Luận Án Tiến Sĩ: Quản Lý Nhà Nước Về Thương Mại Ở Tỉnh Luang Prabang, CHDCND Lào

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý nhà nước về thương mại tại tỉnh Luang Prabang, Lào, phân tích chính sách và hiệu quả thực tiễn.

• Tác giả: Houavang Yongkouacheuxa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Quy
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Về Thương Mại Tại Tỉnh Luang Prabang Nước Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• Các công trình nghiên cứu về thương mại
• Các công trình nghiên cứu quản lý nhà nước về thương mại
• Nhận xét về các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• Nhận xét về kết quả đạt được của các công trình
• Những khoảng trống nghiên cứu
• TIỂU KẾT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THƯƠNG MẠI CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về thương mại
• 1.1.1. Khái niệm về thương mại
• 1.1.2. Nguyên tắc hoạt động thương mại
• 1.1.3. Đặc điểm của thương mại
• 1.1.4. Phân loại thương mại
• 1.1.5. Vai trò của thương mại trong phát triển kinh tế
• 1.2. Quản lý nhà nước về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.2.1. Khái niệm, chức năng quản lý nhà nước về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.2.2. Mục tiêu, chủ thể, đối tượng, phương pháp, công cụ quản lý nhà nước về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.2.3. Nguyên tắc quản lý nhà nước về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.2.4. Nội dung quản lý nhà nước về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.2.6. Tiêu chí đánh giá quản lý nhà nước về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh
• 1.3. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về thương mại của một số địa phương và bài học rút ra cho tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 1.3.1. Kinh nghiệm quản lý nhà nước về thương mại của một số địa phương
• 1.3.2. Bài học rút ra cho tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THƯƠNG MẠI Ở TỈNH LUANG PRABANG NƯỚC CHDCND LÀO
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Luang Prabang nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng thương mại của tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 2.2.1. Số lượng và quy mô của doanh nghiệp thương mại trên địa bàn
• 2.2.2. Tổng mức bán buôn - bán lẻ nội địa
• 2.2.3. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa
• 2.2.4. Chất lượng tăng trưởng của thương mại trên địa bàn
• 2.3. Tổ chức bộ máy, nhân lực và ngân sách phân bổ cho quản lý nhà nước về thương mại của tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 2.3.1. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về thương mại ở tỉnh Luang Prabang
• 2.3.2. Nhân lực quản lý nhà nước về thương mại
• 2.3.3. Ngân sách phân bổ cho quản lý nhà nước về thương mại
• 2.4. Thực trạng quản lý nhà nước về thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 2.4.1. Thực trạng xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, kế hoạch phát triển thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 2.4.2. Thực trạng quản lý tạo môi trường kinh doanh thương mại
• 2.4.3. Thực trạng thanh tra, kiểm tra trong quản lý nhà nước về thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 2.5. Đánh giá quản lý nhà nước về thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 2.5.1. Đánh giá theo các tiêu chí
• 2.5.2. Đánh giá chung
• 2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THƯƠNG MẠI Ở TỈNH LUANG PRABANG NƯỚC CHDCND LÀO
• 3.1. Định hướng và phương hướng phát triển thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.1.1. Định hướng phát triển thương mại của Bộ Công thương - Lào đến năm 2030
• 3.1.2. Phương hướng phát triển thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.2.1. Hoàn thiện công tác tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả phối kết hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước về thương mại của tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.2.2. Cải thiện công tác thực thi các chiến lược, kế hoạch phát triển thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.2.3. Hoàn thiện công tác quản lý đăng ký doanh nghiệp, quản lý giá cả, chất lượng hàng hoá lưu thông ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.2.4. Thúc đẩy phát triển hạ tầng thương mại và hỗ trợ các doanh nghiệp thương mại
• 3.2.5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra trong quản lý nhà nước về thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.2.6. Đổi mới tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn thực hiện pháp luật, chiến lược, kế hoạch phát triển thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước CHDCND Lào
• 3.2.7. Đối với Chính phủ nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 3.2.8. Đối với Chính quyền tỉnh Luang Prabang
• 3.2.9. Đối với các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Luang Prabang
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Luận Án Tiến Sĩ

Luận án tiến sĩ này tập trung vào Quản lý nhà nước về thương mại tại tỉnh Luang Prabang, nước Lào. Mục tiêu chính là phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để thu thập dữ liệu, bao gồm phỏng vấn sâu và khảo sát. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình thương mại tại Luang Prabang, đồng thời chỉ ra những thách thức mà chính quyền địa phương đang phải đối mặt.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Thương mại đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Theo C.Ăngghen, "Thương mại là một pháo đài bắn thủng tất cả những bức vạn lý trường thành". Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu quản lý nhà nước về thương mại để thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Tại Luang Prabang, hoạt động thương mại còn nhiều hạn chế, cần có sự can thiệp và hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khai thác tiềm năng thương mại của tỉnh.

II. Cơ sở lý luận về Quản lý nhà nước về thương mại

Cơ sở lý luận về quản lý nhà nước trong lĩnh vực thương mại bao gồm các khái niệm, nguyên tắc và nội dung quản lý. Quản lý nhà nước về thương mại không chỉ là việc xây dựng và thực thi pháp luật mà còn bao gồm việc tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ công chức, và thực hiện các chính sách phát triển thương mại. Các phương pháp quản lý cần được áp dụng linh hoạt để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Đặc biệt, việc đánh giá hiệu quả quản lý là rất quan trọng để điều chỉnh các chính sách cho phù hợp với thực tiễn.

2.1. Khái niệm và vai trò của thương mại

Thương mại được định nghĩa là hoạt động trao đổi hàng hóa và dịch vụ nhằm mục đích sinh lợi. Vai trò của thương mại trong phát triển kinh tế là không thể phủ nhận, nó không chỉ tạo ra lợi ích cho các doanh nghiệp mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền kinh tế. Quản lý nhà nước về thương mại cần phải đảm bảo rằng các hoạt động thương mại diễn ra một cách công bằng và hiệu quả, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và doanh nghiệp.

