CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU 1. Bối cảnh nghiên cứu Thế giới đang đứng trước một cuộc chuyển mình mạnh mẽ chưa từng có tiền lệ - Kỷ nguyên số 4. Với sự bùng nổ của các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet of Things (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo (VR), và thực tế tăng cường (AR), cuộc sống của chúng ta như đang được định hình lại hoàn toàn. Hơn nữa, chúng ta đang sống trong một thế giới, nơi mạng lưới Internet phủ rộng toàn cầu, con người vì vậy có thể dễ dàng kết nối và trao đổi với nhau chỉ cần qua một chiếc smartphone.
Với smartphone làm trung tâm mà từ đó hàng loạt các ứng dụng thông minh, mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử (TMĐT) đã ra đời. Có thể thấy, cuộc cách mạng số đã ảnh hưởng hầu hết đến mọi mặt của chúng ta. Từ việc đọc tin tức và cập nhật phương tiện truyền thông xã hội và đặc biệt phổ biến nhất là mua hàng online. Hiện nay, các sàn TMĐT phổ biến đình đám như Shopee, Lazada, Tiki, Sendo, TikTok Shop,… đã giúp tối ưu hóa hoạt động mua sắm của người tiêu dùng.
Sự phát triển của công nghệ, ứng dụng kinh doanh trực tuyến vào đời sống khiến cho việc giao dịch mua bán trở nên thuận lợi hơn rất nhiều. Chỉ cần vài cú “click” chuột, thế giới mua sắm đã có thể nằm gọn trong tầm tay. So với mua sắm truyền thống, người tiêu dùng phải đến các cửa hàng để mua hàng thì mua sắm trực tuyến thông qua các sàn giao dịch điện tử đã tạo cơ hội cho các doanh nghiệp khác nhau tiếp cận trực tiếp được với người tiêu dùng trên toàn thế giới (Laohapensang, 2009). Giới trẻ hay còn gọi là thế hệ gen Z, nhóm khách hàng luôn đón đầu xu thế.
Những người này chiếm 33% dân số thế giới (Nguyen et al. Arilaha và cộng sự (2021) nhận ra rằng những khách hànng trẻ tuổi chiếm đa số trong việc mua sắm online. Họ là những khách hàng tiềm năng được nhiều doanh nghiệp hướng đến. Tại Việt Nam, thương mại điện tử đang là một trong những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng mạnh mẽ.
Bà Lê Minh Trang, Quản lý cấp cao Bộ phận Nghiên cứu Bán Lẻ của NielsenIQ Việt Nam, cho biết bên cạnh việc chú trọng đến sức khỏe thể chất, cải thiện “sức khỏe tài chính” cũng là một trong những mục tiêu hàng đầu của người tiêu dùng Việt Nam trong năm 2024. Để cải thiện sức khỏe tài chính, người tiêu dùng thường lựa chọn tăng thu nhập, giảm chi tiêu, tăng tiết kiệm và thoát khỏi các khoản nợ. Một trong những cách họ đối phó với chi phí sinh hoạt gia tăng là mua sắm trực tuyến để tận dụng các ưu đãi tốt hơn. Báo cáo của NielsenIQ Việt Nam trong hai năm gần đây cho thấy hành vi mua sắm trực tuyến không chỉ tăng ở Việt Nam mà còn trên toàn khu vực 23 Châu Á Thái Bình Dương.
Khoảng 90% người tiêu dùng có ý định duy trì hoặc thậm chí tăng cường sử dụng các nền tảng thương mại điện tử trong 12 tháng tới. Điều này cho thấy thương mại điện tử đang là một xu hướng không thể đảo ngược và Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất trong khu vực Đông Nam Á. Đáng chú ý, trong thời đại kỹ thuật số ngày nay, các influencer, KOL (Key Opinion Leader) và KOC (Key Opinion Consumer) đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc thúc đẩy doanh thu của các nhãn hàng trên các nền tảng số. Theo nghiên cứu của NielsenIQ Việt Nam, lực lượng này có ảnh hưởng lớn đến quyết định mua hàng và hành trình mua sắm của người tiêu dùng tại Việt Nam.
