Giải Pháp Giảm Nghèo Đa Chiều Tại Tỉnh Salavan, Nước Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào

Nghiên cứu nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan, Lào, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp cải thiện đời sống người dân.

• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Nghiên Cứu Nghèo Đa Chiều
• Đề tài: Giải Pháp Giảm Nghèo Đa Chiều Tại Tỉnh Salavan, Lào
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGHÈO ĐA CHIỀU
• 1.1. Cơ sở lý luận về nghèo, nghèo theo thu nhập và nghèo đa chiều
• 1.2. Quan niệm chung về nghèo
• 1.3. Quan niệm về nghèo theo thu nhập
• 1.4. Quan niệm về nghèo đa chiều
• 1.5. Thước đo nghèo
• 1.6. Thước đo nghèo theo góc độ thu nhập
• 1.7. Thước đo nghèo đa chiều
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiều
• 1.9. Các chính sách và việc thực thi chính sách của Nhà nước
• 1.10. Điều kiện tự nhiên - kinh tế của địa phương
• 1.11. Rủi ro từ thiên tai, dịch bệnh và các rủi ro khác
• 1.12. Đặc điểm hộ gia đình
• 1.13. Đặc điểm cơ sở hạ tầng - dịch vụ xã hội
• 1.14. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới và một số địa phương của nước Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào trong giảm nghèo đa chiều
• 1.14.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới
• 1.14.2. Kinh nghiệm của một số tỉnh ở nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
• 1.14.3. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Salavan
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NGHÈO ĐA CHIỀU Ở TỈNH SALAVAN, NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 2.1. Khái quát về tỉnh Salavan
• 2.2. Về vị trí địa lý và địa hình
• 2.3. Về khí hậu thời tiết
• 2.4. Về tài nguyên đất đai
• 2.5. Về tài nguyên rừng
• 2.6. Về tài nguyên khoáng sản
• 2.7. Về tài nguyên nước
• 2.8. Về tiềm năng du lịch
• 2.9. Về đặc điểm kinh tế
• 2.10. Về đặc điểm văn hóa xã hội
• 2.11. Thực trạng nghèo và hiệu quả công tác giảm nghèo tại tỉnh Salavan
• 2.11.1. Thực trạng nghèo tại tỉnh Salavan giai đoạn 2011 - 2020
• 2.11.2. Hiệu quả công tác giảm nghèo tại tỉnh Salavan giai đoạn 2011- 2020
• 2.12. Đo lường mức độ nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan
• 2.12.1. Đo lường mức độ thiếu hụt của các hộ dân tại tỉnh Salavan
• 2.12.2. Đo lường mức độ nghèo theo năm chiều
• 2.13. Các yếu tố tác động đến nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan
• 2.13.1. Các chính sách của nhà nước
• 2.13.2. Điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương của tỉnh Salavan
• 2.13.3. Đặc điểm hộ gia đình
• 2.13.4. Cơ sở hạ tầng
• 2.14. Đánh giá chung về nghèo đa chiều ở tỉnh Salavan
• 2.15. Tồn tại, hạn chế
• 2.16. Nguyên nhân của hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO ĐA CHIỀU Ở TỈNH SALAVAN, NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
• 3.1. Bối cảnh chung của Lào và tỉnh Salavan về công tác giảm nghèo
• 3.2. Quan điểm giảm nghèo đa chiều của tỉnh Salavan
• 3.3. Định hướng giảm nghèo đa chiều của tỉnh Salavan
• 3.4. Một số giải pháp giảm nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan
• 3.4.1. Hoàn thiện cơ chế về chính sách giảm nghèo của Nhà nước
• 3.4.2. Giải pháp phát triển kinh tế xã hội, hỗ trợ giảm nghèo đa chiều tại các hộ gia đình
• 3.4.3. Giải pháp ngăn chặn và phòng chống rủi ro thiên tai, dịch bệnh
• 3.4.4. Nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng
• 3.4.5. Giải pháp liên quan đến hộ gia đình, hỗ trợ sinh kế, nâng cao chất lượng cuộc sống cho các hộ gia đình nghèo
• PHẦN MỞ ĐẦU
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghèo Đa Chiều Tại Tỉnh Salavan Lào

Nghèo đói là một thách thức lớn đối với sự phát triển của con người và kinh tế xã hội ở nhiều quốc gia, trong đó có Lào. Nghiên cứu về nghèo đói đã phát triển từ việc chỉ tập trung vào thu nhập sang cách tiếp cận đa chiều, bao gồm nhiều khía cạnh của đời sống. Cách tiếp cận này giúp đánh giá chính xác hơn tình trạng nghèo và đưa ra các giải pháp phù hợp. Tại Lào, đặc biệt là tỉnh Salavan, tình trạng nghèo còn nhiều phức tạp, đòi hỏi các giải pháp toàn diện và bền vững. Các nỗ lực giảm nghèo không chỉ tập trung vào thu nhập mà còn mở rộng cơ hội và phát huy khả năng của người nghèo, giúp họ thoát nghèo bền vững. Các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách ở Lào đều nhất quán rằng cần nhìn nhận nghèo theo phương pháp đa chiều, trong đó nghèo thu nhập chỉ là một trong số nhiều thiếu hụt mà người nghèo phải đối diện.

1.1. Sự Cần Thiết Của Nghiên Cứu Nghèo Đa Chiều

Nghiên cứu nghèo đa chiều là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về các khía cạnh khác nhau của nghèo đói, không chỉ là thu nhập. Cách tiếp cận này giúp xác định các yếu tố như giáo dục, y tế, điều kiện sống, và khả năng tiếp cận các dịch vụ công cộng. Từ đó, có thể đưa ra các chính sách và giải pháp giảm nghèo hiệu quả hơn, phù hợp với từng địa phương và nhóm dân cư. Việc đánh giá nghèo theo cách tiếp cận mới giúp tăng độ bao phủ chính sách tới các đối tượng.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Về Giảm Nghèo Salavan

Nghiên cứu này tập trung vào phân tích thực trạng nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm không gian (tỉnh Salavan) và thời gian (2011-2020). Nội dung nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh của nghèo đa chiều và các yếu tố tác động đến nó. Nghiên cứu sử dụng cả dữ liệu thứ cấp và sơ cấp để đảm bảo tính toàn diện và chính xác.

