Luận văn thạc sĩ về quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ phân tích hubt quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước huyện thủy nguyên thành phố hải phòng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Trần Thị Quỳnh Mai
• Người hướng dẫn: GS. Vũ Văn Hóa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh & Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Ngân Sách Xã Qua Kho Bạc Nhà Nước Huyện Thủy Nguyên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH XÃ VÀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Khái quát về ngân sách xã và chế độ quản lý ngân sách xã tại Việt Nam
• 1.2. Những nội dung cơ bản về thu, chi ngân sách xã hiện nay ở Việt Nam
• 1.2.1. Khái niệm ngân sách xã
• 1.2.2. Nội dung thu, chi ngân sách xã
• 1.3. Phân cấp quản lý thu, chi ngân sách xã
• 1.4. Vai trò của ngân sách xã
• 1.5. Hiệu quả và tiêu chí xác định hiệu quả quản lý thu, chi ngân sách xã
• 1.5.1. Khái niệm hiệu quả quản lý thu, chi ngân sách xã
• 1.5.2. Một số tiêu chí xác định hiệu quả quản lý thu, chi ngân sách xã
• 1.6. Các yếu tố tác động đến quản lý ngân sách xã ở Việt Nam hiện nay
• 1.7. Ý nghĩa của nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã
• 1.7.1. Góp phần thực hiện có hiệu quả Chính sách Tài chính của Nhà nước tại địa phương
• 1.7.2. Đảm bảo duy trì các hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở
• 1.7.3. Góp phần ổn định tài chính địa phương và ổn định tài chính của Nhà nước
• 1.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ QUA KHO BẠC NHÀ NƯỚC HUYỆN THỦY NGUYÊN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG TRONG THỜI GIAN 2015 - 2017
• 2.1. Tổng quan về kinh tế - Tài chính huyện Thủy Nguyên TP Hải Phòng
• 2.2. Khái quát về Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên TP Hải Phòng
• 2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.2.2. Tổ chức bộ máy
• 2.2.3. Chức năng và vai trò của Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
• 2.3. Thực trạng quản lý ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước Thủy Nguyên TP Hải Phòng
• 2.3.1. Đánh giá khái quát hiệu quả quản lý ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
• 2.3.1.1. Kết quả đạt được
• 2.3.1.2. Đánh giá quản lý ngân sách xã theo phương pháp điều tra xã hội học
• 2.3.1.3. Một số hạn chế
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC HUYỆN THỦY NGUYÊN TP HẢI PHÒNG
• 3.1. Định hướng quản lý ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên thành phố Hải Phòng trong thời gian 2018 - 2025
• 3.2. Tăng nguồn thu
• 3.3. Dự kiến các khoản chi
• 3.4. Về công tác quản lý
• 3.5. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã tại Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên TP Hải Phòng
• 3.5.1. Hoàn thiện việc lập dự toán ngân sách xã (Kế hoạch thu- chi ngân sách xã)
• 3.5.2. Quản lý thu - chi ngân sách xã
• 3.5.3. Chính sách quản lý thu- chi ngân sách xã
• 3.5.4. Một số kiến nghị
• 3.5.4.1. Với Quốc Hội về phân cấp quản lý ngân sách xã
• 3.5.4.2. Với Chính Phủ về định biên cán bộ được thụ hưởng chế độ lương và trợ cấp thường xuyên từ ngân sách xã
• 3.5.4.3. Với UBND Thành Phố Hải Phòng về phân cấp quản lý thu - chi ngân sách xã
• 3.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước huyện Thủy Nguyên

Quản lý ngân sách xã là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương. Qua kho bạc nhà nước huyện Thủy Nguyên, việc quản lý ngân sách xã được thực hiện một cách chặt chẽ và hiệu quả. Ngân sách xã không chỉ đảm bảo các hoạt động thường xuyên mà còn hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Việc nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước là cần thiết để đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách xã

Ngân sách xã là nguồn tài chính quan trọng cho chính quyền cấp xã. Nó đảm bảo các hoạt động của chính quyền địa phương và thực hiện các chính sách xã hội. Ngân sách xã còn giúp duy trì an ninh trật tự và phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Cơ cấu và nguồn thu ngân sách xã

Cơ cấu ngân sách xã bao gồm các khoản thu từ thuế, phí và các nguồn đóng góp tự nguyện. Việc phân bổ nguồn thu hợp lý sẽ giúp ngân sách xã hoạt động hiệu quả hơn, đáp ứng nhu cầu phát triển của địa phương.

