Thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Châu Thành, tỉnh An Giang

Giảm nghèo bền vững là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam. 78 trang · Trường Đại Học An Giang · 2020.

• Trường học: Trường Đại Học An Giang
• Chuyên ngành: Chính sách giảm nghèo
• Đề tài: Giải pháp giảm nghèo bền vững tại huyện Châu Thành, An Giang
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: An Giang

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.1. Chính sách giảm nghèo bền vững
• 1.1.1. Các khái niệm liên quan đến chính sách giảm nghèo bền vững
• 1.1.1.1. Khái niệm nghèo, nghèo đa chiều
• 1.1.1.2. Khái niệm giảm nghèo, giảm nghèo bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH AN GIANG
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CHÂU THÀNH, TỈNH AN GIANG
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp giảm nghèo bền vững tại huyện Châu Thành An Giang

Giảm nghèo bền vững là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Tại huyện Châu Thành, An Giang, việc thực hiện các giải pháp giảm nghèo bền vững đã được chú trọng nhằm nâng cao đời sống cho người dân. Huyện Châu Thành, với đặc điểm dân số đa dạng và nhiều thách thức trong phát triển kinh tế xã hội, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả để đạt được mục tiêu này.

1.1. Tình hình thực hiện chính sách giảm nghèo tại huyện Châu Thành

Chương trình giảm nghèo bền vững tại huyện Châu Thành đã được triển khai từ nhiều năm qua. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Việc thực hiện chính sách giảm nghèo cần được đánh giá và điều chỉnh để phù hợp với thực tế địa phương.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo bền vững

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến công tác giảm nghèo tại huyện Châu Thành, bao gồm điều kiện tự nhiên, nhận thức của người dân và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội. Việc cải thiện các yếu tố này là cần thiết để đạt được mục tiêu giảm nghèo bền vững.

II. Vấn đề và thách thức trong công tác giảm nghèo tại Châu Thành An Giang

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong công tác giảm nghèo, huyện Châu Thành vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tỷ lệ tái nghèo và nghèo phát sinh vẫn còn cao, đặc biệt ở các hộ dân tộc thiểu số. Việc nhận thức và khả năng tiếp cận chính sách hỗ trợ của người dân còn hạn chế, dẫn đến hiệu quả giảm nghèo chưa bền vững.

2.1. Tỷ lệ tái nghèo và nghèo phát sinh

Tỷ lệ tái nghèo tại huyện Châu Thành vẫn ở mức cao, cho thấy sự cần thiết phải có các giải pháp hiệu quả hơn. Nhiều hộ nghèo không thể duy trì cuộc sống ổn định sau khi thoát nghèo, dẫn đến tình trạng nghèo tái phát.

2.2. Nhận thức và khả năng tiếp cận chính sách

Người dân tại huyện Châu Thành còn thiếu thông tin về các chính sách hỗ trợ giảm nghèo. Việc nâng cao nhận thức và khả năng tiếp cận chính sách là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả của các chương trình giảm nghèo.

III. Phương pháp giảm nghèo bền vững tại huyện Châu Thành An Giang

Để giảm nghèo bền vững, huyện Châu Thành cần áp dụng các phương pháp hiệu quả, bao gồm phát triển kinh tế xã hội, hỗ trợ nông dân và cải thiện điều kiện sống. Các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ vay vốn cũng cần được triển khai rộng rãi.

3.1. Phát triển kinh tế xã hội

Phát triển kinh tế xã hội là một trong những giải pháp quan trọng để giảm nghèo bền vững. Huyện Châu Thành cần tập trung vào việc phát triển các ngành nghề phù hợp với điều kiện địa phương.

3.2. Hỗ trợ nông dân và cải thiện điều kiện sống

Hỗ trợ nông dân thông qua các chương trình vay vốn và đào tạo nghề sẽ giúp nâng cao thu nhập và cải thiện điều kiện sống. Việc này không chỉ giúp giảm nghèo mà còn tạo ra sự phát triển bền vững cho cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Châu Thành

Các giải pháp giảm nghèo bền vững đã được áp dụng tại huyện Châu Thành và đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần có sự đánh giá và điều chỉnh để nâng cao hiệu quả của các chương trình này.

