Giải Quyết Tranh Chấp Về Tự Vệ Thương Mại Tại WTO Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam

Khám phá thực tiễn giải quyết tranh chấp về tự vệ thương mại WTO và bài học kinh nghiệm quý giá cho Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

• Tác giả: Trần Thúy Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Việt Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp Tự Vệ Thương Mại Tại WTO: Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giải Quyết Tranh Chấp Tự Vệ Thương Mại tại WTO

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế tất yếu. Các quốc gia cần mở cửa thị trường, thúc đẩy xuất nhập khẩu, nhưng cũng cần bảo vệ sản xuất trong nước. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho phép các thành viên áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, bao gồm chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ thương mại. Trong đó, tự vệ thương mại là biện pháp được áp dụng khi có sự gia tăng đột biến hàng nhập khẩu, gây tổn hại cho ngành sản xuất nội địa. Biện pháp này được coi là một dạng điều khoản giải thoát (escape clause), giúp các quốc gia tạm ngưng thực hiện các nghĩa vụ mở cửa thị trường. Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp tự vệ phải tuân thủ các quy định của WTO, tránh lạm dụng để bảo hộ mậu dịch. Các tranh chấp liên quan đến tự vệ thương mại thường được giải quyết thông qua cơ chế giải quyết tranh chấp WTO. Việc nghiên cứu và hiểu rõ các quy định này là rất quan trọng đối với các quốc gia thành viên, đặc biệt là Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và Mục đích của Tự Vệ Thương Mại

Tự vệ thương mại là biện pháp tạm thời mà một quốc gia thành viên WTO có thể áp dụng để hạn chế nhập khẩu một sản phẩm cụ thể khi lượng nhập khẩu sản phẩm đó tăng đột biến, gây ra hoặc đe dọa gây ra thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa sản xuất sản phẩm tương tự hoặc cạnh tranh trực tiếp. Mục đích của tự vệ không phải là trừng phạt các nhà xuất khẩu, mà là tạo điều kiện cho ngành sản xuất trong nước có thời gian điều chỉnh và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây là một công cụ quan trọng trong chính sách thương mại của các quốc gia, giúp cân bằng giữa việc mở cửa thị trường và bảo vệ lợi ích của các nhà sản xuất trong nước. Theo tài liệu nghiên cứu, "quốc gia nhập khẩu có thể áp dụng biện pháp thương mại hạn chế hàng nhập khẩu khi có sự gia tăng hàng nhập khẩu (tương đối hoặc tuyệt đối so với sản xuất nội địa) do đó gây ra hoặc đe dọa gây ra tổn hại nghiêm trọng cho ngành công nghiệp nội địa sản xuất ra các sản phẩm tương tự hoặc các biện pháp cạnh tranh trực tiếp."

1.2. Pháp luật WTO điều chỉnh Tự Vệ Thương Mại Điều XIX GATT

Các quy định về tự vệ thương mại trong hệ thống WTO chủ yếu được quy định tại Điều XIX của Hiệp định Chung về Thuế quan và Thương mại năm 1994 (GATT 1994) và Hiệp định về các biện pháp tự vệ (HĐTV). Điều XIX GATT cho phép các quốc gia thành viên áp dụng các biện pháp khẩn cấp để bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước sự gia tăng nhập khẩu. HĐTV cụ thể hóa các quy định của Điều XIX, bao gồm các điều kiện, thủ tục điều tra, áp dụng biện pháp tự vệ và các nghĩa vụ liên quan. Các quy định này nhằm đảm bảo rằng các biện pháp tự vệ được áp dụng một cách minh bạch, công bằng và không phân biệt đối xử. "Biện pháp tự vệ được ghi nhận trong hệ thống văn bản pháp luật của WTO tại Điều XIX GATT 1994 và Hiệp định về các biện pháp tự vệ (HĐTV). Tuy nhiên các quy phạm này chỉ mang tính khung và khái quát."

