Thực Trạng Và Giải Pháp Giảm Nghèo Cho Người Dân Tại Xã Vĩnh Quang, Huyện Bảo Lâm, Tỉnh Cao Bằng

Nghèo đói là một vấn đề nhức nhối trên toàn cầu, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. 77 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Mạc Ma Yên
• Người hướng dẫn: ThS. Tống Thị Thùy Dung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Thực Trạng Và Một Số Giải Pháp Nhằm Giảm Nghèo Cho Người Dân Tại Xã Vĩnh Quang, Huyện Bảo Lâm, Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tế
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Những vấn đề cơ bản về nghèo và giảm nghèo
• 2.1.1. Một số khái niệm
• 2.2. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3. Cơ sở thực tiễn
• 2.4. Hoạt động xóa đói giảm nghèo trên thế giới
• 2.5. Vấn đề xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên của xã Vĩnh Quang
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế – xã hội
• 4.2. Thực trạng giảm nghèo của xã Vĩnh Quang từ năm 2011 - 2013
• 4.2.1. Thực trạng nghèo tại xã Vĩnh Quang
• 4.2.2. Thực trạng nghèo ở các hộ điều tra
• 4.3. Nguyên nhân nghèo đói tại địa bàn nghiên cứu
• 4.3.1. Những nguyên nhân
• 4.3.2. Những vấn đề cần giải quyết
• 4.4. Giải pháp nhằm XĐGN tại xã Vĩnh Quang
• 4.4.1. Giải pháp chung
• 4.4.2. Giải pháp cụ thể
• 5. KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Đảng và Nhà nước
• 5.2. Đối với cấp huyện
• 5.3. Đối với xã Vĩnh Quang, các đoàn thể, các tổ chức cộng đồng
• 5.4. Đối với hộ nông dân nghèo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Giảm Nghèo Tại Vĩnh Quang Cao Bằng

Nghèo đói là một vấn đề nhức nhối trên toàn cầu, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Tình trạng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người dân, đặc biệt ở các vùng núi, vùng sâu, vùng xa. Xã Vĩnh Quang, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng, là một ví dụ điển hình. Nơi đây, đời sống người dân còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp, và cơ sở hạ tầng còn hạn chế. Tỷ lệ hộ nghèo năm 2013 lên đến 47,95%. Do đó, việc tìm kiếm và triển khai các giải pháp giảm nghèo hiệu quả là vô cùng cấp thiết. Nghiên cứu này tập trung vào thực trạng nghèo đói tại Vĩnh Quang, phân tích nguyên nhân và đề xuất các giải pháp phù hợp để cải thiện đời sống người dân Cao Bằng.

1.1. Vị Trí Địa Lý và Đặc Điểm Kinh Tế Xã Hội Vĩnh Quang

Vĩnh Quang là xã vùng sâu vùng xa, nằm ở phía Đông Bắc huyện Bảo Lâm, cách trung tâm huyện 28km. Tổng diện tích tự nhiên là 5675,86 ha, trong đó diện tích đất nông nghiệp chiếm 20,37%. Xã có 880 hộ với 4928 nhân khẩu, bao gồm các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Kinh. Trước đây, người dân chủ yếu làm nương rẫy, sản xuất tự cung tự cấp. Cơ sở hạ tầng nghèo nàn, trình độ dân trí thấp ảnh hưởng đến sự phát triển chung của xã. Cần có những chính sách giảm nghèo Bảo Lâm phù hợp với đặc điểm này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Giảm Nghèo Bền Vững Vĩnh Quang

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá thực trạng nghèo đói tại Vĩnh Quang, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững Vĩnh Quang. Kết quả nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức phi chính phủ và các nhà nghiên cứu khác quan tâm đến vấn đề giảm nghèo ở vùng núi phía Bắc.

II. Phân Tích Thực Trạng Nghèo Đói Tại Xã Vĩnh Quang Bảo Lâm

Để có cái nhìn sâu sắc về vấn đề nghèo đói, cần phân tích thực trạng tại xã Vĩnh Quang. Điều này bao gồm việc xác định tỷ lệ hộ nghèo, thu nhập bình quân đầu người, trình độ học vấn, tình trạng việc làm và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Bên cạnh đó, cần xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đói như điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng, trình độ sản xuất và phong tục tập quán. Việc đánh giá đúng thực trạng là cơ sở để đề xuất các giải pháp xóa đói giảm nghèo Cao Bằng hiệu quả.