II. Thách Thức Trong Giảm Nghèo Đa Chiều Tại Salavan Lào

Tình trạng nghèo ở Lào, đặc biệt là tại tỉnh Salavan, vẫn còn nhiều thách thức. Tỷ lệ nghèo giữa các vùng rất khác nhau, với Nam Lào là vùng nghèo nhất. Các nguyên nhân chính bao gồm thiếu vốn sản xuất, thiếu việc làm, thiếu kinh nghiệm làm ăn, đất canh tác ít, trình độ học vấn thấp, và hạ tầng nông thôn còn hạn chế. Người nghèo thường phải đối mặt với nhiều bất lợi khác nhau cùng một lúc, đòi hỏi các giải pháp toàn diện và đồng bộ. Việc sử dụng một tiêu chí thu nhập duy nhất không đủ để nắm bắt được tình trạng nghèo thực tế của người dân.

2.1. Các Yếu Tố Cản Trở Phát Triển Kinh Tế Salavan

Nhiều yếu tố cản trở sự phát triển kinh tế và giảm nghèo tại Salavan. Thiếu vốn sản xuất khiến nông dân phải đi làm thuê hoặc vay tư nhân với lãi suất cao. Thiếu việc làm, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, làm tăng tỷ lệ thất nghiệp và nghèo đói. Trình độ học vấn thấp hạn chế khả năng tiếp cận thông tin và kỹ năng mới. Hạ tầng nông thôn còn yếu kém gây khó khăn cho việc vận chuyển hàng hóa và tiếp cận các dịch vụ công cộng.

2.2. Bất Bình Đẳng Vùng Miền Và Dân Tộc Thiểu Số Ở Salavan

Bất bình đẳng vùng miền và dân tộc thiểu số là một thách thức lớn trong công tác giảm nghèo tại Salavan. Tỷ lệ nghèo ở các vùng sâu vùng xa và các dân tộc thiểu số thường cao hơn so với các vùng khác. Điều này đòi hỏi các chính sách và giải pháp đặc biệt để hỗ trợ các nhóm dân cư này. Cần có các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ vốn sản xuất, và cải thiện hạ tầng để giúp họ thoát nghèo bền vững.

2.3. Tư Tưởng Ỷ Lại Và Thiếu Động Lực Thoát Nghèo

Một số người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức. Điều này làm giảm động lực tự vươn lên và thoát nghèo. Cần có các biện pháp tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân chủ động tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, cần tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi để khuyến khích khởi nghiệp và tạo việc làm.

III. Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Giảm Nghèo Salavan

Để giảm nghèo bền vững tại tỉnh Salavan, cần có các giải pháp phát triển kinh tế xã hội toàn diện. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện cơ chế chính sách, phát triển kinh tế xã hội, ngăn chặn rủi ro thiên tai, và nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng. Đặc biệt, cần tập trung vào hỗ trợ sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho các hộ gia đình nghèo. Các giải pháp cần được thiết kế phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương và nhóm dân cư.

3.1. Hoàn Thiện Cơ Chế Chính Sách Giảm Nghèo Đa Chiều

Cần hoàn thiện cơ chế chính sách giảm nghèo để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững. Các chính sách cần được thiết kế dựa trên cách tiếp cận đa chiều, bao gồm các khía cạnh như thu nhập, giáo dục, y tế, và điều kiện sống. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc thực hiện các chính sách. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả của các chính sách để có những điều chỉnh kịp thời.

3.2. Hỗ Trợ Sinh Kế Bền Vững Cho Hộ Gia Đình Nghèo

Hỗ trợ sinh kế bền vững là một giải pháp quan trọng để giúp các hộ gia đình nghèo thoát nghèo. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm cung cấp vốn sản xuất, đào tạo nghề, và hỗ trợ kỹ thuật. Cần khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp với điều kiện địa phương. Đồng thời, cần tạo ra các cơ hội việc làm mới để tăng thu nhập cho người dân.

3.3. Nâng Cao Chất Lượng Cơ Sở Hạ Tầng Salavan

Nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và giảm nghèo. Cần đầu tư vào xây dựng và nâng cấp đường giao thông, hệ thống điện, nước, và các công trình công cộng khác. Điều này sẽ giúp cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ công cộng và tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Giảm Nghèo Hiệu Quả Ở Salavan

Việc áp dụng các mô hình giảm nghèo hiệu quả là rất quan trọng để đạt được các mục tiêu giảm nghèo bền vững. Các mô hình này cần được thiết kế phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương và nhóm dân cư. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng và thực hiện các mô hình. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả của các mô hình để có những điều chỉnh kịp thời. Các mô hình thành công có thể được nhân rộng để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Tại Salavan

Phát triển nông nghiệp bền vững là một giải pháp quan trọng để giảm nghèo tại Salavan. Cần khuyến khích người dân áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng giống cây trồng và vật nuôi có năng suất cao, và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần tạo ra các chuỗi giá trị nông sản để tăng thu nhập cho người dân. Cần có sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức trong việc cung cấp vốn, kỹ thuật, và thị trường.

4.2. Thúc Đẩy Du Lịch Cộng Đồng Ở Salavan

Thúc đẩy du lịch cộng đồng là một giải pháp tiềm năng để tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Cần khai thác các tiềm năng du lịch của địa phương, như cảnh quan thiên nhiên, văn hóa truyền thống, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Đồng thời, cần đào tạo người dân về kỹ năng du lịch và quản lý du lịch. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, và cộng đồng trong việc phát triển du lịch.

4.3. Nâng Cao Tiếp Cận Dịch Vụ Công Cho Người Nghèo

Nâng cao tiếp cận dịch vụ công là một yếu tố quan trọng để cải thiện chất lượng cuộc sống của người nghèo. Cần đảm bảo rằng người nghèo có thể tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, nước sạch, và vệ sinh môi trường. Đồng thời, cần cải thiện chất lượng của các dịch vụ này. Cần có sự đầu tư của nhà nước và các tổ chức trong việc cung cấp các dịch vụ công cho người nghèo.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Và Tương Lai Giảm Nghèo Salavan

Đánh giá hiệu quả của các chương trình giảm nghèo là rất quan trọng để đảm bảo tính bền vững. Cần có các chỉ số đánh giá rõ ràng và khách quan. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc đánh giá. Kết quả đánh giá sẽ giúp điều chỉnh các chương trình và chính sách để đạt được hiệu quả cao hơn. Tương lai của công tác giảm nghèo tại Salavan phụ thuộc vào sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan.