III. Thực trạng quản lý nhà nước về thương mại tại Luang Prabang

Thực trạng quản lý nhà nước về thương mại tại tỉnh Luang Prabang cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tình hình thương mại tại đây còn nhiều hạn chế, với tỷ lệ tăng trưởng thấp và năng lực cạnh tranh yếu. Các cơ quan quản lý nhà nước chưa thực sự phát huy được vai trò của mình trong việc hỗ trợ doanh nghiệp và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Đặc biệt, việc thiếu hụt thông tin và cơ chế hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

3.1. Đánh giá thực trạng thương mại

Thương mại tại Luang Prabang hiện đang gặp nhiều khó khăn. Số lượng doanh nghiệp thương mại còn hạn chế, và quy mô hoạt động chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Theo báo cáo của Ngân hàng phát triển châu Á, tỉnh này xếp hạng cuối cùng trong chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Điều này cho thấy cần có những cải cách mạnh mẽ trong quản lý nhà nước về thương mại để nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của tỉnh.

IV. Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về thương mại

Để cải thiện quản lý nhà nước về thương mại tại tỉnh Luang Prabang, cần có những định hướng và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời cải thiện môi trường kinh doanh để thu hút đầu tư. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là một trong những giải pháp quan trọng. Ngoài ra, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để đảm bảo việc thực thi các chính sách thương mại được nghiêm túc.

4.1. Giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về thương mại, cải cách thủ tục hành chính, và tăng cường công tác tuyên truyền về chính sách thương mại. Cần thiết lập các chương trình đào tạo cho cán bộ công chức trong lĩnh vực thương mại, nhằm nâng cao năng lực quản lý. Đồng thời, việc xây dựng các kênh thông tin hiệu quả giữa chính quyền và doanh nghiệp sẽ giúp cải thiện tình hình thương mại tại tỉnh.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu khoa học “Quản lý nhà nước về thương mại ở tỉnh Luang Prabang nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào” của nghiên cứu sinh Houavang Yongkouacheuxa, chuyên ngành Quản lý công (Mã số: 9 34 04 03), được bảo vệ tại Học viện Hành chính Quốc gia năm 2023 dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Hoàng Quy và TS. Nguyễn Xuân Thu. Luận án đặt trong bối cảnh nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào đã trải qua hơn 35 năm thực hiện công cuộc đổi mới do Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khởi xướng từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV (năm 1986), chuyển đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhà nước, đồng thời đẩy mạnh hội nhập khu vực và quốc tế (ASEAN, WTO, AFTA).

flowchart LR
    A["Đầu vào (Input)<br>• Thể chế & Bộ máy QLNN<br>• Nhân lực (149 CBCC)<br>• Ngân sách phân bổ"] --> B["Quá trình (Process)<br>• Hoạch định & Thực thi chiến lược<br>• Tạo lập môi trường kinh doanh<br>• Thanh tra, kiểm tra, kiểm soát"]
    B --> C["Đầu ra & Kết quả (Output/Outcome)<br>• Tăng trưởng GDP 6% (2016-2022)<br>• Cải thiện năng lực cạnh tranh ProFit<br>• Phát triển 15.201 cơ sở TM"]
    C --> D["Mục tiêu cốt lõi<br>Nâng cao hiệu lực, hiệu quả & phát triển bền vững"]

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) cốt lõi được xác định: Mặc dù lý luận quản lý nhà nước (QLNN) về thương mại đã được tiếp cận ở cấp độ vĩ mô quốc gia, song các nghiên cứu chuyên sâu về phân cấp QLNN đối với thương mại ở cấp chính quyền địa phương cấp tỉnh tại các nền kinh tế chuyển đổi như Lào còn rất hạn chế. Đặc biệt, các công trình trước đây chưa xây dựng được hệ thống tiêu chí định lượng và định tính toàn diện theo quan điểm tiếp cận hệ thống (Đầu vào - Quá trình - Đầu ra) để lượng hóa hiệu lực, hiệu quả công tác này.

Luận án giải quyết 04 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng 01 giả thuyết khoa học chính:

• RQ1: QLNN về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh bao gồm những nội dung cấu thành cơ bản nào?
• RQ2: Hệ thống tiêu chí nào được sử dụng để đánh giá hiệu lực, hiệu quả QLNN về thương mại cấp tỉnh?
• RQ3: Thực trạng QLNN về thương mại tại tỉnh Luang Prabang giai đoạn 2016–2022 bộc lộ những kết quả, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi nào?
• RQ4: Những nhóm giải pháp đồng bộ nào cần được triển khai nhằm hoàn thiện QLNN về thương mại tại tỉnh Luang Prabang đến năm 2030?
• Giả thuyết khoa học (H1): Việc cải thiện chất lượng các yếu tố đầu vào (bộ máy, nhân lực, ngân sách) kết hợp với chuẩn hóa quy trình thực thi 03 nội dung quản lý cốt lõi sẽ nâng cao trực tiếp hiệu lực, hiệu quả và tính bền vững của QLNN về thương mại tại địa phương.

