Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MỞ RỘNG THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM 1. Cơ sở lý luận về thị trường và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm 1. Thị trường 1. Khái niệm về thị trường Thị trường đã ra đời từ hàng thế kỷ, nó gắn liền với sự phát triển của trao đổi hàng hóa.
Thị trường là lĩnh vực được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, các khái niệm về thị trường rất phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, ta có thể khái quát một số khái niệm được sử dụng nhiều như sau: Trong kinh tế học, thị trường được mô tả là nơi người mua và người bán (hay người có nhu cầu và người cung cấp) tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với nhau để trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ. Thị trường là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ, nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu về một loại sản phẩm nhất định theo các thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lượng và giá cả cần thiết của sản phẩm, dịch vụ (Nguyễn Quang Huy và cộng sự, 1998). Thị trường là sự kết hợp giữa cung và cầu, trong đó những người mua và người bán bình đẳng cùng cạnh tranh.
Số lượng người mua và người bán nhiều hay ít phản ánh quy mô của thị trường lớn hay nhỏ. Việc xác định nên mua hay bán bàng hoá và dịch vụ với khối lượng và giá cả bao nhiêu do quan hệ cung cầu quyết định (Lê Thụ, 1994). Từ đó ta thấy thị trường còn là nơi thực hiện sự kết hợp giữa hai khâu sản xuất và tiêu dùng hàng hoá.Mác: “Hàng hoá là sản phẩm được sản xuất ra không phải cho người sản xuất tiêu dùng mà người sản xuất ra để bán. Thị trường xuất hiện đồng thời với sự ra đời và phát triển của nền sản xuất hàng hoá và được hình thành trong lĩnh vực lưu thông.
Người có hàng hoá hoặc dịch vụ đem ra trao LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 đổi gọi là bên bán, người mua có nhu cầu chưa thoả mãn và có khả năng thanh toán được gọi là bên mua” (C. Theo góc độ Marketing, “Thị trường được hiểu là tổng số nhu cầu về một loại hàng hoá nào đó, là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm (hay dịch vụ) nhằm mục đích thoả mãn nhu cầu và mong muốn của hai bên: người tiêu dùng và người bán - theo các thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lượng và giá cả sản phẩm. Đối với doanh nghiệp, tốt nhất nên hiểu thị trường là nơi có nhu cầu cần được đáp ứng” (Philip Kotler, 1997). Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động mua và bán một thứ hàng hóa nhất định nào đó.
Theo định nghĩa này, thị trường bao gồm nhiều loại hàng hóa khác nhau như: thị trường gạo, thị trường cà phê, thị trường chứng khoán, thị trường vốn, v. Thị trường là một nơi nhất định nào đó, tại đó diễn ra các hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ. Với nghĩa này, có thị trường Miền Bắc, thị trường miền Trung, thị trường Miền Nam… Từ những khái niệm trên ta có thể tổng kết lại, thị trường là quá trình mà trong đó bao gồm các quyết định của người tiêu dùng về hàng hoá và dịch vụ cũng như các quyết định của các người cung cấp là các công ty, doanh nghiệp về số lượng, chất lượng, mẫu mã của hàng hoá. Đó chính là mối quan hệ giữa tổng số cung và tổng số cầu của từng loại hàng hoá cụ thể.
Vai trò của thị trường đối với hoạt động tiêu thụ sản phẩm Thị trường là yếu tố quan trọng đối với hoạt động sản xuất kinh doanh và tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. Doanh nghiệp chịu sự chi phối của thị trường hay nói cách khác thị trường đã tác động và có ảnh hưởng quyết định tới mọi khâu của quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế hàng hoá, các doanh nghiệp sản xuất hàng hóa để phục vụ nhu cầu của khách hàng. Do đó, các doanh nghiệp không thể tồn tại đơn độc mà phải gắn liền với thị trường để qua đó kết nối với khách hàng.
Quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là một chuỗi chu kỳ diễn ra liên tục từ việc mua nguyên vật liệu, vật tư, thiết bị… trên thị trường đầu vào và tiến hành chế LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 biến, sản xuất ra sản phẩm, và mang sản phẩm ra thị trường tới tay người tiêu dùng. Bên cạnh đó, thị trường có vai trò trong việc lưu thông hàng hóa, nó đóng vai trò định hướng hoạt động sản xuât kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Các sản phẩm mà nhà sản xuất đưa ra căn cứ vào cung cầu, giá cả trên thị trường, và sản phẩm cần phải thoả mãn được nhu cầu của khách hàng chứ không phải xuất phát từ ý kiến chủ quan của nhà sản xuất. Ngày nay, thị trường mở rộng, cùng một mặt hàng nhưng được sản xuất bởi nhiều doanh nghiệp khác nhau với những mẫu mã riêng biệt.
Điều này khiến cho việc tiêu thụ trở nên khó khăn hơn trước, cuộc chiến cạnh tranh cũng trở nên vô cùng khốc liệt. Do đó khách hàng với nhu cầu có khả năng thanh toán là nhân tố quyết định đến quy mô của doanh nghiệp. Hơn nữa, thị trường còn thể hiện vị thế của doanh nghiệp trong nền kinh tế. Mỗi doanh nghiệp hoạt động đều có một vị thế cạnh tranh nhất định trong thương trường.