5.1. Chỉ Số Nghèo Đa Chiều MPI Và Ứng Dụng

Chỉ số nghèo đa chiều (MPI) là một công cụ quan trọng để đánh giá tình trạng nghèo đói một cách toàn diện. MPI bao gồm nhiều khía cạnh của đời sống, như thu nhập, giáo dục, y tế, và điều kiện sống. Việc sử dụng MPI giúp xác định các nhóm dân cư nghèo và các yếu tố gây nghèo. Từ đó, có thể đưa ra các chính sách và giải pháp giảm nghèo hiệu quả hơn.

5.2. Hợp Tác Quốc Tế Trong Giảm Nghèo Salavan

Hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong công tác giảm nghèo tại Salavan. Các tổ chức quốc tế có thể cung cấp vốn, kỹ thuật, và kinh nghiệm để hỗ trợ các chương trình giảm nghèo. Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế để tận dụng các nguồn lực này. Đồng thời, cần đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng các nguồn lực hợp tác.

5.3. Tăng Trưởng Xanh Và Giảm Nghèo Bền Vững Salavan

Tăng trưởng xanh là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính bền vững của công tác giảm nghèo. Cần khuyến khích các hoạt động sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường. Đồng thời, cần bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên để đảm bảo cuộc sống của người dân trong tương lai. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, và cộng đồng trong việc thực hiện các hoạt động tăng trưởng xanh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ "Nghiên cứu nghèo đa chiều ở tỉnh Salavan, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào" do nghiên cứu sinh Oudomphone SIVONGSA thực hiện (năm 2022) thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển / Quản lý kinh tế. Luận án tiếp cận vấn đề giảm nghèo từ góc độ đa chiều, kết hợp giữa khung lý thuyết chuẩn tắc quốc tế và khảo sát thực tiễn tại địa phương.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Nghèo là hiện tượng kinh tế - xã hội phức tạp và mang bản chất đa chiều. Trong nhiều thập niên, các nghiên cứu và chính sách tại Lào chủ yếu sử dụng thước đo đơn chiều dựa trên thu nhập hoặc chi tiêu. Cách tiếp cận này bộc lộ hạn chế khi không phản ánh đầy đủ các khía cạnh phi tiền tệ như cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế, nhà ở, điều kiện sống và thông tin. Thực tế cho thấy nhiều hộ gia đình không nghèo về thu nhập nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng các dịch vụ xã hội cơ bản, dẫn đến nguy cơ tái nghèo cao.

Tại tỉnh Salavan (thuộc khu vực Nam Lào), công tác giảm nghèo giai đoạn 2011–2020 đã đạt kết quả nhất định (tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 6,3%/năm), song kết quả chưa thực sự bền vững. Tỷ lệ hộ cận nghèo còn lớn, nguy cơ tái nghèo cao khi gặp thiên tai, dịch bệnh; chênh lệch mức sống giữa các vùng và các nhóm dân tộc thiểu số còn rõ rệt. Do đó, việc chuyển đổi phương pháp đánh giá từ đơn chiều sang đa chiều và xác định hệ thống các yếu tố ảnh hưởng là yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng chính sách giảm nghèo bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu chung: Nghiên cứu về nghèo đa chiều và các yếu tố ảnh hưởng tới nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm giải quyết tình trạng nghèo đa chiều ở tỉnh Salavan cũng như áp dụng cho nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Lào.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về nghèo đa chiều.
  2. Phân tích thực trạng nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan giai đoạn 2011–2020.
  3. Xác định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới nghèo đa chiều tại địa bàn nghiên cứu.
  4. Đề xuất định hướng và các giải pháp nhằm giải quyết tình trạng nghèo đa chiều ở tỉnh Salavan và Lào trong giai đoạn tiếp theo.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Cơ sở lý luận nào cho nghèo đa chiều?
2. Các tiêu chí và chỉ tiêu nào có thể sử dụng để đánh giá nghèo đa chiều giai đoạn 2011–2020?
3. Thực trạng nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan diễn ra như thế nào; đâu là những kết quả đạt được, những tồn tại hạn chế và nguyên nhân?
4. Định hướng và những giải pháp nào nhằm xóa nghèo bền vững cho tỉnh Salavan, nước CHDCND Lào?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng nghèo đa chiều ở tỉnh Salavan và các yếu tố ảnh hưởng tới nghèo đa chiều tại địa phương.
• Phạm vi không gian: Tỉnh Salavan, nước CHDCND Lào (bao gồm 8 huyện trên địa bàn tỉnh).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2011–2020; số liệu sơ cấp được điều tra trong năm 2020; các giải pháp đề xuất định hướng đến năm 2025, tầm nhìn 2030.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào lý luận nghèo đa chiều, đo lường mức độ thiếu hụt theo 5 chiều và 10 chỉ số, phân tích 5 nhóm yếu tố tác động và đề xuất giải pháp chính sách.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo ba mạch nội dung chính:

1. Các nghiên cứu về nghèo đơn chiều và các mô hình phát triển liên quan

Các báo cáo của Ngân hàng Thế giới (World Bank - 2000, 2004, 2012), Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (VASS - 2011), ADB (2004) đã phân tích thành tựu và thách thức trong giảm nghèo theo chuẩn thu nhập và chi tiêu. Nghiên cứu của Dollar và Kraay (2002), Kakwani và Pernia (2000), Ravallion và Chen (2003) phân tích về "tăng trưởng vì người nghèo" (pro-poor growth). Các nghiên cứu về "tăng trưởng bao trùm" (inclusive growth) như của World Bank (2009, 2011), OECD (2011, 2014), Bell và Blanchflower (2015), Morsy (2012), IMF (2017), Dabla-Norris và cộng sự (2015) nhấn mạnh việc tạo cơ hội bình đẳng và việc làm bền vững. Bên cạnh đó, khung sinh kế bền vững của DFID (2001) với 5 nguồn vốn (tự nhiên, vật chất, con người, tài chính, xã hội) và mở rộng của IFAD (2003, bổ sung vốn văn hóa), CARE (Chambers và Conway, 1992), UNDP (1997) được điểm lại làm nền tảng phân tích sinh kế hộ gia đình nghèo.