Về khung lý thuyết, tác giả vận dụng Lý thuyết Quản lý công mới (New Public Management - NPM), Lý thuyết Tiếp cận hệ thống (Systems Theory), cùng các học thuyết thương mại cổ điển và hiện đại. Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian kinh tế tỉnh Luang Prabang – một trong 5 địa phương có quy mô dân số lớn nhất Lào, đóng góp tăng trưởng GDP bình quân khoảng 6%/năm giai đoạn 2016–2022. Tuy nhiên, theo Báo cáo của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh về thương mại và đầu tư của Lào (ProFit) xếp Luang Prabang ở vị trí 17/17 (năm 2017) và 15/17 (năm 2019), phản ánh sự nghịch lý giữa tiềm năng kinh tế và hiệu lực quản trị công địa phương.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn học thuật về thương mại và QLNN về thương mại được luận án tổng hợp đa chiều qua các nhánh nghiên cứu chính:

graph TD
    Lit["Tổng quan y văn học thuật"] --> St1["Nhánh 1: Tự do hóa & Tăng trưởng TM<br>Balassa (1971), Dollar & Kraay (2001), Porter (2003)"]
    Lit --> St2["Nhánh 2: QLNN & Thể chế TM quốc gia<br>Chanseng Phimmavong (2003), Phong Tisouk (2012)"]
    Lit --> St3["Nhánh 3: Quản trị TM địa phương<br>Nguyễn Mạnh Hoàng (2008), Chu Thanh Hải (2016)"]
    Lit --> St4["Nhánh 4: Tiêu chí & Mô hình đánh giá QLNN<br>Đào Anh Tuấn (2014) - Mô hình Outcome"]

Nhánh thứ nhất nghiên cứu tác động của tự do hóa thương mại đối với tăng trưởng kinh tế vĩ mô, tiêu biểu với các công trình của Little, Scitovsky, Scott (1971), Balassa (1971), Feder (1983), Edwards (1998), Frankel và Romer (1999), Dollar và Kraay (2001), và Michael Porter (2003). Nhóm tác giả này khẳng định tự do hóa thương mại mở rộng dung lượng thị trường và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực quốc gia.

Nhánh thứ hai tập trung vào thể chế và chính sách thương mại quốc tế tại CHDCND Lào và các nền kinh tế đang phát triển. Tiêu biểu là công trình của Chanseng Phimmavong (2003) về đổi mới QLNN về thương mại thời kỳ đầu chuyển đổi, Phong Tisouk (2012) về hoàn thiện chính sách thương mại quốc tế của Lào so sánh với Việt Nam và Trung Quốc, hay Phoxay Sitthysonh (2011) về phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của Lào đến năm 2020.

Nhánh thứ ba nghiên cứu QLNN về thương mại tại cấp độ vùng và địa phương ở Việt Nam. Nguyễn Mạnh Hoàng (2008) nghiên cứu nội dung QLNN về thương mại hàng hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội; Chu Thanh Hải (2016) phân tích QLNN đối với phát triển kinh tế tư nhân trong lĩnh vực thương mại tại tỉnh Phú Thọ; Vũ Thị Hồng Phượng (2021) tiếp cận QLNN đối với thị trường bán lẻ hàng hóa. Về mặt tiêu chí đánh giá, Đào Anh Tuấn (2014) đã vận dụng mô hình Outcome và phương pháp luận của Ngân hàng Thế giới (World Bank) để xây dựng khung đánh giá hiệu lực, hiệu quả, tính phù hợp và tính bền vững của chính sách công.

Về mặt tranh luận học thuật (Scholarly Debates), y văn tồn tại hai luồng quan điểm đối lập: (1) Trường phái tự do hóa tân cổ điển ủng hộ việc thu hẹp tối đa sự can thiệp của nhà nước, để cơ chế thị trường tự điều tiết cung - cầu; (2) Trường phái quản trị công phát triển (Developmental State) nhấn mạnh vai trò kiến tạo và điều tiết chủ động của chính quyền địa phương trong việc khắc phục các thất bại thị trường (Market Failures) tại các vùng kinh tế chuyển đổi có hạ tầng yếu kém.

Luận án định vị nghiên cứu vào điểm giao thoa giữa quản lý hành chính công và kinh tế học thương mại địa phương. So sánh với các nghiên cứu quốc tế như trường hợp phân cấp quản trị thương mại biên mậu tại tỉnh Vân Nam - Trung Quốc (so sánh qua Phong Tisouk, 2012) và mô hình liên kết vùng thương mại tiểu vùng sông Mê Kông (GMS), nghiên cứu này tạo bước tiến mới khi mổ xẻ cấu trúc quản trị cấp tỉnh tại một quốc gia không có biển (landlocked country), chịu ảnh hưởng kép từ địa hình chia cắt và chuyển đổi thể chế chưa đồng bộ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp vào việc phát triển và cụ thể hóa Lý thuyết Quản trị công (Public Governance) và Lý thuyết Phân cấp quản lý (Fiscal & Administrative Decentralization) trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi đặc thù:

• Làm sáng tỏ và bổ sung định nghĩa: Khái niệm QLNN về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh được chuẩn hóa: là quá trình tác động có tổ chức, có định hướng bằng quyền lực nhà nước của bộ máy chính quyền cấp tỉnh (thông qua Sở Công thương và các cơ quan chuyên môn) nhằm định hướng, điều tiết, kiểm soát và hỗ trợ các chủ thể thương mại, tạo lập môi trường kinh doanh cạnh tranh lành mạnh nhằm đạt được các mục tiêu phát triển KT - XH địa phương.
• Mô hình hóa quan hệ hệ thống: Xác lập cấu trúc tương tác đa chiều giữa Đầu vào (Inputs: Thể chế, nhân lực, kinh phí) $\rightarrow$ Quá trình thực thi (Processes: Hoạch định, thiết lập môi trường kinh doanh, thanh tra) $\rightarrow$ Đầu ra/Kết quả (Outputs/Outcomes: Tăng trưởng doanh số, kim ngạch xuất nhập khẩu, năng lực cạnh tranh ProFit).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 03 lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Tiếp cận Hệ thống (Ludwig von Bertalanffy), Lý thuyết Quản lý Công mới (Christopher Hood), và Lý thuyết Chuỗi giá trị Thương mại. Khung phân tích cấu trúc hoạt động QLNN của chính quyền tỉnh Luang Prabang thành 03 trụ cột chức năng cốt lõi:

flowchart TD
    subgraph Core["Khung phân tích 03 trụ cột QLNN về thương mại cấp tỉnh"]
        P1["Trụ cột 1: Hoạch định & Thực thi<br>• Thu thập dữ liệu thị trường<br>• Lấy ý kiến doanh nghiệp<br>• Triển khai kế hoạch chiến lược"]
        P2["Trụ cột 2: Tạo lập môi trường kinh doanh<br>• Cải cách thủ tục hành chính<br>• Đăng ký doanh nghiệp, cấp phép<br>• Phát triển hạ tầng thương mại"]
        P3["Trụ cột 3: Thanh tra & Kiểm soát<br>• Kiểm soát giá cả & chất lượng<br>• Chống buôn lậu & gian lận TM<br>• Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng"]
    end
    Criteria["Hệ thống tiêu chí đánh giá:<br>1. Tính Hiệu lực (Effectiveness) | 2. Tính Hiệu quả (Efficiency) | 3. Tính Bền vững (Sustainability)"]
    Core --> Criteria