2.1. Tỷ Lệ Hộ Nghèo và Cận Nghèo Tại Vĩnh Quang Năm 2013

Theo số liệu năm 2013, xã Vĩnh Quang có 422 hộ nghèo, chiếm 47,95% tổng số hộ, và 93 hộ cận nghèo, chiếm 10,57%. Đây là tỷ lệ rất cao so với các địa phương khác trong tỉnh Cao Bằng. Điều này cho thấy tình trạng nghèo đói ở Vĩnh Quang còn rất nghiêm trọng và cần có sự can thiệp mạnh mẽ từ các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội. Cần tập trung vào các nguồn lực giảm nghèo Vĩnh Quang để cải thiện tình hình.

2.2. Thu Nhập Bình Quân Đầu Người và Chi Tiêu Sinh Hoạt

Thu nhập bình quân đầu người ở Vĩnh Quang còn rất thấp, không đủ để đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt cơ bản. Chi tiêu sinh hoạt chủ yếu tập trung vào lương thực, thực phẩm, quần áo và các nhu yếu phẩm thiết yếu khác. Khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục và văn hóa còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và khả năng phát triển của người dân. Cần có các biện pháp nâng cao thu nhập người dân Bảo Lâm để cải thiện đời sống.

2.3. Trình Độ Học Vấn và Tình Trạng Việc Làm Của Người Dân

Trình độ học vấn của người dân Vĩnh Quang còn thấp, tỷ lệ người không biết chữ còn cao. Tình trạng việc làm bấp bênh, chủ yếu là lao động nông nghiệp không ổn định. Thiếu việc làm và thiếu kỹ năng nghề nghiệp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đói. Cần chú trọng đến giáo dục và đào tạo nghề Vĩnh Quang để nâng cao trình độ dân trí và tạo cơ hội việc làm cho người dân.

III. Nguyên Nhân Gây Ra Nghèo Đói Tại Xã Vĩnh Quang Cao Bằng

Nghèo đói là một vấn đề phức tạp, có nhiều nguyên nhân khác nhau. Tại xã Vĩnh Quang, các nguyên nhân chính bao gồm: điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng yếu kém, trình độ sản xuất lạc hậu, thiếu vốn và kỹ thuật, phong tục tập quán lạc hậu, và sự thiếu quan tâm của các cấp chính quyền. Việc xác định đúng nguyên nhân là cơ sở để đề xuất các giải pháp phù hợp và hiệu quả. Cần có cái nhìn toàn diện về vấn đề nghèo đói Vĩnh Quang để giải quyết triệt để.

3.1. Điều Kiện Tự Nhiên Khắc Nghiệt và Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Vĩnh Quang là xã vùng núi, địa hình hiểm trở, đất đai cằn cỗi, khí hậu khắc nghiệt. Cơ sở hạ tầng giao thông, điện, nước còn yếu kém, gây khó khăn cho sản xuất và sinh hoạt của người dân. Điều này làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi và hạn chế khả năng tiếp cận thị trường. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng Vĩnh Quang để tạo điều kiện phát triển kinh tế.

3.2. Trình Độ Sản Xuất Lạc Hậu và Thiếu Vốn Kỹ Thuật

Người dân Vĩnh Quang chủ yếu sản xuất nông nghiệp theo phương pháp truyền thống, năng suất thấp. Thiếu vốn để đầu tư vào sản xuất, thiếu kỹ thuật để áp dụng các tiến bộ khoa học vào sản xuất. Điều này làm giảm hiệu quả sản xuất và hạn chế khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Cần có các chương trình hỗ trợ sinh kế Vĩnh Quang để giúp người dân tiếp cận vốn và kỹ thuật.

3.3. Phong Tục Tập Quán Lạc Hậu và Thiếu Quan Tâm

Một số phong tục tập quán lạc hậu như tảo hôn, sinh nhiều con, cúng bái tốn kém vẫn còn tồn tại ở Vĩnh Quang. Sự thiếu quan tâm của các cấp chính quyền trong việc đầu tư phát triển kinh tế - xã hội cũng là một nguyên nhân dẫn đến nghèo đói. Cần thay đổi văn hóa truyền thống Cao Bằng theo hướng tiến bộ và tăng cường sự quan tâm của các cấp chính quyền.

IV. Giải Pháp Giảm Nghèo Hiệu Quả Cho Xã Vĩnh Quang Bảo Lâm

Để giảm nghèo hiệu quả tại xã Vĩnh Quang, cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ, bao gồm: đầu tư vào cơ sở hạ tầng, hỗ trợ sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế phi nông nghiệp, nâng cao trình độ dân trí, cải thiện y tế và chăm sóc sức khỏe, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Các giải pháp cần phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội và người dân. Cần có mô hình giảm nghèo hiệu quả Bảo Lâm để nhân rộng.