4.1. Kết quả đạt được từ các chương trình giảm nghèo

Nhiều hộ nghèo đã cải thiện được điều kiện sống và có khả năng tiếp cận tốt hơn các dịch vụ xã hội. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đảm bảo sự bền vững.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các chính sách

Việc đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo là rất cần thiết. Cần có các chỉ tiêu cụ thể để đo lường sự thành công của các chương trình giảm nghèo bền vững.

V. Kết luận và tương lai của giải pháp giảm nghèo tại Châu Thành An Giang

Giảm nghèo bền vững tại huyện Châu Thành là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu này. Tương lai của huyện Châu Thành phụ thuộc vào việc thực hiện hiệu quả các giải pháp giảm nghèo.

5.1. Tầm quan trọng của sự phối hợp

Sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng là rất quan trọng trong việc thực hiện các giải pháp giảm nghèo. Cần có sự đồng thuận và cam kết từ tất cả các bên liên quan.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Huyện Châu Thành cần xác định rõ định hướng phát triển trong tương lai, tập trung vào việc nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và đảm bảo sự bền vững trong công tác giảm nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu từ Niên giám thống kê huyện Châu Thành, địa phương có diện tích tự nhiên đạt 35.506,21 hecta và dân số trung bình 158.798 người, trong đó diện tích đất sản xuất nông nghiệp chiếm tới 86,57%. Công tác xóa đói giảm nghèo luôn giữ vai trò là nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội quan trọng hàng đầu của Đảng và Nhà nước, hướng tới cam kết thực hiện đầy đủ 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc vào năm 2030. Trong giai đoạn 2015 - 2019, công tác giảm nghèo tại huyện Châu Thành đã ghi nhận bước chuyển dịch tích cực khi tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 3,97% (1.618 hộ năm 2015) xuống còn 3,38% vào năm 2019. Đồng thời, thu nhập bình quân đầu người của huyện đã tăng từ 30,0 triệu đồng/năm lên 47,7 triệu đồng/năm.

Tuy nhiên, tiến trình giảm nghèo tại huyện Châu Thành vẫn bộc lộ tính chất thiếu bền vững sâu sắc. Toàn huyện hiện còn tới 1.115 hộ khó khăn đối mặt với nguy cơ tái nghèo rất cao, đặc biệt tỷ lệ hộ nghèo trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số Khmer vẫn ở mức báo động 7,8% (chiếm 100 hộ trên tổng số 2.988 nhân khẩu Khmer). Vấn đề nghiên cứu then chốt là sự bất cập giữa kết quả thực tế với chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện đề ra, khi tình trạng tái nghèo và nghèo đa chiều vẫn diễn biến phức tạp. Luận văn thạc sĩ tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng thực thi các chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện Châu Thành trong giai đoạn 2015 - 2019. Từ đó, đề tài xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ địa phương đạt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 0,5% đến 1,0%/năm một cách thực chất và bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết thực thi chính sách công của Guy Peters (1990) và William Jenkins (1978), nhìn nhận việc thực hiện chính sách là một hệ thống các quyết định và hành động can thiệp của Nhà nước nhằm phân bổ nguồn lực và điều tiết các quan hệ xã hội. Kết hợp với đó là Khung lý thuyết nghèo đa chiều của Sáng kiến Nghèo đói và Phát triển Con người Oxford (OPHI) cùng nghiên cứu của Robert Walker (2015), khẳng định nghèo đói là sự tước đoạt đa chiều về năng lực, cơ hội và quyền tiếp cận các dịch vụ cơ bản chứ không thuần túy là sự thiếu hụt thu nhập.