II. Điều Kiện Áp Dụng Tự Vệ Thương Mại Theo Luật WTO

Việc áp dụng biện pháp tự vệ theo quy định của WTO phải tuân thủ các điều kiện chặt chẽ. Thứ nhất, phải có sự gia tăng đột biến (tuyệt đối hoặc tương đối) của hàng nhập khẩu. Thứ hai, sự gia tăng này phải gây ra hoặc đe dọa gây ra tổn hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa. Thứ ba, phải có mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu và tổn hại. Quá trình điều tra phải được tiến hành một cách minh bạch và công bằng, đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên liên quan. Các doanh nghiệp Việt Nam cần nắm vững các điều kiện này để có thể sử dụng hiệu quả biện pháp tự vệ khi cần thiết. Đồng thời, cũng cần hiểu rõ các quy trình giải quyết tranh chấp WTO để bảo vệ quyền lợi của mình trong trường hợp bị kiện.

2.1. Chứng minh Sự Gia Tăng Nhập Khẩu Tuyệt đối và Tương đối

Để áp dụng biện pháp tự vệ, quốc gia nhập khẩu phải chứng minh được rằng có sự gia tăng đáng kể trong nhập khẩu sản phẩm liên quan. Sự gia tăng này có thể là tuyệt đối (tổng lượng nhập khẩu tăng lên) hoặc tương đối (tỷ lệ nhập khẩu so với sản xuất trong nước tăng lên). Việc chứng minh sự gia tăng này phải dựa trên dữ liệu khách quan và tin cậy, bao gồm số liệu thống kê về nhập khẩu, sản xuất và tiêu thụ trong nước. Cơ quan điều tra phải xem xét các yếu tố như xu hướng nhập khẩu, biến động giá cả và thị phần của hàng nhập khẩu. Dựa trên các báo cáo điều tra, cơ quan quản lý sẽ có những đánh giá khách quan, minh bạch nhất.

2.2. Xác định Tổn Hại Nghiêm Trọng Cho Ngành Sản Xuất Nội Địa

Điều kiện quan trọng khác để áp dụng tự vệ là phải chứng minh được rằng sự gia tăng nhập khẩu đã gây ra hoặc đe dọa gây ra tổn hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa. Tổn hại này có thể bao gồm giảm sản lượng, giảm doanh thu, giảm lợi nhuận, giảm việc làm, hoặc suy giảm năng lực sản xuất. Việc xác định tổn hại phải dựa trên các tiêu chí khách quan và định lượng, như phân tích tài chính, thống kê sản xuất và khảo sát thị trường. Đồng thời, cơ quan điều tra cũng phải xem xét các yếu tố khác có thể gây ra tổn hại, như suy thoái kinh tế, thay đổi công nghệ, hoặc cạnh tranh từ các sản phẩm khác. Điều này được quy định rõ trong các văn bản hướng dẫn của WTO.

2.3. Mối Quan Hệ Nhân Quả giữa Nhập Khẩu và Tổn Hại

Ngoài việc chứng minh sự gia tăng nhập khẩu và tổn hại, cơ quan điều tra còn phải chứng minh được rằng có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hai yếu tố này. Điều này có nghĩa là sự gia tăng nhập khẩu phải là nguyên nhân chính gây ra tổn hại cho ngành sản xuất nội địa. Việc chứng minh mối quan hệ nhân quả này có thể gặp nhiều khó khăn, vì có nhiều yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp. Cơ quan điều tra phải phân tích kỹ lưỡng tất cả các yếu tố liên quan và loại trừ các nguyên nhân khác trước khi kết luận rằng sự gia tăng nhập khẩu là nguyên nhân gây ra tổn hại.

III. Quy Trình Giải Quyết Tranh Chấp Về Tự Vệ tại Cơ Quan WTO

Khi một quốc gia thành viên WTO cho rằng một biện pháp tự vệ của quốc gia khác vi phạm các quy định của WTO, quốc gia đó có quyền khởi kiện thông qua cơ chế giải quyết tranh chấp WTO. Quy trình này bao gồm các giai đoạn tham vấn, thành lập Ban Hội Thẩm (Panel), phúc thẩm tại Cơ Quan Phúc Thẩm (Appellate Body) và thực thi phán quyết. Các phán quyết của WTO có tính ràng buộc và các quốc gia thành viên phải tuân thủ. Việc tham gia hiệu quả vào quy trình giải quyết tranh chấp đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu rộng về luật WTO, kinh nghiệm đàm phán và khả năng tranh tụng. Việt Nam cần tăng cường năng lực trong lĩnh vực này để bảo vệ quyền lợi của mình.