II. Thực trạng quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước huyện Thủy Nguyên

Thực trạng quản lý ngân sách xã tại huyện Thủy Nguyên cho thấy nhiều điểm mạnh nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Việc kiểm soát chi tiêu và thu ngân sách còn gặp khó khăn, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý tài chính công. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này.

2.1. Đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách xã

Hiệu quả quản lý ngân sách xã được đánh giá qua các chỉ tiêu như tỷ lệ thu ngân sách, mức chi tiêu hợp lý và khả năng kiểm soát tài chính. Những năm gần đây, huyện Thủy Nguyên đã có những cải thiện đáng kể trong quản lý ngân sách.

2.2. Những thách thức trong quản lý ngân sách xã

Một số thách thức lớn trong quản lý ngân sách xã bao gồm việc thiếu minh bạch trong thu chi, sự chậm trễ trong việc lập dự toán và kiểm soát chi tiêu. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước

Để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ từ việc hoàn thiện quy trình lập dự toán đến tăng cường kiểm soát chi tiêu. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho địa phương.

3.1. Hoàn thiện quy trình lập dự toán ngân sách

Quy trình lập dự toán ngân sách cần được cải tiến để đảm bảo tính chính xác và khả thi. Việc tham gia của các bên liên quan trong quá trình lập dự toán sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm.

3.2. Tăng cường kiểm soát chi tiêu ngân sách

Kiểm soát chi tiêu ngân sách là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực. Cần áp dụng các biện pháp kiểm tra, giám sát chặt chẽ hơn trong quá trình thực hiện ngân sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản lý ngân sách xã

Nghiên cứu về quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước huyện Thủy Nguyên đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả đã giúp tăng cường khả năng thu ngân sách và giảm thiểu lãng phí trong chi tiêu.

4.1. Kết quả đạt được từ các giải pháp quản lý

Các giải pháp quản lý ngân sách đã giúp tăng cường nguồn thu và giảm thiểu chi tiêu không cần thiết. Điều này không chỉ cải thiện tình hình tài chính mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ công tại địa phương.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Bài học kinh nghiệm từ việc quản lý ngân sách xã cho thấy tầm quan trọng của sự minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính. Cần tiếp tục phát huy những điểm mạnh và khắc phục những hạn chế để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

V. Kết luận và tương lai của quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước

Quản lý ngân sách xã qua kho bạc nhà nước huyện Thủy Nguyên đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Việc áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

5.1. Tương lai của quản lý ngân sách xã

Tương lai của quản lý ngân sách xã phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới trong quản lý tài chính công. Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