2. Các nghiên cứu về nghèo đa chiều trên thế giới và tại Việt Nam

Tác giả điểm lại phương pháp đo lường nghèo đa chiều của Alkire và Foster (2007, 2010), Chỉ số nghèo con người HPI (Anand và Sen, 1997), Chỉ số phát triển con người HDI (UNDP). Nghiên cứu của Udaya R. Wagle (2008) tại Mỹ; Ki, Faye và Faye (2009) tại Senegal; Ramya M. Vijaya (2014) và Aasha Kapur Mehta (2010) tại Ấn Độ; Caroline Dewilde tại Châu Âu. Tại Việt Nam, các nghiên cứu tiêu biểu gồm: UNDP và VASS (2006, 2011), MOLISA và UNICEF (2008), Asselin và Vũ (2009), Trần Tiến Khai và Nguyễn Ngọc Danh (2012), Trần Minh Sang (2012), Ngô Quốc Dũng (2021), Nguyễn Anh Dung (2005), Nguyễn Thị Hoa (2009), Nguyễn Thị Nhung (2012).

3. Các nghiên cứu về xóa đói giảm nghèo tại CHDCND Lào

• Khăm Bay MALASINH (2007): Luận án tiến sĩ nghiên cứu thực trạng nghèo hộ gia đình nông thôn tại huyện Mun la pa mộc, tỉnh Chăm pa sắc.
• Sổm Phết KHĂMMANI (2002): Luận án tiến sĩ về thực trạng và giải pháp xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Bo Ly Khăm Xay.
• Kẹo Đa la Kon SOULIVÔNG (2005): Luận án tiến sĩ về thực trạng và giải pháp xóa đói giảm nghèo ở tỉnh Xê Kong.
• Bun lý THONG PHẾT (2011): Luận án tiến sĩ về quản lý Nhà nước đối với công tác xóa đói giảm nghèo vùng cao dân tộc Bắc Lào.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án giải quyết

1. Các nghiên cứu trước tại Lào chủ yếu tiếp cận vấn đề giảm nghèo dưới góc độ quản lý nhà nước hoặc đo lường đơn chiều theo thu nhập, chưa kết hợp đánh giá mức độ hiệu quả của chính sách với các hệ quả về nghèo đa chiều.
2. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện và chuyên sâu về nghèo đa chiều tại địa bàn tỉnh Salavan – nơi có đặc thù địa hình, khí hậu, tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số và rủi ro thiên tai cao.
3. Hoạt động nghiên cứu nghèo đa chiều tại Lào phần lớn chỉ sử dụng dữ liệu thứ cấp mô tả chung; luận án bổ sung việc thu thập dữ liệu sơ cấp qua phỏng vấn sâu chuyên gia, cán bộ quản lý và khảo sát hộ dân nhằm điều chỉnh thang đo phù hợp với thực tiễn địa phương.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khái niệm và khung lý thuyết đo lường nghèo đa chiều

Luận án kế thừa quan niệm về nghèo của ESCAP (1993), Copenhagen Summit (1995), UNDP (2011), World Bank và Ngô Thắng Lợi (2013). Đồng thời, tác giả vận dụng phương pháp Alkire & Foster (AF) của Viện Sáng kiến Nghèo đói và Phát triển Con người Oxford (OPHI) kết hợp với các văn bản quy định của Chính phủ Lào (Quyết định số 285/QĐ-TTg và 406/QĐ-TTg) về chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2010–2020.

Chuẩn nghèo thu nhập của Lào giai đoạn 2011–2020 là 261.000 kip/người/tháng. Bộ công cụ đo lường nghèo đa chiều trong luận án được xây dựng gồm 5 chiều và 10 chỉ báo thiếu hụt:

STT	Chiều nghèo (Trọng số 20 điểm / 0,2)	Chỉ báo từng chiều (Trọng số 10 điểm / 0,1)	Ngưỡng xác định thiếu hụt
1	Giáo dục	1. Trình độ giáo dục của người lớn	Hộ có bất kỳ thành viên nào đủ 15 tuổi chưa bao giờ đi học hoặc hiện không đi học và không có bằng tốt nghiệp THCS hoặc không có bằng nghề.
		2. Tình trạng đi học của trẻ em	Hộ có bất kỳ thành viên nào trong độ tuổi 5–14 chưa bao giờ đi học hoặc hiện không còn đi học.
2	Y tế	3. Tiếp cận dịch vụ y tế	Hộ có thành viên trong 12 tháng qua đi khám chữa bệnh nhưng không đủ hoặc thiếu tiền chi trả.
		4. Tiếp cận bảo hiểm y tế	Hộ có bất kỳ thành viên nào từ 6 tuổi trở lên không có thẻ bảo hiểm y tế.
3	Nhà ở	5. Chất lượng nhà ở	Hộ sống trong nhà tạm, nhà thiếu kiên cố hoặc nhà đơn sơ.
		6. Diện tích nhà bình quân	Diện tích nhà ở bình quân đầu người dưới 20 m²/người.
4	Điều kiện sống	7. Nguồn nước sinh hoạt	Hộ không tiếp cận nguồn nước hợp vệ sinh (không có nước máy, giếng khoan/đào bảo vệ, nước khe mó bảo vệ, nước mưa).
		8. Hố xí/nhà tiêu hợp vệ sinh	Hộ không có hố xí tự hoại, bán tự hoại, hoặc cải tiến có ống thông hơi hai ngăn.
5	Tiếp cận thông tin	9. Sử dụng dịch vụ viễn thông	Hộ không có thành viên nào sử dụng điện thoại (cố định/di động) và Internet.
		10. Tài sản phục vụ thông tin	Hộ không sở hữu bất kỳ tài sản nào trong các loại: tivi, radio, máy tính (PC, laptop, tablet).

Quy tắc xác định hộ nghèo đa chiều: Tổng điểm số thiếu hụt tối đa là 100 điểm (hoặc 1,0). Một hộ gia đình được xác định là nghèo đa chiều khi thiếu hụt từ 1/3 tổng số chỉ báo được gia trọng trở lên, tương ứng với mức điểm thiếu hụt từ 33,3 điểm (hoặc 0,333) trở lên.

