CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG VÀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG TỔ CHỨC.1 Tổng quan về quản trị nguồn nhân lực 1.1 Khái niệm nguồn nhân lực Nguồn nhân lực của một tổ chức được hình thành trên cơ sở của các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết với nhau theo những mục tiêu nhất định [3]. Thuật ngữ nguồn nhân lực xuất hiện vào thập niên 60 của thế kỷ XX khi mà có sự thay đổi căn bản về phương thức quản lý mềm dẻo hơn linh hoạt hơn tạo điều kiện tốt để người lao động có thể phát huy ở mức cao nhất các khả năng của mình trong quá trình lao động phát triển. Ở nước ta khái niệm này được sử dụng rộng rãi từ thập niên 80 của thế kỷ XX đến nay. Có nhiều định nghĩa khác nhau về nguồn nhân lực: Nguồn nhân lực là nguồn lực con người của những tổ chức có khả năng và tiềm năng tham gia vào quá trình phát triển của tổ chức cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, khu vực và thế giới Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, kiến thức và năng lực thực có cùng với những năng lực tồn tại dưới dạng tiềm năng của con người Nguồn nhân lực là tổng thể các yếu tố bên trong và bên ngoài của mỗi cá nhân bảo đảm nguồn sáng tạo cùng các nội dung khác cho sự thành công, đạt được mục tiêu của tổ chức Tuy có những định nghĩa khác nhau nhưng nguồn nhân lực được đề cập trên giác độ số lượng, chất lượng và cơ cấu Số lượng nguồn nhân lực được hiểu theo quy mô sự phát triển về số lượng nguồn nhân lực.
5 Chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố tổng hợp nhiều khía cạnh như trí tuệ, thể lực, nhân cách, thẩm mỹ… Cơ cấu nguồn nhân lực thể hiện trên các phương diện như cơ cấu trình độ đào tạo, giới tính, độ tuổi… Tóm lại, nguồn nhân lực là khái niệm tổng hợp bao gồm các yếu tố số lượng, chất lượng và cơ cấu phát triển người lao động nói chung. Trong đó trí tuệ, thể lực, đạo đức là những yếu tố quan trọng nhất quyết định chất lượng nguồn nhân lực.2 Quản trị nguồn nhân lực Quản trị nguồn nhân lực là hệ thống các triết lý, chính sách và hoạt động chức năng về thu hút, đào tạo-phát triển và duy trì con người của một tổ chức nhằm đạt được kết quả tối ưu cho tổ chức lẫn nhân viên [3]. Quản trị nguồn nhân lực là nghiên cứu các vấn đề về quản lý con người trong các tổ chức, doanh nghiệp ở tầm vĩ mô với hai mục tiêu chủ yếu gồm: Sử dụng nguồn nhân lực tại chỗ sao cho có hiệu quả, không ngừng nâng cao năng suất lao động với mục đích cuối cùng là nâng cao hiệu quả chung của tổ chức, của doanh nghiệp. Tạo điều kiện cả về vật chất và tinh thần để phát huy tối đa năng lực của mỗi cá nhân trong bộ máy nhân sự của tổ chức, của doanh nghiệp, áp dụng các giải pháp có tính đòn bẩy và các chính sách phù hợp để kích thích lòng nhiệt tình, sự hăng hái của nhân viên đối với công việc chung của tổ chức với doanh nghiệp; khai thác tốt được ý chí tiến thủ, tinh thần sáng tạo của tập thể người lao động để cho họ thấy được triển vọng tương lai tươi sáng khi gắn bó chặt chẽ với tổ chức, với doanh nghiệp để họ thể hiện sự tận tâm trong công việc được giao và có tấm lòng trung thành với tổ chức, với doanh nghiệp.3 Vai trò của quản trị nguồn nhân lực trong tổ chức Quản trị nguồn nhân lực giúp cho nhà quản trị đạt được mục đích, kết quả thông qua người khác, giúp cho nhà quản trị học được cách giao dịch với người khác, biết tìm ra ngôn ngữ chung và biết cách nhạy cảm với nhu cầu của nhân viên, biết cách đánh giá nhân viên chính xác, biết lôi kéo nhân viên say mê với công việc tránh được các sai lầm trong tuyển chọn, sử dụng nhân viên, biết cách phối hợp thực hiện mục tiêu của tổ chức và mục tiêu của các cá nhân nâng cao hiệu quả của tổ chức và dần dần có thể đưa chiến lược con người trở thành một bộ phận hữu cơ trong chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp.
Tầm quan trọng của quản trị nguồn nhân lực tăng mạnh trên toàn thế giới trong mấy thập kỷ gần đây khi trình độ năng lực của nhân viên được nâng cao và trang thiết bị ngày càng hiện đại, công việc ngày càng phức tạp, đa dạng và yêu cầu của công việc ngày càng tăng, các doanh nghiệp phải đối đầu với sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường [3] vì vậy vấn đề áp dụng và phát triển quản trị nguồn nhân lực được coi như một trong những điểm mấu chốt của quản lý doanh nghiệp. Quản trị nguồn nhân lực có nhiệm vụ trong tất cả giai đoạn từ lúc các nhân viên mới được tuyển dụng vào làm việc tại doanh nghiệp, những tiến bộ của họ trong doanh nghiệp; những đóng góp của họ đối với sự phát triển, thành công của doanh nghiệp, đến cả giai đoạn cuối cùng là người lao động chuẩn bị rời khỏi doanh nghiệp. Các nhiệm vụ và hoạt động chính của quản trị nguồn nhân lực tập trung ở 4 lĩnh vực quan trọng như: Lập kế hoạch và tuyển dụng: Đào tạo và phát triển. Duy trì và quản lý.