Bốn khái niệm nền tảng được chuẩn hóa bao gồm: Chính sách công, Nghèo đa chiều, Giảm nghèo bền vững và Chủ thể thực thi chính sách. Tại Việt Nam, Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg đã xác lập chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 - 2020 dựa trên chuẩn thu nhập (dưới 700.000 đồng/người/tháng ở nông thôn) kết hợp với mức độ thiếu hụt 5 dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sinh hoạt và vệ sinh, thông tin) thông qua 10 chỉ số đo lường. Quá trình tổ chức triển khai chính sách được cấu trúc hóa qua quy trình khoa học gồm 7 bước logic: Lập kế hoạch; Tuyên truyền phổ biến; Phân công phối hợp; Duy trì chính sách; Điều chỉnh chính sách; Kiểm tra đôn đốc; Tổng kết và đánh giá rút kinh nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Châu Thành, văn bản chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang và các báo cáo định kỳ giai đoạn 2015 - 2019. Về dữ liệu sơ cấp, luận văn tiến hành điều tra với cỡ mẫu 250 phiếu khảo sát thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên tại 13 xã và thị trấn của huyện Châu Thành, bao gồm 150 hộ nghèo, hộ cận nghèo và 100 cán bộ quản lý cùng các hộ mới thoát nghèo.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả kết hợp phân tích liên ngành giữa kinh tế học phát triển và xã hội học là nhằm lượng hóa chính xác mức độ thiếu hụt các chỉ số xã hội, đồng thời giải mã bản chất các rào cản về tập quán, nhận thức và thể chế. Timeline nghiên cứu tập trung sâu vào chu kỳ 5 năm (2015 - 2019), đảm bảo tính đại diện và phản ánh chân thực các biến động kinh tế - xã hội trước thềm chu kỳ chính sách mới.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm từ 3,97% năm 2015 xuống 3,38% năm 2019, đồng thời giá trị thu nhập bình quân đầu người tăng 59% (từ 30,0 triệu đồng lên 47,7 triệu đồng/năm). Cơ sở hạ tầng nông thôn có bước nhảy vọt với 100% số xã có đường nhựa hóa cho ô tô lưu thông đến trung tâm và 92,86% số ấp được phủ lưới điện quốc gia (đạt 88,9% hộ dân sử dụng điện).

Thứ hai, tồn tại sự chênh lệch sâu sắc về tỷ lệ nghèo theo thành phần dân tộc. Trong khi dân tộc Kinh chiếm 97,5% dân số (154.823 người) có mức sống cải thiện nhanh thì tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc Khmer lại chiếm tới 7,8% (100 hộ nghèo trên 2.988 nhân khẩu), cao gấp 2,3 lần tỷ lệ bình quân chung của huyện.

Thứ ba, nguy cơ tái nghèo vẫn ở mức nghiêm trọng với 1.115 hộ khó khăn. Mặc dù diện tích đất nông nghiệp toàn huyện đạt 30.739,10 ha và sản lượng lúa bình quân vượt 523.000 tấn, phần lớn các hộ nghèo lại rơi vào tình trạng thiếu đất sản xuất, thiếu vốn tự có và phụ thuộc vào lao động thời vụ.

Thứ tư, mạng lưới an sinh xã hội cơ sở đạt độ bao phủ ấn tượng với 13/13 xã đạt chuẩn quốc gia về y tế, trang bị 325 giường bệnh và thiết lập 13 điểm giao dịch định kỳ của Ngân hàng Chính sách xã hội phục vụ nhu cầu vốn vay tại chỗ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng giảm nghèo chưa bền vững xuất phát từ việc bố trí vốn ngân sách đôi khi còn chậm, các mô hình sinh kế còn mang tính manh mún và chính sách hỗ trợ trực tiếp vô hình trung tạo tâm lý trông chờ, ỷ lại ở một bộ phận người dân. Kết quả này củng cố quan điểm của tác giả Nguyễn Thị Nhung (2012) và Nguyễn Văn Tốn (2020) về sự thiếu gắn kết giữa các cấu phần thuộc Chương trình 30a và Chương trình 135. Bên cạnh đó, luận điểm của Hồ Thụy Đình Khanh (2018) về rào cản tiêu chí đánh giá hộ nghèo cũng được minh chứng rõ qua thực tế nhiều hộ tại Châu Thành thoát nghèo trên giấy tờ nhưng mức sống thực tế chưa vượt qua ngưỡng an toàn trước các cú sốc kinh tế.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm có thể được biểu diễn trực quan qua Biểu đồ cột so sánh tương quan tỷ lệ giảm nghèo giữa các nhóm dân tộc giai đoạn 2015 - 2019 và Bảng ma trận 10 chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg. Bảng số liệu cho thấy mức độ thiếu hụt gay gắt nhất của người nghèo Châu Thành tập trung vào 2 chỉ số: chất lượng nhà ở kiên cố và trình độ giáo dục nghề nghiệp phi nông nghiệp, trong khi các chỉ số về tiếp cận y tế và nguồn nước hợp vệ sinh đạt mức độ đáp ứng trên 90%.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đa dạng hóa mô hình sinh kế và phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Ủy ban nhân dân huyện Châu Thành phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn triển khai giải ngân tối đa mức kinh phí 250 triệu đồng cho mỗi dự án sinh kế thuộc Chương trình 135 với quy mô tối đa 25 hộ/mô hình. Mục tiêu giai đoạn 2021 - 2025 là phủ kín các mô hình liên kết sản xuất tại 49 tiểu vùng canh tác, giúp 100% hộ nghèo có điều kiện tham gia chuỗi giá trị nông sản.