Khung phân tích các yếu tố tác động

Dựa trên mô hình của Deutsch và Silber (2005), Vijaya và Swaminathan (2014), Tsui (2002), Thorbecke (2013), luận án xác lập 5 nhóm yếu tố ảnh hưởng tới nghèo đa chiều:

1. Các chính sách và việc thực thi chính sách của Nhà nước.
2. Điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương.
3. Rủi ro từ thiên tai, dịch bệnh và biến đổi khí hậu.
4. Đặc điểm nhân khẩu và sinh kế của hộ gia đình.
5. Đặc điểm hệ thống cơ sở hạ tầng - dịch vụ xã hội.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Luận án áp dụng phương pháp tiếp cận định tính kết hợp phân tích thống kê mô tả:

• Nghiên cứu tại bàn (Desk research): Tổng hợp, xử lý dữ liệu từ các văn bản chính sách, báo cáo kinh tế - xã hội, số liệu thống kê của Bộ Lao động và Phúc lợi xã hội Lào, UBND tỉnh Salavan giai đoạn 2011–2020.
• Phỏng vấn sâu theo kỹ thuật Delphi: Sử dụng bảng hỏi bán cấu trúc với thời gian trung bình 60 phút/người nhằm hiệu chỉnh thang đo và xác định các yếu tố tác động, chia thành 3 nhóm đối tượng:
  • Nhóm 1: Cán bộ, chuyên viên tại Bộ Lao động và Phúc lợi xã hội Lào.
  • Nhóm 2: Cán bộ chuyên viên tại Văn phòng UBND tỉnh Salavan và 9 phòng ban chuyên môn (Tài chính kế hoạch, Nội vụ, Tài nguyên môi trường, Tư pháp, Giáo dục đào tạo, Y tế, Lao động thương binh xã hội, Kinh tế hạ tầng, Văn hóa thông tin).
  • Nhóm 3: Cán bộ chuyên viên cấp huyện tại toàn bộ 8 huyện thuộc tỉnh Salavan (mỗi huyện phỏng vấn 2 cán bộ chuyên viên).
• Khảo sát thử nghiệm: Điều tra phỏng vấn thử trên mẫu 30 hộ gia đình tại tỉnh Salavan để kiểm tra độ tin cậy của bảng hỏi trước khi tổng hợp thang đo.
• Phương pháp so sánh và bảng biểu: So sánh các chỉ tiêu của tỉnh Salavan với bình quân cả nước Lào; phân tổ số liệu theo khu vực thành thị - nông thôn và nhóm chi tiêu.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGHÈO ĐA CHIỀU

Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm nền tảng về nghèo, phân biệt giữa nghèo theo thu nhập và nghèo đa chiều. Tác giả trình bày các chuẩn nghèo quốc tế của Ngân hàng Thế giới (ngưỡng 1,9 USD, 3,2 USD và 5,5 USD/ngày) và chuẩn nghèo thu nhập của Lào (261.000 kip/người/tháng giai đoạn 2011–2020). Chương này phân tích chi tiết phương pháp AF của OPHI/UNDP, đồng thời phân tích cơ sở lý luận của 3 mô hình phát triển: tăng trưởng vì người nghèo, tăng trưởng bao trùm và khung sinh kế bền vững (5 nguồn vốn của DFID/IFAD).

Bên cạnh đó, chương 1 phân tích cơ chế tác động của 5 nhóm yếu tố đến tình trạng nghèo (chính sách vĩ mô, điều kiện tự nhiên, thiên tai, nhân khẩu hộ gia đình, hạ tầng). Cuối chương, tác giả tổng kết kinh nghiệm giảm nghèo đa chiều từ một số quốc gia và các tỉnh tại Lào (Chăm pa sắc, Bo Ly Khăm Xay, Xê Kong, các tỉnh Bắc Lào) để rút ra các bài học thực tiễn cho tỉnh Salavan.

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NGHÈO ĐA CHIỀU Ở TỈNH SALAVAN, NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Chương 2 trình bày tổng quan điều kiện tự nhiên (địa hình, khí hậu, đất đai, rừng, khoáng sản, tài nguyên nước), tiềm năng kinh tế và đặc điểm văn hóa - xã hội của tỉnh Salavan với 8 đơn vị hành chính cấp huyện.

Diễn biến nghèo và đo lường đa chiều giai đoạn 2011–2020:

• Tỷ lệ hộ nghèo đa chiều chung của nước CHDCND Lào giảm từ 26,5% năm 2011 xuống còn 18,3% năm 2020.
• Tại tỉnh Salavan, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân hàng năm là 6,3%, trong 10 năm giai đoạn 2011–2020 tỷ lệ giảm đạt hơn 18%, tương ứng với hơn 6.000 hộ thoát nghèo.
• Luận án đánh giá chi tiết mức độ thiếu hụt qua 10 chỉ số xã hội cơ bản, chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa khu vực thành thị và nông thôn, cũng như giữa các nhóm dân tộc thiểu số:
  • Giáo dục: Tỷ lệ thiếu hụt trình độ giáo dục người lớn và tình trạng trẻ em bỏ học tập trung cao tại các vùng sâu, vùng xa.
  • Y tế: Rào cản lớn nhất là khả năng chi trả chi phí y tế khi ốm đau và tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế còn thấp.
  • Nhà ở & Điều kiện sống: Tỷ lệ hộ thiếu nước sạch sinh hoạt, nhà tiêu hợp vệ sinh và diện tích nhà ở dưới 20 m²/người còn phổ biến ở nông thôn.
  • Tiếp cận thông tin: Thiếu hụt thiết bị tiếp nhận thông tin (tivi, máy tính) và dịch vụ viễn thông/Internet.

Đánh giá các yếu tố tác động và hạn chế: Tác giả phân tích tác động từ việc thực thi chính sách, điều kiện hạ tầng giao thông cách trở mùa mưa lũ, hạn hán kéo dài, quy mô hộ đông con, trình độ học vấn chủ hộ thấp và tập quán sản xuất tự cung tự cấp. Tồn tại lớn nhất là nguy cơ tái nghèo cao, tỷ lệ hộ cận nghèo lớn và tâm lý trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước ở một bộ phận dân cư.

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO ĐA CHIỀU Ở TỈNH SALAVAN, NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO

Chương 3 xác định bối cảnh, quan điểm và định hướng giảm nghèo đa chiều của tỉnh Salavan đến năm 2025, tầm nhìn 2030. Trên cơ sở kết quả phân tích thực trạng, tác giả xây dựng 5 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Hoàn thiện cơ chế, chính sách giảm nghèo: Tăng cường năng lực bộ máy thực thi, đảm bảo tính minh bạch, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia và điều chỉnh chính sách trợ cấp xã hội phù hợp đặc thù địa phương.
2. Phát triển kinh tế - xã hội và hỗ trợ sinh kế hộ gia đình: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi thích ứng điều kiện đất đai; mở rộng đào tạo nghề gắn với nhu cầu thực tế; tăng cường tín dụng ưu đãi phục vụ sản xuất.
3. Ngăn chặn và phòng chống rủi ro thiên tai, dịch bệnh: Nâng cao năng lực cảnh báo sớm hạn hán, lũ lụt; xây dựng quỹ phòng chống rủi ro cộng đồng; hỗ trợ tiêm chủng và bảo hiểm y tế nhằm hạn chế gánh nặng chi phí khám chữa bệnh.
4. Nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng: Ưu tiên đầu tư đường giao thông liên bản, liên huyện; mở rộng mạng lưới điện sinh hoạt, công trình cấp nước sinh hoạt hợp vệ sinh và trạm y tế, trường học tại vùng sâu vùng xa.
5. Nâng cao nhận thức và năng lực tự thoát nghèo của hộ gia đình: Đẩy mạnh truyền thông xóa bỏ tư tưởng trông chờ ỷ lại; hướng dẫn kiến thức dinh dưỡng, vệ sinh môi trường sống và sử dụng thiết bị viễn thông tiếp cận thị trường.
6. Đề xuất điều chỉnh bộ tiêu chí chuẩn nghèo đa chiều: Luận án đề xuất bảng so sánh bộ tiêu chí chuẩn nghèo áp dụng tại Lào với các kiến nghị điều chỉnh cho giai đoạn tiếp theo nhằm tăng độ bao phủ chính sách.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và học thuật

