Đánh Giá Tác Động Của Hiệp Định Thương Mại Tự Do Giữa Việt Nam - EU (EVFTA) Đến Xuất Khẩu Giày Dép

Việt Nam, sau hơn 30 năm đổi mới, đã chứng kiến sự tăng trưởng kinh tế ấn tượng, trung bình gần 7%/năm. 71 trang · Trường Đại Học Kinh Tế · 2021.

• Tác giả: Đỗ Thị Ngọc Ánh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Minh Phương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Hiệp Định Thương Mại Tự Do EVFTA Đến Xuất Khẩu Giày Dép Việt Nam Sang EU
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Bố cục bài nghiên cứu
• 0.6. Khung nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Nội dung tổng quan
• 1.2. Các nghiên cứu về tác động của hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia tới hoạt động kinh tế nói chung của Việt Nam
• 1.3. Các nghiên cứu về tác động của các FTA tới hoạt động thương mại nói chung của Việt Nam
• 1.4. Các nghiên cứu về tác động của các FTA tới xuất khẩu hàng hóa theo từng ngành riêng biệt của Việt Nam
• 1.5. Đánh giá những công trình nghiên cứu liên quan và khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO ĐẾN XUẤT NHẬP KHẨU HÀNG HÓA
• 2.1. Khái quát về hiệp định thương mại tự do
• 2.2. Khái niệm Hiệp định thương mại tự do (FTA). Phân loại Hiệp định thương mại tự do. Các nội dung chính trong FTA
• 2.3. Tác động của Hiệp định thương mại tự do
• 2.4. Khái quát về EVFTA
• 2.5. Quá trình hình thành EVFTA
• 2.6. Những cam kết chính trong EVFTA có tác động đến xuất khẩu giày dép
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ SỐ LIỆU
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.4. Số liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO (EVFTA) ĐẾN XUẤT KHẨU GIÀY DÉP CỦA VIỆT NAM
• 4.1. Khái quát quan hệ thương mại song phương Việt Nam - EU
• 4.2. Khái quát hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang EU
• 4.3. Về giá trị xuất khẩu
• 4.4. Về thị trường xuất khẩu
• 4.5. Về cơ cấu mặt hàng xuất khẩu
• 4.6. Đánh giá định lượng
• 4.7. Kịch bản của mô hình
• 4.8. Kết quả nghiên cứu
• 4.9. Đánh giá định tính
• 4.10. Cơ hội từ EVFTA
• 4.11. Thách thức từ EVFTA
• 4.12. Đánh giá chung
• 5. CHƯƠNG 5: MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM
• 5.1. Một số khuyến nghị đối với Chính phủ
• 5.2. Giải pháp đối với doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan EVFTA Cơ Hội Vàng Cho Xuất Khẩu Giày Dép

Việt Nam, sau hơn 30 năm đổi mới, đã chứng kiến sự tăng trưởng kinh tế ấn tượng, trung bình gần 7%/năm. Chính sách hội nhập kinh tế thế giới và chiến lược định hướng xuất khẩu đóng vai trò then chốt. Trong đó, ngành giày dép nổi lên như một điểm sáng, đưa Việt Nam trở thành cường quốc xuất khẩu với kim ngạch gần 19 tỷ USD năm 2019, chiếm 7,18% tổng kim ngạch xuất khẩu. Việt Nam đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu giày dép, chỉ sau Trung Quốc. Thị trường EU, với 27 quốc gia thành viên và gần 500 triệu dân, là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất. Hiệp định EVFTA hứa hẹn mở ra kỷ nguyên mới cho thương mại hàng hóa, đặc biệt là cho ngành xuất khẩu giày dép Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, còn có những thách thức đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả nhà nước và doanh nghiệp.

1.1. Vai trò của ngành da giày trong nền kinh tế Việt Nam

Ngành da giày Việt Nam đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm và thu hút đầu tư nước ngoài. Kim ngạch xuất khẩu giày dép liên tục tăng trưởng, từ 5,22 tỷ USD năm 2010 lên gần 19 tỷ USD năm 2019. Ngành này không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ lớn mà còn thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ. Theo số liệu từ Trademap, Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu giày dép lớn thứ hai trên thế giới, khẳng định vị thế quan trọng trên thị trường quốc tế.

1.2. Thị trường EU Điểm đến hấp dẫn cho giày dép Việt Nam

Thị trường EU là một trong những thị trường xuất khẩu chủ lực của giày dép Việt Nam. Với dân số gần 500 triệu người và thu nhập bình quân đầu người cao, EU tạo ra nhu cầu lớn về các sản phẩm giày dép chất lượng. Mối quan hệ thương mại giữa Việt Nam và EU đã phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990, tạo tiền đề cho việc đàm phán và ký kết Hiệp định EVFTA.

1.3. EVFTA Bước ngoặt cho xuất khẩu giày dép sang EU

EVFTA được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn cho xuất khẩu giày dép Việt Nam sang EU. Các cam kết cắt giảm thuế quan sâu rộng sẽ giúp giảm chi phí và tăng tính cạnh tranh cho sản phẩm Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng, môi trường và quy tắc xuất xứ.

II. Thách Thức EVFTA Vượt Rào Cản Để Tăng Xuất Khẩu

Mặc dù EVFTA mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho ngành giày dép Việt Nam. Các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định về môi trường của EU rất khắt khe, đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư nâng cấp công nghệ và quy trình sản xuất. Bên cạnh đó, quy tắc xuất xứ cũng là một rào cản lớn, yêu cầu doanh nghiệp phải sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng các tiêu chí về tỷ lệ nội địa hóa. Sự cạnh tranh từ các quốc gia khác cũng ngày càng gay gắt, đòi hỏi doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh và tìm kiếm thị trường ngách.

2.1. Tiêu chuẩn EU Rào cản kỹ thuật và môi trường

Tiêu chuẩn EU về chất lượng, an toàn và môi trường là một trong những thách thức lớn nhất đối với doanh nghiệp da giày Việt Nam. Các quy định về hóa chất, chất thải và điều kiện lao động đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư lớn vào công nghệ và quy trình sản xuất. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường EU mà còn nâng cao uy tín và giá trị thương hiệu.

