phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của đề tài gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về dịch vụ Logistics và Thương mại điện tử Chƣơng 2: Thực trạng dịch vụ Logistics trong Thương mại điện tử tại Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp phát triển dịch vụ Logistics trong Thương mại điện tử tại Việt Nam 3 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ LOGISTICS TRONG THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1.Khái quát về Logistics và dịch vụ Logistics 1. Khái niệm Logistics Thuật ngữ Logistics đã xuất hiện từ hàng trăm năm nay, bắt nguồn từ các cuộc chiến tranh cổ đại của đế chế Hy Lạp và La Mã và mang nghĩa là “hậu cần” hoặc “tiếp vận”.Baker, tác giả cuốn “Transportation of Troop and Merterial” của nhà xuất bản Hudson thành phố Kansas có viết: “Một nhánh trong nghệ thuật chiến đấu có liên quan đến việc di chuyển và cung cấp lương thực phẩm, trang thiết bị cho quân đội được gọi là “Logistics”. Logistics được ứng dụng trong những hoạt động kinh tế từ những ngày đầu của nền văn hóa loài người. Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội trong nhiều thập kỷ qua, Logistics được nghiên cứu sâu rộng cũng như áp dụng sang các lĩnh vực khác như sản xuất, kinh doanh.
Theo đó, Logistics cũng được định nghĩa tùy theo góc độ mà người ta nghiên cứu nó. Sau đây là một số khái niệm về Logistics: Theo Hội đồng quản trị Logistics Hoa Kỳ - 1988 (LAC – The US. Logistics Administration Council) quan niệm: Logistics là quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát dòng di chuyển, lưu kho những nguyên vật liệu thô của hàng hóa trong quy trình, những hàng hóa thành phẩm và những thông tin có liên quan từ khâu mua sắm nguyên vật liệu cho đến khi được tiêu dùng, với mục đích thỏa mãn yêu cầu của người tiêu dùng. Theo tài liệu giảng dạy của trường Đại học Hàng hải thế giới 1999: Logistics là quá trình tối ưu hóa về vị trí, lưu trữ và vận chuyển các tài nguyên hay các yếu tố đầu vào từ điểm xuất phát là nhà cung ứng, thông qua các nhà sản xuất, người bán buôn, bán lẻ, đến tay người tiêu dùng thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế.TS Đoàn Thị Hồng Vân đã định nghĩ trong cuốn “Logistics – Những vấn đề cơ bản” (NXB Thống kê năm 2003): Logistics là quá trình tối ưu hóa các hoạt động vận chuyển và dự trữ hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ cuối cùng thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế.
Hội đồng các chuyên gia Quản trị Chuỗi cung ứng Hoa Kỳ đưa ra định nghĩa mới nhất năm 2001 có lẽ chính xác và toàn diện hơn cả: Logistics 4 được định nghĩa là một bộ phận của chu trình chuỗi cung ứng, bao gồm các quá trình hoạch định kế hoạch, thực hiện và kiểm soát một cách hiệu quả việc dự trữ và lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, thông tin hai chiều giữa điểm khởi đầu và điểm tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Qua các khái niệm trên đây, chúng ta có thể thấy cho dù có sự diễn đạt khác nhau về từ ngữ diễn đạt, cách trình bày nhưng trong nội dung tất cả tác giả đều cho rằng Logistics là hoạt động lên kế hoạch, áp dụng và kiểm soát các luồng chuyển dịch của hàng hóa hay thông tin liên quan tới nguyên nhiên liệu vật tư (đầu vào) và sản phẩm cuối cùng (đầu ra) từ điểm xuất phát tới điểm tiêu thụ. Tóm lại chúng ta có thể hiểu Logistics đơn giản như sau: Logistics là một quy trình tổ chức sự vận động của hàng hóa, nguyên vật liệu từ khi mua sắm, qua các quá trình lưu kho, sản xuất, phân phối cho đến khi đưa đến tay người tiêu dùng. Có thể minh họa toàn bộ quá trình của Logistics trong Hình 1.
Chuỗi Logistics (Nguồn vlr. Dịch vụ Logistics (1) Khái niệm dịch vụ Logistics Tại kỳ họp thứ 7, Khóa XI, Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam ngày 14/06/2005 đã thông qua Luật thương mại 2005, trong đó có quy định cụ thể khái niệm dịch vụ Logistics. Tại Điều 223 – Mục 4 – Chương VI của Luật Thương mại ngày 14/06/2005, Luật quy định “Dịch vụ Logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công đoạn bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn 5 khách hàng, đóng gói bao bì, ghi mã ký hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan tới hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau, nhưng tựu chung lại, dịch vụ Logistics được định nghĩa chia làm hai nhóm: Nhóm định nghĩa thứ nhất: Bản chất của dịch vụ Logistics là việc tập hợp các yếu tố hỗ trợ cho quá trình vận chuyển sản phẩm từ nơi sản xuất tới nơi tiêu thụ.