3.1. Tham Vấn và Thành Lập Ban Hội Thẩm Panel

Giai đoạn đầu tiên của quy trình giải quyết tranh chấp là tham vấn giữa các bên liên quan. Mục đích của tham vấn là để các bên thảo luận và tìm kiếm giải pháp hòa bình cho tranh chấp. Nếu tham vấn không thành công, quốc gia khởi kiện có thể yêu cầu WTO thành lập Ban Hội Thẩm (Panel) để xem xét vụ việc. Panel bao gồm các chuyên gia về thương mại quốc tế và luật WTO, có nhiệm vụ đánh giá các chứng cứ và lập luận của các bên, và đưa ra phán quyết về việc liệu biện pháp tự vệ có phù hợp với các quy định của WTO hay không.

3.2. Phúc Thẩm tại Cơ Quan Phúc Thẩm Appellate Body

Nếu một trong các bên không đồng ý với phán quyết của Panel, có thể kháng cáo lên Cơ Quan Phúc Thẩm (Appellate Body). Appellate Body là cơ quan thường trực của WTO, có thẩm quyền xem xét lại các vấn đề pháp lý trong phán quyết của Panel. Appellate Body có thể giữ nguyên, sửa đổi hoặc bác bỏ phán quyết của Panel. Phán quyết của Appellate Body là chung thẩm và có tính ràng buộc đối với các bên liên quan. "Các khuyến nghị của các cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO trong các vụ tranh chấp được xem như nguồn án lệ quan trọng cho quốc gia thành viên tham khảo và viện dẫn khi khởi xướng điều tra hoặc bị điều tra áp dụng biện pháp tự vệ."

IV. Bài Học Kinh Nghiệm từ Thực Tiễn Giải Quyết Tranh Chấp WTO

Thực tiễn giải quyết tranh chấp WTO về tự vệ thương mại cho thấy việc tuân thủ đầy đủ các quy định của WTO là rất quan trọng. Các quốc gia cần chứng minh một cách thuyết phục sự gia tăng nhập khẩu, tổn hại nghiêm trọng và mối quan hệ nhân quả. Đồng thời, quá trình điều tra phải được tiến hành một cách minh bạch và công bằng, đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên liên quan. Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tìm hiểu và nắm vững các quy định của WTO để có thể sử dụng hiệu quả biện pháp tự vệ và bảo vệ quyền lợi của mình trong trường hợp bị kiện. Học hỏi từ kinh nghiệm quốc tế là yếu tố then chốt để Việt Nam có thể hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới.

4.1. Tầm Quan Trọng của Chứng Cứ Khách Quan và Tin Cậy

Trong các vụ tranh chấp WTO, việc cung cấp chứng cứ khách quan và tin cậy là yếu tố then chốt để giành chiến thắng. Các quốc gia cần thu thập và phân tích kỹ lưỡng dữ liệu về nhập khẩu, sản xuất, tiêu thụ, giá cả và các yếu tố khác liên quan đến tổn hại. Chứng cứ phải được trình bày một cách rõ ràng, mạch lạc và có sức thuyết phục. Các doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư vào việc thu thập và phân tích dữ liệu để có thể cung cấp chứng cứ mạnh mẽ trong các vụ kiện tự vệ thương mại. Từ đó, góp phần vào việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Các số liệu về thiệt hại kinh tế, năng suất, doanh thu đều phải minh bạch.

