạt động của ban điều phối chứ chưa có điều kiện thực nghiệm mô hình kinh tế lượng để đo lường định lượng đóng góp cụ thể của liên kết vùng vào tốc độ tăng trưởng GDP du lịch.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô điều tra thực địa trên mẫu lớn hơn đối với cả cư dân địa phương và các doanh nghiệp du lịch; ứng dụng các mô hình định lượng (như mô hình cân bằng tổng thể CGE hoặc bảng cân đối liên ngành I-O) để tính toán chính xác hiệu ứng lan tỏa của du lịch Tây Nguyên sang các ngành kinh tế khác và lượng hóa giá trị kinh tế của dịch vụ hệ sinh thái rừng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với nhiều đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tổng cục Du lịch, Ban Chỉ đạo Tây Nguyên và Ủy ban nhân dân 5 tỉnh Tây Nguyên có thể tham khảo các định hướng phân vùng không gian du lịch, khung liên kết 10 bên và các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm hoàn thiện quy hoạch ngành du lịch đến năm 2020.
• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật và khung lý luận về phát triển du lịch bền vững 4 trụ cột, bộ tiêu chí đánh giá đơn giản hóa và phương pháp thiết lập ma trận SWOT trong kinh tế du lịch.
• Giảng viên và các viện nghiên cứu: Dùng làm học liệu giảng dạy các chuyên đề về Kinh tế Phát triển, Kinh tế Du lịch, Quản lý Vùng và Quy hoạch Lãnh thổ.
• Doanh nghiệp du lịch, lữ hành: Tham khảo các phân tích về xu hướng thị trường khách quốc tế, nội địa và các tuyến du lịch tiềm năng (Con đường xanh Tây Nguyên, Tam giác phát triển) để xây dựng tour tuyến phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định phát triển du lịch bền vững dựa trên những trụ cột nào?
Luận án xác định phát triển du lịch bền vững dựa trên sự kết hợp và tương tác chặt chẽ của 4 trụ cột: kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội và môi trường, đồng thời gắn liền với công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị văn hóa, tài nguyên du lịch.

2. Tỷ trọng thu nhập du lịch Tây Nguyên đóng góp vào tổng thu nhập du lịch cả nước trong giai đoạn nghiên cứu là bao nhiêu?
Theo số liệu phân tích của luận án trong phần thực trạng, tổng thu nhập từ hoạt động du lịch của vùng Tây Nguyên ở mức rất thấp, chỉ chiếm khoảng 4,3% tổng thu nhập du lịch của cả nước, đồng thời có sự phân hóa lớn giữa các địa phương trong vùng (Lâm Đồng chiếm tỷ trọng chủ yếu).

3. Khảo sát thực địa của luận án được thực hiện với quy mô mẫu bao nhiêu và tại những địa phương nào?
Nghiên cứu sinh đã tổ chức điều tra thực địa bằng bảng hỏi kết hợp phỏng vấn sâu đối với 250 du khách (bao gồm cả khách quốc tế và khách nội địa) tại địa bàn cả 5 tỉnh Tây Nguyên: Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng.

4. Khung lý thuyết liên kết vùng trong luận án xác định sự tham gia của bao nhiêu bên đối tác?
Luận án xác định sự tham gia của 10 bên liên quan trong liên kết phát triển du lịch bền vững vùng Tây Nguyên: doanh nghiệp/nhà đầu tư; hiệp hội thương mại; Chính phủ và các cơ quan trung ương; chính quyền địa phương; cơ quan phát triển quốc tế và NGO quốc tế; NGO trong nước; cơ sở giáo dục và cộng đồng khoa học; cộng đồng dân cư địa phương; khách du lịch; và các cơ quan truyền thông.

