CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm của Đảng và Nhà nước đối với công tác GDTC Giáo dục thể chất trong nhà trường là một bộ phận quan trọng không thể tách rời trong hệ thống giáo dục quốc dân, là cơ sở của phong trào TDTT quần chúng và thể thao thành tích cao của đất nước. Từ khi thành lập nước đến nay, Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng công tác TDTT trường học. Quan điểm đó xuất phát từ nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin và những chính sách của Đảng và Nhà nước ta.
Ngay từ những ngày đầu Đất nước giành được độc tập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm đến TDTT Việt nam, thể hiện qua lời kêu gọi toàn dân tập thể dục. Tư tưởng của Người đã xuyên suốt cùng lịch sử cách mạng dân tộc ta, trong việc đặt nền tảng xây dựng sự nghiệp TDTT của nước ta là: Khẳng định rõ TDTT là một công tác cách mạng, vừa là nhu cầu, vừa là quyền lợi, vừa là nghĩa vụ của quần chúng, một sự nghiệp của toàn dân, do dân và vì dân. Mục tiêu của TDTT là bảo vệ và tăng cường sức khỏe của nhân dân, góp phần cải tạo nòi giống Việt Nam, làm cho dân cường, nước thịnh. Tiêu biểu cho điều mong muốn thiết tha của Bác được thể hiện trong lời kêu gọi toàn dân tập thể dục: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới thành công, mỗi một người dân yếu ớt tức là làm cho cả nước yếu ớt một phần, mỗi người dân mạnh khỏe tức là góp phần cho cả nước mạnh khỏe.
Vậy, rèn luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân yêu nước” [21]. Thực hiện tâm nguyện của Người, trong những năm qua Đảng ta với chủ trương: “Để đảm bảo cho sự nghiệp TDTT của nước ta phát triển vững chắc, đem lại những hiệu quả thiết thực, từng bước xây dựng nền TDTT xã hội chủ nghĩa phát triển cân đối, có tính chất dân tộc, khoa học và nhân dân, công tác TDTT cần coi trọng, nâng cao chất lượng GDTC trong trường học, tổ chức hướng dẫn và vận động đông đảo nhân dân RLTT hàng ngày” [36]. 5 Với quan điểm trên, trong suốt những năm qua, Đảng, Nhà nước ta không ngừng quan tâm, đầu tư cho lĩnh vực TDTT. Năm 1958 Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị số 106 - CT/TW ngày 02/10/1958 về công tác TDTT.
Quan điểm phát triển TDTT của Đảng ta trong thời kỳ này là: Việc chăm sóc sức khỏe nhân dân, tăng cường thể chất cho nhân dân là một nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Chính phủ. Cho đến nay, Đảng và Nhà nước ta vẫn không ngừng quan tâm, chỉ đạo ngành TDTT Nước nhà nỗ lực phấn đấu thực hiện bằng được mục tiêu quan trọng này [1]. Báo cáo chính trị của Ban chấp hành TW Đảng tại Đại hội Đảng VI đã khẳng định: “Mở rộng nâng cao chất lượng phong trào TDTT quần chúng, từng bước đưa việc rèn luyện thân thể thành thói quen hàng ngày của đông đảo nhân dân, trước hết là thế hệ trẻ. Nâng cao chất lượng GDTC trong trường học” [3].
Ngày 26 tháng 3 năm 1970 sau cuộc tổng tấn công tết Mậu Thân, Đảng ta đã ra chỉ thị 180/CT-TW về tăng cường công tác TDTT trong tình hình mới, coi TDTT quần chúng là công tác quan trọng của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Chủ trương trên được cụ thể hóa về phát triển phong trào TDTT trong các trường học đối với học sinh, sinh viên (HS - SV) [2]. Pháp lệnh TDTT đã được ủy ban thường vụ quốc hội khóa X thông qua và ban hành: “TDTT là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân. Để phát triển sự nghiệp TDTT; tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về TDTT nhằm nâng cao sức khỏe, phát triển thể lực toàn dân, góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách con người Việt Nam, phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc: Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện để mọi người tham gia hoạt động TDTT và hưởng thụ giá trị TDTT; phát triển TDTT thành tích cao đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế; giữ gìn và phát triển thể thao dân tộc.
Kết hợp với phát triển thể thao hiện đại phù hợp với bản sắc văn hóa Việt Nam” [45]. Chỉ thị số 112CT của Chủ tịch hội đồng Bộ trưởng yêu cầu các cấp các ngành thực hiện tốt nhiệm vụ và biện pháp sau: “Đối với học sinh, sinh viên trước hết nhà trường phải thực hiện nghiêm túc việc dạy và học môn thể dục 6 theo chương trình quy định, có biện pháp tổ chức, hướng dẫn các hình thức tập luyện và hoạt động thể thao tự nguyện ngoài giờ học” [24]. Điều đó khẳng định sự quan tâm chỉ đạo của Đảng và nhà nước với công tác TDTT và GDTC trong nhà trường, nhiệm vụ cấp thiết liên tục của toàn Đảng, toàn dân. Để đưa công tác GDTC trong nhà trường trở thành một khâu quan trọng, xác định nhận thức đúng về vị trí GDTC trong nhà trường thì các cấp phải triển khai đồng bộ với các mặt giáo dục tri thức và nhân cách từ tuổi thơ đến đại học.
