Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. Giáo dục được coi là một động lực phát triển kinh tế, xã hội. Một nền giáo dục tiến bộ là dấu hiệu về sự phồn vinh của đất nước đó.
Và một nền giáo dục phát triển khi và chỉ khi chất lượng dạy học đạt một đỉnh cao, có rất nhiều yếu tố liên quan đến chất lượng dạy học như năng lực của giáo viên, mục tiêu của môn học, nội dung môn học, phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất. Vì vậy, trong công tác phát triển giáo dục thì trên thế giới cũng như trong nước có rất nhiều nghiên cứu xoay quanh các lĩnh vực về giáo dục này. Trên thế giới Quan tâm đến chất lượng dạy học, đã từ lâu trên thế giới có rất nhiều nhà triết học giáo dục nghiên cứu về các vấn đề như: - Nhà giáo dục Tiệp Khắc danh tiếng nhất tại châu Âu vào thế kỷ XVII John Aems Comenius với các tác phẩm về giáo dục như Great Didactic (Lý luận dạy học vĩ đại), Orbic Pictus (Dạy học bằng tranh ảnh). Ông cho rằng giáo dục phải gắn liền với sự vật cụ thể, học phải dựa vào thiên nhiên chứ không phải rập khuôn dựa vào sách vở.
Ông được xem là “cha đẻ” của khoa học sư phạm. Và tư tưởng sư phạm của ông vẫn còn tác dụng cho đến ngày nay. Theo ông, quá trình học phải trải qua các giai đoạn cảm giác, trí nhớ, tư duy và năng lực phê phán sáng tạo. Quá trình học phải phù hợp với người học.
Sự hiểu biết chủ yếu là do các giác quan mang lại. Poia: “Việc giảng dạy đó là một nghệ thuật, mỗi giáo viên đều có một phương pháp riêng của mình và người giáo viên giỏi này đều khác với người giáo viên giỏi khác”. Với tư tưởng của ông thì việc giảng dạy nghiên về nghệ thuật hơn. Cũng như trong câu nói ví von: “Thầy giáo như một người nghệ sĩ và bục giảng như một sân khấu”.
Nếu người thầy có những kiến thức khoa học, chuyên môn vững vàng cùng sự truyền đạt với một niềm đam mê và nhiệt huyết 6 trên bục giảng; giống như người nghệ sĩ đang sống và cống hiến hết mình cho sự nghiệp diễn xuất trên sân khấu; thì họ sẽ đạt được một thành công vượt trội. Điều này có thể hiểu một cách đơn giản là: dạy học là một quá trình truyền đạt và ghi nhận của những con người chứ không phải của những cổ máy, không nên truyền đạt một cách cứng nhắc theo những nội dung có sẳn. - Theo nhà triết học giáo dục người Pháp, Montaigne, việc học phải được áp dụng để phục vụ cho cuộc sống của cn người. Giáo dục phải làm cho thể chất cùng tinh thần phát triển, hai mặt này không thể tách rời nhau.
Việc học thực sự có ý nghĩa là biến cái thực tiễn bên ngoài thành cái thực tiễn bên trong, biến cái ảnh hưởng bên ngoài thành hoạt động tự giác và tự nhiên. Đã từ lâu trên thế giới, người ta đã vận dụng những tư tưởng giáo dục tiến bộ của các nhà triết học giáo dục, kết hợp với sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong mọi lĩnh vực. Để đảm bảo chất lượng dạy học thực sự là một công việc khó khăn, gian khổ. Vì vậy, đòi hỏi các nhà giáo dục phải suy nghĩ, nghiên cứu về cách dạy, cách học cũng như là cách truyền đạt cho có hiệu quả.
Trong nước Ở Việt Nam, các nhà giáo dục, Đảng và Nhà nước cũng đã quan tâm rất nhiều đến giáo dục nói chung và chất lượng dạy học nói riêng. Cụ thể như: - Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã xác định rõ nhiệm vụ giáo dục quan trọng của nhà trường là lao động, học tập trong nhà trường phải gắn với lao động sản xuất và đời sống xã hội. - Nhà giáo dục Nguyễn Trường Tộ đã nêu lên quan điểm của mình khi nói về dạy học: “Lối học từ chương chỉ đào tạo được những người thuộc lòng kinh sử, chuyện xưa. không có ích gì cho đời nay, còn trong lối học thực dụng đào tạo được những nhân tài làm cho đất nước giàu mạnh.
Học đi đôi với hành, qua hành mà học, chủ yếu là hành trong sự nghiệp cá thể của mình. Nhà nước ta cũng như các nhà giáo dục trong nước luôn quan tâm đến chất lượng dạy học trong nước. Và đối với môn Công nghệ cũng đã có rất nhiều nghiên cứu về lĩnh vực này, những kỷ yếu hội thảo, từng chuyên đề nghiên cứu, hay những 7 luận văn nghiên cứu nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học môn Công nghệ. Cụ thể: - Với quan điểm để nâng cao được chất lượng dạy học môn Công nghệ ở các trường THPT thì đầu tiên phải đào tạo được những “máy cái” – người thầy phải giỏi, trình độ chuyên môn vững, tác phong sư phạm đạt chuẩn.
Vì thế, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội đã 2 lần ( lần 1 năm 2005, lần 2 năm 2010) tổ chức kỷ yếu hội thảo để bàn về việc đào tạo giáo viên chuyên ngành sư phạm kỹ thuật. Trong lời phát biểu khai mạc kỷ yếu hội thảo năm 2010 với chủ đề Nâng cao năng lực đào tạo giáo viên ngành sư phạm kỹ thuật tại các trường, khoa sư phạm kỹ thuật đáp ứng nhu cầu xã hội, PGS. Trần Văn Ba đã nhấn mạnh: “Trong bất kỳ lĩnh vực đào tạo nào, người thầy giáo vẫn luôn được đánh giá là nhân tố quan trọng nhất, là yếu tố quyết định nhất tới chất lượng, hiệu quả của quá trình đào tạo. Với lĩnh vực kỹ thuật, điều này càng quan trọng bởi lẽ người giáo viên ngành sư phạm kỹ thuật ngoài việc được trang bị năng lực dạy học, trước hết họ phải là một người kỹ sư, một thợ lành nghề.