5.2. Định hướng phát triển quản lý ngân sách xã

Định hướng phát triển quản lý ngân sách xã cần tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý, cải thiện quy trình lập dự toán và tăng cường kiểm soát chi tiêu. Những nỗ lực này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của huyện Thủy Nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý tài chính công tại cấp cơ sở là nền tảng cốt lõi đảm bảo sự vận hành thông suốt của bộ máy chính quyền địa phương và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Tại huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng – địa bàn trọng điểm với diện tích tự nhiên 242 km², quy mô dân số trên 30 vạn người bao gồm 35 xã và 2 thị trấn (trong đó có 6 xã miền núi) – công tác quản lý ngân sách xã đóng vai trò quyết định trong việc hiện thực hóa các chương trình mục tiêu quốc gia và xây dựng nông thôn mới.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ những thách thức trong quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý tài chính công theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 (có hiệu lực từ năm 2017). Mặc dù tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện duy trì mức tăng trưởng ấn tượng (năm 2016 đạt trên 385,34 tỷ đồng, tăng 12,43% so với năm 2015; năm 2017 đạt gần 447,07 tỷ đồng, tăng 16,02% so với năm 2016), song công tác quản lý ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước Thủy Nguyên vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Tình trạng mất cân đối thu - chi vi mô, sự phụ thuộc lớn vào nguồn bổ sung cân đối từ ngân sách cấp trên và quy trình kiểm soát chi thường xuyên còn phân tán đã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn công.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích thực trạng công tác quản lý, kiểm soát thu - chi ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2015 - 2017; từ đó nhận diện những rào cản mang tính hệ thống và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã theo định hướng phát triển đến năm 2025. Về mặt giá trị ứng dụng, nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ thực chứng giúp nâng cao tỷ lệ thực hiện dự toán thu chi hàng năm đạt trên 100%, giảm thiểu tỷ lệ thất thoát, nợ đọng thuế và tối ưu hóa thời gian xử lý kiểm soát chi tại kho bạc cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết tài chính công hiện đại và lý thuyết phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory). Lý thuyết phân cấp tài khóa luận giải cơ chế phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền, nhấn mạnh rằng việc trao quyền tự chủ tài chính cho cấp cơ sở sẽ tối ưu hóa hiệu quả phân bổ nguồn lực công nhờ khả năng nắm bắt sát sao nhu cầu của cộng đồng dân cư địa phương.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra (Performance-Based Budgeting) kết hợp phương thức vận hành hệ thống thông tin quản lý ngân sách và Kho bạc (TABMIS) cùng tài khoản thanh toán tập trung (TSA). Khung lý thuyết làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

• Ngân sách xã: Cấp ngân sách cơ sở mang tính "lưỡng tính", vừa là một cấp ngân sách tự cân đối vừa là đơn vị dự toán trực tiếp thụ hưởng và chi tiêu ngân sách.
• Kiểm soát chi ngân sách qua Kho bạc: Quy trình thẩm định, kiểm tra tính hợp pháp, hợp lệ của các khoản chi tiêu công trước, trong và sau khi xuất quỹ.
• Hiệu quả quản lý ngân sách xã: Mức độ hoàn thành các chỉ tiêu thu - chi theo dự toán pháp lệnh, đảm bảo tính tiết kiệm, công khai, minh bạch và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương.
• Phân cấp quản lý ngân sách: Hệ thống quy định pháp lý xác lập thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc tạo lập nguồn thu và quyết định các nhiệm vụ chi phát triển kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo quyết toán ngân sách, số liệu thống kê thu - chi, bảng cân đối kế toán từ Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Chi cục Thuế huyện Thủy Nguyên trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2017.
• Dữ liệu sơ cấp: Điều tra xã hội học thông qua bảng hỏi khảo sát toàn diện đối với đội ngũ cán bộ công chức tài chính - kế toán tại 35 xã và 2 thị trấn trên toàn địa bàn huyện Thủy Nguyên.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ công chức tài chính - kế toán thuộc 37 đơn vị hành chính cấp xã/thị trấn trực thuộc huyện. Phương pháp chọn mẫu tổng thể (census sampling) được áp dụng nhằm loại bỏ sai số chọn mẫu, phản ánh bức tranh chân thực 100% về trình độ nghiệp vụ, năng lực lập dự toán và nhận thức chính sách của đội ngũ kế toán cơ sở.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phương pháp so sánh chuỗi thời gian (time-series comparison) và phân tích tỷ trọng cơ cấu là nhằm lượng hóa chính xác tốc độ tăng trưởng của từng nhóm nguồn thu, nhiệm vụ chi qua các năm bản lề 2015, 2016 và 2017. Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý và kiểm định thông tin được triển khai chặt chẽ từ cuối năm 2017 đến quý 1 năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện thực chứng quan trọng về tình hình quản lý ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2015 - 2017:

• Thứ nhất, quy mô thu ngân sách nhà nước tăng trưởng vững chắc nhưng cơ cấu còn thiếu tính bền vững: Tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện năm 2015 đạt 342,731 tỷ đồng; năm 2016 tăng 12,43% đạt 385,340 tỷ đồng (vượt dự toán 5,23%); năm 2017 tăng 16,02% đạt 447,071 tỷ đồng (vượt dự toán 5,49%). Tuy nhiên, các khoản thu nội lực từ hoạt động sản xuất kinh doanh còn khiêm tốn; nguồn thu phân cấp 100% cho cấp xã phụ thuộc nhiều vào tiền đấu giá quyền sử dụng đất và thu hoa lợi công sản.
• Thứ hai, gánh nặng chi ngân sách lớn và phụ thuộc cao vào nguồn trợ cấp cân đối: Tổng chi ngân sách nhà nước năm 2015 đạt 474,425 tỷ đồng; năm 2016 tăng 14,73%; năm 2017 tiếp tục tăng 19,36%. Tỷ lệ thực hiện dự toán chi hàng năm luôn đạt mức cao từ 98,58% đến 99,05%. Khoản thu chuyển giao từ ngân sách cấp trên để bù đắp chênh lệch chi năm 2015 chiếm tới 171,206 tỷ đồng (chiếm gần 50% tổng nguồn thu), cho thấy phần lớn các xã chưa thể tự chủ tài chính.
• Thứ ba, hạn chế nghiêm trọng về năng lực lập dự toán tại cấp xã: Kết quả điều tra xã hội học ghi nhận chỉ có 40% cán bộ kế toán xã hiểu biết sâu về quy trình lập dự toán; 52% chỉ nắm bắt ở mức độ cơ bản và 8% biết rất hạn chế. Có tới 30% cán bộ lập dự toán hoàn toàn thụ động dựa vào số phân bổ của cấp trên mà không khảo sát thực tế, và hơn 50% cán bộ thừa nhận tâm lý "lập dự toán thu càng thấp càng tốt, dự toán chi càng cao càng tốt" để dễ hoàn thành chỉ tiêu.
• Thứ tư, áp lực quá tải vận hành tại bộ máy kiểm soát chi Kho bạc: Theo Quyết định số 1736/QĐ-KBNN, Kho bạc Nhà nước Thủy Nguyên vận hành với 16 cán bộ, trong đó Bộ phận Kiểm soát chi chỉ có 8 chuyên viên nhưng phải quản lý toàn bộ hồ sơ chi đầu tư và chi thường xuyên của 37 xã, thị trấn cùng hàng trăm cơ quan hành chính sự nghiệp trên địa bàn rộng lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự tăng trưởng tổng thu là nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế huyện đạt bình quân 14,5%/năm, sự hình thành các dự án hạ tầng lớn như Khu đô thị VSIP Hải Phòng, Khu đô thị Bắc Sông Cấm, cùng sự khởi sắc của các làng nghề truyền thống (làng đúc cơ khí Mỹ Đồng, làng nuôi trồng thủy sản Lập Lễ với sản lượng khai thác đạt trên 35.000 tấn). Tuy nhiên, nguyên nhân khiến ngân sách xã mất cân đối bắt nguồn từ quy mô chi đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn mới quá lớn trong khi nguồn thu tại chỗ hạn hẹp.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua các bảng thống kê cơ cấu thu - chi và biểu đồ so sánh tăng trưởng qua 3 năm. Bảng số liệu phản ánh rõ nét sự phân hóa giữa tốc độ tăng chi ngân sách (tăng 19,36% năm 2017) vượt qua tốc độ tăng thu (tăng 16,02%), lý giải tại sao khoản chi chuyển giao ngân sách phải duy trì mức tăng 22,11% vào năm 2017.

