PHẦN MỞ ĐẦU Giáo dục thể chất (GDTC) đã được công nhận là một quá trình sư phạm tổng thể để hoàn thiện thể chất cho con người, nhất là ở độ tuổi thanh - thiếu niên và trưởng thành. Quá trình này nhằm bảo vệ và tăng cường sức khỏe, rèn luyện nhân cách, trang bị những kỹ năng vận động cần cho cuộc sống. Nâng cao chất lượng GDTC cho học sinh, sinh viên hiện nay là một nhiệm vụ quan trọng trong chương trình đào tạo tại các cơ sở đào tạo. Điều đó đã được thể hiện trong các văn bản chỉ đạo hàng năm của Bộ Giáo dục và Đào tạo về công tác GDTC trong nhà trường.
Theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế” đã khẳng định: “Đối với giáo dục đại học, tập trung đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học. Hoàn thiện mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia; trong đó, có một số trường và ngành đào tạo ngang tầm khu vực và quốc tế. Đa dạng hóa các cơ sở đào tạo phù hợp với nhu cầu phát triển công nghệ và các lĩnh vực, ngành nghề; yêu cầu xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế” [4]. Vì thế, nâng cao chất lượng GDTC cho học sinh, sinh viên hiện nay là một nhiệm vụ quan trọng trong chương trình đào tạo tại các nhà trường.
Điều đó đã được thể hiện trong các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn hàng năm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng như các cơ quan quản lý nhà nước về Giáo dục - Đào tạo về công tác GDTC trong nhà trường [3], [5], [6]. Đề án Tổng thể phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến năm 2025 đã được Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt và ban hành theo Quyết định số 1076/QĐ-TTg ngày 17 tháng 6 năm 2016. Xác định rõ đây là nhiệm vụ quan trọng đối với ngành Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 1611/QĐ-BGDĐT ngày 10/5/2017 2 về việc ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 1076/QĐ-TTg. Đồng thời, Bộ cũng đã chỉ đạo xuyên suốt việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong giai đoạn 2016 - 2020 thông qua các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ về công tác giáo dục thể chất, thể thao và y tế trường học hàng năm đối với các Sở Giáo dục và Đào tạo và các cơ sở đào tạo trên toàn quốc [7], [14], [40].
Công tác GDTC trong trường học là quá trình sư phạm, giải quyết những nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng nhằm trang bị những kiến thức, kỹ năng, hoàn thiện thể chất, nhân cách, năng lực vận động cho học sinh, sinh viên; đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện trong nhà trường. Trong thực hiện GDTC trường học, nội dung GDTC có các giờ GDTC chính khóa và hoạt động TDTT ngoại khóa. Giờ học GDTC chính khóa là giờ học cơ bản nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng vận động cho người học, giờ tập luyện TDTT ngoại khóa để tạo sân chơi nhằm đáp ứng nhu cầu tập luyện, giải trí ngoài giờ học chính khóa của học sinh, sinh viên với mục đích và nhiệm vụ là góp phần phát triển năng lực thể chất một cách toàn diện, nâng cao thành tích thể thao cũng như giao lưu, giải trí của học sinh, sinh viên. Bộ Công thương hiện nay có 34 trường Đại học, Cao đẳng trực thuộc, trong đó có 09 Trường Đại học.
Các trường Đại học trực thuộc Bộ Công thương hiện nay đã triển khai đào tạo đa ngành với quy mô lớn. Để thuận lợi cho quá trình so sánh và phân tích số liệu, luận án tập trung nghiên cứu trực tiếp tại các Trường Đại học trực thuộc Bộ Công thương ở khu vực Hà Nội bao gồm 04 trường Đại học: Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, Trường Đại học Công nghiệp Việt Hung, Trường Đại học Điện lực. Sứ mệnh của các trường là đào tạo nguồn nhân lực có trình độ đại học và trên đại học với chất lượng cao, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và hợp tác quốc tế, phục vụ cộng đồng đáp ứng mục tiêu xã hội và yêu cầu CNH - HĐH đất nước. 3 Cho đến nay, các trường Đại học trực thuộc Bộ Công thương ở khu vực Hà Nội đã và đang tiến hành tổ chức đào tạo theo hệ thống tín chỉ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo đề ra.
Trong quá trình đào tạo, việc nâng cao chất lượng GDTC luôn giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo. Để hoàn thành tốt công tác GDTC theo quy định, các nhà trường luôn quan tâm cải tiến chương trình môn học GDTC, cải tiến phương pháp giảng dạy, đề ra các giải pháp đồng bộ từ khâu xây dựng chương trình môn học trong quá trình đào tạo giảng dạy đến khâu tổ chức tập luyện ngoại khoá nhằm phát triển phong trào trong nhà trường. Căn cứ theo hướng dẫn và quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các nhà trường đã xây dựng chương trình giảng dạy áp dụng cho sinh viên hệ đào tạo chính quy. Chương trình GDTC được xây dựng theo hai hình thức đó là môn học bắt buộc và môn học tự chọn.