4.1. Đầu Tư Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng và Giao Thông

Cần đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống giao thông, điện, nước, trường học, trạm y tế để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và sinh hoạt của người dân. Ưu tiên các dự án giao thông kết nối Vĩnh Quang với các trung tâm kinh tế của huyện và tỉnh. Điều này sẽ giúp người dân tiếp cận thị trường và các dịch vụ xã hội tốt hơn. Cần cải thiện cơ sở hạ tầng Vĩnh Quang để thúc đẩy phát triển kinh tế.

4.2. Hỗ Trợ Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững và Chuỗi Giá Trị

Cần hỗ trợ người dân áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng, vật nuôi. Phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững, thân thiện với môi trường. Xây dựng chuỗi giá trị nông sản từ sản xuất đến tiêu thụ để tăng thu nhập cho người dân. Cần phát triển nông nghiệp bền vững Bảo Lâm để đảm bảo an ninh lương thực và tăng thu nhập.

4.3. Phát Triển Kinh Tế Phi Nông Nghiệp và Tạo Việc Làm

Cần khuyến khích phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp như tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, du lịch cộng đồng để tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Hỗ trợ người dân khởi nghiệp, đặc biệt là thanh niên và phụ nữ. Đào tạo nghề cho người lao động để nâng cao kỹ năng và khả năng tìm kiếm việc làm. Cần tạo việc làm cho người nghèo Bảo Lâm để cải thiện đời sống.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kinh Nghiệm Giảm Nghèo Thành Công

Việc áp dụng các giải pháp giảm nghèo cần dựa trên điều kiện thực tế của xã Vĩnh Quang và học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương khác đã thành công trong công tác giảm nghèo. Cần có sự tham gia tích cực của cộng đồng và sự giám sát chặt chẽ của các cấp chính quyền để đảm bảo hiệu quả của các chương trình giảm nghèo. Cần chia sẻ kinh nghiệm giảm nghèo thành công ở Cao Bằng để nhân rộng.

5.1. Mô Hình Hợp Tác Xã Nông Nghiệp và Liên Kết Sản Xuất

Phát triển các hợp tác xã nông nghiệp để giúp người dân liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ. Khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, xây dựng các nhà máy chế biến nông sản để tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Cần phát triển hợp tác xã nông nghiệp Vĩnh Quang để nâng cao hiệu quả sản xuất.

5.2. Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Gắn Với Bảo Tồn Văn Hóa

Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số. Khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động du lịch như homestay, hướng dẫn viên du lịch, bán hàng thủ công mỹ nghệ. Điều này sẽ giúp tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Cần phát triển du lịch cộng đồng Vĩnh Quang để tạo nguồn thu nhập bền vững.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Công Tác Giảm Nghèo Tại Vĩnh Quang

Giảm nghèo là một quá trình lâu dài và cần có sự kiên trì, nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Với sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự tham gia tích cực của cộng đồng và việc áp dụng các giải pháp phù hợp, xã Vĩnh Quang có thể từng bước thoát nghèo và cải thiện đời sống của người dân. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các chương trình giảm nghèo để có những điều chỉnh phù hợp. Cần có tầm nhìn dài hạn về phát triển kinh tế xanh Vĩnh Quang.

6.1. Đánh Giá Hiệu Quả Các Chương Trình Giảm Nghèo Hiện Tại

Cần đánh giá hiệu quả của các chương trình giảm nghèo hiện tại để xác định những điểm mạnh, điểm yếu và những vấn đề cần cải thiện. Thu thập thông tin phản hồi từ người dân để có những điều chỉnh phù hợp. Cần giám sát và đánh giá chương trình giảm nghèo Vĩnh Quang thường xuyên.