2.2. Quy tắc xuất xứ Yêu cầu khắt khe về nguồn gốc nguyên liệu

Quy tắc xuất xứ trong EVFTA yêu cầu giày dép Việt Nam phải có nguồn gốc nguyên liệu rõ ràng và đáp ứng các tiêu chí về tỷ lệ nội địa hóa. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Để vượt qua rào cản này, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu trong nước hoặc liên kết với các nhà cung cấp nước ngoài để đảm bảo đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ.

2.3. Cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác

Thị trường EU là một thị trường cạnh tranh khốc liệt, với sự tham gia của nhiều quốc gia xuất khẩu giày dép lớn trên thế giới. Để giữ vững và mở rộng thị phần, doanh nghiệp da giày Việt Nam cần không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh, cải tiến mẫu mã, chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh.

III. Phân Tích Tác Động EVFTA Định Lượng và Định Tính

Để đánh giá đầy đủ tác động của EVFTA đến xuất khẩu giày dép Việt Nam, cần kết hợp cả phương pháp phân tích định lượng và định tính. Phân tích định lượng sử dụng các mô hình kinh tế để ước tính tác động của việc cắt giảm thuế quan và các biện pháp phi thuế quan đến kim ngạch xuất khẩu. Phân tích định tính tập trung vào việc đánh giá các cơ hội và thách thức, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Sự kết hợp này giúp đưa ra cái nhìn toàn diện và chính xác về tác động của EVFTA.

3.1. Phương pháp định lượng Sử dụng mô hình kinh tế

Phân tích định lượng sử dụng các mô hình kinh tế như mô hình cân bằng tổng thể (CGE) hoặc mô hình trọng lực để ước tính tác động của EVFTA đến xuất khẩu giày dép Việt Nam. Các mô hình này cho phép đánh giá tác động của việc cắt giảm thuế quan, giảm thiểu các rào cản thương mại và thay đổi trong quy tắc xuất xứ đến kim ngạch xuất khẩu và phúc lợi kinh tế.

3.2. Phương pháp định tính Đánh giá cơ hội và thách thức

Phân tích định tính tập trung vào việc đánh giá các cơ hội và thách thức mà EVFTA mang lại cho ngành da giày Việt Nam. Phương pháp này sử dụng các công cụ như phân tích SWOT, phỏng vấn chuyên gia và khảo sát doanh nghiệp để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và khả năng tận dụng các ưu đãi từ hiệp định.

3.3. Kết hợp định lượng và định tính Cái nhìn toàn diện

Để có cái nhìn toàn diện và chính xác về tác động của EVFTA, cần kết hợp cả phương pháp phân tích định lượng và định tính. Sự kết hợp này giúp bổ sung cho nhau, khắc phục những hạn chế của từng phương pháp và đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp.

IV. Hàm Ý Chính Sách Giải Pháp Nào Cho Ngành Giày Dép

Để tận dụng tối đa cơ hội và giảm thiểu thách thức từ EVFTA, cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp từ phía nhà nước và sự chủ động từ phía doanh nghiệp. Nhà nước cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu thông tin về EVFTA, nâng cao năng lực cạnh tranh, đa dạng hóa thị trường và xây dựng thương hiệu mạnh.

4.1. Khuyến nghị cho Chính phủ Tạo môi trường thuận lợi

Chính phủ cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và công nghệ. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về EVFTA để doanh nghiệp hiểu rõ các cơ hội và thách thức.

4.2. Giải pháp cho doanh nghiệp Nâng cao năng lực cạnh tranh

Doanh nghiệp da giày Việt Nam cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, cải tiến mẫu mã, chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh. Cần đầu tư vào công nghệ sản xuất tiên tiến, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tìm kiếm các đối tác chiến lược để mở rộng thị trường.

4.3. Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường EU

Nhà nước cần hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế, tổ chức các đoàn xúc tiến thương mại và cung cấp thông tin về thị trường EU. Bên cạnh đó, cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế và các đối tác thương mại để giải quyết các tranh chấp thương mại và bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Thực Tế Của EVFTA

Nghiên cứu này đánh giá tác động của Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đến xuất khẩu giày dép của Việt Nam. Kết quả cho thấy EVFTA mang lại cơ hội lớn để tăng cường kim ngạch xuất khẩu giày dép, nhưng cũng đặt ra những thách thức về tiêu chuẩn chất lượng, quy tắc xuất xứ và cạnh tranh. Để tận dụng tối đa lợi ích từ EVFTA, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước và doanh nghiệp.

5.1. Tăng trưởng xuất khẩu giày dép sau EVFTA

Sau khi EVFTA có hiệu lực, kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang EU đã có sự tăng trưởng đáng kể. Việc cắt giảm thuế quan giúp giảm chi phí và tăng tính cạnh tranh cho sản phẩm Việt Nam. Tuy nhiên, mức tăng trưởng này còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và quy tắc xuất xứ của doanh nghiệp.

5.2. Thay đổi cơ cấu thị trường xuất khẩu

EVFTA có thể dẫn đến sự thay đổi trong cơ cấu thị trường xuất khẩu giày dép của Việt Nam. Các thị trường lớn như Đức, Pháp, Ý có thể trở nên quan trọng hơn, trong khi các thị trường nhỏ hơn có thể giảm thị phần. Doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh chiến lược thị trường để phù hợp với tình hình mới.

5.3. Ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng ngành da giày

EVFTA có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng ngành da giày của Việt Nam. Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu trong nước hoặc liên kết với các nhà cung cấp nước ngoài để đảm bảo đáp ứng các yêu cầu về xuất xứ và chất lượng. Cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phát triển chuỗi cung ứng bền vững và hiệu quả.

VI. Tương Lai Xuất Khẩu Phát Triển Bền Vững Ngành Da Giày

Để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành da giày Việt Nam trong bối cảnh EVFTA, cần chú trọng đến các yếu tố như bảo vệ môi trường, cải thiện điều kiện lao động và nâng cao giá trị gia tăng. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và đảm bảo quyền lợi của người lao động. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội để xây dựng một ngành da giày phát triển bền vững và có trách nhiệm.