Thứ hai, đẩy mạnh đào tạo nghề gắn với chuyển dịch việc làm phi nông nghiệp. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Châu Thành cần chủ trì thực hiện Đề án đào tạo nghề nông thôn theo Quyết định 1956/QĐ-TTg, bảo đảm tỷ lệ lao động nghèo sau đào tạo có việc làm đạt trên 85%, góp phần giảm tỷ lệ nghèo đa chiều toàn huyện bình quân 0,5% đến 1,0%/năm trong giai đoạn 2021 - 2025.

Thứ ba, mở rộng tín dụng ưu đãi và huy động vốn xã hội hóa xóa nhà tạm. Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Châu Thành cần đẩy mạnh giải ngân nguồn vốn vay theo Nghị định 78/2002/NĐ-CP qua 13 điểm giao dịch xã; đồng thời Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện lồng ghép nguồn hỗ trợ 10 triệu đồng/hộ từ ngân sách tỉnh (nguồn Xổ số kiến thiết) với Quyết định 33/2015/QĐ-TTg để hỗ trợ xây dựng mới nhà ở cho 380 hộ tại các ấp khó khăn trước năm 2025.

Thứ tư, nâng cao năng lực cán bộ thực thi và xóa bỏ rào cản ngôn ngữ. Ủy ban nhân dân 13 xã, thị trấn phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh An Giang tổ chức các khóa tập huấn thường niên nâng cao kỹ năng quản trị cho 100% cán bộ làm công tác giảm nghèo, đồng thời tăng cường truyền thông chính sách bằng tiếng Khmer nhằm triệt tiêu tư tưởng ỷ lại và khơi dậy ý chí tự lực vươn lên của 100% hộ đồng bào dân tộc thiểu số.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương, tiêu biểu là Ủy ban nhân dân huyện Châu Thành, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh An Giang. Luận văn cung cấp luận cứ thực chứng và dữ liệu kinh tế - xã hội của 158.798 dân cư để xây dựng kế hoạch giảm nghèo sát thực tế.

Thứ hai, hệ thống tổ chức chính trị - xã hội và Ngân hàng Chính sách xã hội. Nghiên cứu mang lại quy trình 7 bước tối ưu hóa việc quản lý nguồn vốn tín dụng ủy thác và phương thức điều phối các mô hình sinh kế cộng đồng tại 13 xã, thị trấn.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý công, Chính sách công và Kinh tế phát triển. Đề tài là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp đánh giá nghèo đa chiều và kinh nghiệm thực thi chính sách giảm nghèo bền vững tại vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tài trợ phát triển xã hội. Nguồn dữ liệu chuyên sâu về 4 nhóm dân tộc và 1.115 hộ có nguy cơ tái nghèo giúp các tổ chức thiết kế các dự án viện trợ sinh kế, nước sạch và giáo dục phù hợp với đặc thù Tây Nam Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng tại huyện Châu Thành giai đoạn 2016 - 2020 gồm những tiêu chí cụ thể nào? Căn cứ theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg, chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều bao gồm tiêu chí thu nhập dưới 700.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và mức độ thiếu hụt tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh, thông tin) được đo lường thông qua 10 chỉ số cụ thể.

Nguyên nhân chính khiến tỷ lệ nghèo của đồng bào Khmer tại Châu Thành còn ở mức cao 7,8% là gì? Tỷ lệ nghèo trong đồng bào Khmer cao gấp 2,3 lần bình quân toàn huyện do người dân gặp rào cản về ngôn ngữ, trình độ học vấn còn hạn chế, thiếu đất sản xuất và duy trì tập quán canh tác tự cấp tự túc, dẫn đến khó tiếp cận khoa học kỹ thuật và vốn tín dụng ưu đãi.

Chính sách hỗ trợ vốn phát triển mô hình sinh kế thuộc Chương trình 135 tại tỉnh An Giang có định mức bao nhiêu? Theo quy định của Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, mỗi mô hình giảm nghèo và đa dạng hóa sinh kế được hỗ trợ tối đa 250 triệu đồng với quy mô tối đa 25 hộ tham gia, bao gồm các chi phí nghiên cứu lập dự án, mua sắm cây con giống và tập huấn kỹ thuật.