4.2. Vai Trò Của Tính Minh Bạch và Công Bằng Trong Điều Tra

Quy trình điều tra tự vệ thương mại phải được tiến hành một cách minh bạch và công bằng, đảm bảo quyền lợi của tất cả các bên liên quan. Cơ quan điều tra phải thông báo công khai về việc khởi xướng điều tra, cung cấp cơ hội cho các bên tham gia và trình bày ý kiến, và xem xét kỹ lưỡng tất cả các thông tin và chứng cứ. Bất kỳ sự vi phạm nào về tính minh bạch và công bằng có thể dẫn đến việc WTO bác bỏ biện pháp tự vệ. Việt Nam cần đảm bảo rằng quy trình điều tra tự vệ thương mại của mình tuân thủ đầy đủ các quy định của WTO để tránh các tranh chấp không đáng có.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Hoàn Thiện Cơ Chế Tự Vệ tại Việt Nam

Việc Việt Nam tham gia WTO đã mở ra nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức. Các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các đối thủ nước ngoài. Biện pháp tự vệ là một công cụ quan trọng để bảo vệ các ngành sản xuất trong nước, nhưng cần được sử dụng một cách thận trọng và hiệu quả. Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống pháp luật về tự vệ thương mại, tăng cường năng lực điều tra và giải quyết tranh chấp, và nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp về các quy định của WTO. Chỉ khi đó, Việt Nam mới có thể tận dụng tối đa lợi ích từ hội nhập kinh tế quốc tế.

5.1. Cập Nhật và Sửa Đổi Pháp Luật Tự Vệ Thương Mại của Việt Nam

Hệ thống pháp luật về tự vệ thương mại của Việt Nam cần được cập nhật và sửa đổi để phù hợp với các quy định của WTO và đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Các quy định cần được cụ thể hóa, rõ ràng và dễ hiểu, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp áp dụng. Đồng thời, cần bổ sung các quy định về thủ tục điều tra, xác định tổn hại và mối quan hệ nhân quả. Điều này sẽ giúp Việt Nam áp dụng biện pháp tự vệ một cách hiệu quả và tránh các tranh chấp với các thành viên WTO. Theo nghiên cứu, “Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức thương mại thế giới vào năm 2007, nhưng trước đó đã ban hành pháp luật về các biện pháp tự vệ nhằm bảo vệ nền sản xuất nội địa trong trường hợp có sự gia tăng nhập khẩu từ nước ngoài vào.”

5.2. Nâng Cao Năng Lực Điều Tra và Giải Quyết Tranh Chấp

Việt Nam cần đầu tư vào việc nâng cao năng lực của các cơ quan điều tra và giải quyết tranh chấp. Các cán bộ cần được đào tạo chuyên sâu về luật WTO, kỹ năng phân tích dữ liệu và tranh tụng. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển. Điều này sẽ giúp Việt Nam thực hiện các cuộc điều tra tự vệ thương mại một cách chuyên nghiệp và bảo vệ quyền lợi của mình trong các vụ kiện WTO. Tăng cường hợp tác với các chuyên gia kinh tế và luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực thương mại quốc tế.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Tự Vệ Thương Mại Cho Doanh Nghiệp VN

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, tự vệ thương mại là một công cụ quan trọng để bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Việt Nam cần nắm vững các quy định của WTO, hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực điều tra và giải quyết tranh chấp. Đồng thời, các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động tìm hiểu và sử dụng hiệu quả biện pháp tự vệ để đối phó với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, Việt Nam có thể tận dụng tối đa lợi ích từ hội nhập kinh tế quốc tế và bảo vệ quyền lợi của mình trong các vụ tranh chấp thương mại.

6.1. Chủ Động Nghiên Cứu và Sử Dụng Biện Pháp Tự Vệ Thương Mại

Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nghiên cứu thị trường, theo dõi biến động nhập khẩu và đánh giá khả năng bị tổn hại do gia tăng nhập khẩu. Khi phát hiện dấu hiệu tổn hại, cần thu thập chứng cứ và chủ động đề xuất các cơ quan chức năng điều tra áp dụng biện pháp tự vệ. Việc chủ động này sẽ giúp các doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi của mình và tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững.