Tuy nhiên, hiện nay trong thực tiễn triển khai nội dung, chương trình môn học GDTC, cũng như công tác tổ chức triển khai các hoạt động TDTT ngoại khóa đã nảy sinh một số tồn tại nhất định. Qua khảo sát cho thấy, nguyên nhân là do cơ sở vật chất, sân bãi, trang thiết bị phục vụ cho các hoạt động tập luyện TDTT trong nhà trường còn nhiều thiếu thốn. Ý thức học tập, tập luyện của sinh viên chưa thật sự cao, chưa tự giác tích cực tập luyện, còn xem nhẹ môn học GDTC, một số sinh viên coi môn học GDTC như một rào cản khó có thể vượt qua. Về phía giảng viên chưa áp dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy cũng như phương pháp tổ chức giờ học GDTC chính khóa, và các hoạt động TDTT ngoại khóa, nguồn nhân lực còn thiếu, trình độ và năng lực chuyên môn chưa đồng đều.
Về phía các nhà quản lý chưa đề ra được các cơ chế, chính sách hợp lý trong tổ chức, quản lý công tác GDTC; cơ sở vật chất - kỹ thuật, dụng cụ tập luyện còn thiếu, sân bãi còn chật hẹp chưa đáp ứng được yêu cầu môn học; số lượng sinh viên một số lớp quá đông, nên có những khi không đủ sân để tập luyện. Những tồn tại nêu trên đã ảnh hưởng đến chất lượng GDTC trong các nhà trường, dẫn đến tình trạng thể lực của sinh viên chưa đáp ứng được yêu cầu 4 đào tạo trở thành công dân tương lai để phục vụ cho sự nghiệp CNH - HĐH đất nước. Việc giải quyết vấn đề thỏa mãn được học tập theo khả năng, sức khỏe và yêu cầu kiểm tra đánh giá là một trong những yếu tố khích lệ sinh viên đến với môn học với thái độ tích cực, khi đó công tác GDTC sẽ trở nên gần gũi, đem lại hiệu quả học tập một cách thật sự trong quá trình đào tạo. Ở Việt Nam, vấn đề nghiên cứu các giải pháp nâng cao chất lượng GDTC cho sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều tác giả.
Trước hết phải kể đến công trình nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Đăng Chiêu (2009) với đề tài: “Thực trạng công tác GDTC ở một số trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh”; tác giả Lê Trường Sơn Chấn Hải (2012) với đề tài: “Đổi mới chương trình giáo dục thể chất cho sinh viên các trường đại học sư phạm vùng Trung Bắc theo hướng bồi dưỡng nghiệp vụ tổ chức hoạt động thể dục thể thao trường học”; tác giả Nguyễn Đức Thành (2013) với đề tài: “Xây dựng nội dung và hình thức tổ chức hoạt động TDTT ngoại khóa của sinh viên một số trường Đại học ở thành phố Hồ Chí Minh”; tác giả Đỗ Thị Tươi (2018) với đề tài: “Nghiên cứu biện pháp nâng cao hứng thú trong giờ học giáo dục thể chất cho sinh viên các trường đại học ở Hà Nội”; tác giả Nguyễn Việt Hòa (2019) với đề tài: “Biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động học tập môn học giáo dục thể chất cho sinh viên Đại học quốc gia Hà Nội theo hướng tích cực hóa người học”; tác giả Văn Đình Cường (2020) với đề tài: “Nghiên cứu giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục thể chất cho sinh viên các trường Đại học tại thành phố Vinh”, tác giả Võ Xuân Lộc (2023) với đề tài: “Nghiên cứu ứng dụng biện pháp nâng cao hiệu quả học tập môn giáo dục thể chất cho sinh viên Trường Đại học Ngoại Thương Hà Nội”… Kết quả nghiên cứu của các tác giả đã đưa ra những mô hình và các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác GDTC cho sinh viên. Có thể nói rằng, các kết quả nghiên cứu nêu trên đều là những tư liệu hết sức đáng quý trong lĩnh vực GDTC, cũng như cách thức tổ chức tập luyện ngoại khoá cho 5 sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng phù hợp với điều kiện thực tế và đáp ứng nhu cầu của sinh viên hiện nay. Tuy nhiên cũng phải thấy rằng, các công trình và các nghiên cứu của các tác giả nêu trên đã giải quyết nhiều vấn đề mang tính đồng bộ, nhưng để ứng dụng các giải pháp chuyên môn nâng cao hiệu quả GDTC cho sinh viên các trường Đại học trực thuộc Bộ Công thương (một hướng tiếp cận nghiên cứu mới) còn cần cụ thể hoá theo các yêu cầu, mục đích đào tạo cũng như điều kiện thực tiễn ở mỗi nhà trường. Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục thể chất cho sinh viên các trường đại học trực thuộc Bộ Công thương ở khu vực Hà Nội”.