6.1. Phát triển bền vững Yếu tố then chốt

Phát triển bền vững là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển lâu dài của ngành da giày Việt Nam. Doanh nghiệp cần chú trọng đến các yếu tố như bảo vệ môi trường, cải thiện điều kiện lao động và nâng cao giá trị gia tăng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội để xây dựng một ngành da giày phát triển bền vững và có trách nhiệm.

6.2. Đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sản xuất sạch, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và giảm thiểu chất thải. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của EU mà còn nâng cao uy tín và giá trị thương hiệu.

6.3. Nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm

Doanh nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm, từ thiết kế, mẫu mã đến chất lượng và dịch vụ. Cần xây dựng thương hiệu mạnh và tạo ra những sản phẩm độc đáo, có tính cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sau hơn 30 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng trung bình gần 7%/năm, thu nhập bình quân đầu người tăng gấp 5 lần (Xuân Phong, 2019), trong đó chiến lược hội nhập và định hướng xuất khẩu đóng vai trò trụ cột. Trong các ngành hàng chủ lực, giày dép giữ vị thế đặc biệt khi Việt Nam là quốc gia xuất khẩu giày dép đứng thứ 2 thế giới (chỉ sau Trung Quốc theo dữ liệu Trademap). Tổng kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam năm 2019 đạt gần 19 tỷ USD, chiếm 7,18% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả nước, tăng gấp hơn 3,6 lần so với mức 5,22 tỷ USD năm 2010.

Liên minh Châu Âu (EU) là thị trường xuất khẩu trọng điểm với quy mô 27 quốc gia thành viên và gần 500 triệu dân. Sau quá trình đàm phán từ tháng 6/2012 và hoàn tất ký kết vào tháng 6/2019, Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/8/2020. Các cam kết cắt giảm thuế quan sâu trong EVFTA mở ra dư địa tăng trưởng lớn nhưng đồng thời đặt ra thách thức về rào cản kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và biện pháp phòng vệ thương mại. Trong bối cảnh đó, khóa luận tập trung nghiên cứu tác động toàn diện của EVFTA đến ngành giày dép Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích tác động của Hiệp định EVFTA đến hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường EU, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu của ngành.

Nhiệm vụ/Câu hỏi nghiên cứu:

1. Cơ hội và thách thức của ngành giày dép Việt Nam khi tham gia Hiệp định EVFTA là gì?
2. Tác động của việc cắt giảm thuế quan trong EVFTA đến xuất khẩu giày dép Việt Nam diễn ra như thế nào?
3. Cần thực hiện những giải pháp nào để ngành giày dép Việt Nam phát triển bền vững sau khi Hiệp định có hiệu lực?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của Hiệp định EVFTA đối với hoạt động xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang thị trường EU.
• Phạm vi không gian: Việt Nam và 27 quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu (EU).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010 - 2019; mô phỏng lộ trình cắt giảm thuế quan đến năm 2028.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận kết hợp khung lý thuyết kinh tế thương mại quốc tế với mô hình mô phỏng định lượng và phân tích định tính chuyên sâu:

• Khung lý thuyết thương mại: Vận dụng lý thuyết về liên kết kinh tế quốc tế và liên minh thuế quan của Jacob Viner (1960), tập trung vào hai hiệu ứng cốt lõi:
  • Hiệu ứng tạo lập thương mại (Trade Creation - TC): Sự thay thế hàng hóa sản xuất nội địa có chi phí cao bằng hàng nhập khẩu giá rẻ hơn từ nước thành viên nhờ dỡ bỏ thuế quan.
  • Hiệu ứng chệch hướng thương mại (Trade Diversion - TD): Sự dịch chuyển nguồn nhập khẩu từ quốc gia ngoài khối có chi phí thấp sang quốc gia thành viên được hưởng ưu đãi thuế quan.
  • Tác động phi thuế quan và thể chế: Khung cam kết tiêu chuẩn kỹ thuật (TBT), kiểm dịch động thực vật (SPS), quy tắc xuất xứ (RoO), sở hữu trí tuệ và phòng vệ thương mại.
• Phương pháp định lượng (Mô hình SMART):
  • Sử dụng Phần mềm Phân tích Thị trường và Hạn chế Thương mại (Software for Market Access and Restrictions to Trade - SMART), thuộc hệ thống Giải pháp Thương mại Tích hợp Thế giới (WITS) do Ngân hàng Thế giới (World Bank) và UNCTAD phát triển.
  • Đây là mô hình cân bằng cục bộ (Partial Equilibrium - PE) cho phép ước lượng tác động tĩnh của thay đổi thuế quan đến từng dòng sản phẩm chi tiết đến cấp độ HS 6 chữ số.
  • Các giả định của mô hình:
    • Độ co giãn của nguồn cung xuất khẩu ($\beta$) mặc định là vô hạn ($99$), do quy mô thị trường của Việt Nam nhỏ so với toàn cầu.
    • Độ co giãn thay thế nhập khẩu ($\sigma$) cố định ở mức $1,5$ theo giả định của Armington (1969) và khuyến nghị của Jammes & Olarreaga (2005) đối với hàng công nghiệp.
    • Độ co giãn của cầu nhập khẩu ($\eta$) được cập nhật theo ước lượng thực nghiệm của Kee et al. cho từng phân nhóm HS 6 chữ số.
• Phương pháp định tính: Phân tích nội dung văn kiện pháp lý EVFTA, đánh giá các quy định phi thuế quan, quy tắc xuất xứ (RoO) và các tiêu chuẩn kỹ thuật của EU.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu xuất nhập khẩu và biểu thuế hải quan năm 2019 trích xuất từ cơ sở dữ liệu Trademap của Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC) và WITS (World Bank/UNCTAD); số liệu tổng quan kinh tế từ Tổng cục Thống kê và VCCI.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương này tổng thuật có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo bốn nhóm chủ đề chính:

1. Tác động của FTA đến kinh tế tổng thể Việt Nam: Các nghiên cứu của Pham Nguyen Minh et al. (2018), Trần Thị Trang & Đỗ Thị Thanh Mai (2019), Nguyễn Mạnh Toàn et al. (2020 - sử dụng mô hình DCGE với ma trận VSAM2012 chỉ ra tác động dài hạn của việc giảm thuế đến ngành công nghiệp da giày).
2. Tác động của FTA đến hoạt động thương mại chung: Nghiên cứu của Nguyễn Tiến Dũng (2011), Jha et al. (2011 - mô hình CGE về AKFTA), Hà Văn Hội (2013), Nguyễn Anh Thu et al. (2015 - mô hình trọng lực Gravity), Vũ Thanh Hương (2017), Nghiem Xuan Khoat & Cismas (2019).
3. Tác động của FTA đến các ngành hàng riêng biệt: Nghiên cứu của Vũ Thanh Hương & Nguyễn Thị Minh Phương (2016 - sử dụng chỉ số RCA và chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu ES khẳng định giày dép là ngành có lợi thế so sánh cao), Đào Quỳnh Trang (2017), Lu (2018 - CGE đánh giá dệt may trong CPTPP và EVFTA).
4. Tác động của FTA đến xuất khẩu ngành da giày: Các công trình của Vũ Thanh Hương (2017) và Võ Tất Thắng et al. (2017 - ứng dụng mô hình SMART đánh giá tác động của quy tắc xuất xứ và phòng vệ thương mại).

Tác giả xác định các khoảng trống nghiên cứu: phần lớn công trình trước đây sử dụng số liệu cũ trước khi EVFTA được ký kết/phê chuẩn, chưa đánh giá định lượng cập nhật theo biểu thuế chính thức và thiếu phân tích chuyên biệt kết hợp định tính - định lượng cho ngành giày dép ở cấp độ phân loại HS chi tiết.

Chương 2: Cơ sở lý luận về tác động của Hiệp định thương mại tự do đến xuất nhập khẩu hàng hóa

Tác giả hệ thống hóa các khái niệm về FTA từ quan điểm truyền thống (GATT 1947, WTO 1995: tập trung cắt giảm thuế quan và hạn chế định lượng) đến quan điểm hiện đại/thế hệ mới (VCCI 2013: mở rộng sang mua sắm chính phủ, lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ). Phân loại FTA theo số lượng thành viên (song phương, khu vực, hỗn hợp) và theo mức độ tự do hóa (kiểu Mỹ, kiểu Châu Âu, kiểu các nước đang phát triển).

Phân tích tiến trình hình thành EVFTA từ tháng 10/2010 đến khi có hiệu lực (01/8/2020), trong đó điểm nhấn là sự kiện tách hiệp định thành EVFTA và IPA vào tháng 6/2018. Chương 2 làm rõ các cam kết then chốt đối với ngành giày dép:

Nhóm cam kết	Chi tiết quy định trong EVFTA
Cắt giảm thuế quan	Xóa bỏ ngay 37% số dòng thuế (chiếm 42,1% kim ngạch xuất khẩu giày dép Việt Nam có thuế cơ sở từ 3,5% - 17%). Lộ trình xóa bỏ 73,2% dòng thuế sau 3 năm và đạt 100% dòng thuế (thuộc nhóm B7) sau 7 năm.
Quy tắc xuất xứ (RoO)	Quy định tại Nghị định thư kèm Hiệp định. Đối với nhóm HS 64 (trừ 6406): sản phẩm phải sản xuất từ các bộ phận có xuất xứ ngoại trừ mục 6406; đối với nhóm 6406: áp dụng quy tắc chuyển đổi nhóm (CTH).
Chứng nhận xuất xứ	Sử dụng mẫu Giấy chứng nhận xuất xứ EUR.1 (Phụ lục VII). Cơ chế tự chứng nhận xuất xứ REX (đối với EU: lô hàng >6.000 EUR áp dụng cho nhà xuất khẩu đủ điều kiện; Việt Nam bảo lưu cơ chế cấp C/O truyền thống và áp dụng tự chứng nhận khi đủ điều kiện). Cho phép quá cảnh qua nước thứ ba nếu có kiểm soát hải quan.
Rào cản kỹ thuật (TBT)	Quy định EC/1907/2006 (REACH) về đăng ký và kiểm soát hóa chất; Chỉ thị 94/11/EC về dán nhãn vật liệu cấu phần chính giày dép; Chỉ thị 94/62/EC về đóng gói và hạn chế kim loại nặng trong rác thải bao gói; Quy định EC/1007/2011 về xơ dệt; Chỉ thị 89/689/EEC về thiết bị bảo hộ. Chấp nhận ghi nhãn "Made in EU".
Phòng vệ thương mại	Quy định về chống bán phá giá, chống trợ cấp và các biện pháp tự vệ đặc biệt.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và số liệu

Trình bày phương pháp luận định lượng mô hình SMART (WITS) và phương pháp định tính. Thiết lập các phương trình toán học mô tả tác động tạo lập thương mại ($TC$), chệch hướng thương mại ($TD$), hiệu ứng thương mại ròng ($TE = TC + TD$) và biến thiên phúc lợi ròng ($W$). Xác lập các tham số đầu vào: độ co giãn cung xuất khẩu $\beta = 99$, độ co giãn thay thế $\sigma = 1,5$, cùng cơ sở dữ liệu thương mại - biểu thuế năm 2019 cho 6 nhóm sản phẩm HS 4 chữ số: 6401, 6402, 6403, 6404, 6405, 6406.

Chương 4: Đánh giá tác động của Hiệp định thương mại tự do (EVFTA) đến xuất khẩu giày dép của Việt Nam

Phân tích thực trạng thương mại hàng hóa song phương giai đoạn 2010 - 2019: kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU tăng từ 9,725 tỷ USD (2010) lên 35,732 tỷ USD (2019), tăng hơn 3,5 lần; nhập khẩu từ EU tăng từ 5,858 tỷ USD lên 14,071 tỷ USD. Nhóm ngành máy điện và thiết bị điện tử (HS 85) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 41,36% (14,560 tỷ USD), nhóm giày dép (HS 64) đứng thứ 2 chiếm 12,86% (4,699 tỷ USD).