Thị trường mà doanh nghiệp chinh phục được càng lớn chứng tỏ vị thế và uy tín của doanh nghiệp cũng như sản phẩm của doanh nghiẹp sản xuất ra đã làm hài lòng được khách hàng. Nói cách khác, doanh nghiệp sẽ có nhiều thuận lợi hơn trong việc tiếp cận với khách hàng và tiêu thụ hàng hóa. Thị trường càng mở rộng và phát triển thì lượng hàng hoá tiêu thụ được càng nhiều và khả năng phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp càng cao và ngược lại. Trong nền kinh tế hiện đại, thị trường có vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất cũng như tiêu thụ sản phẩm của tất cả công ty ở tất cả các lĩnh vực khác nhau.
Phân loại thị trường Thị trường đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các công ty và doanh nghiệp. Để hoạt động có hiệu quả, các doanh nghiệp cần phải nhận dạng được các loại, đặc điểm, xu hướng phát triển của thị trường mà doanh nghiệp tham gia, đặc điểm. Nhờ việc phân loại thị trường đúng đắn, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 doanh nghiệp có thể biết được những thị trường nào phù hợp với sản phẩm của doanh nghiệp mình, từ đó xác định được những phương thức ứng xử cho phù hợp, đạt hiệu quả cao và tăng cường vị thế trên thị trường. Dựa trên những đặc điểm riêng biệt, thị trường có thể được phân loại như sau: * Căn cứ vào quan hệ mua bán giữa các quốc gia, thị trường chia thành thị trường quốc nội và thị trường quốc tế: Thị trường quốc nội hay còn được gọi là thị trường trong nước, là nơi mà ở đó diễn ra hoạt động mua bán hàng hoá của những người trong phạm vi một quốc gia và chỉ có liên quan đến các vấn đề kinh tế, chính trị trong một nước.
Thị trường quốc tế là nơi diễn ra hoạt động mua bán hàng hoá giữa các nước, các tập đoàn đa quốc gia, các tổ chức với nhau thông qua tiền tệ quốc tế. Các quan hệ kinh tế diễn ra trên thị trường thế giới ảnh hưởng trực tiếp tới việc phát triển kinh tế ở của mỗi quốc gia mà doanh nghiệp đó hoạt động. Phân biệt thị trường quốc nội và thị trường quốc tế dựa trên người mua và người bán với phương thức thanh toán, loại giá áp dụng, và các quan hệ kinh tế diễn ra trên thị trường. Với sự phát triển của kinh tế, của khoa học kỹ thuật và sự phân công lao động thế giới, kinh tế mỗi nước trở thành một mắt xích của hệ thống kinh tế thế giới, do đó thị trường quốc nội có quan hệ mật thiết với thị trường quốc tế.
* Căn cứ vào vai trò và vị thế của người mua và người bán trên thị trường, thị trường chia thành thị trường người bán và thị trường người mua Trên thị trường người bán tức là nhà sản xuất có vai trò quyết định loại sản phẩm đầu ra. Trên thị trường có các loại quan hệ kinh tế khác nhau bao gồm: quan hệ cung cầu, quan hệ giá cả tiền tệ, quan hệ cạnh tranh. Tất cả các quan hệ này được hình thành không khách quan, giá cả thường bị áp đặt, cạnh tranh bị thủ tiêu hoặc không có điều kiên hoạt động, các kênh phân phối và lưu thông không hợp lý, thông tin không đối xứng… vai trò của LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 17 người mua bị thủ tiêu. Việc hình thành thị trường của người bán một khi chỉ khi hàng hoá đó chưa phát triển, chưa có nhiều nhà sản xuất.
Nhưng hiện nay thị trường đang chuyển dần từ thị trường người bán sang thị trường người mua. Trong thị trường người mua họ có vai trò quyết định trong quan hệ mua bán thuộc. Các quan hệ kinh tế trên thị trường bao gồm: quan hệ sản phẩm, quan hệ giá cả và cung cầu…, tất cả đều được hình thành một cách khách quan. Với thị trường người mua, vai trò của các quy luật kinh tế của thị trường được phát huy tác dụng một chách tối đa và do đó vai trò, chức năng của thị trường người mua không phải chỉ là công cụ điều tiết sản xuất xã hội mà nó còn trở thành công cụ để bổ sung cho kế hoạch phát triển kinh tế xã hội.
Đối với thị trường này người bán tức là các công ty, doanh nghiệp cần phải có chiến lược thông minh, khôn khéo để đáp ứng cũng như thu hút nhu cầu của người mua. * Căn cứ vào mối quan hệ cung cầu và khả năng biến nhu cầu thành hiện thực, thị trường chia thành thị trường thực tế, thị trường tiềm năng và thị trường lý thuyết Trong thị trường thực tế, yêu cầu tiêu dùng đã được đáp ứng thông qua việc cung ứng hàng hoá và dịch vụ, đó là thị trường mà doanh nghiệp đang tiêu thụ. Thị trường tiềm năng bao gồm thị trường thực tế, trong đó những nhu cầu của khách hàng chưa được đáp ứng đầy đủ. Thị trường lý thuyết bao gồm tất cả các nhóm dân cư trên thị trường kể cả người chưa có yêu cầu tiêu dùng hoặc không có khả năng thanh toán.