So sánh với các nghiên cứu tài chính công tại các huyện ven đô trên cả nước, Thủy Nguyên có nét tương đồng về sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp (giảm tỷ trọng trồng trọt từ 29,5% năm 2015 xuống 27% năm 2016; tăng tỷ trọng thủy sản lên 43,5%). Điểm tiến bộ vượt bậc tại KBNN Thủy Nguyên là việc triển khai đề án thống nhất đầu mối kiểm soát chi theo mô hình "Một cửa một giao dịch viên", giúp tách bạch nghiệp vụ kế toán với kiểm soát chi, qua đó khắc phục tình trạng kéo dài thời gian xử lý chứng từ từ 3 - 7 ngày trước đây xuống giải ngân nhanh chóng trong ngày.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã qua Kho bạc Nhà nước huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2018 - 2025, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Hoàn thiện quy trình lập dự toán ngân sách xã theo hướng tiếp cận kết quả đầu ra:
  • Hành động: Bắt buộc bổ sung khâu điều tra, khảo sát thực địa về nguồn thu và biến động kinh tế địa phương vào quy trình lập dự toán trước ngày 30/10 hàng năm; xóa bỏ triệt để tâm lý lập dự toán thu thấp - chi cao.
  • Chỉ tiêu: Nâng độ chính xác của dự toán thu chi cấp xã đạt trên 95% so với thực tế quyết toán.
  • Thời gian & Chủ thể: Triển khai từ năm ngân sách 2019, do UBND các xã chủ trì phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện thực hiện.
• Nâng cao hiệu lực quản lý thu - chi và hiện đại hóa kiểm soát chi qua Kho bạc:
  • Hành động: Đẩy mạnh ứng dụng phần mềm kế toán ngân sách xã kết nối liên thông với hệ thống TABMIS; giám sát chặt chẽ các khoản tạm ứng ngân sách, kiên quyết từ chối thanh toán các khoản chi sai mục lục ngân sách hoặc vượt định mức; phối hợp với Chi cục Thuế mở rộng mạng lưới ủy nhiệm thu thuế môn bài, phí, lệ phí qua tài khoản ngân hàng thương mại.
  • Chỉ tiêu: Rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ kiểm soát chi xuống dưới 24 giờ; giảm tỷ lệ thất thu thuế ngoài quốc doanh xuống dưới 3%.
  • Thời gian & Chủ thể: Thực hiện thường xuyên giai đoạn 2018 - 2025, do Kho bạc Nhà nước Thủy Nguyên chủ trì.
• Chuẩn hóa và nâng cao năng lực chuyên môn đội ngũ công chức tài chính xã:
  • Hành động: Xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng định kỳ về Luật Ngân sách Nhà nước 2015, kỹ năng phân tích tài chính và chuẩn mực kế toán công cho 100% cán bộ kế toán xã.
  • Chỉ tiêu: Đạt 100% cán bộ kế toán cấp xã đạt chứng chỉ chuẩn hóa nghiệp vụ lập dự toán và quản lý ngân sách điện tử trước năm 2022.
  • Thời gian & Chủ thể: Giai đoạn 2018 - 2022, do UBND huyện Thủy Nguyên phối hợp Sở Tài chính Hải Phòng tổ chức.
• Kiến nghị hoàn thiện thể chế và phân cấp tài khóa lên cơ quan trung ương và thành phố:
  • Hành động: Kiến nghị Quốc hội và Chính phủ sửa đổi quy định định biên cán bộ hưởng phụ cấp từ ngân sách xã nhằm tinh giản biên chế; kiến nghị HĐND và UBND thành phố Hải Phòng tăng tỷ lệ phần trăm điều tiết nguồn thu từ thuế tài nguyên, tiền sử dụng đất cho ngân sách cấp xã.
  • Chỉ tiêu: Nâng tỷ lệ tự cân đối thu - chi của ngân sách cấp xã lên mức tối thiểu 65% vào năm 2025.
  • Thời gian & Chủ thể: Kiến nghị thực hiện trong kỳ ổn định ngân sách 2021 - 2025, do HĐND và UBND huyện Thủy Nguyên đề xuất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Công chức tài chính - kế toán và lãnh đạo UBND cấp xã, phường, thị trấn: Cung cấp cẩm nang thực hành chi tiết về quy trình lập dự toán thu chi, kỹ thuật hoàn thiện chứng từ thanh toán và phương pháp quản lý quỹ tiền mặt tuân thủ Luật Ngân sách Nhà nước 2015.
• Lãnh đạo và chuyên viên nghiệp vụ hệ thống Kho bạc Nhà nước: Tài liệu tham khảo giá trị trong việc vận hành mô hình "Một cửa một giao dịch viên", nâng cao chất lượng kiểm soát chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản tại kho bạc cấp huyện.
• Cán bộ quản lý tại Phòng Tài chính - Kế hoạch và Chi cục Thuế cấp huyện/quận: Khung tham chiếu chuẩn xác để xây dựng định mức phân bổ ngân sách, lập kế hoạch thu bổ sung cân đối và điều hành thanh tra, kiểm tra tài chính cơ sở.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công: Nguồn dữ liệu thực chứng phong phú và hệ thống lý luận chuyên sâu về quản lý ngân sách nhà nước cấp cơ sở trong giai đoạn chuyển đổi chính sách tài khóa.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao ngân sách xã được coi là cấp ngân sách mang tính chất "lưỡng tính"?