Cơ cấu xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang EU năm 2019 theo mã HS 4 chữ số:

Mã HS	Mô tả mặt hàng	Kim ngạch xuất khẩu sang EU (1.000 USD)
6404	Giày, dép có đế ngoài bằng cao su, plastic, da thuộc hoặc da tổng hợp và mũ giày bằng vật liệu dệt	2.730.000
6403	Giày, dép có đế ngoài bằng cao su, plastic, da thuộc hoặc da tổng hợp và mũ giày bằng da thuộc	1.098.000
6402	Các loại giày, dép khác có đế ngoài và mũ bằng cao su hoặc plastic	785.935
6406	Các bộ phận của giày, dép (kể cả mũi giày đã hoặc chưa gắn đế trừ đế ngoài); miếng lót, gót giày, ghệt...	144.039
6405	Giày, dép khác	23.995
6401	Giày, dép không thấm nước có đế ngoài và mũ bằng cao su hoặc plastic, không khâu/tán đinh	1.897

Cơ cấu thị trường nhập khẩu giày dép Việt Nam tại EU năm 2019: Bỉ là thị trường nhập khẩu lớn nhất đạt trên 1,162 tỷ USD (chiếm trên 25% tổng xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang EU), tiếp đến là Đức đạt 1,014 tỷ USD (chiếm trên 22%), Tây Ban Nha đạt 236,135 triệu USD (4,59%). Trên toàn cầu, EU là thị trường xuất khẩu giày dép lớn thứ 2 của Việt Nam (chiếm 24,22%), sau Hoa Kỳ (chiếm trên 35% với 6,676 tỷ USD). Tại thị trường nội địa EU, Việt Nam là nguồn cung lớn thứ 2 (đạt 7,6 tỷ USD, chiếm 13% thị phần), đứng sau Trung Quốc (12,32 tỷ USD, chiếm 22%), vượt qua Ý (5,019 tỷ USD, 9%), Đức (4,14 tỷ USD, 7%) và Indonesia (2,548 tỷ USD, 4%).

Thiết lập 2 kịch bản mô phỏng mô hình SMART:

• Kịch bản 1: EU cắt bỏ hoàn toàn thuế quan cho mặt hàng giày dép Việt Nam đến năm 2028 theo cam kết nhóm B7 (không xét đến các FTA khác của EU).
• Kịch bản 2: EU cắt giảm thuế quan đồng thời cho cả Việt Nam và Indonesia (do EU khởi động đàm phán FTA với Indonesia từ tháng 7/2016).

Đánh giá định tính cơ hội và thách thức:

• Cơ hội: Lợi thế cạnh tranh giá nhờ chênh lệch thuế suất ưu đãi; gia tăng thị phần so với các đối thủ cạnh tranh ngoài khối; thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào công nghiệp hỗ trợ da giày.
• Thách thức: Yêu cầu xuất xứ nghiêm ngặt từ khâu nguyên liệu mũ/đế; chi phí tuân thủ các quy định TBT/REACH về hóa chất và môi trường; nguy cơ đối mặt với các vụ kiện phòng vệ thương mại khi kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng nóng.

Chương 5: Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam

Đề xuất các nhóm khuyến nghị cụ thể cho hai nhóm chủ thể:

• Đối với Chính phủ và cơ quan quản lý:
  • Quy hoạch và phát triển các khu công nghiệp hỗ trợ sản xuất nguyên phụ liệu da giày tập trung nhằm đáp ứng quy tắc xuất xứ nội khối.
  • Hoàn thiện hệ thống hạ tầng kiểm định chất lượng, xây dựng các trung tâm thử nghiệm đạt chuẩn Châu Âu để hỗ trợ doanh nghiệp kiểm định hóa chất theo REACH.
  • Cải cách thủ tục hành chính hải quan, triển khai đồng bộ lộ trình tự chứng nhận xuất xứ (REX).
  • Tăng cường cơ chế cảnh báo sớm các vụ điều tra phòng vệ thương mại từ phía EU.
• Đối với doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu giày dép:
  • Tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tìm kiếm nguồn nguyên phụ liệu đạt chuẩn xuất xứ EVFTA để hưởng thuế suất 0%.
  • Đầu tư đổi mới công nghệ, kiểm soát chặt chẽ danh mục hóa chất sử dụng trong thuộc da và gia công theo chuẩn REACH.
  • Chuyển dịch mô hình sản xuất từ gia công đơn thuần (CMT) sang các phương thức có giá trị gia tăng cao hơn như FOB, ODM.
  • Đẩy mạnh áp dụng hệ thống ghi nhãn, nhận diện bao bì sinh học theo Chỉ thị 94/11/EC và 94/62/EC.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác lập bức tranh toàn cảnh về cơ cấu thương mại giày dép Việt Nam - EU giai đoạn 2010 - 2019: kim ngạch xuất khẩu giày dép sang EU tăng trưởng từ 1,781 tỷ USD lên 4,6 tỷ USD (gấp hơn 2,5 lần), đưa giày dép trở thành mặt hàng xuất khẩu lớn thứ hai sang EU (chiếm 12,86% tổng giá trị xuất khẩu).
• Làm rõ cấu trúc xuất khẩu tập trung chủ yếu vào hai nhóm mặt hàng chủ lực là HS 6404 (giày dép mũ vải dệt, đạt 2,730 tỷ USD) và HS 6403 (giày dép mũ da thuộc, đạt 1,098 tỷ USD). Bỉ và Đức là hai cửa ngõ nhập khẩu lớn nhất, chiếm gần 50% tổng kim ngạch giày dép của Việt Nam vào EU.
• Phân tích chi tiết biểu cam kết thuế quan: 37% số dòng thuế được xóa bỏ ngay khi hiệp định có hiệu lực và 100% dòng thuế đưa về 0% sau 7 năm.
• Hệ thống hóa các rào cản kỹ thuật bắt buộc: quy chuẩn REACH (EC/1907/2006), dán nhãn nguyên liệu (Chỉ thị 94/11/EC) và quy định đóng gói (Chỉ thị 94/62/EC).