Quy trình 7 bước thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Châu Thành được tổ chức như thế nào? Quy trình được chuẩn hóa từ khâu lập kế hoạch, tuyên truyền, phân công phối hợp giữa các ban ngành và 13 xã, duy trì các điều kiện tài chính - kỹ thuật, linh hoạt điều chỉnh chính sách, kiểm tra giám sát định kỳ đến khâu sơ kết, tổng kết đánh giá rút kinh nghiệm.

Luận văn đề xuất giải pháp then chốt nào nhằm hạn chế nguy cơ tái nghèo của 1.115 hộ khó khăn trên địa bàn? Giải pháp cốt lõi là đẩy mạnh đào tạo nghề phi nông nghiệp theo Quyết định 1956/QĐ-TTg nhằm chuyển dịch việc làm, kết hợp hỗ trợ vốn xây dựng nhà ở kiên cố và phủ kín các dự án liên kết sản xuất tại 49 tiểu vùng canh tác, tạo nguồn thu nhập độc lập và bền vững.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thực thi chính sách giảm nghèo bền vững theo chuẩn tiếp cận đa chiều 5 dịch vụ và 10 chỉ số đo lường.
• Phân tích thực chứng kết quả giảm tỷ lệ hộ nghèo huyện Châu Thành từ 3,97% (năm 2015) xuống 3,38% (năm 2019), đưa thu nhập bình quân đầu người đạt 47,7 triệu đồng/năm.
• Nhận diện chính xác 2 điểm nghẽn then chốt là tỷ lệ nghèo trong đồng bào dân tộc Khmer còn 7,8% và áp lực tái nghèo của 1.115 hộ gia đình.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi gắn liền với lộ trình 2021 - 2025 và trách nhiệm cụ thể của các cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương.
• Cung cấp khung tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu học thuật và các tổ chức phát triển xã hội.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về thực thi chính sách giảm nghèo đa chiều tại một huyện nông nghiệp đặc thù của tỉnh An Giang. Trong giai đoạn 2021 - 2025, Ủy ban nhân dân huyện Châu Thành và các ban ngành liên quan cần sớm hiện thực hóa các khuyến nghị vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh xã hội vững chắc và hướng tới cam kết quốc tế về xóa nghèo toàn diện vào năm 2030. Các nhà quản lý và nhà nghiên cứu hãy tham khảo ngay công trình này để phục vụ công tác hoạch định và thực thi chính sách tại địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Chính sách giảm nghèo bền vững 1. Các khái niệm liên quan đến chính sách giảm nghèo bền vững 1. Khái niệm nghèo, nghèo đa chiều ❖ Khái niệm nghèo Hiện nay tùy thuộc vào cách nhìn nhận, cách tiếp cận mà các tổ chức quốc tế, nhà nghiên cứu, các học giả đưa ra những quan niệm khác nhau về nghèo đói.

Theo Ủy ban kinh tế xã hội Châu Á – Thái Bình Dương (ESCAP) của Liên Hợp quốc thì “Nghèo được định nghĩa là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người, mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội phong tục tập quán của địa phương” Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) (N.d) cho rằng “Nghèo là việc tước đi các cơ hội và tài sản cần thiết mà mỗi con người được hưởng. Mỗi người nên được tiếp cận với các dịch vụ y tế và giáo dục cơ bản. Các hộ nghèo có quyền duy trì cuộc sống của họ nhờ vào sức lao động và được trả công hợp lý và được bảo vệ khỏi những cú sốc từ bên ngoài. Nếu các hộ nghèo không được trao quyền tham gia vào quá trình ra quyết định có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ thì các cá nhân và xã hội còn nghèo và có xu hướng tiếp tục như vậy” Tổ chức Liên hợp quốc (UN, 2008)) cho rằng “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội.

Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản 10 thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch và công trình vệ sinh”. Nghèo là tình trạng một bộ phân dân cư chỉ có điều kiện thỏa mãn một phần những nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mưc sống thấp hơn trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Trong nước, Bộ Lao động, thương binh và xã hội (MOLISA) nhận định rằng “Nghèo là một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thỏa mãn một phần nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng của từng vùng, từng khu vực xét trên mọi phương diện”.