6.2. Vai Trò của Nhà Nước trong Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp áp dụng biện pháp tự vệ. Nhà nước cần cung cấp thông tin, đào tạo và tư vấn cho các doanh nghiệp về các quy định của WTO và quy trình điều tra tự vệ thương mại. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực tài chính và kỹ thuật để nâng cao năng lực cạnh tranh và đối phó với các thách thức từ hội nhập kinh tế quốc tế. Nhà nước cũng có thể hỗ trợ các doanh nghiệp trong quá trình thu thập chứng cứ và tham gia các vụ kiện WTO.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 và phân tích vụ điều tra, so sánh cách giải thích của Cơ quan giải quyết tranh chấp WTO với nội hàm các quy định tương ứng của Việt Nam, chương 2 đề xuất các hướng hoàn thiện pháp luật để tương thích hơn với pháp luật quốc tế cũng như hoàn thiện các vấn đề khác giúp Việt Nam có cách thức áp dụng hữu hiệu nhất biện pháp tự vệ thương mại trong việc bảo vệ ngành sản xuất trong nước. PHÁP LUẬT WTO VỀ TỰ VỆ THƢƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP VỀ TỰ VỆ THƢƠNG MẠI TẠI WTO 1. Khái quát về các nguyên tắc, điều kiện và thủ tục điều tra áp dụng biện pháp tự vệ theo quy định tại Hiệp định về biện pháp tự vệ Trong thời đại thế giới phẳng , việc hội nhập kinh tế của một quốc gia là điều kiện tất yếu giúp đất nước không bị tụt hậu về kinh tế, chính trị, pháp luật, xã hội, văn hóa. Hội nhập kinh tế quốc tế giúp lĩnh vực xuất khẩu phát triển và tận dụng thị trường quốc tế, đáp ứng được nhu cầu nhập khẩu, tiêu d ng hàng hóa dịch vụ nước ngoài của người tiêu dùng trong nước.

Tuy nhiên, hội nhập quốc tế cũng đồng thời mở cánh cửa thị trường nội địa cho hàng hóa và dịch vụ nước ngoài, từ đó nền kinh tế quốc gia có mối quan hệ liên thông với nền kinh tế khu vực và toàn cầu, chịu những tác động tích cực lẫn tiêu cực trước những biến động của thế giới. Để có thể vừa hội nhập phát triển vừa bảo vệ nền sản xuất nội địa, Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã dành cho các quốc gia thành viên một số biện pháp thương mại đặc th để hạn chế hoặc giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực do các biến động trên thị trường quốc tế và hàng hóa nhập khẩu gây ra. Các biện pháp phòng vệ thương mại là những công cụ quan trọng để đáp ứng điều này. Công cụ phòng vệ thương mại bao gồm các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ - áp dụng đối với hàng hóa nước ngoài nhập khẩu vào một quốc gia thành viên WTO.

Thực tiễn thương mại quốc tế cho thấy các biện pháp tự vệ thương mại ( tự vệ ) là một trong những công cụ hiệu quả để bảo hộ sản xuất trong nước. Trong thương mại quốc tế, tự vệ được hiểu là một công cụ hỗ trợ các nhà sản xuất trong nước khi có hiện tượng gia tăng nhập khẩu hàng hóa một cách bất thường gây ra hoặc đe dọa gây ra tổn hại nghiêm trọng cho ngành công nghiệp nội địa sản xuất ra các sản phẩm tương tự hoặc các sản phẩm cạnh tranh trực tiếp. Trong khuôn khổ hệ thống WTO, biện pháp tự vệ được quy định tại Điều XIX G TT 1994 và diễn giải cụ thể tại HĐTV. Các nguyên t n t v t uy nh c a WTO Nh m đảm bảo các quốc gia không lạm dụng biện pháp tự vệ để biến nó thành một công cụ bảo hộ mậu dịch trá hình, qua đó bóp méo các kết quả đàm phán tự do hóa thương mại của hệ thống thương mại đa phương, WTO đã quy định các nguyên tắc áp dụng biện pháp tự vệ mang tính ràng buộc đối với tất cả các quốc gia thành viên, như sau: + Nguyên tắc không phân biệt đối xử: HĐTV yêu cầu quốc gia thành viên khi áp dụng biện pháp tự vệ cho một mặt hàng nhập khẩu thì không được phân biệt nguồn xuất xứ của hàng hóa đó 1.