Khoảng 50% người tiêu dùng cho biết quyết định mua hàng của họ bị ảnh hưởng bởi các influencer, KOL, và KOC. Nếu như KOL (Key Opinion Leader) là các cá nhân hay tổ chức có kiến thức chuyên môn sâu rộng trong một lĩnh vực nhất định và được nhiều người tin tưởng, thì KOC((Key Opinion Consumer) lại là những người tiêu dùng có sức ảnh hưởng trên thị trường. Khác với KOL, KOC thường là những người tiêu dùng bình thường nhưng lại có khả năng tác động mạnh mẽ đến quyết định mua sắm của cộng đồng nhờ vào những đánh giá và trải nghiệm thực tế của họ. Có thể nói, những KOL, KOC hiện đang đóng một vai trò quan trọng trong việc hình thành ý kiến của người tiêu dùng về sản phẩm hoặc dịch vụ của thương hiệu.
Họ ngày càng được coi là công cụ của người tiêu dùng (Bu và cộng sự, 2022). Vậy những nhân tố nào của các KOL/KOC đã ảnh hưởng đến quyết định mua hàng trên các sàn TMĐT của giới trẻ hiện nay? Để giải đáp vấn đề này nhóm 1 - Phương pháp nghiên cứu khoa học đã thực hiện nghiên cứu với đề tài: "Nghiên cứu ảnh hưởng của KOL/KOC đến ý định mua hàng trên các sàn TMĐT của giới trẻ hiện nay” với mong muốn có được những số liệu nhằm đo lường chính xác những nhân tố ảnh hưởng của KOL/KOC đến ý định mua hàng trên các sàn TMĐT của giới trẻ hiện nay. Từ đó, giúp ích cho các nhà hoạch định chiến lược kinh doanh tìm được người hợp tác thích hợp với doanh nghiệp, với chi phí thấp hơn và nâng cao hiệu suất quảng bá đồng thời xây dựng được kế hoạch truyền thông có hiệu quả nhất đối với doanh nghiệp của mình. Tổng quan nghiên cứu * Các tài liệu nghiên cứu trước đây: 24 Phương Tên tác giả pháp (Năm XB), nghiên cứu, Tên tài liệu, Kết phương Tên tạp Giả thuyết/Mô hình Cơ sở lý quả pháp thu chí/hội nghiên cứu thuyết nghiên STT thập và xử thảo/NXB cứu lý dữ liệu Dương Bảo H1: Độ tin cậy của - Lý thuyết - Nghiên cứu Giả Trung và KOLs có ảnh hưởng Kích thích định lượng thuyết Nguyễn tác động tích cực chủ thế - Phương H1, Hoàng Lân (cùng chiều) đến phản ứng pháp thống H2, (2022), Ảnh Quyết định mua hàng (SOR) kê mô tả, H3, hưởng của của người tiêu dùng.
- Lý thuyết tương quan, H4 , KOLs đến H2: Tiêu cực của truyền và phân tích H5 hành vi mua KOLs có ảnh hưởng miệng hồi quy bội đều sắm của giới ngược chiều đến (WOM) - Phân tích được trẻ trên nền Quyết định mua hàng bằng phần chấp tảng TikTok của người tiêu dùng. mềm SPSS nhận tại TP. Hồ H3: Hấp dẫn của 20.0 1 Chí Minh, KOLs có ảnh hưởng Economy tích cực (cùng chiều) and Forecast đến Quyết định mua Review, 87- hàng của người tiêu 90. H4: Chuyên môn của KOLs có ảnh hưởng tích cực (cùng chiều) đến Quyết định mua hàng của người tiêu dùng.