Bộ GD&ĐT đã có văn bản quyết định ban hành quy chế về công tác GDTC trong nhà trường các cấp, đã khẳng định: “GDTC được thực hiện trong hệ thống nhà trường từ Mầm non đến Đại học, góp phần đào tạo những công dân phát triển toàn diện. GDTC là một bộ phận hữu cơ của mục tiêu giáo dục và đào tạo, nhằm giúp cho con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức: thể chất - sức khỏe tốt là nhân tố quan trọng trong việc phát triển sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc” [14]. Điều 16 - pháp lệnh TDTT đã khẳng định: “Nhà trường có trách nhiệm: thực hiện chương trình GDTC cho người học; tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa; xây dựng cơ sở vật chất cần thiết đáp ứng việc giảng dạy và hoạt động TDTT trong nhà trường” [45]. Trong các trường ĐH - CĐ, GDTC có tác dụng tích cực trong việc hoàn thiện cá tính, nhân cách, những phẩm chất cần thiết và hoàn thiện thể chất cho sinh viên.
Việc tiến hành GDTC nhằm giữ gìn sức khỏe và phát triển thể lực, tiếp thu kiến thức và kỹ năng vận động cơ bản và còn chuẩn bị tốt về mặt tâm lý và tinh thần của con người cán bộ tương lai. Công tác GDTC và hoạt động thể thao trong trường học đã có nhiều khởi sắc kể từ buổi lễ phát động “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” (26/03/2000). Liên Bộ đã phối hợp xây dựng pháp lệnh TDTT và đã được Ủy ban thường vụ Quốc hội thông qua, các vụ chức năng của Bộ GD&ĐT, Ủy ban TDTT và Bộ Y tế đã phối hợp xây dựng quy chế về GDTC và Y tế trường học được Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ký duyệt và ban hành. 7 Quy chế GDTC và Y tế trường học có ý nghĩa quan trọng tạo điều kiện để nhà trường các cấp và các địa phương triển khai tốt công tác GDTC trong giáo dục toàn diện cho HS - SV.
Hai ngành đã và đang nghiên cứu cải tiến nội dung chương trình và sách hướng dẫn GDTC, các hoạt động vui chơi trong ngày học, định hướng giảm tải và nâng cao chất lượng giáo dục. Trong quy chế có quy định rõ trách nhiệm của HS - SV: “Học sinh, sinh viên có trách nhiệm hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập môn thể dục và môn sức khỏe. Sinh viên các trường đại học và cao đẳng phải có chứng chỉ GDTC mới đủ điều kiện thi tốt nghiệp” [16]. Thông tư liên tịch của Bộ GD&ĐT và Ủy ban TDTT ban hành thống nhất: - TDTT trường học là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao sức khỏe và thể lực, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, ý chí, giáo dục nhân cách cho học sinh, sinh viên góp phần đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
TDTT trường học là môi trường thuận lợi và giàu tiềm năng để phát hiện và bồi dưỡng tài năng thể thao cho đất nước. - Phát triển giáo dục TDTT trường học theo hướng đổi mới và nâng cao chất lượng giờ học thể dục nội khóa, đa dạng hóa các hình thức hoạt động ngoại khóa, đồng thời tổ chức chặt chẽ việc kiểm tra tiêu chuẩn RLTT đối với người học. - Tăng cường phối hợp liên ngành giáo dục và TDTT, đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa và chuyên môn hóa, tranh thủ các nguồn lực từ xã hội để xây dựng và phát triển TDTT trường học. - Tăng cường hợp tác, giao lưu quốc tế về TDTT trường học, góp phần nâng cao vị thế của Thể thao Việt Nam trong khu vực và thế giới [17].
Nghị quyết Đại hội X của Đảng chỉ rõ: “.Đẩy mạnh các hoạt động TDTT cả về quy mô và chất lượng. Khuyến khích và tạo điều kiện để toàn xã hội tham gia hoạt động và phát triển sự nghiệp TDTT. Phát triển mạnh thể thao quần chúng, thể thao nghiệp dư, trước hết là trong thanh niên, thiếu niên. Làm tốt công tác GDTC trong trường học.” [28]; Nghị quyết Đại hội XI của Đảng tiếp tục khẳng định: “Phát triển mạnh phong trào TDTT đại chúng, tập trung đầu tư nâng cao chất lượng một số môn thể thao thành tích cao nước ta có ưu thế.
8 Nghị quyết 08-NQ/TW, ngày 1-12-2011 của Bộ Chính trị cũng khẳng định: “Phát triển TDTT là một yêu cầu khách quan của xã hội, nhằm góp phần nâng cao sức khoẻ, thể lực và chất lượng cuộc sống của nhân dân, chất lượng nguồn nhân lực; giáo dục ý chí, đạo đức, xây dựng lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh.cần quan tâm đúng mức TDTT trường học với vị trí là bộ phận quan trọng của phong trào TDTT; là một mặt của giáo dục toàn diện nhân cách học sinh, sinh viên. Công tác GDTC và hoạt động TDTT trong trường Đại học và Cao đẳng 1. Mục tiêu, nhiệm vụ của GDTC trong trường ĐH và Cao đẳng Phát triển TDTT và nâng cao thể lực cho sinh viên chính là mục tiêu quan trọng, nhằm tạo ra con người đầy đủ trí và lực, đáp ứng được những yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.