Nghĩa là biện pháp 1 HĐTV, điều 2.2 6 được áp dụng lên tất cả các nước có c ng mặt hàng xuất khẩu đến quốc gia thành viên này. Tuy nhiên, có một ngoại lệ riêng cho các quốc gia thành viên xuất khẩu đang phát triển, đó là nếu thị phần hàng hóa có liên quan được nhập từ mỗi quốc gia này không vượt quá 3% và tổng thị phần nhập khẩu từ các quốc gia tương tự không vượt quá 9% tổng kim ngạch nhập khẩu của hàng hóa liên quan2 thì không áp dụng biện pháp tự vệ đối với hàng hóa có xuất xứ từ các nước này. Ngoại lệ đối với quốc gia đang phát triển thể hiện sự ưu đãi nhất định của các nước Thành viên WTO cho những Thành viên có điều kiện kém hơn. Đúng là chỉ với thị phần riêng lẻ không quá 3% thì nguồn nhập khẩu từ một quốc gia không thể gây nên thiệt hại cho ngành công nghiệp của quốc gia khác, nhưng khi cộng với thị phần từ các nước khác trong c ng thời điểm thì có thể gây nên thiệt hại.

Nguyên tắc này tạo một sự bảo vệ trong giới hạn tối thiểu cho việc xuất khẩu hàng hóa của Thành viên đang phát triển. Một ngoại lệ khác của nguyên tắc không phân biệt đối xử (không quy định trong HĐTV) mà các quốc gia thường xuyên sử dụng là loại trừ các nước c ng n m trong một thỏa thuận liên kết kinh tế khu vực khỏi phạm vi áp dụng biện pháp tự vệ. Trong trường hợp này, biện pháp tự vệ chỉ áp dụng đối với hàng hóa có xuất xứ từ các quốc gia khác không c ng n m trong khối liên minh. Và trong văn bản thỏa thuận liên kết kinh tế phải có quy định về việc miễn trừ áp dụng biện pháp tự vệ như vậy.

Tuy nhiên, áp dụng ngoại lệ này là một vấn đề còn gây tranh cãi trong các vụ kiện về tự vệ tại WTO. + Nguyên tắc đảm bảo bồi thường thương mại: Nguyên tắc này thể hiện rất r tại Điều 8. Do bản chất của tự vệ trái ngược với những biện pháp phòng vệ thương mại khác mới phát sinh nguyên tắc riêng biệt này. Khác với bán phá giá hay trợ cấp là d ng biện pháp cạnh tranh không lành mạnh làm phương hại đến ngành sản xuất của một quốc gia khác, yêu cầu áp dụng tự vệ xảy ra khi trên thị trường thực tế không tồn tại sự cạnh tranh không lành mạnh nào.

Hàng hóa được nhập khẩu hợp pháp, không bị xác định là bán giá dưới giá thị trường hay sử dụng hỗ trợ của Nhà nước để tạo lợi thế cạnh tranh, nhưng chúng tăng nhanh làm ngành sản xuất hàng hóa tương tự trong nước bị thiệt hại. Vì muốn bảo hộ cho một ngành nhất định của mình mà quốc gia thành viên đặt ra rào cản nhập khẩu đối với hàng hóa từ các nước khác, từ đó ngăn cản thương mại tự do. Chính vì vậy, để đền b những bất lợi do biện pháp tự vệ của mình gây ra, quốc gia nhập khẩu phải dành những nhượng bộ nhất định cho các nước bị ảnh hưởng. Nhượng bộ trong lĩnh vực nào và ở mức độ nào do các bên tự thỏa thuận với nhau trong quá trình tham vấn.