Quan niệm về nghèo và việc áp dụng chuẩn nghèo dựa vào thu nhập/chi tiêu để xác định đối tượng nghèo, hộ nghèo đã cho thấy những dấu hiệu bất cập và không còn phù hợp với bối cảnh mới. Trong nhiều trường hợp đã cho thấy sự bỏ sót đối tượng và điều này dẫn đến sự thiếu công bằng trong thực hiện chính sách giảm nghèo v.v… Do đó, hiện nay các tổ chức quốc tế như Ngân hàng thế giới (WB) hay Chương trình phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) và Việt Nam đang áp dụng chuẩn nghèo mới – nghèo đa chiều nhằm mục đích đánh giá toàn diện hơn đối tượng nghèo, hộ nghèo. Đây là cơ sở để giúp các nước trong đó có Việt Nam ban hành các chính sách giảm nghèo phù hợp cho từng nhóm đối tượng, cũng như phân bổ ngân sách hợp lý cho từng địa phương (đặc biệt những địa phương có yếu tố đặc thù về địa hình hay những địa phương dễ bị thiệt hại bởi thiên tai v.) ❖ Khái niệm nghèo đa chiều Sáng kiến về chuẩn nghèo và phát triển con người (OPHI – Oxford Poverty and Human Development Initiative) cho rằng “Nghèo đa chiều bao gồm nhiều loại thiếu thốn khác nhau mà người nghèo phải trải qua trong cuộc sống hàng ngày của họ như sức khỏe kém, thiếu giáo dục, tiêu chuẩn sống không đảm bảo, không được trao quyền, chất lượng công việc kém, nguy cơ 11 bị bạo lực và sống ở những khu vực có môi trường độc hại và các nhân tố khác” Robert Walker (2015) định nghĩa “Nghèo đa chiều bao gồm nhiều đặc điểm hạn chế khác nhau như: hạn chế về nguồn tài chính, hạn chế về tư liệu, cô lập về mặt xã hội, bị loại trừ và không được trao quyền, ốm đau về mặt tinh thần và thể chất” Đối với Việt Nam, khái niệm nghèo đa chiều được đề cập từ năm 2013. Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội là đơn vị được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan nghiên cứu xây dựng đề án tổng thể về đổi mới phương pháp tiếp cận nghèo đói của Việt Nam từ đơn chiều sang đa chiều.

Nghị quyết số 76/2014/QH13 đặc biệt nêu rõ Việt Nam cần “xây dựng chuẩn nghèo mới theo phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu và đáp ứng các dịch vụ xã hội cơ bản. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ cũng ban hành Quyết định số 2324/QĐ-TTg ngày 19/12/2014 về kế hoạch hành động triển khai Nghị quyết số 76/2014/QH13.2 Khái niệm giảm nghèo, giảm nghèo bền vững ❖ Khái niệm giảm nghèo Đặc trưng chính của nghèo đói chính là khả năng thiếu tiếp cận các hàng hóa, dịch vụ, tài sản và cơ hội thiết yếu mà mỗi con người có quyền được hưởng. Do đó nhiệm vụ quan trọng cũng như trách nhiệm của mọi người đó là cần phải thoát khỏi nạn đói nghèo, cần có khả năng sống trong môi trường hòa bình, có khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục cơ bản. Các hộ nghèo cần tự mình duy trì sự sống bằng sức lao động của mình và được trả công hợp lý; được bảo vệ khỏi các cú sốc từ bên ngoài.