Nhóm định nghĩa thứ hai: Nhóm định nghĩa này phân định rõ ràng giữa các nhà cung cấp từng dịch vụ đơn lẻ như dịch vụ vận tải, giao nhận, khai thuế hải quan, phân phối, dịch vụ hỗ trợ sản xuất, tư vấn quản lý…với một nhà cung cấp dịch vụ Logistics chuyên nghiệp. (2) Phân loại dịch vụ Logistics Theo Nghị định 140/2007/NĐ-CP quy định chi tiết Luật thương mại về điều kiện kinh doanh dịch vụ Logistics, giới hạn trách nhiệm đối với thương nhân kinh doanh dịch vụ Logistics và phân loại dịch vụ Logistics. Dịch vụ Logistics theo quy định tại Điều 233 Luật thương mại 2005 phân loại như sau: Các dịch vụ Logistics chủ yếu, bao gồm: - Dịch vụ bốc xếp hàng hóa, bao gồm cả hoạt động bốc xếp container; - Dịch vụ kho bãi và lưu giữ hàng hóa,bao gồm cả hoạt động kinh doanh kho bãi container và kho xử lý nguyễn liệu, thiết bị; - Dịch vụ đại lý vận tải, bao gồm cả hoạt động đại lý làm thủ tục hải quan và lập kế hoạch bốc dỡ hàng hóa; - Dịch vụ bổ trợ khác, bao gồm cả hoạt động tiếp nhận, lưu kho và quản lý thông tin liên quan đến vận chuyển và lưu kho hàng hóa trong suốt cả chuỗi Logistics; hoạt động xử lý lại hàng hóa bị khách hàng trả lại, hàng hóa tồn kho, hàng hóa quá hạn, lỗi mốt và tái phân phối hàng hóa đó; hoạt động cho thuê và thuê mua container. Các dịch vụ Logistics liên quan đến vận tải: - Dịch vụ vận tải hàng hải - Dịch vụ vận tải thủy nội địa - Dịch vụ vận tải hàng không - Dịch vụ vận tải đường sắt - Dịch vụ vận tải đường bộ - Dịch vụ vận tải đường ống Các dịch vụ Logistics liên quan khác: 6 - Dịch vụ kiểm tra và phân tích kỹ thuật; - Dịch vụ bưu chính - Dịch vụ thương mại bán buôn - Dịch vụ thương mại bán lẻ, bao gồm cả hoạt động quản lý hàng lưu kho, thu gom, tập hợp, phân loại hàng hóa, phân phối lại và giao hàng.
- Các dịch vụ hỗ trợ vận tải khác Ngoài ra, dịch vụ Logistics còn được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau: Phân loại theo hình thức tổ chức hoạt động: - Logistics bên thứ nhất (1PL): chủ sở hữu hàng hóa tự mình tổ chức và thực hiện các hoạt động Logistics để đáp ứng nhu cầu bản thân. - Logistics bên thứ hai (2PL): người cung cấp dịch vụ Logistics bên thứ hai sẽ cung cấp dịch vụ cho các hoạt động đơn lẻ trong dây chuyền logistics như vận tải, lưu kho bãi, thanh toán, mua bảo hiểm để đáp ứng nhu cầu của chủ hàng. Trong hình thức này, chưa tích hợp các hoạt động đơn lẻ thành chuỗi cung ứng đồng nhất. - Logistics bên thứ ba (3PL): là người thay mặt cho chủ hàng quản lý và thực hiện các dịch vụ Logistics cho từng bộ phận.
3PL tích hợp các dịch vụ khác nhau, kết hợp chặt chẽ việc luân chuyển, tồn trữ hàng hóa, xử lý thông tin trong dây chuyền cung ứng của khách hàng. - Logistics bên thứ tư (4PL): người cung cấp dịch vụ là người tích hợp, gắn kết các nguồn lực, tiềm năng và cơ sở vật chất khoa học kỹ thuật của mình với các tổ chức khác để thiết kế, xây dựng và vận hành các giải pháp chuỗi Logistics. 4PL hướng đến quản lý cả quá trình logistics. - Logistics bên thứ năm (5PL): được nói tới trong lĩnh vực thương mại điện tử, các nhà cung cấp dịch vụ Logistics cung cấp dịch vụ trên cơ sở nền tảng là thương mại điện tử.
Phân loại theo quá trình khai thác Logistics: - Logistics đầu vào (inbound Logistics): là các dịch vụ đảm bảo cung ứng các yếu tố đầu vào một cách tối ưu về cả giá trị, thời gian và chi phí cho quá trình sản xuất. - Logistics đầu ra (outbound Logistics): là các dịch vụ đảm bảo cung cấp thành phẩm đến tay người tiêu dùng một cách tối ưu cả về vị trí, thời gian và chi phí nhằm đem lại lợi nhuận tối đa cho doanh nghiệp. - Logistics ngược (reverse Logistics): là các dịch vụ được cung ứng đảm bảo quá trình thu hồi phế phẩm, phế liệu,. các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường phát sinh từ quá trình sản xuất, phân phối và tiêu dùng trở về để tái chế hoặc xử lý.
Phân loại theo dịch vụ cung cấp Logistics: - Các công ty cung cấp dịch vụ vận tải đơn, đa phương thức - Các công ty cung cấp dịch vụ khai thác cảng 7 - Công ty cung cấp dịch vụ giao nhận, kho bãi - Các công ty cung cấp dịch vụ phân phối (3) Phát triển dịch vụ Logistics a. Khái niệm về phát triển dịch vụ Logistics Phát triển dịch vụ Logistics là “quá trình biến đổi các ý tưởng hay nhu cầu và cơ hội của thị trường thành một sản phẩm dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng”. Nội dung phát triển dịch vụ Logistics Phát triển về số lượng sản phẩm dịch vụ Logistics Là quá trình gia tăng việc cung cấp đầy đủ các dịch vụ trong dây chuyền dịch vụ Logistics, nhằm hoàn thiện chuỗi dịch vụ Logistics cung cấp cho khách hàng, bao gồm việc phát triển: - Các dịch vụ Logistics chủ yếu; - Các dịch vụ Logistics liên quan đến giao nhận vận tải; - Các dịch vụ Logistics liên quan khác. Phát triển về chất lượng sản phẩm dịch vụ Logistics Chất lượng sản phẩm dịch vụ là yếu tố vô cùng quan trọng ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của khách hàng.