6.2. Đề Xuất Các Chính Sách Hỗ Trợ Giảm Nghèo Mới

Cần đề xuất các chính sách hỗ trợ giảm nghèo mới, tập trung vào các lĩnh vực như giáo dục, y tế, việc làm và bảo trợ xã hội. Các chính sách cần phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương và có sự tham gia của cộng đồng. Cần có các chính sách giảm nghèo Bảo Lâm sáng tạo và hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xóa đói giảm nghèo là một trong những mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội quan trọng hàng đầu tại Việt Nam, đặc biệt là tại các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa thuộc khu vực phía Bắc. Xã Vĩnh Quang, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng là một xã vùng cao đặc biệt khó khăn, cách trung tâm huyện lỵ 28 km, có địa hình bị chia cắt mạnh bởi núi cao và khe suối. Dân cư sinh sống chủ yếu là các đồng bào dân tộc thiểu số như Mông, Tày, Dao, Nùng với phương thức canh tác truyền thống, sản xuất mang tính tự cung tự cấp và cơ sở hạ tầng còn nhiều thiếu thốn. Tính đến năm 2013, tỷ lệ hộ nghèo của xã vẫn ở mức cao (47,95%), kèm theo 10,57% hộ cận nghèo. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn đó, tác giả Mạc Ma Yên đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Khuyến nông tại Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên nhằm phân tích thực trạng, xác định nguyên nhân nghèo đói và đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững cho địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Nghiên cứu và đánh giá thực trạng giảm nghèo tại xã Vĩnh Quang để từ đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm từng bước đưa xã thoát nghèo một cách bền vững.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá thực trạng nghèo ở xã Vĩnh Quang, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng.
   • Nghiên cứu những nguyên nhân và nhân tố chính gây nên nghèo trong xã Vĩnh Quang.
   • Đề xuất một số giải pháp chủ yếu giảm nghèo cho xã Vĩnh Quang trong những năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ nông dân trên địa bàn xã Vĩnh Quang, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Vĩnh Quang, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng, trong đó khảo sát chuyên sâu tại 4 xóm đại diện (Nà Luông, Khâu Cưởm, Nà Ngà, Ắc È).
• Phạm vi thời gian: Số liệu nghiên cứu thực trạng và đánh giá công tác giảm nghèo được thu thập trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng cơ sở lý thuyết dựa trên các chuẩn mực quốc tế và văn bản pháp quy của Nhà nước Việt Nam về xác định chuẩn nghèo:

• Khái niệm nghèo đói của Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP, Bangkok, 1993), Hội nghị thượng đỉnh thế giới về phát triển xã hội (Copenhagen, 1995) và các khái niệm nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) và Ngân hàng Thế giới (WB).
• Hệ thống văn bản pháp lý và chuẩn nghèo của Việt Nam qua các giai đoạn, trực tiếp là chuẩn nghèo giai đoạn 2011 – 2015 theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống đối với khu vực nông thôn); Nghị quyết số 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ về chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo; Chương trình 135 giai đoạn II; Quyết định số 167/2008/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ hộ nghèo về nhà ở ("Nhà đại đoàn kết 167"); Quyết định số 67/2000/QĐ-TTg; Quyết định 139/2002/QĐ-TTg về khám chữa bệnh cho người nghèo.
• Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu: Tỷ lệ hộ nghèo, thu nhập bình quân đầu người theo tháng, chỉ số phát triển con người (HDI), chỉ số nghèo khổ (HPI), giá trị sản xuất (GO), chi phí trung gian (IC), giá trị gia tăng (VA), thu nhập hỗn hợp (MI).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa và tổng hợp các số liệu thống kê từ báo cáo kinh tế – xã hội, kế hoạch xóa đói giảm nghèo của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Quang và Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội huyện Bảo Lâm.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa sử dụng phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp điều tra trực tiếp bằng bảng hỏi phỏng vấn bán cấu trúc tại 60 hộ gia đình thuộc 4 xóm đại diện cho các điều kiện địa hình, dân tộc và kinh tế khác nhau trong xã.

Nhóm hộ	Xóm Nà Luông (hộ)	Xóm Khâu Cưởm (hộ)	Xóm Nà Ngà (hộ)	Xóm Ắc È (hộ)	Tổng số hộ điều tra (hộ)
Hộ khá	2	1	5	2	10
Hộ trung bình	5	5	4	6	20
Hộ nghèo	4	7	13	6	30
Tổng cộng	11	13	22	14	60

• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu: Tổng hợp, phân loại theo nội dung nghiên cứu, phân tích thống kê mô tả, so sánh liên hoàn, phân tích tỷ trọng và biểu diễn dữ liệu bảng biểu thông qua phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của công tác giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xác định sự cần thiết phải phân tích đúng nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng đói nghèo tại xã Vĩnh Quang. Phần mở đầu thiết lập hệ thống 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, chỉ rõ đối tượng khảo sát và nêu bật ý nghĩa thực tiễn của đề tài trong việc cung cấp luận cứ cho chính quyền địa phương xây dựng giải pháp xóa đói giảm nghèo.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận về đói nghèo, các khái niệm nghèo tương đối, nghèo tuyệt đối, các ngưỡng chuẩn nghèo qua các thời kỳ ở Việt Nam từ năm 1993 đến năm 2013. Phần này cũng tổng kết bài học kinh nghiệm xóa đói giảm nghèo quốc tế từ Trung Quốc (phương châm "ly nông bất ly hương", phát triển công nghiệp nông thôn, tín dụng ưu đãi), Ấn Độ (cách mạng xanh, hỗ trợ sản xuất nông hộ) và Nhật Bản (cải cách ruộng đất, phát triển an sinh xã hội, bảo hiểm nông nghiệp). Đồng thời, tác giả khái quát thực trạng giảm nghèo ở Việt Nam, tỉnh Cao Bằng và huyện Bảo Lâm theo các chương trình mục tiêu quốc gia (Nghị quyết 30a, Chương trình 135, Quyết định 167).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung phần này xác định toàn diện quy trình điều tra thực địa tại xã Vĩnh Quang. Tác giả xây dựng tiêu chí phân loại hộ điều tra năm 2013 dựa trên các chỉ tiêu cụ thể: mức thu nhập bình quân (hộ khá từ 900.000 đồng/người/tháng trở lên; hộ trung bình từ 600.000 đến dưới 900.000 đồng/người/tháng; hộ nghèo từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống), điều kiện nhà ở, phương tiện đi lại, số lượng gia súc gia cầm và diện tích đất sản xuất. Quy trình chọn mẫu 60 hộ tại 4 xóm (Ắc È, Nà Ngà, Khâu Cưởm, Nà Luông) và hệ thống chỉ tiêu phân tích nguyên nhân đói nghèo về kinh tế, văn hóa, y tế, giáo dục được mô tả chi tiết.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là phần trọng tâm của khóa luận, bao gồm 4 mảng nội dung chính:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế – xã hội xã Vĩnh Quang: Toàn xã có diện tích tự nhiên 5.675,86 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm 76,40% (4.346,81 ha), đất nông nghiệp chiếm 20,51% (278,67 ha đất sản xuất nông nghiệp trực tiếp). Địa hình dốc, bị chia cắt mạnh bởi dãy núi và dòng suối Cái Kim. Dân số năm 2013 là 880 hộ với 4.928 nhân khẩu thuộc 5 dân tộc: Mông (39,32% số hộ, 44,05% nhân khẩu), Tày (34,09% số hộ, 32,28% nhân khẩu), Dao (20,23% số hộ), Nùng (3,86% số hộ) và Kinh (1,48% số hộ). Lao động trong độ tuổi có 1.940 người, lao động phi nông nghiệp chỉ chiếm 7,22%. Hạ tầng còn thiếu thốn: chỉ có 5/22 xóm sử dụng điện lưới quốc gia (45% số hộ), 80 km đường liên thôn chủ yếu là đường mòn, 3 đập thủy lợi chỉ tưới chắc được 15 ha ruộng lúa trên tổng số 35 ha.

Dân tộc	Số hộ (hộ)	Tỷ lệ số hộ (%)	Số nhân khẩu (người)	Tỷ lệ nhân khẩu (%)
Mông	346	39,32	1.938	44,05
Tày	300	34,09	1.680	32,28
Dao	178	20,23	1.047	20,07
Nùng	34	3,86	190	2,55
Kinh	13	1,48	70	0,42
Tổng số	880	100,00	4.928	100,00

• Tình hình phát triển kinh tế và biến động nghèo đói (2011 – 2013): Năm 2013, tổng thu nhập toàn xã đạt 14.216,40 triệu đồng, bình quân đầu người đạt 2,9 triệu đồng/người/năm (xấp xỉ 240.000 đồng/người/tháng). Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 62,98% (529 hộ năm 2011) xuống 55,60% (482 hộ năm 2012) và còn 47,95% (422 hộ năm 2013, theo thống kê chi tiết từng xóm). Tỷ lệ hộ cận nghèo năm 2013 là 93 hộ (10,57%). Sự phân bổ hộ nghèo không đồng đều: xóm Pác Đoa không còn hộ nghèo (0%), xóm Nà Luông chỉ còn 13,79% hộ nghèo; ngược lại, các xóm vùng cao như Khuổi Rò (91,18%), Cốc Tém (90,91%), Khuổi Náy (86,21%), Đông Kẹn (82,14%), Nặm Lạn (78,33%) có tỷ lệ nghèo đặc biệt cao.

