Chương 1] Trong đó: "Nhà thầu" là tổ chức kinh tế có đủ tư cách pháp nhân tham gia đấu thầu. Trong trường hợp đấu thầu tuyển chọn tư vấn, nhà thầu có thể là cá nhân. Nhà thầu là nhà xây dựng trong đấu thầu xây lắp; là nhà cung cấp trong đấu thầu mua sắm hàng hoá; là nhà tư vấn trong đấu thầu tuyển chọn tư vấn; là nhà đầu tư trong đấu thầu lựa chọn đối tác đầu tư. Nhà thầu trong nước là nhà thầu có tư cách pháp nhân Việt Nam và hoạt động hợp pháp tại Việt Nam.
"Bên mời thầu" là chủ dự án, chủ đầu tư hoặc pháp nhân đại diện hợp pháp của chủ dự án, chủ đầu tư được giao trách nhiệm thực hiện công việc đấu thầu. Theo từ điển kinh doanh, “Đấu thầu là hành vi mua hàng hóa hoặc dịch vụ. Quy trình này bao gồm việc chuẩn bị và xử lý một yêu cầu cũng như việc nhận và chấp nhận thanh toán cuối cùng. Nó thường liên 5 Luan van quan đến những công việc sau: kế hoạch mua sắm, xác định tiêu chuẩn, phát triển kỹ thuật, nghiên cứu nhà thầu và lựa chọn, phân tích giá trị, tài chính, đàm phán giá cả, mua hàng, cung cấp hợp đồng quản lý, kiểm soát hàng tồn kho và các cửa hàng”.
Theo quy định tại khoản 12 Điều 4 Luật đấu thầu 2013: “ Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để kí kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để kí kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế ”. Như vậy, đấu thầu chính là quá trình được thực hiện giữa bên mua và bên bán. Là quá trình bên mời thầu lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của mình. Trong đó, bên mua sẽ tổ chức đấu thầu để bên bán (các nhà thầu) cạnh tranh nhau.
Mục tiêu của bên mua là có được các hàng hóa và dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu của mình về kĩ thuật, chất lượng và chi phí thấp nhất. Mục đích của nhà thầu là giành được quyền cung cấp mua hàng hóa, dịch vụ đó với giá đủ bù đắp các chi phí đầu vào và đảm bảo mức lợi nhuận cao nhất có thể. Đặc điểm của hoạt động đấu thầu Hoạt động đấu có 8 đặc điểm cơ bản chính: - Đặc điểm thứ nhất: đấu thầu mang tính cạnh tranh gay gắt, trên thị trường chỉ có một người mua và nhiều người bán: Đấu thầu là quá trình mua bán phức tạp, tất cả những người tham gia phải tuân theo một quy trình gồm nhiều bước được quy định bởi một chính phủ hay một tổ chức nào đó. Vì vậy, số lượng người bán tham dự trong hoạt động đấu thầu lớn hơn hẳn các hoạt động mua bán khác.
- Đặc điểm thứ hai: đấu thầu được tiến hành theo những điều kiện được qui định trước: 6 Luan van Trên thị trường chỉ có người mua và người bán, người bán luôn phải tuân theo luật chơi của người mua, phải thực hiện và đáp ứng những yêu cầu mà người mua mong muốn hay cụ thể hơn là giải đề bài mà người mua đưa ra trong HSMT. - Đặc điểm thứ ba: trong đấu thầu có rất nhiều loại giá khác nhau mà các bên bán phải phân biệt được: Ban đầu, bên mời thầu đưa ra một mức ngân sách có thể để người bán dựa vào đó giới thiệu những sản phẩm đạt đủ yêu cầu với mức giá thấp hơn hoặc bằng mức ngân sách. Mức ngân sách không phải là giá mua, nó là giá trần của sản phẩm thường gọi là giá gói thầu. Mỗi người bán sẽ đưa ra các mức giá khác nhau theo khả năng của mình.
Mức giá cuối cùng của sản phẩm sẽ là mức giá của nhà thầu trúng thầu và được đưa vào ký kết hợp đồng chính thức. - Đặc điểm thứ tư: đối tượng mua sắm trong đấu thầu thường chưa xác định chính thức. Bên mua đưa ra yêu cầu về sản phẩm dựa theo nhu cầu của mình nhưng họ không chỉ định rõ ràng sản phẩm đó phải là của nơi nào sản xuất, thương hiệu gì,… Bên dự thầu sẽ dựa vào những yêu cầu đó để xây dựng phương án cung cấp sản phẩm cụ thể. Đối tượng mua sắm chỉ được xác định khi hoạt động đấu thầu kết thúc.
- Đặc điểm thứ năm: trong đấu thầu và thực hiện hợp đồng có rất nhiều các khoản đảm bảo cụ thể là bảo đảm dự thầu và bảo lãnh dự thầu Trên thực tế, việc tổ chức đấu thầu diễn ra phức tạp và đòi hỏi khá nhiều chi phí như lập hồ sơ mời thầu, thành lập tổ chuyên gia đấu thầu, tổ thẩm định, tổ chức lễ mở thầu và để đảm bảo việc tham dự thầu và thực hiện hợp đồng của nhà thầu là nghiêm túc, có trách nhiệm, … nên những khoản đặt cọc này nhằm đảm bảo cho cuộc thầu thành công và bên mời thầu không bị thiệt khi nhà thầu bỏ cuộc giữa chừng. - Đặc điểm thứ sáu: Tiêu chí lựa chọn 7 Luan van Trong hoạt động đấu thầu, tiêu chí lựa chọn tiên quyết là kỹ thuật, chất lượng và tiến độ. Tất cả các hồ sơ dự thầu đều được đánh giá kỹ càng về kỹ thuật, chất lượng, tiến độ, những nhà thầu nào vượt qua được yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, tiến độ mới xem xét tới giá cả, tài chính. Như vậy, bản thân hoạt động đấu thầu đã thể hiện chất lượng của hoạt động mua bán trao đổi.