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp khung phân tích kết hợp giữa lý thuyết liên minh thuế quan và công cụ mô phỏng SMART với dữ liệu cập nhật năm 2019 ngay trước thời điểm EVFTA có hiệu lực.
• Đánh giá cụ thể tác động của việc cắt giảm thuế quan chi tiết đến từng mã HS 4 chữ số và 6 chữ số của ngành giày dép, giúp khắc phục tính khái quát của các nghiên cứu thương mại vĩ mô trước đó.
• Xây dựng hệ thống giải pháp gắn liền với quy định kỹ thuật và cam kết xuất xứ thực tế của EVFTA.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Nghiên cứu sử dụng mô hình cân bằng cục bộ (SMART) - mang tính chất phân tích tĩnh, bỏ qua sự tương tác liên ngành, dịch chuyển nguồn lực lao động, vốn giữa các ngành kinh tế và sự biến động của tỷ giá hối đoái theo thời gian.
  • Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở mốc năm 2019 (giai đoạn trước đại dịch COVID-19 và trước thời điểm thực thi chính thức tháng 8/2020), chưa phản ánh được các biến động đứt gãy chuỗi cung ứng thực tế trong giai đoạn 2020 - 2021.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Ứng dụng mô hình cân bằng tổng thể động (Dynamic CGE) để lượng hóa tác động lan tỏa của EVFTA đối với toàn bộ nền kinh tế và thị trường lao động ngành da giày.
  • Bổ sung dữ liệu thực tế sau thực thi (từ sau ngày 01/8/2020) để so sánh giữa kết quả mô phỏng dự báo và mức độ tận dụng ưu đãi C/O mẫu EUR.1 thực tế của các doanh nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế; các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Công Thương, VCCI; các nhà quản trị doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu da giày.
• Phần giá trị tham khảo chuyên sâu:
  • Chương 2: Bản tổng hợp quy tắc xuất xứ chi tiết (Bảng 2.1) và hệ thống các chỉ thị TBT bắt buộc của EU (REACH, Chỉ thị 94/11/EC, Chỉ thị 94/62/EC).
  • Chương 3 & 4: Phương pháp thiết lập tham số mô hình SMART trên cơ sở dữ liệu WITS phục vụ cho các nghiên cứu mô phỏng chính sách thuế quan thương mại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vị thế của ngành giày dép Việt Nam tại thị trường EU trước khi EVFTA có hiệu lực như thế nào?

Năm 2019, Việt Nam là quốc gia xuất khẩu giày dép lớn thứ 2 vào thị trường EU với kim ngạch đạt 7,6 tỷ USD (chiếm 13% thị phần), chỉ đứng sau Trung Quốc (12,32 tỷ USD, chiếm 22% thị phần) và đứng trên các nước như Ý (5,019 tỷ USD), Đức (4,14 tỷ USD) và Indonesia (2,548 tỷ USD). Giày dép là mặt hàng xuất khẩu lớn thứ hai của Việt Nam sang EU với kim ngạch 4,699 tỷ USD, chiếm 12,86% tổng kim ngạch xuất khẩu sang khối này.

2. Lộ trình cắt giảm thuế quan của EU đối với mặt hàng giày dép Việt Nam được quy định ra sao?

Theo cam kết EVFTA, EU xóa bỏ thuế quan ngay khi hiệp định có hiệu lực đối với khoảng 37% số dòng thuế (tương đương 42,1% kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam đang chịu mức thuế cơ sở từ 3,5% - 17%). Tỷ lệ xóa bỏ thuế nhập khẩu tăng lên 73,2% sau 3 năm và đạt 100% sau 7 năm (lộ trình nhóm B7, hoàn tất vào năm 2028).

3. Quy tắc xuất xứ cụ thể (RoO) áp dụng cho mặt hàng giày dép trong EVFTA là gì?

Theo Hiệp định EVFTA, toàn bộ các mặt hàng thuộc Chương HS 64 (trừ nhóm 6406) phải được sản xuất từ các bộ phận có xuất xứ nội khối, ngoại trừ các dòng thuế trong mục 6406. Đối với nhóm mã HS 6406 (các bộ phận của giày dép), quy tắc xuất xứ yêu cầu phải đạt tiêu chí chuyển đổi nhóm mã hàng (CTH).

4. Hai thị trường thành viên EU nào nhập khẩu giày dép nhiều nhất từ Việt Nam trong năm 2019?

Bỉ và Đức là hai thị trường lớn nhất trong khối EU: Bỉ dẫn đầu với kim ngạch nhập khẩu đạt trên 1,162 tỷ USD (chiếm trên 25% tổng kim ngạch xuất khẩu giày dép của Việt Nam sang EU), tiếp đến là Đức với kim ngạch 1,014 tỷ USD (chiếm trên 22% tổng kim ngạch toàn khối).