Năm	Tổng số hộ (hộ)	Số hộ nghèo (hộ)	Tỷ lệ hộ nghèo (%)	Kế hoạch giảm nghèo (hộ)	Kết quả giảm được (hộ)	Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch (%)
2011	840	529	62,98	50	47	94,00
2012	867	482	55,60	50	40	80,00
2013	880	422	50,23	50	60	120,00

• Phân tích nguyên nhân nghèo đói tại địa bàn:
  • Nguyên nhân tự nhiên và kỹ thuật: Đất đai canh tác nông nghiệp ít, diện tích đất nương rẫy bạc màu cao (chiếm từ 906,09 ha năm 2011 xuống 876,90 ha năm 2013), thiếu nước tưới trong mùa khô, thường xuyên chịu thiên tai, lũ quét, rét đậm kéo dài (nhiệt độ mùa đông xuống 8°C – 10°C).
  • Nguyên nhân kinh tế – xã hội: Thiếu vốn sản xuất, thiếu kinh nghiệm và kiến thức khoa học kỹ thuật, phương thức chăn nuôi thả rông gia súc trong rừng còn phổ biến; cơ sở hạ tầng giao thông cách trở gây khó khăn cho việc lưu thông hàng hóa; trình độ dân trí thấp, tỷ lệ mù chữ và tái mù chữ còn tồn tại, còn nhiều hủ tục lạc hậu.
  • Hạn chế trong thực thi chính sách: Tiến độ giải ngân vốn hỗ trợ xây dựng nhà ở theo Quyết định 167 từ ngân sách Nhà nước chỉ đạt 28%, giải ngân vốn vay qua Ngân hàng Chính sách Xã hội chỉ đạt khoảng 25%; tâm lý ỷ lại, trông chờ vào trợ cấp của Nhà nước ở một bộ phận người dân còn nặng nề.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

Khóa luận đã phản ánh trung thực bức tranh kinh tế – xã hội và hiện trạng nghèo đói tại xã Vĩnh Quang giai đoạn 2011 – 2013:

• Xác định được quy mô và xu hướng giảm nghèo: Tỷ lệ hộ nghèo toàn xã giảm bình quân 6,68%/năm trong 3 năm, từ 62,98% (năm 2011) xuống còn 47,95% (năm 2013), tuy nhiên nguy cơ tái nghèo và tỷ lệ hộ cận nghèo còn cao (10,57%).
• Định lượng cơ cấu thu nhập và sản xuất: Nguồn sống của người dân chủ yếu phụ thuộc vào trồng trọt (lúa, ngô, đậu đỗ, sắn) và chăn nuôi đại gia súc (đàn bò đạt 2.900 con, đàn trâu đạt 425 con năm 2013); diện tích trồng cỏ voi VA06 tăng từ 13 ha (2011) lên 17 ha (2013) thúc đẩy chuyển dịch dần sang nuôi nhốt chuồng.
• Phân hóa rõ rệt về tỷ lệ nghèo giữa các xóm: Các xóm vùng thấp, trung tâm (Nà Ngà, Pác Đoa, Nà Luông) có điều kiện thuận lợi hơn nên tỷ lệ nghèo thấp; các xóm người Mông, Dao sống trên núi cao (Khuổi Rò, Cốc Tém, Khuổi Náy) tỷ lệ hộ nghèo đều trên 85%.

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

Tác giả xây dựng hệ thống giải pháp và kiến nghị phân cấp:

1. Giải pháp phát triển sản xuất: Đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, giảm dần diện tích canh tác nương rẫy kém hiệu quả sang trồng cây màu có giá trị; nhân rộng diện tích trồng cỏ VA06 và mô hình chăn nuôi trâu, bò vỗ béo, lợn đen bản địa; ứng dụng tiến bộ kỹ thuật về giống và phòng trừ dịch bệnh.
2. Giải pháp cơ sở hạ tầng và tín dụng: Ưu tiên đầu tư kiên cố hóa hệ thống mương thủy lợi phục vụ 20 ha ruộng thiếu nước; mở rộng đường giao thông liên thôn xóm; đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội và nguồn vốn hỗ trợ làm nhà ở theo Quyết định 167.
3. Giải pháp khuyến nông và nâng cao dân trí: Tăng cường mở các lớp tập huấn kỹ thuật nông nghiệp trực tiếp tại thôn bản, gắn công tác khuyến nông với xóa mù chữ và tuyên truyền xóa bỏ hủ tục lạc hậu, nâng cao ý thức tự lực vươn lên thoát nghèo.
4. Kiến nghị phân cấp:
   • Đối với Đảng và Nhà nước: Tiếp tục duy trì các chính sách ưu đãi thuộc Chương trình 135, Nghị quyết 30a, bổ sung nguồn vốn đầu tư hạ tầng và chính sách hỗ trợ thẻ BHYT, giáo dục cho hộ cận nghèo.
   • Đối với cấp huyện Bảo Lâm: Tăng cường cán bộ chuyên môn kỹ thuật hỗ trợ cơ sở, chỉ đạo sát sao công tác lồng ghép các nguồn vốn dự án.
   • Đối với cấp xã và các đoàn thể: Nâng cao năng lực giám sát, bình xét hộ nghèo đúng đối tượng, đẩy mạnh vai trò của Hội Nông dân, Hội Phụ nữ trong quản lý tổ vay vốn.
   • Đối với các hộ dân: Nâng cao tinh thần trách nhiệm, chủ động tiếp thu kỹ thuật mới và sử dụng vốn vay đúng mục đích.

Đóng góp của đề tài

Tác giả đã cung cấp hệ thống số liệu điều tra thực tế chi tiết cấp thôn bản và cấp nông hộ tại một xã vùng cao đặc biệt khó khăn của tỉnh Cao Bằng, góp phần bổ sung dữ liệu thực tiễn cho công tác quản lý và thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian thực tập thực tế của tác giả tại cơ sở giới hạn trong hơn 4 tháng; quy mô mẫu khảo sát sơ cấp dừng lại ở 60 hộ tại 4 xóm; số liệu thu thập chủ yếu dựa trên các báo cáo hành chính của xã và phỏng vấn hồi cố từ người dân, chưa phân tích sâu các biến số định lượng phức tạp bằng mô hình kinh tế lượng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu giảm nghèo đến năm 2015 theo chuẩn nghèo đa chiều; mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các xã lân cận trong huyện Bảo Lâm để xây dựng mô hình sinh kế nông – lâm kết hợp bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các chuyên ngành Khuyến nông, Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Xã hội học nông thôn khi thực hiện đề tài tốt nghiệp hoặc nghiên cứu thực địa về giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Phần phương pháp tiếp cận đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA), bảng tiêu chí phân loại hộ và hệ thống số liệu thực trạng kinh tế – xã hội chi tiết tại 22 xóm của xã Vĩnh Quang là những nội dung có giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho cán bộ khuyến nông và cán bộ quản lý cấp cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ hộ nghèo của xã Vĩnh Quang năm 2013 là bao nhiêu và biến động như thế nào so với năm 2011?
Năm 2011, toàn xã có 529 hộ nghèo (chiếm 62,98%). Đến năm 2013, số hộ nghèo giảm xuống còn 422 hộ (chiếm 47,95% theo tổng hợp từng bản tại Bảng 4.7, hoặc 50,23% theo Bảng 4.6), giảm bình quân 6,68%/năm trong giai đoạn 2011 – 2013.

2. Hai xóm có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất và xóm không còn hộ nghèo tại xã Vĩnh Quang năm 2013 là những xóm nào?
Xóm có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất là Khuổi Rò với 91,18% (31/34 hộ nghèo) và Cốc Tém với 90,91% (30/33 hộ nghèo). Xóm duy nhất không còn hộ nghèo trên địa bàn xã năm 2013 là xóm Pác Đoa (0%).

3. Cơ cấu dân tộc tại xã Vĩnh Quang năm 2013 gồm những dân tộc nào và dân tộc nào chiếm tỷ lệ lớn nhất?
Xã gồm 5 dân tộc sinh sống: Mông, Tày, Dao, Nùng và Kinh. Trong đó, dân tộc Mông chiếm tỷ trọng lớn nhất với 346 hộ (39,32%) và 1.938 nhân khẩu (44,05%).

4. Khảo sát thực địa sơ cấp của đề tài được thực hiện với quy mô mẫu bao nhiêu hộ và phân bổ tại những địa bàn nào?
Tác giả đã tiến hành điều tra, phỏng vấn trực tiếp 60 hộ gia đình tại 4 xóm đại diện: Nà Luông (11 hộ), Khâu Cưởm (13 hộ), Nà Ngà (22 hộ) và Ắc È (14 hộ), phân loại gồm 10 hộ khá, 20 hộ trung bình và 30 hộ nghèo.