• Hệ thống hóa khung lý luận về nghèo đa chiều và các mô hình phát triển (tăng trưởng vì người nghèo, tăng trưởng bao trùm, khung sinh kế bền vững 5 nguồn vốn) phù hợp với bối cảnh kinh tế chuyển đổi của CHDCND Lào.
• Xây dựng khung phân tích thực chứng gồm 5 nhóm yếu tố tác động đến nghèo đa chiều (thể chế chính sách, điều kiện tự nhiên - kinh tế, rủi ro thiên tai dịch bệnh, đặc điểm hộ gia đình, cơ sở hạ tầng) tại một tỉnh miền núi nghèo.

Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách

• Phân tích bức tranh nghèo đa chiều tại tỉnh Salavan trong giai đoạn 10 năm (2011–2020), chỉ rõ mức độ thiếu hụt cụ thể ở 5 chiều và 10 chỉ báo dịch vụ xã hội cơ bản giữa khu vực thành thị, nông thôn và vùng dân tộc thiểu số tại 8 huyện.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp giảm nghèo đa chiều mang tính khả thi cao, gắn trực tiếp với việc giải quyết các chiều thiếu hụt (giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin) và thích ứng biến đổi khí hậu tại Salavan.
• Đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với Chính phủ Lào và Bộ Lao động và Phúc lợi xã hội về việc hoàn thiện, chỉnh sửa bộ tiêu chí chuẩn nghèo đa chiều áp dụng cho toàn quốc trong giai đoạn tới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án sử dụng phương pháp tiếp cận định tính kết hợp thống kê mô tả; việc điều tra sơ cấp phỏng vấn sâu tập trung vào đội ngũ cán bộ, chuyên gia quản lý các cấp và khảo sát thử nghiệm 30 hộ gia đình. Nghiên cứu chưa xây dựng mô hình kinh tế lượng định lượng đa biến (như hồi quy Logit/Probit hay phân tích nhân tố khám phá) trên tập mẫu hộ gia đình diện rộng do hạn chế về nguồn lực và cơ sở dữ liệu vi mô tại địa phương.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng khảo sát định lượng mẫu lớn trên toàn bộ các hộ dân thuộc các huyện của tỉnh Salavan và khu vực Nam Lào.
  • Ứng dụng các mô hình định lượng nâng cao để kiểm định mức độ tác động biên của từng yếu tố chính sách, thiên tai đến xác suất rơi vào nghèo đa chiều của hộ gia đình.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp luận Alkire & Foster, kỹ thuật phỏng vấn sâu chuyên gia Delphi trong hiệu chỉnh thang đo nghèo đa chiều tại các quốc gia đang phát triển.
• Đối với các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách tại Lào:
  • Là cơ sở khoa học cho Bộ Lao động và Phúc lợi xã hội Lào trong việc rà soát, ban hành chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn mới.
  • Hỗ trợ UBND tỉnh Salavan và các cơ quan chuyên môn (Kế hoạch - Đầu tư, Nông Lâm, Giáo dục, Y tế) xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn vốn đầu tư công, phát triển cơ sở hạ tầng và thiết kế chính sách an sinh xã hội sát thực tế địa bàn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chuẩn nghèo theo thu nhập của CHDCND Lào trong giai đoạn 2011–2020 được xác định ở mức nào?

Trong giai đoạn 2011–2020, chuẩn nghèo bình quân theo thu nhập áp dụng trên phạm vi cả nước Lào là 261.000 kip/người/tháng.

2. Luận án xác định một hộ gia đình là nghèo đa chiều dựa trên tiêu chí nào?

Luận án áp dụng khung 5 chiều (Giáo dục, Y tế, Nhà ở, Điều kiện sống, Tiếp cận thông tin) với 10 chỉ báo thiếu hụt (mỗi chiều 20 điểm, mỗi chỉ báo 10 điểm, tổng điểm 100). Một hộ gia đình được xác định là nghèo đa chiều khi thiếu hụt từ 1/3 tổng số chỉ báo được gia trọng trở lên, tương đương tổng điểm thiếu hụt từ 33,3 điểm trở lên (hoặc $\ge 0,333$).

3. Tỷ lệ hộ nghèo tại Lào và tỉnh Salavan đã biến động như thế nào trong giai đoạn nghiên cứu?

Giai đoạn 2011–2020, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của nước CHDCND Lào giảm từ 26,5% (năm 2011) xuống còn 18,3% (năm 2020). Tại tỉnh Salavan, tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 6,3%/năm, tổng cộng giảm hơn 18% trong 10 năm với trên 6.000 hộ thoát nghèo.

4. Quá trình thu thập dữ liệu sơ cấp của luận án được tiến hành như thế nào?

Luận án sử dụng kỹ thuật phỏng vấn sâu Delphi với bảng hỏi bán cấu trúc trung bình 60 phút/người đối với 3 nhóm cán bộ: chuyên viên Bộ Lao động và Phúc lợi xã hội Lào; cán bộ đại diện Văn phòng UBND tỉnh và 9 phòng ban chuyên môn tỉnh Salavan; cán bộ chuyên viên tại toàn bộ 8 huyện của tỉnh Salavan (2 cán bộ/huyện). Đồng thời, tác giả tiến hành điều tra khảo sát thử nghiệm trên 30 hộ gia đình tại địa bàn tỉnh Salavan.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp chính nào để giảm nghèo đa chiều tại Salavan?

Tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp: (1) Hoàn thiện cơ chế chính sách giảm nghèo của Nhà nước; (2) Phát triển kinh tế - xã hội, hỗ trợ sinh kế hộ gia đình; (3) Ngăn chặn và phòng chống rủi ro thiên tai, dịch bệnh; (4) Nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng nông thôn; (5) Nâng cao năng lực tự thoát nghèo và chất lượng cuộc sống cho các hộ gia đình nghèo.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS Oudomphone SIVONGSA đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về nghèo đa chiều, áp dụng phương pháp Alkire & Foster phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của nước CHDCND Lào. Công trình đã làm rõ thực trạng thiếu hụt 5 chiều dịch vụ xã hội cơ bản và chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống hộ dân tại tỉnh Salavan trong giai đoạn 2011–2020. Hệ thống giải pháp đồng bộ và kiến nghị điều chỉnh bộ tiêu chí chuẩn nghèo do luận án đề xuất có giá trị thực tiễn đối với công tác hoạch định chính sách giảm nghèo bền vững tại tỉnh Salavan và nước CHDCND Lào trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tăng trưởng sẽ giảm nghèo (Dollar và Kraay, 2002; Kakwani và Pernia, 2000). Tăng trưởng là tốt cho người nghèo nhưng không phải tất cả người nghèo và thường là tốt cho người nghèo nhưng tốt hơn cho người giàu (Ravallion và Chen, 2003). Trên thực tế, nhiều người hay nhiều khu vực mới chỉ giảm “cực nghèo” (theo ngưỡng nghèo tuyệt đối), chứ không phải là giảm “nghèo”; tốc độ giảm nghèo chậm lại và việc giảm nghèo vẫn chưa bền vững, nguy cơ tái nghèo còn cao (UNDP, 2004). Cách tiếp cận theo tăng trưởng bao trùm (inclusive growth) Tăng trưởng bao trùm được sử dụng trong mấy năm gần đây.

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về tăng trưởng bao trùm nhưng có điểm chung đó là về tăng trưởng kinh tế mà mọi thành phần trong nền kinh tế đều được hưởng lợi thành quả của tăng trưởng và được mở mang cơ hội phát triển, bao gồm cả về mặt kinh tế và các khía cạnh khác, một cách công bằng (WB, 2009; IPC, 2013; OECD, 2014). Tăng trưởng trao trùm phản ánh sự tăng trưởng vững chắc và rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, thúc đẩy việc làm của người lao động, bao gồm cơ hội tiếp cận tới thị trường và tài nguyên, bảo vệ tính dễ bị tổn thương. Tăng trưởng kinh tế là cần thiết và đóng vai trò quan trọng để xóa đói giảm nghèo nhưng tăng trưởng không chỉ hỗ trợ những người nghèo thoát nghèo mà còn cần bảo đảm rằng những người ở trên ngưỡng nghèo sẽ không rơi lại vào tình trạng đói nghèo và không bị bỏ lại phía sau quá trình tăng trưởng. Luận giải lý do về sự cần thiết tăng trưởng bao trùm, nhiều nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng bất bình đẳng cao và kéo dài dai dẳng do tăng trưởng diễn ra không đồng đều, nói cách khác là thiếu bao 14 trùm, có thể cản trở tăng trưởng dài hạn và ổn định kinh tế vĩ mô, gắn liền với hàng loạt các thành quả nghèo nàn về mặt xã hội và có những hậu quả tiêu cực đối với nỗ lực giảm nghèo trong ngắn hạn cũng như trong dài hạn (Bell và Blanchflower, 2015; Morsy, 2012; WB, 2011).

Hơn nữa, các tiến bộ công nghệ trên thế giới đang diễn ra nhanh chóng và ảnh hưởng tới việc làm, nhất là đối với lao động kỹ thiếu kỹ năng hoặc kỹ năng năng thấp (IMF, 2017; OECD, 2011). Hội nhập kinh tế quốc tế cũng có thể tác động tiêu cực tới một số nhóm lao động hoặc cộng đồng dân cư (Dabla-Norris và cộng sự, 2015; Ghosh và cộng sự, 2016). Tăng trưởng bao trùm là cần thiết cho tăng trưởng bền vững và gắn kết xã hội, các bất bình đẳng được đưa vào trong nền kinh tế thị trường và những động lực cần thiết cho đầu tư và tăng trưởng (Fabrizio và cộng sự, 2017; Ostry và cộng sự, 2014). Trong khi cách tiếp cận tăng trưởng vì người nghèo tập trung vào cải thiện thu nhập của những người nghèo nhất, tăng trưởng bao trùm coi người nghèo và không nghèo là những người tham gia đầy đủ vào nền kinh tế, tạo lập và định hình tăng trưởng kinh tế.

Tăng trưởng bao trùm là tăng trưởng làm giảm những bất lợi của các nhóm yếu thế nhất mà vẫn mang lại lợi ích cho mọi người, tăng trưởng vì người nghèo có thể đạt được hoặc bằng cách giảm lợi ích của một hay nhiều nhóm hoặc bằng cách hy sinh một hay nhiều nhóm. Tăng trưởng vì người nghèo tập trung vào những người ở dưới ngưỡng nghèo. Tăng trưởng bao trùm hướng tới giảm nghèo và nâng đỡ tất cả người dân ở mọi nhóm thu nhâp, kể cả những người có thể là khá giả, song vẫn có thể dễ bị tổn thương trước những cú sốc. Cách tiếp cận tăng trưởng bao trùm nhấn mạnh tới cả tốc độ và cách thức tăng trưởng (tạo cơ hội tham gia của nhiều người đóng góp vào quá trình tăng trưởng).