1. Xây dựng và tổ chức thực hiện chiến lược, kế hoạch phát triển thương mại: Khâu bắt đầu từ thu thập thông tin dự báo, xây dựng quy hoạch phân vùng thương mại, lấy ý kiến doanh nghiệp đến tổ chức phổ biến, thực thi kế hoạch.
2. Quản lý tạo lập môi trường kinh doanh thương mại: Bao gồm hoàn thiện thủ tục đăng ký kinh doanh, cấp phép ngành nghề có điều kiện, kiểm soát độc quyền, hỗ trợ tiếp cận mặt bằng thương mại, xúc tiến thương mại (chương trình Một huyện một sản phẩm - ODOP), và ứng dụng thương mại điện tử.
3. Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động thương mại: Giám sát tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật hàng hóa, quản lý giá niêm yết, chống gian lận thương mại, buôn lậu, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo quy định pháp luật.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được xác lập cho cấp chính quyền địa phương (cấp tỉnh) trong khuôn khổ thể chế chính trị đơn nhất của CHDCND Lào, không áp dụng nguyên đới cho các mô hình nhà nước liên bang có quyền lập pháp thương mại độc lập tại các bang.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án theo đuổi thế giới quan triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp thuyết thực chứng (Positivism) trong kiểm định dữ liệu khảo sát và thuyết kiến tạo xã hội (Constructivism) trong phỏng vấn sâu chuyên gia. Nghiên cứu sử dụng thiết kế hỗn hợp đồng thời (Convergent Mixed-Methods Design) nhằm dung hòa dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2016–2022 và dữ liệu sơ cấp thu thập năm 2021–2022.

flowchart LR
    A["Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp"] --> B["Dữ liệu Thứ cấp (2016-2022)<br>• Báo cáo KT-XH tỉnh Luang Prabang<br>• Niên giám thống kê, Sở Công thương<br>• Báo cáo ADB (Chỉ số ProFit)"]
    A --> C["Dữ liệu Sơ cấp (2021-2022)<br>• Phỏng vấn sâu chuyên gia (CBCC & DN)<br>• Khảo sát CBCC: n=111/149 (75%)<br>• Khảo sát Doanh nghiệp: n=128/531"]
    B --> D["Phân tích tổng hợp & Xử lý số liệu<br>(SPSS, Excel, Thang đo Likert 5 mức độ)"]
    C --> D
    D --> E["Đánh giá Thực trạng & Đề xuất Giải pháp"]

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu triển khai chặt chẽ qua 4 bước:

sequenceDiagram
    participant T as Cơ sở lý luận
    participant I as Phỏng vấn sâu
    participant S as Khảo sát xã hội học
    participant A as Phân tích SPSS/Excel
    T->>I: Xác lập khung tiêu chí & bảng hỏi sơ bộ
    I->>S: Chuẩn hóa thang đo Likert & bảng hỏi tiếng Lào
    S->>A: Thu thập 111 phiếu CBCC + 128 phiếu Doanh nghiệp
    A->>A: Kiểm định độ tin cậy, thống kê mô tả, so sánh đối chéo

• Bước 1: Phỏng vấn sâu định tính: Tiếp cận các chuyên gia quản lý, lãnh đạo Sở Công thương và đại diện các doanh nghiệp đầu ngành tại Luang Prabang để hiệu chỉnh các biến quan sát trong bảng hỏi, đảm bảo phù hợp với thực tiễn địa phương.

• Bước 2: Xây dựng công cụ đo lường: Thiết kế phiếu điều tra xã hội học sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1 = Rất kém/Rất không hài lòng đến 5 = Rất tốt/Rất hài lòng). Bảng hỏi được dịch thuật và thẩm định song ngữ Việt - Lào.

• Bước 3: Thu thập dữ liệu mẫu:

  • Mẫu cán bộ, công chức (CBCC): Tổng thể $N_1 = 149$ cán bộ trực tiếp làm công tác QLNN về thương mại trên toàn tỉnh. Khảo sát trực tiếp thu về $n_1 = 111$ phiếu hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi $74,5%$ ($75%$ tổng thể).
  • Mẫu doanh nghiệp thương mại: Tổng thể có $15.201$ cơ sở kinh doanh thương mại trên địa bàn, trong đó có $N_2 = 531$ doanh nghiệp quy mô lớn. Áp dụng công thức chọn mẫu xác suất của Yamane:

  $$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2}$$

  Với quy mô thiết kế ban đầu là 230 doanh nghiệp (sai số $e = 5%$). Do bối cảnh dịch bệnh Covid-19 (2020–2021) tại Lào, phiếu điều tra được phát qua đường bưu điện kết hợp phản hồi văn bản, thu về $n_2 = 128$ phiếu hợp lệ từ các doanh nghiệp lớn. Mức sai số mẫu thực tế đạt xấp xỉ $7,5%$ ($e < 10%$), đảm bảo độ tin cậy và ý nghĩa thống kê.

• Bước 4: Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa dữ liệu thống kê hành chính, kết quả khảo sát CBCC và phản hồi thực tế từ các doanh nghiệp.