5. Điểm nghẽn lớn nhất trong việc thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở theo Quyết định 167 tại xã Vĩnh Quang là gì?
Tiến độ giải ngân vốn từ ngân sách Nhà nước của xã mới đạt 28% và giải ngân vốn vay Ngân hàng Chính sách Xã hội chỉ đạt khoảng 25%, dẫn đến việc nhiều hộ nghèo khi khởi công làm nhà chưa nhận được kinh phí kịp thời, phải vay nóng hoặc mua chịu vật liệu.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Mạc Ma Yên đã phản ánh toàn diện thực trạng nghèo đói và kết quả thực hiện các chương trình giảm nghèo tại xã Vĩnh Quang, huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2011 – 2013. Công trình làm rõ các rào cản tự nhiên, kinh tế, xã hội và hạn chế trong phân bổ chính sách đang cản trở tiến trình thoát nghèo của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao. Hệ thống giải pháp đề xuất tập trung vào phát triển chăn nuôi đại gia súc, hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, giao thông và đẩy mạnh khuyến nông có tính khả thi đối với thực tiễn phát triển nông thôn tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Đối với tất cả các nước trên thế giới, nghèo luôn là vấn đề được xã hội quan tâm. Ở các nước phát triển, dù có mức sống cao song vẫn luôn tồn tại tình trạng phân hóa giàu nghèo. Còn ở những nước đang phát triển với thu nhập trung bình và thấp, trong đó bao gồm Việt Nam, thì một bộ phận không nhỏ dân cư vẫn sống ở mức nghèo khổ, đặc biệt còn có những người sống trong hoàn cảnh rất khó khăn vẫn phải chịu tình trạng thiếu đói, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, trong khi đây là nhu cầu thiết yếu của con người.

Mức độ nghèo cũng có sự chênh lệch khác nhau giữa các vùng miền trong cả nước do những đặc điểm khác nhau về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội. Trong đó, nghèo ở các khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa trầm trọng hơn các khu vực miền xuôi. Tình trạng đó đã gây ảnh hưởng rất xấu tới chất lượng cuộc sống nhân dân vùng núi. Trong những năm gần đây, Nhà nước ta đã dành nhiều sự quan tâm, nhiều chủ trương chính sách tích cực giúp xóa đói giảm nghèo (XĐGN) cho vùng núi và đã đạt những kết quả nhất định.

Song trên thực tế, tình hình đói nghèo nơi đây vẫn còn khá nghiêm trọng bởi những chính sách này chưa thật sự hoàn thiện và phù hợp với tình hình địa phương, và do đó sự tác động của chúng tới việc khắc phục đói nghèo miền núi chưa thật sự hiệu quả. XĐGN cũng như chữa bệnh, điều cốt lõi là phải tìm ra được đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng nghèo đói? Trong đó, nguyên nhân nào là nguyên nhân chính? Từ đó đề ra được những giải pháp đúng dắn nhất, hiệu quả nhất nhằm giúp người dân xoá nghèo. Vĩnh Quang là một xã vùng sâu vùng xa, giao thông đi lại khó khăn, nằm ở phía Đông Bắc của hụyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng cách trung tâm huyện lị 28 km, có tổng diện tích tự nhiên là 5675,86 ha với diện tích đất nông nghiệp là 1156,59 ha chiếm 20,37% còn lại là các loại đất khác. Tổng số hộ trong xã là 880 hộ với 4928 nhân khẩu.

Trong đó gồm các dân tộc Tày, Nùng,Mông, Dao, Kinh [9]. Từ xa xưa, Vĩnh Quang là một địa bàn chủ yếu là 2 đồng bào dân tộc Tày, Mông, Nùng, Dao sinh sống, mấy năm trước đây cuộc sống của người dân trong xã phần đa là du canh, du cư, sản xuất mang tính tự cung, tự cấp, không có cơ hội tiếp cận thông tin, cơ sở hạ tầng nghèo nàn. Nơi đây trình độ dân trí còn thấp, phong tục tập quán còn lạc hậu chủ yếu là phá nương làm rẫy và trồng lúa nước, đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn nên ảnh hưởng tình hình phát triển chung của toàn xã. Năm 2013, toàn xã có 422 hộ nghèo chiếm 47,95%, 93 hộ cận nghèo chiếm 10,57% tổng số hộ trong xã [9].

Do vậy, XĐGN của xã Vĩnh Quang là một yêu cầu cấp thiết, đòi hỏi địa phương cũng như Trung ương phải sớm tìm ra những giải pháp hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập tiến tới “thoát nghèo”.