H5: Hữu ích mà KOLs đem lại có ảnh 25 hưởng tích cực (cùng chiều) đến Quyết định mua hàng của người tiêu dùng. Nguyễn H1: Sự tin cậy của - Lý thuyết - Nghiên cứu Giả Quốc đại sứ thương hiệu có hành vi định lượng thuyết Cường, Võ tác động cùng chiều người tiêu - Phương H1, Thị Xuân (+) đến ý định mua dùng pháp điều tra H2, Quỳnh, của người tiêu dùng - Lý thuyết bằng bảng H3, Nguyễn Anh tại TP. Hồ Chí Minh. về tác hỏi H4, Phúc (2021), H2: Sự thu hút của động của - Phương H5, H6 Tác động đại sứ thương hiệu có đại sứ pháp chọn đều của đại sứ tác động cùng chiều thương mẫu thuận được thương hiệu (+) đến ý định mua hiệu lên tiện phi xác chấp tác động đến của người tiêu dùng hành vi suất với kích nhận ý định mua tại TP.
Hồ Chí Minh. của người thước mẫu là của khách H3: Chuyên môn của tiêu dùng 210 người từ hàng tại khu đại sứ thương hiệu có 16 tuổi trở 2 vực TP. Hồ tác động cùng chiều lên Chí Minh, (+) đến ý định mua - Phương Tạp chí của người tiêu dùng pháp thống Khoa học và tại TP. Hồ Chí Minh.
kê mô tả, Công nghệ, H4: Sự quen thuộc kiểm định 50, 120-133. của đại sứ thương độ tin cậy hiệu có tác động cùng Cronbach's chiều (+) đến ý định Alpha, phân mua của người tiêu tích nhân tố dùng tại TP. Hồ Chí khám phá Minh. EFA, phân H5: Sự phù hợp của tích tương đại sứ thương hiệu quan, hồi với thương hiệu/sản quy tuyến phẩm có tác động tính, kiểm 26 cùng chiều (+) đến ý định T-Test, định mua của người ANOVA tiêu dùng tại TP.
Hồ Chí Minh. H6: Các thông tin tiêu cực của những người đại diện thương hiệu làm suy yếu (-) tác động của họ đối với ý định mua của người tiêu dùng tại TP. Hồ Chí Minh. Tô Hoàng H1: Thái độ của - Mô hình - Nghiên cứu Giả Bảo My, Influencer/KOLs có thuyết định tính thuyết Nguyễn ảnh hưởng đến ý định hành động (khảo sát sơ H1, Ngọc Thanh mua hàng trực tuyến hợp lý bộ, phỏng H2, Thảo, Đặng H2: Chuẩn chủ quan TRA vấn) H3, Trúc Vi, Bùi có ảnh hưởng đến ý - Mô hình - Nghiên cứu H4, H5 Thế Vĩnh định mua hàng trực thuyết định lượng đều (2023), Tác tuyến hành vi - Phương được động của H3: Nhận thức kiểm hoạch định pháp thống chấp Influencer/K soát hành vi có ảnh TPB kê mô tả, nhận 3 OL đến ý hưởng đến ý định - Mô hình kiểm định định mua mua hàng trực tuyến chấp nhận độ tin cậy hàng trực H4: Sức hấp dẫn của công nghệ Cronbach's tuyến của Influencer / KOLs có TAM Alpha, phân sinh viên, ảnh hưởng đến ý định - Mô hình tích nhân tố mua hàng trực tuyến kết hợp khám phá H5: Độ tin cậy của TAM - EFA, phân Influencer/KOLs có TPB (C- tích tương ảnh hưởng đến ý định ATM- quan, hồi TPB) quy tuyến tính, kiểm 27 mua hàng trực tuyến định T-Test, ANOVA - Thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp - Phương pháp chọn mẫu thuận tiện phi xác suất - Phân tích bằng phần mềm SPSS 22.0 Liu, Yuxin H1: Khả năng giao Mô hình Giả & Wang, tiếp và tương tác S-O-R thuyết Yiran.
trong quá trình phát H1, (2023). The sóng trực tiếp hàng H2, H3 Impact of hóa của người nổi đều Online tiếng trực tuyến có được Celebrities ảnh hưởng tích cực chấp Live đến ý định mua hàng nhận 4 Streaming của người tiêu dùng on H2: Danh tính của Consumers' người nổi tiếng trực Purchase tuyến có ảnh hưởng Intention. tích cực đến ý định BCP mua hàng của người Business & tiêu dùng Management H3: Các cách thức quảng bá có ảnh hưởng tích cực đến ý 28. 357- định mua hàng của 362.