- Đặc điểm thứ bảy: Hoạt động đấu chịu sự điều chỉnh của nhiều pháp luật: Luật đấu thầu, Ngân sách, Đầu tư , Xây dựng, Thương mại, Thuế, Dân sự, Hình sự,… - Đặc điểm thứ tám: Trong đấu thầu, ngoài người mua (BMT), người bán (NT) còn có sự hiện diện của bên thứ 3 đó là Bên tư vấn 1. Nguyên tắc trong đấu thầu Nguyên tắc cạnh tranh Có thể hiểu nguyên tắc này như sau: khi tham gia đấu thầu, mọi nhà thầu đều được tạo điều kiện có lợi, miễn là họ có đủ khả năng về tài chính, kỹ thuật và có mong muốn được tham dự thì đều được tham gia. Bên mời thầu sẽ có càng nhiều cơ hội để chọn ra được nhà thầu đáp ứng được yêu cầu của mình tốt nhất trong trường hợp các nhà thầu tham gia càng đông. Trong quá trình tham dự thầu, các nhà thầu không được có các hành động gây cản trở việc tham dự thầu của các đối thủ khác.
Nguyên tắc công bằng Đảm bảo tính công bằng là mục tiêu rất quan trọng trong đấu thầu. Trong quá trình thực hiện công tác đấu thầu, phải hết sức tôn trọng quyền lợi của các bên có liên quan. Mọi thành viên từ chủ đầu tư, bên mời thầu đến các nhà thầu, các tổ chức tư vấn được thuê thực hiện một phần công việc trong đấu thầu đều bình đẳng với nhau trước pháp luật. Mỗi bên có quyền và trách nhiệm được quy định.
Chủ đầu tư, bên mời thầu không được phép cho rằng mình là người có quyền cao nhất muốn làm gì thì làm, muốn cho ai trúng thầu thì cho. Nhà thầu không được lợi dụng quan hệ thân thiết, hoặc có những tác 8 Luan van động đối với các thành viên tổ chuyên gia đấu thầu để làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu theo hướng có lợi cho mình. Trên thực tế, “tính công bằng” trong lựa chọn nhà thầu có mối quan hệ tương hỗ chặt chẽ với “tính minh bạch” và “tính cạnh tranh” được phân tích ở trên. “Tính công bằng” là một công cụ nhằm đảm bảo cuộc thầu đạt được những mục tiêu khác như chống tham nhũng, sự hiệu quả trong mua sắm công và đảm bảo tính cạnh tranh.
Tính công bằng trong đấu thầu thể hiện qua việc các chủ thể tham gia đều phải thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu. Cụ thể hơn là người có thẩm quyền phê duyệt các nội dung quan trọng trong đấu thầu phải thực hiện theo quy định mà không thể dùng ảnh hưởng cá nhân để phê duyệt tạo thuận lợi cho một hoặc một số cá nhân, tổ chức có lợi ích liên quan. Còn đối với chủ đầu tư phải có trách nhiệm lập hồ sơ mời thầu bảo đảm công bằng, không được tạo lợi thế cho một hoặc một số cá nhân, hạn chế sự tham gia của các nhà thầu khác. Khi hồ sơ mời thầu đã được phê duyệt thì chủ đầu tư, bên mời thầu, tổ chuyên gia phải thực hiện theo đúng các nội dung nêu trong hồ sơ mời thầu, không được thiên vị, đối xử bất công với bất kỳ nhà thầu nào.
Ngoài ra, mọi thông tin liên quan đến quá trình tổ chức đấu thầu đều phải được công khai theo quy định đến tất các nhà thầu để có cơ hội tiếp cận như nhau trong quá trình tham gia đấu thầu. Nguyên tắc công khai Nguyên tắc này có nghĩa là các thông tin về hoạt động đấu thầu như là người tổ chức, thời gian tổ chức, loại hàng hóa, dịch vụ được đấu thầu, quy mô, các vi phạm và cách xử lý trong đấu thầu, người thắng thầu,… phải được thông báo rộng rãi và đầy đủ trên các phương tiện thông tin phù hợp để các bên liên quan được tiếp cận nhanh chóng. Việc xác định phạm vi, phương tiện và thời điểm truyền thông có vai trò quan trọng đối với các bên có liên quan. Ví dụ, hai loại phương tiện thông tin đại chúng như truyền thanh, truyền hình ít khi được sử dụng trong đấu thầu vì tính chất “quá rộng rãi” nhưng chúng có thể sử dụng để hỗ trợ thêm cho báo đọc và mạng internet.
9 Luan van Các thông tin như nội dung HSDT, kết quả đánh giá chi tiết HSDT, các nội dung có trong hợp đồng,…cần phải được giữ kín và được Bên mời thầu lưu giữ cẩn thận. Các nhà thầu và các bên không có trách nhiệm liên quan thì không được cung cấp các tài liệu này. Nguyên tắc minh bạch Minh bạch trong đấu thầu vừa là một trong những mục tiêu, vừa là một trong những nguyên tắc cơ bản của quá trình lựa chọn nhà thầu. Tính minh bạch trong đấu thầu được thể hiện ở năm khía cạnh khác nhau: - Thứ nhất, công khai thông tin về gói thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng để các nhà thầu có thể tiếp cận và tham gia dự thầu, tùy thuộc vào hình thức lựa chọn nhà thầu áp dụng với gói thầu đó.