5. Những quy định kỹ thuật (TBT) chính của EU áp đặt lên sản phẩm giày dép xuất khẩu là gì?

Các quy định kỹ thuật cốt lõi gồm có: Quy định EC/1907/2006 (REACH) về đăng ký, đánh giá và giới hạn hóa chất; Chỉ thị 94/11/EC quy định bắt buộc về dán nhãn vật liệu cấu phần chính (mũ giày, đế ngoài, lót giày); Chỉ thị 94/62/EC về kiểm soát rác thải bao gói và hạn chế hàm lượng kim loại nặng; cùng các quy định về tên xơ dệt (EC/1007/2011) và thiết bị bảo hộ cá nhân (Chỉ thị 89/689/EEC).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đỗ Thị Ngọc Ánh đã phân tích một cách có hệ thống tác động của Hiệp định EVFTA đến hoạt động xuất khẩu ngành giày dép Việt Nam sang thị trường Liên minh Châu Âu thông qua kết hợp phương pháp định tính và mô hình định lượng SMART. Kết quả nghiên cứu khẳng định EVFTA mang lại cơ hội mở rộng thị phần rõ rệt nhờ lộ trình xóa bỏ 100% thuế quan trong vòng 7 năm đối với các nhóm hàng chủ lực (HS 6404, HS 6403). Tuy nhiên, để hiện thực hóa các lợi ích kinh tế này, ngành da giày Việt Nam cần giải quyết căn bản các nút thắt về vùng nguyên phụ liệu nội địa nhằm đáp ứng quy tắc xuất xứ (RoO) và nâng cao năng lực tuân thủ các rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt từ thị trường EU.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, bài nghiên cứu gồm có 5 chương: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở lý luận về tác động của Hiệp định thƣơng mại tự do đến xuất khẩu hàng hóa Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu và số liệu Chƣơng 4: Đánh giá tác động của Hiệp định thƣơng mại tự do Việt Nam - EU đến xuất khẩu giày dép Việt Nam Chƣơng 5: Một số hàm ý chính sách cho Việt Nam Downloaded by vu quang (vuchinhhp20@gmail. Khung nghiên cứu Hình 1.1: Khung phân tích của khóa luận Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU - Tác động của FTA Việt Nam tham gia tới hoạt động kinh tế nói chung của Việt Nam - Tác động của FTA tới hoạt động thƣơng mại nói chung của Việt Nam - Tác động của các FTA tới xuất khẩu hàng hóa theo từng ngành riêng biệt của Việt Nam Các khoảng trống nghiên cứu Xác định mục tiêu nghiên cứu Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO ĐẾN XUẤT KHẨU HÀNG HÓA Khái niệm, phân loại,nội dung, tác động Chƣơng 3 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH THƢƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM - EU ĐẾN XUẤT KHẨU GIÀY DÉP VIỆT NAM Chƣơng 4 - Tình hình xuất nhập khẩu giữa Việt Nam – Eu - Đánh giá định lƣợng: Mô hình SMART - Đánh giá định tính Chƣơng 5 MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM Downloaded by vu quang ([e-mail]) lOMoARcPSD|21911340 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Nội dung tổng quan 1. Các nghiên cứu về tác động của hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam tham gia tới hoạt động kinh tế nói chung của Việt Nam Pham Nguyen Minh và cộng sự (2018) đã dựa trên cơ sở kết hợp giữa nghiên cứu tài liệu, khảo sát và phỏng vấn sâu các chuyên gia, doanh nhân, bài báo đã trình bày tổng quan về các FTA thế hệ mới và tác động của chúng đối với sự phát triển thƣơng mại quốc tế của các nƣớc thành viên.

Kết quả cho thấy, FTA khuyến khích Việt Nam hƣớng tới môi trƣờng thƣơng mại và đầu tƣ minh bạch. Điều này sẽ đƣa ra một số khuyến nghị và hàm ý đối với việc tham gia các FTA thế hệ mới đối với các nƣớc thành viên. Trần Thị Trang & Đỗ Thị Thanh Mai (2019) đã sử dụng phƣơng pháp định tính để tập trung phân tích tác động của FTA thế hệ mới đến kinh tế và tăng trƣởng kinh tế Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài viết đƣa ra một số khuyến nghị đối với doanh nghiệp, Nhà nƣớc nhằm tận dụng những tác động tích cực để tranh thủ những ƣu đãi thuế quan trong xuất nhập khẩu hàng hóa; tăng khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng mới hình thành trong khu vực hay hoàn thiện thể chế cơ chế kinh tế tạo đà thực hiện mục tiêu kép trong phát triển là tăng trƣởng kinh tế và ổn định vĩ mô.

Nguyễn Mạnh Toàn và cộng sự (2020) đã vận dụng mô hình cân bằng tổng thể động (DCGE) với dữ liệu Ma trận hạch toán xã hội Việt Nam năm 2012 (VSAM2012) mô phỏng tác động của giảm thuế nhập khẩu theo lộ trình trong VJEPA đến nền kinh tế Việt Nam. Kết quả mô phỏng cho thấy, việc cắt giảm thuế nhập khẩu theo VJEPA làm cho nền kinh tế tăng trƣởng dƣơng trong dài hạn, gia tăng phúc lợi hộ gia đình và giảm khoảng cách giàu nghèo; trong đó, nhóm ngành công nghiệp tăng trƣởng mạnh, đặc biệt là ngành da giày, sản xuất máy móc thiết bị phụ tùng. Trái lại, tác động của VJEPA làm cho thu ngân sách chính phủ giảm và gây nên tình trạng thâm hụt thƣơng mại. Downloaded by vu quang (vuchinhhp20@gmail.

Các nghiên cứu về tác động của các FTA tới hoạt động thương mại nói chung của Việt Nam Nguyễn Tiến Dũng (2011) đã sử dụng mô hình trọng lực để phân tích tác động của Hiệp định thƣơng mại tự do AKFTA đến thƣơng mại Việt Nam. Các nƣớc đối tác thƣơng mại này chiếm từ 80-90% kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam, cho thấy mô hình này bao quát khá tốt hoạt động thƣơng mại quốc tế của Việt Nam trong những năm trong giai đoạn 2001 đến 2009. Số liệu về GDP, dân số, lạm phát và tỷ giá hối đoái đƣợc thu thập từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, còn số liệu về khoảng cách giữa các nƣớc đƣợc thu thập từ CEPII (13). Kết quả ƣớc tính cho thấy hầu hết các biến số đều có dấu nhƣ dự tính.

Hệ số R- squared là 0.77 đối với phƣơng trình xuất khẩu và 0.83 đối với phƣơng trình nhập khẩu cho thấy mô hình trọng lực giải thích tƣơng đối tốt thƣơng mại của Việt Nam, và cả xuất nhập khẩu trong những năm vừa qua. Jha và cộng sự (2011) đã sử dụng mô hình cân bằng tổng thể (CGE) để phân tích những thay đổi của các biến số vĩ mô nhƣ GDP, mức độ phúc lợi, giá hàng hóa cũng nhƣ sự tƣơng tác giữa các tác nhân kinh tế nhƣ nhà sản xuất, ngƣời tiêu dùng và chính phủ và cuối cùng là để định lƣợng hóa những lợi ích và tổn thất của Việt Nam và Hàn Quốc khi AKFTA có hiệu lực. Kết quả cho thấy tác động của Hiệp định này đƣợc thể hiện qua sự thay đổi về phúc lợi và sản lƣợng, dòng thƣơng mại, lƣơng và việc làm phổ thông và việc làm có tay nghề. Bên cạnh đó, bài nghiên cứu còn chỉ ra đƣợc cụ thể những ngành mà có lợi cũng nhƣ chịu thiệt từ Hiệp định.