Vì biện pháp tự vệ còn được hiểu là công cụ bảo hộ phải trả tiền 3 nên trên thực tế các quốc gia khá thận trọng khi sử dụng. Theo thống kê của WTO, từ khi Hiệp định tự vệ có hiệu lực đến nay chỉ có khoảng hơn 30 vụ tranh chấp được giải quyết tại WTO, trong 2 HĐTV, điều 9.1 3 Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Biện pháp tự vệ trong thương mại quốc tế, website: http://chongbanphagia.vn/anpham/20131101/bien-phap-tu-ve-trong-thuong-mai-quoc-te, truy cập ngày 20/3/2014 7 khi số vụ kiện bán phá giá và trợ cấp rất nhiều4. Ngay cả những nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ hay Cộng đồng Châu Âu cũng khá hạn chế sử dụng biện pháp này, do đó các quốc gia bình thường khác càng phải suy xét cẩn thận để không bị ảnh hưởng tiêu cực sau khi áp dụng biện pháp tự vệ. + Nguyên tắc áp dụng các biện pháp tự vệ thương mại trong phạm vi và mức độ cần thiết: Nh m tránh việc các quốc gia thành viên lạm dụng biện pháp này để bảo hộ nền công nghiệp nội địa, có một nguyên tắc phải tuân theo là quốc gia nhập khẩu chỉ được áp dụng biện pháp tự vệ trong giới hạn cần thiết để ngăn cản hay khắc phục tổn hại nghiêm trọng và để tạo thuận lợi cho việc điều chỉnh nền sản xuất trong nước5.

Tự vệ trong từng trường hợp cụ thể chỉ có ảnh hưởng đối với ngành công nghiệp của quốc gia xuất khẩu mặt hàng thuộc đối tượng áp dụng biện pháp, không liên quan đến các ngành khác của quốc gia đó. Và biện pháp này không nh m mục đích trừng phạt mà chỉ có tác dụng kềm hãm sự nhập khẩu quá mức, kéo dài thời gian cho ngành công nghiệp nội địa điều chỉnh phương thức sản xuất kinh doanh ph hợp nh m nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành này trên thị trường trong nước. Do liên quan đến việc phải có nhượng bộ sau đó để đền b các tổn thất mình gây ra nên quốc gia nhập khẩu phải cân nhắc cẩn thận áp dụng biện pháp ở mức độ nào là vừa phải, không phải trả giá đắt, không rơi vào trường hợp vì bảo hộ một ngành nhất định mà thất thế trong những lĩnh vực công nghiệp trọng yếu khác sau này. Thời gian thực thi biện pháp cũng không được quá dài, Hiệp định xác định thời hạn tối đa cho một biện pháp không được quá 8 năm (kể cả khi áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời và có sự gia hạn chính thức), đồng thời quốc gia thành viên phải có sự rà soát thực tế, từ đó có thể loại bỏ hoặc đẩy nhanh tốc độ tự do hóa thương mại6.

Đ ều ki n áp d ng bi n pháp t v : Cơ sở kinh tế để quốc gia được phép thực hiện biện pháp tự vệ và hạn chế hàng nhập khẩu là sự thâm nhập bất ngờ và ngoài tầm kiểm soát của hàng nhập khẩu trên thị trường nội địa gây ảnh hưởng nghiệm trọng tới thị phần kinh doanh của các doanh nghiệp nội địa của quốc gia. Theo quy định của điều XIX G TT 1994 và Điều 2.2 HĐTV, quốc gia chỉ được áp dụng biện pháp tự vệ đối với hàng hóa nhập khẩu sau quá trình điều tra và chứng minh được trên thực tế có sự tồn tại đồng thời của ba yếu tố: (1) sự gia tăng nhập khẩu tuyệt đối hoặc tương đối mặt hàng đó vào thị trường nội địa; (2) ngành sản xuất nội địa sản xuất ra các sản phẩm tương tự hoặc các sản phẩm cạnh tranh trực tiếp bị thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng; (3) có mối quan hệ nhân quả giữa sự gia tăng nhập khẩu với những thiệt hại đó. 4 Trong suốt giai đoạn 1995 – 2009 có 3427 cuộc điều tra chống bán phá giá, 215 vụ điều tra đối kháng và chỉ 198 vụ điều tra tự vệ - Báo cáo thường niên của WTO, 2010, tr.