5. Luận án đề xuất những hành lang du lịch liên kết ngoại vùng trọng điểm nào cho Tây Nguyên?
Luận án định hướng xây dựng các tuyến du lịch dọc theo các quốc lộ kết nối Tây Nguyên với Duyên hải miền Trung (Quốc lộ 19, 24, 26, 27), kết nối Đông Nam Bộ qua Quốc lộ 14 và Quốc lộ 20, khai thác ý tưởng tuyến du lịch "Con đường xanh Tây Nguyên" và tuyến du lịch xuyên biên giới trong khu vực Tam giác phát triển Việt Nam - Lào - Campuchia.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Giải pháp phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên" của tác giả Nguyễn Đức Tuy là công trình nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế Phát triển, giải quyết vấn đề tăng trưởng du lịch theo quan điểm phát triển bền vững ở quy mô cấp vùng. Tác giả đã thiết lập khung lý thuyết 4 trụ cột (kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, môi trường), xây dựng bộ tiêu chuẩn đánh giá gồm 9 chỉ tiêu và hệ thống hóa khung liên kết 10 bên liên quan. Kết hợp phân tích số liệu thống kê giai đoạn 2000 - 2012 với khảo sát thực địa 250 du khách, luận án đã làm rõ các hạn chế nội tại của du lịch Tây Nguyên và đề xuất hệ thống giải pháp, cơ chế chính sách khả thi nhằm thúc đẩy du lịch vùng phát triển bền vững đến năm 2020.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề của công trình này giúp chúng ta liên hệ đến mối quan hệ biện chứng giữa các cộng đồng dân tộc tại chỗ và ngành du lịch ở Tây Nguyên, từ đó, tìm kiếm các giải pháp khả thi nhằm tạo điều kiện để các cộng đồng được tham gia và hưởng lợi nhiều hơn từ các hoạt động du lịch. Công trình Phát triển du lịch và môi trường: phía bên kia tính bền vững (Tourism development and environment: beyond sustainability?) của Sharpley (2009): Sau khi điểm lại diễn tiến nội dung của khái niệm du lịch bền vững trong các công trình hàn lâm và các qui trình chính sách trong các thập niên gần đây và chỉ ra giới hạn của các mô hình du lịch đương thời, tác giả đề xuất một phương pháp tiếp cận khác cho phép duy trì được tính bền vững về môi trường – cái được xem là điều kiện tiên 5 quyết của du lịch bền vững. Công trình này cung cấp các quan điểm khác nhau về khái niệm du lịch bền vững và mối quan hệ giữa bền vững du lịch và bền vững môi trường. Công trình Phát triển bền vững là gì? Xây dựng bộ công cụ chuẩn về phát triển bền vững (Is the concept of sustainble development – developing sustainable development benchmarking tool) của Lucian Cernar và Julien Gourdon (2007): Mục đích của các tác giả là đưa ra một phương pháp thống nhất để đánh giá du lịch bền vững căn cứ trên các chỉ số định lượng.

Phương pháp này được gọi là công cụ chuẩn về du lịch bền vững (The sustainable tourism benchmarking tool – viết tắt là STBT). STBT đánh giá tính bền vững của du lịch dưới 4 lĩnh vực (dimension): bền vững về kinh tế (được phản ánh qua 3 phương diện: tài nguyên du lịch, hoạt động du lịch, liên kết du lịch), bền vững về xã hội và sinh thái, bền vững về hạ tầng và sức hút. Để đánh giá được độ bền vững trong mỗi lĩnh vực nêu trên, các tác giả lần lượt nêu ra các chỉ số tương ứng để lượng hóa thông tin. Ví dụ, đối với vấn đề tài nguyên du lịch, vận dụng phương pháp STBT, người ta tính toán được chính xác số lượng các điểm du lịch tự nhiên và các điểm du lịch văn hóa của một khu vực cụ thể, qua đó đánh giá được quy mô và tiềm năng du lịch của địa bàn đó.

Phương pháp STBT là một tham khảo hữu ích để tác giả bản luận án này phân tích, đánh giá tính bền vững của du lịch Tây Nguyên thông qua các chỉ số tương ứng. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam a. Các luận án Tiến sĩ kinh tế đã bảo vệ thành công (1) Đề tài: "Phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch khu vực duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên" của Trần Sơn Hải Luận án nêu lên được điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của khu vực duyên hải Nam Trung bộ và Tây nguyên, làm nổi bật tiềm năng du lịch vùng. Tác giải đã tổ chức điều tra xã hội học về thực trạng nguồn nhân lực, từ đó đi sâu phân tích những nguyên nhân và đề ra giải pháp phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch các tỉnh duyên hải Nam Trung bộ và Tây nguyên.

Luận án cũng đã nêu lên kinh nghiệm phát triển nguồn nhân lực du lịch của một số quốc gia để làm cơ sở định hướng của Luận án. Tuy nhiên, Luận án chỉ đi sâu phân tích một lĩnh vực về phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch, đây chỉ là một trong những điều kiện cơ bản để phát triển du lịch bền vững. Luận án "Phát triển du lịch Tây Nguyên đến năm 2020 đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế" (2011) của Nguyễn Duy Mậu.