Ngân sách xã mang tính chất lưỡng tính vì đây vừa là một cấp ngân sách hoàn chỉnh trong hệ thống ngân sách nhà nước 4 cấp có nhiệm vụ tự cân đối thu - chi, vừa trực tiếp là đơn vị dự toán cơ sở thụ hưởng kinh phí mà không có bất kỳ đơn vị dự toán trực thuộc nào bên dưới.

Yếu tố nào thúc đẩy tổng thu ngân sách tại huyện Thủy Nguyên tăng trưởng liên tục từ 2015 đến 2017?

Sự tăng trưởng thu ngân sách từ 342,731 tỷ đồng năm 2015 lên 447,071 tỷ đồng năm 2017 bắt nguồn từ tốc độ tăng trưởng kinh tế địa phương đạt 14,5%/năm, sự bứt phá của ngành công nghiệp - xây dựng, các dự án khu đô thị mới và nguồn thu tăng đột biến từ tiền cấp quyền sử dụng đất.

Điểm nghẽn lớn nhất trong khâu lập dự toán ngân sách xã tại địa phương là gì?

Hạn chế lớn nhất là phương pháp lập dự toán còn mang tính hình thức, khi có hơn 50% cán bộ kế toán giữ tâm lý lập dự toán thu thấp để dễ vượt chỉ tiêu và lập dự toán chi cao nhằm xin cấp bù kinh phí, kết hợp với việc 30% cán bộ hoàn toàn không khảo sát tiềm năng kinh tế thực tế.

Mô hình "Một cửa một giao dịch viên" tại KBNN Thủy Nguyên mang lại lợi ích gì?

Căn cứ Quyết định số 1736/QĐ-KBNN, mô hình này hợp nhất đầu mối kiểm soát chi thường xuyên và chi đầu tư vào một chuyên viên duy nhất. Việc này xóa bỏ sự chồng chéo giữa bộ phận kế toán và kiểm soát chi, giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ thanh toán từ 3 - 7 ngày xuống thực hiện nhanh chóng trong ngày.

Luận văn đề xuất giải pháp cốt lõi nào để giảm sự phụ thuộc của ngân sách xã vào cấp trên?