Đội ngũ giáo viên ngành sư phạm kỹ thuật càng trở nên quan trọng hơn khi Đảng và Nhà nước xác định tới năm 2020, nước cơ bản trở thành nước công nghiệp.” [4,4] - Trong hội thảo khoa học Đào tạo giáo viên công nghệ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục dục phổ thông, TS. Lê Thanh Nhu với bài viết Vai trò của phương tiện dạy học trong dạy học môn công nghệ phổ thông. Tác giả đã nhấn mạnh vai trò của phương tiện dạy học (một trong năm thành tố quan trọng của quá trình dạy học) trong việc giảng dạy môn Công nghệ trong trường THPT. Để chất lượng dạy học được nâng cao thì giáo viên phải biết sử dụng thành thạo những công cụ trợ giúp đặc biệt là giáo viên giảng dạy môn Công nghệ.TS Nguyễn Văn Khôi với bài viết Môn công nghệ ở trường phổ thông đã bàn về nội dung và chương trình của môn Công nghệ tại trường phổ thông.
- Luận văn tốt nghiệp: “Tìm hiểu các phương pháp dạy học hiện đại và đề xuất một số phương pháp áp dụng vào việc giảng dạy Kỹ thuật nông nghiệp (Công 8 nghệ 10) đạt hiệu quả” (2006), người nghiên cứu là Lê Thị Bích Phương. Tác giả đã tìm hiểu, khảo sát và đưa ra một số phương pháp dạy học góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Kỹ thuật Nông nghiệp (Công nghệ 10). Tuy nhiên, mục tiêu đề tài quá rộng trong khi đó tác giả chỉ tiến hành khảo sát tại 03 trường THPT trên địa bàn quận Thủ Đức. Do đó, đề tài chưa khái quát được thực trạng chung của việc giảng dạy cũng như việc áp dụng các phương pháp dạy học môn Công nghệ 10.
Vì vậy, giải pháp mà tác giả đề xuất chỉ phù hợp cho địa bàn tác giả khảo sát. Nhìn chung, chất lượng dạy học là một đề tài luôn luôn được các nhà nghiên cứu tìm hiểu để đưa sự nghiệp giáo dục của nước ta ngày một đi lên, để phù hợp với sự thay đổi và phát triển của sự tiến bộ của thế giới quanh ta. Một số khái niệm, thuật ngữ. Khái niệm về chất lượng dạy học.
Khái niệm về chất lượng. Theo từ điển tiếng Việt phổ thông: “Chất lượng là tổng thể những tính chất, thuộc tính cơ bản của sự vật (sự việc). làm cho sự vật (sự việc) này phân biệt với sự vật (sự việc) khác.” Theo Oxford Poket Dictionnary: “Chất lượng là mức hoàn thiện, là đặc trưng so sánh hay đặc trưng tuyệt đối, dấu hiệu đặc thù, các dữ kiện, các thông số cơ bản.” Theo tiêu chuẩn Pháp NFX 50 – 109: “Chất lượng là tiềm năng của một sản phẩm hay dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu người sử dụng.” Theo TCVN ISO 8420: “Chất lượng là tập hợp các đặc tính của một thực thể (đối tượng) tạo cho thực thể (đối tượng ) đó khả năng thỏa mãn những nhu cầu đã nêu ra hoặc nhu cầu tiềm ẩn.” Như vậy, chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của một người, một sự vật, sự việc. Đó là tổng thể những thuộc tính cơ bản khẳng định sự tồn tại của một sự vật, phân biệt nó với sự vật khác.
Khái niệm về dạy học. Theo Từ điển Giáo dục học: 9 Dạy học là truyền lại những kiến thức, kinh nghiệm, đưa đến những thông tin khoa học cho người khác tiếp thụ một cách có hệ thống, có phương pháp nhằm mục đích tự nâng cao trình độ văn hoá, năng lực trí tuệ và kỹ năng thực hành trong đời sống thực tế. Dạy học là hoạt động diễn ra trên hai tuyến song hành giữa người dạy và người học. Bởi vậy quá trình dạy học chỉ đạt được hiệu quả cao khi có sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa giáo viên và học sinh trên các khâu cơ bản nhất là mục tiêu, nội dung, phương pháp hay nói cách khác là khi có sự hợp tác ăn ý giữa người dạy và người học.
Trong mối quan hệ này người dạy đóng vai trò định hướng, gợi mở, cung cấp, chỉ dẫn những điều cần thiết về mục tiêu, nội dung, phương pháp học tập, … phù hợp với người học, còn người học tự mình chủ động xác định, lựa chọn những diều được cung cấp sao cho phù hợp với năng lực, sở trường, điều kiện riêng của mình để hoàn thành tốt nhất yêu cầu của chương trình quy định. Tuy nhiên, mối quan hệ hợp tác như trên không phải dễ dàng có ngay được, nhất là khi cả người dạy và người học đang còn lệ thuộc vào những quan niệm, những thói quen lâu đời tách rời quá trình dạy học theo hai tuyến riêng biệt ngược chiều nhau: dạy của thầy là truyền thụ đầy đủ nội dung chương trình theo khả năng của mình, học của trò là lĩnh hội đầy đủ nội dung chương trình do thầy truyền đạt và yêu cầu phải tiếp thụ.