Từ đó đƣa ra những khuyến nghị cho nhà nƣớc và doanh nghiệp Việt Nam để tận dụng những lợi thế và khắc phục những khó khăn mà Hiệp này đem lại. Hà Văn Hội (2013) đã chỉ ra những kết quả đạt đƣợc trong lộ trình hƣớng tới thành lập AEC, thể hiện ở việc thực thi các nội dung trong Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC, trên các lĩnh vực: thƣơng mại hàng hóa, thƣơng mại dịch vụ, đầu tƣ, quyền sở hữu trí tuệ.; những tác động tích cực và tiêu cực của việc tham gia Downloaded by vu quang ([e-mail]) lOMoARcPSD|21911340 7 AEC đối với thƣơng mại Việt Nam. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhƣ cho nhà nƣớc Việt Nam: Thực hiện đổi mới kinh tế; tăng cƣờng tuyên truyền, nâng cao nhận thức về AEC; Cải tiến trong áp dụng thuế suất Khu vực mậu dịch tự do (FTA); Tăng cƣờng hiệu quả của cung ứng đầu vào cho sản xuất và dịch vụ; Chính sách minh bạch, thống nhất; Thúc đẩy xây dựng cơ sở hạ tầng; Nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp và một số khuyến nghị cho các doanh nghiệp Việt Nam liên quan đến vấn đề sở hữu trí tuệ, các phƣơng thức xâm nhập thị trƣờng để thƣơng mại Việt Nam hội nhập AEC một cách hiệu quả. Nguyễn Anh Thu và cộng sự (2015) đã sử dụng mô hình trọng lực để phân tích tác động của các hoạt động hội nhập này đến luồng thƣơng mại hàng hóa và dịch vụ của Việt Nam.

Kết quả mô hình cho thấy hội nhập thƣơng mại hàng hóa và thƣơng mại dịch vụ trong AEC đã có tác động tích cực tới cả xuất khẩu và nhập khẩu của Việt Nam. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh thực hiện các hoạt động hợp tác về thƣơng mại trong AEC. Bên cạnh đó, bài viết cũng chỉ ra rằng hội nhập thƣơng mại với Hàn Quốc có tác động tích cực trong khi các hiệp định mới đƣợc ký kết nhƣ Hiệp định Thƣơng mại Tự do ASEAN-Australia- New Zealand, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện ASEAN-Nhật Bản có tác động chƣa rõ nét đến thƣơng mại của Việt Nam. Vũ Thanh Hƣơng (2017) đã sử dụng kết hợp các phƣơng pháp định tính, định lƣợng (mô hình SMART và mô hình trọng lực), các công cụ nghiên cứu khác nhau để chẩn đoán và đánh giá tác động tĩnh cũng nhƣ tác động động tiềm tàng của EVFTA đến tổng thƣơng mại, thƣơng mại trong 18 nhóm ngành và 2 nhóm hàng hoá (dệt may và dƣợc phẩm) giữa Việt Nam và EU.

Từ đó, luận án đã chỉ ra các các lợi ích, cơ hội và khó khăn, thách thức của EVFTA đến Việt Nam, trong đó nhấn mạnh vào cơ hội và thách thức theo thị trƣờng, theo ngành, chi tiết đến sản phẩm trong hai nhóm hàng gồm dƣợc phẩm và may mặc và đƣa ra các hàm chính sách cho cả Chính phủ cũng nhƣ doanh nghiệp Việt Nam. Downloaded by vu quang ([e-mail]) lOMoARcPSD|21911340 8 Nghiem Xuan Khoat và Cismas (2019) đã sử dụng phƣơng pháp định tính để đánh giá những cơ hội và thách thức của Việt Nam khi tham gia EVFTA. Trong những năm qua, quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ giữa Việt Nam và EU có những bƣớc phát triển tích cực. Thƣơng mại song phƣơng đã tăng hơn 12 lần, từ 4,1 tỷ USD năm 2000 lên 50,4 tỷ USD năm 2017; Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam sang EU tăng 13,6 lần (từ 2,8 tỷ USD lên 38,3 tỷ USD) và nhập khẩu từ EU tăng gấp 9 lần (1,3 tỷ USD lên 12,1 tỷ USD).

Điểm nổi bật nhất trong quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ giữa Việt Nam và EU là tính bổ sung mạnh mẽ. Có rất ít lĩnh vực mà hai bên cạnh tranh. EVFTA sẽ mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho cả hai bên. Trên cơ sở đó, tiềm năng phát triển thƣơng mại, đầu tƣ và hợp tác song phƣơng sau khi EVFTA đƣợc ký kết là rất lớn.

Trong khi Việt Nam đang tích cực đàm phán và ký kết các FTA với nhiều đối tác thƣơng mại lớn, EVFTA sẽ có tác động tổng hợp với Cộng đồng Kinh tế ASEAN và các FTA khác, đối với đầu tƣ từ EU, qua đó thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trƣởng của Việt Nam, góp phần xây dựng môi trƣờng kinh doanh minh bạch, ổn định cho doanh nghiệp và nhà đầu tƣ. Các nghiên cứu về tác động của các FTA tới xuất khẩu hàng hóa theo từng ngành riêng biệt của Việt Nam  Các bài nghiên cứu về một số ngành hàng có tỷ trọng xuất nhập khẩu lớn của Việt Nam: Vũ Thanh Hƣơng và Nguyễn Thị Minh Phƣơng (2016) đã sử dụng phƣơng pháp chỉ số thƣơng mại (bao gồm chỉ số lợi thế so sánh hiện hữu - RCA và chỉ số chuyên môn hóa xuất khẩu - ES) để đánh giá tác động tiềm năng của EVFTA theo từng ngành riêng biệt. Kết quả cho thấy trong giai đoạn 2001-2015, kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu của Việt Nam với EU đều gia tăng vững chắc; thƣơng mại giữa Việt Nam và EU chủ yếu mang tính liên ngành do cơ cấu xuất nhập khẩu, lợi thế so sánh và chuyên môn hóa xuất khẩu của hai bên khác nhau rõ rệt.