Giải pháp cốt lõi là kiến nghị HĐND thành phố Hải Phòng nâng tỷ lệ điều tiết các nguồn thu từ đất đai, phí, lệ phí cho cấp xã hưởng tối đa 100%, kết hợp chuẩn hóa 100% năng lực lập dự toán của kế toán xã nhằm khai thác triệt để các nguồn thu tại chỗ, hướng tới tự cân đối trên 65% ngân sách vào năm 2025.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phân cấp tài khóa và hiệu quả quản lý ngân sách xã qua hệ thống Kho bạc Nhà nước theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.
• Đánh giá thực chứng bức tranh tài chính huyện Thủy Nguyên giai đoạn 2015 - 2017, ghi nhận mức tăng trưởng tổng thu đạt 447,071 tỷ đồng (năm 2017) nhưng chỉ ra sự phụ thuộc lớn vào nguồn bổ sung cân đối cấp trên (thu chuyển giao chiếm gần 50%).
• Khảo sát toàn diện 37 xã/thị trấn, bóc tách thực trạng năng lực cán bộ khi có tới 52% kế toán chỉ hiểu biết cơ bản và 30% lập dự toán thụ động, đồng thời ghi nhận sự quá tải của 8 chuyên viên kiểm soát chi tại KBNN Thủy Nguyên.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp khả thi gồm đổi mới lập dự toán theo kết quả đầu ra, số hóa kiểm soát chi qua TABMIS, chuẩn hóa 100% nhân lực tài chính xã và kiến nghị hoàn thiện thể chế phân cấp nguồn thu giai đoạn 2018 - 2025.
• Khẳng định nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã là điều kiện tiên quyết để giữ vững ổn định tài chính công, thực hành tiết kiệm chống lãng phí và thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn bền vững.

Đóng góp của luận văn là tài liệu tham khảo thực tiễn quan trọng phục vụ công tác cải cách quản lý tài chính công tại các địa phương trên toàn quốc. Các nhà quản lý, cán bộ tài chính và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác các mô hình giải pháp của đề tài để ứng dụng vào thực tiễn quản lý điều hành ngân sách tại cơ quan, đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN SÁCH XÃ VÀ HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Khái quát về ngân sách xã và chế độ quản lý ngân sách xã tại Việt Nam 1. Những nội dung cơ bản về thu, chi ngân sách xã hiện nay ở Việt Nam a/ Khái niệm ngân sách xã: Ngân sách xã là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền xã có thể chủ động khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã. - Đặc điểm của NSX: Là một cấp ngân sách trong hệ thống NSNN nên NSX cũng mang đầy đủ các đặc điểm chung của ngân sách các cấp chính quyền địa phương, đó là: + Được phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi theo quy định của Pháp luật + Được quản lý và điều hành theo dự toán và theo chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định Ngoài ra, xã còn có các đặc điểm riêng như: + Là một quỹ tiền tệ của cơ quan chính quyền nhà nước cấp cơ sở.

Hoạt động của quỹ được thể hiện trên hai phương diện là: huy động nguồn thu vào quỹ gọi là thu NSX, phân phối sử dụng quỹ là chi NSX. + Các chỉ tiêu thu - chi NSX luôn mang tính pháp lý. + Quan hệ thu - chi NSX là quan hệ lợi ích phát sinh trong quá trình thu- chi ngân sách xã giữa hai bên chủ thể: một bên là lợi ích chung của cộng đồng cấp cơ sở, một bên là các chủ thể kinh tế xã hội + NSX vừa là một cấp ngân sách, vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt (dưới nó khống có đơn vị dự toán trục thuộc). NSX mang tính chất “lưỡng tính”, vừa là một cấp tự cân đối thu chi, vừa là đơn vị trực tiếp chi tiêu.

Hay nói cách khác, NSX vừa là một cấp ngân sách, vừa là đơn vị dự toán, nó vừa tạo nguồn thu, lại vừa phân bổ nhiệm vụ chi. 4 b/ Nội dung thu, chi ngân sách xã - Thu ngân sách xã: Thu ngân sách nhà nước trên địa bàn giao chính quyền cấp xã quản lý, bao gồm: Thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; thu viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho ngân sách xã. Thu ngân sách xã được hưởng bao gồm các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho ngân sách xã và các khoản huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên nguyên tắc tự nguyện để xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng theo quy định của pháp luật do Hội đồng nhân dân xã quyết định đưa vào ngân sách xã quản lý. Các khoản thu ngân sách xã bao gồm: + Các khoản thu ngân sách xã hưởng 100% là các khoản thu dành cho xã sử dụng toàn bộ để chủ động về nguồn ngân sách bảo đảm các nhiệm vụ chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển.