Data và phân tích

Dữ liệu sơ cấp được mã hóa và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành SPSS kết hợp Microsoft Excel. Các phân tích bao gồm thống kê mô tả (Mean, Tần số, Tỷ lệ phần trăm), phân tích độ lệch chuẩn, đánh giá khoảng cách kỳ vọng giữa nhận định của cơ quan công quyền và mức độ hài lòng của cộng đồng thương nhân.

Hệ thống tài liệu thứ cấp được khai thác từ Niên giám thống kê tỉnh Luang Prabang (2016–2022), Báo cáo chuyên đề của Sở Công thương, và dữ liệu khảo sát năng lực cạnh tranh ProFit của Ngân hàng Phát triển Châu Á.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, tồn tại khoảng cách lớn (Perception Gap) giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong khâu hoạch định chiến lược. Kết quả xử lý phiếu điều tra cho thấy: việc thu thập dữ liệu thị trường và tiếp thu ý kiến phản biện xã hội từ doanh nghiệp khi xây dựng chiến lược phát triển thương mại còn mang tính hình thức (Bảng 3.15a, 3.15b, 3.16a, 3.16b). Các doanh nghiệp đánh giá mức độ tiếp cận thông tin chiến lược và quy hoạch thương mại chỉ đạt điểm trung bình thấp ($2,4 - 2,8/5,0$).

%%{init: {'theme': 'base', 'themeVariables': {'primaryColor': '#E2F0D9', 'edgeLabelBackground':'#FFFFFF', 'tertiaryColor': '#F2F2F2'}}}%%
bar
    title Đánh giá các khâu trong QLNN về thương mại tại Luang Prabang (Thang 1 - 5)
    axisFormat %.1f
    "Thu thập thông tin & Dự báo" : 2.6
    "Lấy ý kiến đóng góp của DN" : 2.4
    "Cải cách thủ tục hành chính" : 2.9
    "Tuyên truyền & Tiếp cận chính sách" : 2.7
    "Minh bạch trong thanh tra kiểm tra" : 3.1

Thứ hai, điểm nghẽn nghiêm trọng trong cải cách thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh. Mặc dù tổng số đăng ký doanh nghiệp mới trong lĩnh vực thương mại chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế địa phương (Bảng 3.18, 3.19), thủ tục cấp phép kinh doanh có điều kiện, kiểm dịch hàng hóa và thủ tục hải quan cửa khẩu vẫn kéo dài. Điều này giải thích trực tiếp việc Luang Prabang rơi xuống vị trí cuối cùng trong bảng xếp hạng ProFit toàn quốc ($17/17$ năm 2017 và $15/17$ năm 2019).

Thứ ba, sự thiếu hụt và bất cập về nguồn lực đầu vào cho công tác quản trị. Dữ liệu thực tế cho thấy toàn bộ nhân lực QLNN về thương mại của tỉnh giai đoạn 2016–2022 chỉ có 149 người (Bảng 3.12). Trong đó, tỷ lệ CBCC có trình độ chuyên môn sau đại học chiếm tỷ trọng rất thấp, phần lớn chưa được đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại điện tử và pháp luật kinh doanh quốc tế (Bảng 3.13). Đồng thời, ngân sách phân bổ cho hoạt động xúc tiến thương mại, kiểm tra thị trường còn eo hẹp, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý địa bàn miền núi phức tạp (Bảng 3.14).

Thứ tư, bất cập trong công tác thanh tra, kiểm tra và kiểm soát thị trường. Đánh giá mức độ hài lòng của doanh nghiệp (Bảng 3.20) phản ánh tình trạng chồng chéo giữa các đoàn thanh tra liên ngành (thuế, thị trường, y tế), gây phiền hà cho thương nhân, trong khi công tác chống buôn lậu qua biên giới và hàng giả tại các chợ truyền thống vùng cao vẫn chưa đạt hiệu lực mong muốn.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật và lý thuyết: Nghiên cứu khẳng định giá trị của mô hình phân cấp quản lý kết hợp tiếp cận hệ thống trong quản trị thương mại địa phương; làm rõ cơ chế chuyển hóa giữa năng lực nội tại của chính quyền (Inputs) thành môi trường thuận lợi cho thị trường vận hành (Outcomes).
• Về mặt quản trị và thực tiễn: Cung cấp cho chính quyền tỉnh Luang Prabang giải pháp tái cấu trúc quy trình cấp phép, hiện đại hóa cổng thông tin dịch vụ công trực tuyến, và phân bổ lại ngân sách xúc tiến thương mại tập trung vào các mặt hàng có lợi thế cạnh tranh như sản phẩm du lịch, nông sản đặc sản ODOP.
• Về mặt hoạch định chính sách: Khuyến nghị Chính phủ CHDCND Lào hoàn thiện Luật Thương mại và các văn bản dưới luật theo hướng minh bạch hóa thẩm quyền phân cấp giữa Bộ Công thương và Sở Công thương cấp tỉnh.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 04 giới hạn nghiên cứu chính:

1. Giới hạn quy mô mẫu doanh nghiệp: Do tác động của dịch Covid-19 trong giai đoạn thu thập dữ liệu (2020–2021), cỡ mẫu điều tra doanh nghiệp chỉ dừng lại ở $n=128$ doanh nghiệp lớn, chưa khảo sát sâu nhóm doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ ($14.670$ cơ sở còn lại).
2. Phạm vi địa bàn nghiên cứu: Luận án tập trung duy nhất vào địa bàn tỉnh Luang Prabang, do đó khả năng suy rộng kết quả cho toàn bộ 18 tỉnh/thành phố của Lào cần được cân nhắc theo đặc thù từng vùng kinh tế.
3. Công cụ phân tích định lượng: Nghiên cứu chủ yếu sử dụng thống kê mô tả, phân tích so sánh và kiểm định cơ bản trên SPSS, chưa ứng dụng mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) hay mô hình hồi quy đa biến phân tích mức độ tác động của từng yếu tố quản lý tới hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
4. Biến số thương mại điện tử: Dữ liệu về thương mại số và logistics số chưa được thu thập đầy đủ do hạ tầng số tại địa phương trong giai đoạn 2016–2022 đang ở giai đoạn sơ khai.