Tăng trưởng bao trùm nhấn mạnh đến tạo việc làm đầy đủ và có chất lượng trên thị trường lao động - trụ cột chính của tăng trưởng bao trùm (coi tăng trưởng năng suất) hơn là tập trung vào phân phối thu nhập, việc phân phối thu nhập chỉ có thể giành cho một số đối tượng và chỉ có tác dụng trong ngắn hạn. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau trong đề xuất các cách thức để thực hiện tăng trưởng bao trùm: Tăng trưởng bao trùm có thể thực hiện qua việc đầu tư cho giáo dục, y tế, cải thiện cơ sở hạ tầng cho sự tiếp cận của nhiều người, đầu tư tài chính bao trùm và cải cách chính sách tài khóa, cấu trúc thị trường lao động (IMF, 2017); Tăng trưởng bao trùm cần bao hàm phần lớn lực lượng lao động mà ở đó tính chất bao trùm nói về sự bình đẳng cơ hội trong khả năng tiếp cận thị trường và nguồn lực, tăng trưởng bằng cách tối ưu hóa nhiều hơn lực lượng lao động ở trong các hoạt động có năng suất thấp hoặc lao động đang nằm ngoài quá trình tăng trưởng (WB, 2009); Báo cáo phát triển con người Việt Nam 2015 nhấn mạnh tăng trưởng bao trùm thông qua tạo việc làm 15 đầy đủ và có chất lượng trên thị trường lao động, mở mang nhiều cơ hội thông qua khả năng tiếp cận nền giáo dục và y tế có chất lượng và phù hợp có vai trò then chốt, bảo trợ xã hội đảm bảo tiêu chuẩn sống cơ bản cho nhiều người (UNDP, 2015);… Cách tiếp cận về sinh kế bền vững Sinh kế bền vững được xem như một mục tiêu nhằm xóa đói giảm nghèo và cho đến nay có khá nhiều cách tiếp cận về sinh kế bền vững: Cách tiếp cận sinh kế bền vững của UNDP (1997) dựa vào tài sản, nhấn mạnh vào việc thúc đẩy tiếp cận của con người và sử dụng bền vững các loại tài sản mà con người dựa vào đó như là chìa khóa cho việc xóa bỏ nghèo. Cách tiếp cận này đặc biệt nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc cải tiến công nghệ như là phương tiện nhằm giúp con người thoát khỏi đói nghèo. Ngoài ra, cách tiếp cận này còn nhấn mạnh tới sức mạnh cá nhân (vốn xã hội), các chính sách và những vấn đề về quản trị, tính dễ bị tổn thương, như những chiều cạnh của nghèo.

Cách tiếp cận sinh kế bền vững của UNDP vận hành chủ yếu như là một khung chương trình để thiết kế các hoạt động hỗ trợ nhằm cải thiện khả năng sinh kế bền vững của những người nghèo và các nhóm, cộng đồng dễ bị tổn thương bằng việc nâng cao khả năng thích ứng trước các biến đổi/cú sốc. Cách tiếp cận của tổ chức phi chính phủ CARE (Chambers và Conway, 1992) hướng vào các chiến lược sinh kế của hộ với 3 bộ phận: vốn con người; các tài sản hữu hình và vô hình; sự tồn tại của các hoạt động kinh tế. Các bộ phận này có sự tương tác lẫn nhau và xác định nên chiến lược sinh kế của hộ gia đình. Cách tiếp cận của CARE nhấn mạnh nhiều vào việc nâng cao năng lực của người nghèo để họ có thể thực hiện được các sáng kiến nhằm làm chủ cách sinh kế của mình.

Do đó, việc trao quyền như là một chiều cạnh cơ bản của cách tiếp cận này. Khung sinh kế bền vững của DFID (2001) được xây dựng quanh 5 loại vốn (vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn con người, vốn tài chính và vốn xã hội), chúng được mô tả theo hình ngũ giác để biểu đạt sự tương tác giữa các loại vốn và phản ánh sinh kế phụ thuộc vào việc kết hợp các loại vốn theo những cách thức khác nhau chứ không phải từ một loại vốn duy nhất. Do đó, điều quan trọng trong phân tích là tìm ra được người nghèo tiếp cận đối với những loại vốn khác nhau và khả năng của họ để đưa các loại vốn này vào hoạt động sinh kế. Cách tiếp cận sinh kế bền vững của DFID nhằm mục đích tăng tính hiệu quả của việc xóa bỏ đói nghèo bẳng thông qua hai cách chính: thứ nhất, tìm kiếm các nguyên tắc cơ bản định hình hoạt động hướng vào đói nghèo và thứ hai, các hoạt động hỗ trợ được đặt trong một cách tổng thể để đảm bảo rằng các hoạt động này phù hợp với người nghèo.

16 Trên cơ sở khung phân tích sinh kế bền vững của DFID, tổ chức IFAD (2003) đã bổ sung, phát triển và xây dựng lên khung sinh kế bền vững với nhiều yếu tố và cách thể hiện mối quan hệ mới. Khung sinh kế bền vững của IFAD có một số thay đổi so với khung sinh kế bền vững của DFID, đó là: đặt người nghèo làm trung tâm và bổ sung thêm loại vốn văn hóa. Các cách tiếp cận trên là khác nhau nhưng đều là chiến lược để hướng tới xóa bỏ nghèo. Cách tiếp cận của UNDP và CARE được sử dụng để thiết kế các chương trình, dự án cụ thể trong khi đó cách tiếp cận của DFID/IFAD hữu ích hơn trong phân tích.

Mặc dù các cách tiếp cận khác nhau nhưng có thể nhận thấy rằng sinh kế bền vững hàm chứa những vấn đề sau: thứ nhất, tăng trưởng kinh tế là quan trọng cho việc xóa bỏ nghèo nhưng không phải là tất cả vì nó còn phụ thuộc vào năng lực của người nghèo trong việc tận dụng cơ hội của tăng trưởng kinh tế; thứ hai, đói nghèo không chỉ về việc thu nhập thấp mà nó còn những chiều cạnh khác như sức khỏe, giáo dục, tiếp cận các dịch vụ xã hội,… và tính dễ bị tổn thương, thiếu sức mạnh, bị loại ra ngoài xã hội; và thứ ba, người nghèo sẽ biết rõ nhất về tình trạng và nhu cầu của họ. Các nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 6. Các nghiên cứu ngoài nước Nghiên cứu quốc tế về nghèo đa chiều“Multidimensional poverty: An alternative measurement approach for the United States” của Udaya R Wagle (2008). Trong bài nghiên cứu, tác giả sử dụng một khuôn đa chiều toàn diện bao gồm kinh tế phúc lợi, khả năng, và hòa nhập xã hội để xem xét nghèo ở Mỹ.

Dữ liệu từ các khảo sát xã hội chung 2004 hỗ trợ sự liên kết giữa các kích thước nghèo, chỉ ra rằng các khuôn đa chiều sử dụng một tập hợp toàn diện các thông tin cung cấp một giá trị hấp dẫn thêm để đo lường nghèo. Các đặc điểm nhân khẩu học đề xuất các loại khác nhau của người nghèo phần nào tương tự giữa cách tiếp cận này và các cách tiếp cận truyền thống khác. Nhưng các kết quả đo lường toàn diện và chính xác hơn từ cách tiếp cận này giúp hoạch định chính sách nhắm mục tiêu các nguồn lực tại các nhóm cụ thể.