Đặc biệt là người nghèo cần được tham gia vào quá trình ra quyết định. Do đó, giảm nghèo chính là việc nâng cao mức sống cho một bộ phận nghèo, người dễ bị tổn thương trước các cú sốc (bên trong và bên ngoài) ❖ Khái niệm giảm nghèo bền vững 12 Thuật ngữ “Giảm nghèo bền vững” xuất hiện khá phổ biến kể từ năm 2008 và được sử dụng nhiều trong các văn bản Nghị quyết của Chính phủ liên quan đến công tác giảm nghèo, cụ thể: Nghị quyết số: 30a/2008/NQ-CP ngày 27/02/2008 của Chính phủ về “Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo”; Nghị quyết số: 80/NQ-CP ngày 19/5/2010 của Chính phủ về “Định hướng giảm nghèo bền vững giai đoạn 2011 – 2020”; Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 01/6/2012 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về “Một số vấn đề về chính sách xã hội giai đoạn 2011 – 2020”; Quyết định số 1722/QĐ-TTg ngày 02/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ về “Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016 – 2020”; Chỉ thị 01/CT-TTg ngày 06/01/2017 của Thủ tướng Chính phủ về “Tăng cường chỉ đạo thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016-2020”; Quyết định số 1385/QĐ-TTg ngày 21/10/ 2018 Phê duyệt Đề án hỗ trợ thôn, bản, ấp của các xã đặc biệt khó khăn khu vực biên giới, vùng núi, vùng bãi ngang ven biển và hải đảo xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2018 – 2020. Mặc dù trong các văn bản của Đảng và Nhà nước đề cập nhiều đến thuật ngữ “giảm nghèo bền vững” tuy nhiên cho đến nay không có định nghĩa chính thức cho thuật ngữ này. Theo quan điểm của học viên “Giảm nghèo bền vững được hiểu là giảm bền vững hộ nghèo bị hạn chế về nguồn tài chính, hạn chế về tư liệu, cô lập về mặt xã hội, bị loại trừ và không được trao quyền, ốm đau về mặt tinh thần và thể chất.

Các cá nhân, hộ nghèo không có nguy cơ tái nghèo. Giảm nghèo bền vững cần được tính trên cả bình diện khu vực địa lý như địa phương, vùng và quốc gia”.3 Tiêu chí đánh giá hộ nghèo và giảm nghèo bền vững * Tiêu chí đánh giá nghèo đơn chiều Từ 2015 trở về trước, Việt Nam sử dụng phương pháp đo lường nghèo đơn chiều theo chuẩn nghèo thu nhập, trong đó giai đoạn 2011-2015 dựa trên 13 Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg ngày 30/01/2011 quy định về chuẩn nghèo như sau: (i) Đối với hộ nghèo, chuẩn nghèo thu nhập là mức thu nhập bình quân một người một tháng của hộ gia đình nông thôn từ 400.000 đồng/người/tháng trở xuống và vùng thành thị là từ 500.000 đồng/người/tháng trở xuống; (ii) Hộ cận nghèo đối với vùng nông thôn là từ 401.000 đồng/người/tháng và vùng thành thị là từ 501.000 đồng/người/tháng.1: Chuẩn nghèo Việt Nam qua các giai đoạn Nguồn: MOLISA, UNDP, VASS * Tiêu chí đánh giá giảm nghèo bền vững Tiêu chí đánh giá nghèo đơn chiều theo thu nhập không phản ánh toàn diện các khía cạnh đời sống của người dân, không phản ánh toàn diện các khía cạnh của đời sống cũng như không phản ánh được thực trạng người dân có giảm nghèo bền vững hay không. Năm 2015 Chính phủ Việt Nam đã ban 14 hành Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg về “việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020”. Ngoài các tiêu chí về thu nhập thì mức độ thiếu hụt tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản, bao gồm: y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, thông tin, và được cụ thể hóa thông qua 10 chỉ số đo lường.

Hộ được coi là nghèo nếu đáp ứng một trong hai tiêu chí: (i) Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ 700.000 đồng trở xuống ở nông thôn; hoặc từ 900.000 đồng trở xuống ở thành thị; (ii) Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng ở nông thôn hoặc trên 900.000 đồng ở thành thị và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Xác định nghèo đa chiều ở Việt Nam Chiều Chỉ số đo Mức độ thiếu hụt Cơ sở pháp lý nghèo lường Hiến pháp 2013 Hộ gia đình có ít NQ 15/NQ-TW nhất 1 thành viên đủ Một số vấn đề chính 1.1 Trình độ 15 tuổi sinh từ năm sách xã hội giai đoạn giáo dục của 1986 trở lại không 2012-2020. người lớn tốt nghiệp trung học Nghị quyết số cơ sở và hiện không 41/2000/QH (bổ sung đi học bởi Nghị định số 1) Giáo 88/2001/NĐ-CP) dục Hiến pháp 2013. Luật Giáo dục 2005.

Hộ gia đình có ít Luật bảo vệ, chăm 1.2 Tình trạng nhất 1 trẻ em trong sóc và giáo dục trẻ đi học của trẻ độ tuổi đi học (5 - 14 em. em tuổi) hiện không đi NQ 15/NQ-TW Một học số vấn đề chính sách xã hội giai đoạn 2012-2020.