Hướng nghiên cứu tương lai:

• Mở rộng nghiên cứu so sánh đối chuẩn (Benchmarking) giữa Luang Prabang với các tỉnh biên giới phía Bắc Lào (như Oudomxay, Luang Namtha) hoặc các tỉnh đối tác tại Việt Nam (như Sơn La, Điện Biên).
• Ứng dụng mô hình SEM để đo lường định lượng tác động của năng lực quản trị công địa phương tới quyết định đầu tư và kết quả kinh doanh của thương nhân.
• Nghiên cứu cơ chế quản lý nhà nước đối với thương mại điện tử xuyên biên giới dọc tuyến đường sắt cao tốc Lào - Trung Quốc.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án đóng góp trực tiếp vào cơ sở dữ liệu khoa học hành chính của Học viện Hành chính Quốc gia và Học viện Chính trị và Hành chính Quốc gia Lào, trở thành tài liệu tham khảo cho các chương trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Quản lý công và Quản lý kinh tế.

graph LR
    Imp["Tác động của Luận án"]
    Imp --> A1["Học thuật: Giáo trình & Đào tạo sau ĐH tại Lào & VN"]
    Imp --> A2["Chính sách: Đề án phát triển thương mại Luang Prabang 2030"]
    Imp --> A3["Thực tiễn: Tinh giản TTHC & Nâng bậc chỉ số ProFit"]
    Imp --> A4["Doanh nghiệp: Minh bạch hóa cơ chế hỗ trợ 15.201 cơ sở TM"]

Về mặt chính sách và cải cách hành chính, hệ thống giải pháp đề xuất tại Chương 4 là luận cứ quan trọng để Ủy ban chính quyền tỉnh Luang Prabang rà soát, điều chỉnh Kế hoạch phát triển thương mại giai đoạn 2021–2025 và tầm nhìn 2030. Công trình cung cấp giải pháp căn cơ để cải thiện thứ hạng Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (ProFit), cắt giảm thời gian thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh, nâng cao tính minh bạch thông tin chính sách, tạo động lực thúc đẩy cho $15.201$ cơ sở kinh doanh thương mại trên địa bàn tỉnh phát triển bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Quản lý công và Kinh tế học: Tiếp cận khung phân tích hệ thống về quản lý công địa phương và quy trình nghiên cứu hỗn hợp kết hợp bối cảnh các nước tiểu vùng sông Mê Kông.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu hành chính học: Khai thác các bài học kinh nghiệm về quản lý thương mại vùng nông thôn - miền núi và dữ liệu thực chứng tại CHDCND Lào.
• Lãnh đạo và công chức Sở Công thương tỉnh Luang Prabang: Ứng dụng bộ tiêu chí đánh giá để đo lường hiệu lực công vụ, chuẩn hóa quy trình thanh tra, kiểm tra và xây dựng kế hoạch phát triển thương mại hàng năm.
• Cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư: Nắm bắt định hướng chính sách, khung khổ pháp lý và lộ trình cải cách thủ tục hành chính của chính quyền tỉnh để xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý luận độc đáo nhất của luận án là gì?
Luận án đã chuẩn hóa khái niệm và cấu trúc hóa 03 nội dung QLNN về thương mại của chính quyền địa phương cấp tỉnh trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi đặc thù: (1) Hoạch định và tổ chức thực thi chiến lược; (2) Quản lý tạo lập môi trường kinh doanh; (3) Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đồng thời, luận án xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu lực, hiệu quả dựa trên mô hình quan hệ Đầu vào – Quá trình – Đầu ra (Input - Process - Output).

2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì?
So với các nghiên cứu tiền nhiệm tại Lào vốn chỉ dùng phương pháp định tính mô tả (như Chanseng Phimmavong, 2003; Phong Tisouk, 2012), luận án đã kết hợp phương pháp hỗn hợp, khảo sát trực tiếp $75%$ tổng thể đội ngũ công chức QLNN toàn tỉnh ($111/149$ CBCC) và điều tra ngẫu nhiên $128$ doanh nghiệp thương mại lớn theo công thức mẫu xác suất, sử dụng thang đo Likert 5 mức độ và xử lý dữ liệu qua SPSS.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?
Tỉnh Luang Prabang duy trì tốc độ tăng trưởng GDP ấn tượng đạt khoảng 6%/năm giai đoạn 2016–2022 và nằm trong nhóm 5 địa phương đông dân nhất cả nước, nhưng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh ProFit lại xếp chót bảng ($17/17$ năm 2017 và $15/17$ năm 2019). Nguyên nhân thực nghiệm được chỉ ra là do khoảng cách nhận thức rất lớn giữa chính quyền và doanh nghiệp trong khâu tham vấn chính sách, cùng sự bất cập trong chất lượng đội ngũ công chức và nguồn lực phân bổ cho quản trị.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) không?
Có. Toàn bộ quy trình chọn mẫu, công thức xác định cỡ mẫu ($n = N / (1 + Ne^2)$), hệ thống bảng hỏi điều tra dành riêng cho 02 nhóm chủ thể (CBCC và doanh nghiệp), thang đo Likert 5 mức độ và quy trình mã hóa dữ liệu SPSS đều được trình bày rõ ràng trong phần phương pháp và hệ thống phụ lục của luận án.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được định hình như thế nào?
Trọng tâm nghiên cứu tiếp theo sẽ là: (1) Tác động của hành lang kinh tế tuyến đường sắt cao tốc Lào - Trung Quốc đến tái cấu trúc mạng lưới thương mại vùng Bắc Lào; (2) Chuyển đổi số và quản lý thương mại điện tử xuyên biên giới tại các địa phương miền núi; (3) Hoàn thiện thể chế quản lý cụm liên kết ngành thương mại - du lịch - dịch vụ tại các trung tâm di sản văn hóa thế giới.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Houavang Yongkouacheuxa là công trình khoa học độc lập, nghiêm túc, giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu với 05 đóng góp nền tảng:

1. Hệ thống hóa và bổ sung toàn diện lý luận về QLNN đối với thương mại ở cấp chính quyền địa phương cấp tỉnh trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN tại Lào.
2. Thiết lập khung tiêu chí đánh giá khoa học dựa trên quan điểm hệ thống (Đầu vào - Quá trình - Đầu ra) để đo lường hiệu lực, hiệu quả quản lý thương mại công.
3. Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện, chân thực về thực trạng quản lý thương mại tại tỉnh Luang Prabang giai đoạn 2016–2022 thông qua điều tra 111 CBCC và 128 doanh nghiệp.
4. Chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế, sự suy giảm năng lực cạnh tranh ProFit và nguyên nhân nội tại về bộ máy, nhân lực, công tác quy hoạch và thanh tra thị trường.
5. Đề xuất hệ thống 06 nhóm giải pháp chiến lược và lộ trình kiến nghị cụ thể đối với Chính phủ CHDCND Lào, Chính quyền tỉnh Luang Prabang và cộng đồng doanh nghiệp nhằm phát triển thương mại địa phương bền vững đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu về thương mại Về vai trò của thương mại: Vào những thế kỷ XV, các nhà kinh tế trọng thương đã nhận định, đề cao vai trò của thương mại trong phát triển KT - XH. Ngày nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau của lĩnh vực thương mại như nghiên cứu của Little, Scitovsky, Scott (1971) [91], Balassa (1971) [87], Feder (1983) [89], Edwards (1998) [94], Frankel và Romer (1999) [90], Dollar và Kraay (2001) [88], Porter M. (2003) [93] nghiên cứu về tác động của thương mại, của tự do thương mại đến tăng trưởng kinh tế của các ngành hay của cả quốc gia.

Về quan hệ thương mại của quốc gia: Bên cạnh các nghiên cứu về vai trò của thương mại, có rất nhiều nghiên cứu về quan hệ thương mại nhằm luận giải sự phát triển thương mại của các quốc gia, xác định các điều kiện hay các yếu tố có ảnh hưởng đến quan hệ thương mại. Các nghiên cứu liên quan đến nội dung này bao gồm: - Trịnh Thị Thanh Thuỷ (2007), Luận án tiến sĩ kinh tế: “Quá trình phát triển quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Liên bang Nga trong bối cảnh hội nhập quốc tế” [30], công trình nghiên cứu và thực hiện khi tác giả theo học tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Luận án đã làm rõ các vấn đề liên quan đến phát triển thương mại của quốc gia, cơ sở của quan hệ thương mại quốc tế giữa Việt Nam và Liên bang Nga: địa - chính trị, địa - chiến lược và địa - kinh tế của Việt Nam trong hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa trước đây và trong khu vực và ASEAN hiện nay. Luận án cũng đã đánh giá thực trạng quan hệ thương mại giữa hai quốc gia và đề xuất các giải pháp phát triển quan hệ thương mại giữa hai nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế, trong đó đẩy mạnh xuất khẩu các mặt 11 hàng có lợi thế cạnh tranh của Việt Nam sang Liên bang Nga, gắn xuất nhập khẩu với đầu tư giữa hai nước.

- Dương Quỳnh Hoa (2012), Luận án tiến sỹ luật kinh tế: “Xây dựng và hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế đối với các quan hệ thương mại trong giai đoạn hiện nay ở nước ta” [11]. Tác giả luận án có cách tiếp cận liên ngành về cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế đối với các quan hệ thương mại. Luận án đã đánh giá toàn diện cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế đối với các quan hệ thương mại của Việt Nam và đề xuất các giải pháp, các kiến nghị xây dựng, từ đó hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế đối với các quan hệ thương mại. - Dương Hoàng Anh (2020), Luận án tiến sĩ Quản lý kinh tế: “Phát triển quan hệ thương mại Việt Nam với các nước Đông Á đến năm 2030” [2].

Tác giả luận án đã làm rõ bản chất, hình thức và đưa ra tiêu chí đánh giá phát triển quan hệ thương mại giữa các quốc gia. Xác định các yếu tố tác động từ khía cạnh QLNN đó là: xây dựng khuôn khổ thể chế cho việc thiết lập quan hệ thương mại và áp dụng các công cụ chính sách phát triển quan hệ thương mại. Bên cạnh đó, luận án cũng chỉ ra các yếu tố và điều kiện để phát triển quan hệ thương mại giữa các quốc gia. Về các vấn đề kỹ thuật trong hoạt động thương mại: Một số nghiên cứu thực hiện hướng đến các nội dung kỹ thuật có ảnh hưởng đến hoạt động thương mại như vấn đề về bảo hộ quyền sở hữu hay hợp đồng trong thương mại.

Các nghiên cứu này cũng làm rõ các nội dung liên quan đến thương mại xét về mặt kỹ thuật, các công trình nghiên cứu theo hướng này bao gồm: - Lê Thị Thu Hà (2010), Luận án tiến sĩ kinh tế: “Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp dưới góc độ thương mại với chỉ dẫn địa lý của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế” [9]. Tác giả luận án đã làm sáng tỏ vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với chỉ dẫn địa lý dưới góc độ thương mại; từ đó, xác định các nội dung cơ bản của bảo hộ quyền sở hữu công 12 nghiệp với chỉ dẫn địa lý; đánh giá thực trạng thương mại liên quan đến bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp với chỉ dẫn địa lý, đánh giá các tác động tích cực, tiêu cực của bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp với chỉ dẫn địa lý ở Việt Nam và đề xuất các giải pháp phát triển hoạt động bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp với chỉ dẫn địa lý. Luận án tiến sĩ Quản lý kinh doanh, Đại học kinh tế quốc dân. Nội dung nghiên cứu là những vấn đề liên quan đến ký kết và thực hiện hợp đồng điện tử, trong đó đặc biệt chú trọng đến những vấn đề về thủ tục ký kết, quy trình ký kết hợp đồng điện tử, các mô hình chuẩn và điển hình để ký kết hợp đồng điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B); giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng (B2C); nội dung và hình thức của hợp đồng điện tử; thực hiện hợp đồng điện tử và những vấn đề phát sinh.