Căn cứ nguyên tắc phân cấp quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi cho ngân sách xã, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét phân cấp cho ngân sách xã hưởng 100% các khoản thu sau đây: Các khoản phí, lệ phí giao cho xã tổ chức thu theo quy định; Thu từ các hoạt động sự nghiệp của xã, phần nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật; Thu từ quỹ đất công ích và hoa lợi công sản khác do xã quản lý theo quy định của pháp luật; Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt, tịch thu khác theo quy định của pháp luật do cấp xã thực hiện; Thu từ tài sản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước do các cơ quan, đơn vị, tổ chức thuộc xã xử lý theo quy định của pháp luật, sau khi trừ đi các chi phí theo quy định của pháp luật; Các khoản huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân gồm: các khoản huy động đóng góp theo quy định của pháp luật, các khoản đóng góp theo 5 nguyên tắc tự nguyện để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng do Hội đồng nhân dân xã quyết định đưa vào ngân sách xã quản lý; Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho ngân sách xã; Thu kết dư ngân sách xã năm trước; Thu chuyển nguồn ngân sách cấp xã năm trước chuyển sang; Các khoản thu khác của ngân sách xã theo quy định của pháp luật. + Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) giữa ngân sách xã, thị trấn với ngân sách cấp trên: Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp Thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình; Lệ phí môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh; Lệ phí trước bạ nhà, đất. Căn cứ vào khả năng thực tế nguồn thu và nhiệm vụ chi của xã, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định tỷ lệ phần trăm (%) đến tối đa là 100% các khoản thu cho ngân sách xã. Ngoài các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) quy định, ngân sách xã còn có thể được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phân cấp thêm nguồn thu từ các khoản thu ngân sách địa phương được hưởng 100%, các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương.

+ Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách xã: Thu bổ sung cân đối ngân sách là mức chênh lệch lớn hơn giữa dự toán chi cân đối theo phân cấp và dự toán thu từ các nguồn thu được phân cấp cho ngân sách xã (các khoản thu 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm), được xác định cho năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách. Các năm trong thời kỳ ổn định ngân sách địa phương, căn cứ khả năng cân đối của ngân sách cấp huyện, Ủy ban nhân dân cấp huyện trình Hội đồng nhân dân cấp huyện quyết định tăng thêm số bổ sung cân đối ngân sách từ ngân sách cấp huyện cho ngân sách xã so với năm đầu thời kỳ ổn định; 6 Thu bổ sung có mục tiêu là các khoản thu để thực hiện các chương trình, nhiệm vụ (như chương trình mục tiêu quốc gia; chương trình mục tiêu của trung ương; chương trình, nhiệm vụ của địa phương) hoặc chế độ, chính sách mới do cấp trên ban hành nhưng có giao nhiệm vụ cho xã tổ chức thực hiện và dự toán năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách địa phương chưa bố trí. + Ngoài các khoản thu quy định chính quyền xã không được đặt ra các khoản thu trái với quy định của pháp luật. - Nhiệm vụ chi của ngân sách xã: Chi ngân sách xã, bao gồm chi đầu tư phát triển; chi thường xuyên nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh của Nhà nước, chi hoạt động của các cơ quan Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị xã hội; chi hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được thành lập theo quy định khi các tổ chức này được Nhà nước giao nhiệm vụ; chi phát triển kinh tế - xã hội và các nhiệm vụ chi khác theo quy định của pháp luật.

Căn cứ phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của Nhà nước, các chính sách, chế độ về hoạt động của các cơ quan Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của xã, khi phân cấp nhiệm vụ chi cho ngân sách xã, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh xem xét giao cho ngân sách xã thực hiện các nhiệm vụ chi dưới đây: + Chi đầu tư phát triển, gồm: Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từ nguồn vốn đầu tư trong cân đối ngân sách xã theo phân cấp của cấp tỉnh theo các lĩnh vực chi được quy định tại khoản 2 Điều này; Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội của xã từ nguồn huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật và Luật đầu tư công cho từng dự án nhất định, do Hội đồng nhân dân xã quyết định đưa vào ngân sách xã quản lý theo các lĩnh vực chi được quy định tại khoản 2 Điều này.