Hệ thống thông tin và dịch vụ về nhân sự.2 Tuyển dụng và đào tạo nguồn nhân lực 1.1 Tuyển dụng nguồn nhân lực 1.1 Khái niệm tuyển dụng nguồn nhân lực Tuyển dụng nguồn nhân lực là quá trình tìm kiếm phân loại, lựa chọn nhân lực để đáp ứng nhu cầu lao động của đơn vị về số lượng, chất lượng và cơ cấu của tổ chức trong một thời kỳ nhất định. Trong thực tế, nguồn ứng viên rất đa dạng nên khi tuyển dụng, các nhà quản trị có thể tuyển trực tiếp từ các nhân viên đang làm việc, đã có của doanh nghiệp hoặc tuyển người từ bên ngoài: Nguồn ứng viên từ trong nội bộ doanh nghiệp Tuyển dụng nhân sự trong nội bộ doanh nghiệp thực chất là quá trình thuyên chuyển đề bạt, cất nhắc từ bộ phận này sang bộ phận khác, từ công việc này sang công việc khác, từ cấp này sang cấp khác. Hình thức tuyển dụng trong nội bộ doanh nghiệp có những ưu điểm: Nhân viên của doanh nghiệp đã được thử thách về lòng trung thành, thái độ nghiêm túc, trung thực, tinh thần trách nhiệm và ít bỏ việc; Nhân viên của doanh nghiệp sẽ dễ dàng, thuận lợi hơn trong việc thực hiện công việc, nhất là trong thời gian đầu ở cương vị trách nhiệm mới. Họ đã làm quen, hiểu được mục tiêu của doanh nghiệp do đó mau chóng thích nghi với điều kiện làm việc mới và biết cách để đạt được mục tiêu đó; Hình thức tuyển trực tiếp từ các nhân viên đang làm việc cho doanh nghiệp cũng sẽ tạo ra sự thi đua rộng rãi giữa các nhân viên đang làm việc, kích thích họ làm việc tích cực, sáng tạo và tạo ra hiệu suất cao hơn.
Tuy nhiên áp dụng hình thức này cũng có một số nhược điểm sau: Việc tuyển dụng nhân viên vào chức vụ trống trong doanh nghiệp theo kiểu thăng chức nội bộ có thể gây nên hiện tượng chai lì, sơ cứng do các nhân viên được 8 thăng chức đã quen với cách làm việc của cấp trên trước đây, họ sẽ rập khuôn vì thế mất đi sự sáng tạo, không dấy lên được không khí thi đua mới; Trong doanh nghiệp dễ hình thành nên các nhóm “ứng viên không thành công”, họ là những người được ứng cử vào các chức vụ nhưng không được tuyển chọn từ đó có tâm lý không phục lãnh đạo, chia bè phái gây mất đoàn kết. Nguồn ứng viên từ bên ngoài doanh nghiệp. Nguồn nhân lực từ bên ngoài doanh nghiệp là rất phong phú, nhưng việc xác định và tuyển dụng lao động phải căn cứ việc dự báo nguồn cung cấp ứng viên từ thị trường sức lao động. Kinh nghiệm nơi nào tỷ lệ thất nghiệp càng cao thì nguồn cung cấp ứng viên càng nhiều và doanh nghiệp càng dễ tuyển chọn nhân viên.
Ưu điểm của hình thức tuyển dụng nhân sự từ bên ngoài doanh nghiệp: Giúp doanh nghiệp thu hút được nhiều chuyên gia, những nhân viên giỏi, qua đó tuyển chọn vào các chức danh phù hợp; Các nhân viên mới thường tỏ ra năng nổ, chứng minh khả năng làm việc của mình bằng công việc cụ thể cho nên hiệu quả sử dụng lao động rất cao. Nhược điểm tồn tại của hình thức tuyển dụng nhân sự từ bên ngoài doanh nghiệp: đó là người được tuyển dụng phải mất một thời gian để làm quen với công việc và doanh nghiệp. Do đó họ có thể chưa hiểu rõ được mục tiêu, lề lối làm việc của doanh nghiệp, điều này có thể dẫn đến những sai lệch và cản trở nhất định. Doanh nghiệp có thể áp dụng một hoặc kết hợp một số hình thức thu hút ứng viên từ bên ngoài: a.
Thông qua quảng cáo: Quảng cáo là hình thức thu hút ứng viên rất hữu hiệu đặc biệt là đối với các doanh nghiệp lớn để nâng cao chất lượng quảng cáo nên chú ý: mức độ quảng cáo và nội dung quảng cáo. Thông qua văn phòng dịch vụ lao động: Sử dụng văn phòng dịch vụ lao động có ích lợi là giảm được thời gian tìm kiếm, phỏng vấn, chọn lựa ứng viên và thường được áp dụng trong các trường hợp doanh nghiệp không có phòng nhân sự riêng; doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc thực hiện không có hiệu quả việc tuyển dụng nhân viên mới; doanh nghiệp muốn thu hút một số lao động đang làm việc cho các doanh nghiệp là đối thủ cạnh tranh trên thị trường. Tuyển sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học: Các tổ chức, doanh nghiệp thường chọn một số trường đại học được cho là nơi thích hợp để cung cấp các ứng viên phù hợp cho mình. Khi đó các doanh nghiệp thực hiện việc trao giải thưởng, quà tặng tài trợ cho một số dự án, chương trình nghiên cứu khoa học … các hoạt động này giúp cho uy tín sản phẩm của doanh nghiệp trở nên quen thuộc với sinh viên trong trường.
Đồng thời doanh nghiệp cũng cung cấp các thông tin về nhu cầu cần tuyển nhân viên mới, các bảng mô tả công việc và tiêu chuẩn công việc giúp cho việc tuyển chọn những sinh viên tốt nghiệp đạt kết quả tốt.