Tác giả Nguyễn Văn Thoan đã phân tích một cách cụ thể quy trình ký kết và thực hiện hợp đồng điện tử từ ba góc độ: kỹ thuật, thương mại và pháp lý ở Việt Nam, ở phạm vi quốc tế và ở một số nước phát triển và đang phát triển. - Hồ Công Anh Bảo (2015), Luận án tiến sĩ kinh doanh “Hợp đồng thương mại dịch vụ và giải quyết tranh chấp về hợp đồng thương mại dịch vụ ở Việt Nam” [3]. Luận án phân tích sâu những tác động của việc giải quyết tranh chấp về hợp đồng thương mại dịch vụ đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và phân tích thực trạng giải quyết tranh chấp về hợp đồng thương mại dịch vụ; từ đó, đề xuất các nhóm giải pháp cho cho doanh nghiệp để giải quyết thành công các tranh chấp về hợp đồng thương mại dịch vụ. - Nguyễn Thị Kim Thanh (2022), Luận án tiến sĩ Luật kinh tế “Giới hạn tự do hợp đồng trong hoạt động thương mại theo pháp luật Việt Nam” [27].

Luận án làm rõ được các vấn đề về giới hạn quyền tự do hợp đồng trong hoạt 13 động thương mại; Sự hình thành và phát triển của pháp luật về việc giới hạn quyền tự do hợp đồng trong hoạt động thương mại. Về phát triển thương mại: Một số nghiên cứu về phát triển thương mại được tiếp cận theo hướng bàn về các nội dung phát triển thị trường thương mại xuất khẩu, cơ chế chính sách, chiến lược phát triển thị trường, hay phát triển cơ sở hạ tầng thương mại… Các nghiên cứu ở cấp độ quốc gia theo hướng này gồm có: - Phoxay Sitthysonh (2011), Luận án tiến sĩ kinh tế “Phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa của nước CHDCND Lào giai đoạn đến năm 2020” [41]. Luận án cũng chỉ ra các nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những bất cập trong phát triển thị trường xuất khẩu hiện nay của Lào như khả năng phân tích dự báo của các cơ quan QLNN, hoạch định chính sách còn hạn chế, bất cập; khả năng thích ứng của các doanh nghiệp còn yếu; hoạt động mở rộng và phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa vẫn còn tiềm ẩn nhiều rủi ro; cơ sở hạ tầng logistics và sản xuất hàng hoá kém phát triển. Công trình nghiên cứu đã khẳng định phát triển thị trường xuất khẩu hàng hóa là kết quả của các giải pháp về các cơ chế, chính sách thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa ở tầm vĩ mô, đồng thời là kết quả của sự chuyển dịch có hiệu quả cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu từ phía các doanh nghiệp tham gia xuất nhập khẩu hàng hóa.

Dựa trên cơ sở các đánh giá, luận án đã đề xuất bốn nhóm giải pháp để phát triển thị trường xuất khẩu hàng hoá của nước CHDCND Lào. - Trần Công Sách (2013): “Nghiên cứu cơ sở khoa học của việc xây dựng chiến lược phát triển thị trường hàng hoá trong nước thời kỳ 2011 - 2020, tầm nhìn đến năm 2030” [23]. Đề tài khoa học cấp Bộ, Viện nghiên cứu thương mại, đề tài đã tập hợp, hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chiến lược phát triển thị trường hàng hóa nội địa. Tác giả Trần Công Sách cũng đã khái quát thực trạng phát triển thị trường hàng hóa nội địa trong đó có thị trường khu vực Bắc Trung Bộ.

Đây cũng là cơ sở để luận án kế thừa và 14 phân tích thực trạng phát triển hàng hóa của thị trường khu vực miền núi Bắc Trung Bộ trong những gần đây. - Lê Danh Vĩnh (2013) “Luận cứ khoa học cho xây dựng chính sách xuất nhập khẩu bền vững của Việt Nam thời kỳ 2011-2020” [34]. Đề tài khoa học cấp nhà nước, nghiên cứu của đề tài đã góp phần phát triển lý thuyết phát triển bền vững, ứng dụng vào trong hoạt động xuất nhập - khẩu hàng hóa, đề tài đưa ra khái niệm, xác nội dung chính về xuất nhập - khẩu bền vững và các tiêu chí đánh giá, thông qua việc phân tích thực trạng hoạt động xuất - nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam theo khung lý thuyết, đề tài xác lập cơ sở thực tiễn và đề xuất các giải pháp có luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện chính sách xuất nhập - khẩu hàng hóa bền vững của Việt Nam. Tác giả luận án đã hệ thống cơ sở lý luận về xuất khẩu hàng hoá, xác định các tiêu chí định lượng và định tính về công tác đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá, phân tích, đánh giá thực trạng đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá của nước CHDCND Lào giai đoạn 2001 - 2010, từ đó đề xuất các giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá của nước CHDCND Lào ở giai đoạn tiếp theo.

- Trần Việt Thảo (2016), Luận án tiến sĩ “Chính sách vĩ mô đối với phát triển kết cấu hạ tầng thương mại ở các đô thị lớn nước ta hiện nay” [25]. Tác giả Trần Việt Thảo đã khái quát lý luận chung về kết cấu hạ tầng thương mại đô thị lớn và các chính sách vĩ mô đối với phát kết cấu hạ tầng thương mại đô thị lớn.