Chương 1: Cơ sá lý luận về giá trá vn hóa Ám thực và kháiquát về phá Cồ t¿i xã Đồng Sơn – huyện Nam Trực – tßnh Nam Đánh. Chương 2: Giá trá vn hóa phá Cồ Nam Đánh t¿i xã Đồng Sơn – huyện Nam Trực – tßnh Nam Đánh. Chương 3: Mát số giÁi pháp bÁo tồn và phát huy giá trá vn hóa pháCồ t¿i xã Đồng Sơn – huyện Nam Trực – tßnh Nam Đánh. 6 Ch¤¢ng 1 C¡ Sâ LÝ LU¾N VÀ GIÁ TRä VN HÓA ¾M THĂC VÀ KHÁI QUÁT VÀ PHâ Cà T¾I Xà ĐàNG S¡N – HUYàN NAM TRĂC – TâNH NAM ĐäNH 1.
C¢ sã lý lu¿n vÁ giá trå vn hóa ¿m thăc 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm vn hóa Theo UNESCO nm 1994 thì vn hóa được hißu theo hai nghĩa: Nghĩa ráng và nghĩa hẹp. Theo nghĩa ráng thì <Vn hóa là một phức hệ - tổng hợp các đặc trưng diện m¿o về tinh th¿n, vật chất, tri thức và tình cÁm… khắc họa nên bÁn sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng, vùng, miền, quốc gia, xã hội… Vn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật, vn chương mà còn cÁ lối sống, những quyền cơ bÁn của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống, tín ngưỡng…=.Còn hißu theo nghĩa hẹp thì <Vn hóa là tổng thể những hệ thống biểu trưng (ký hiệu) chi phối cách ứng xử và giao tiếp trong cộng đồng, khiến cộng đồng đó có đặc thù riêng=.
[ Trích dẫn theo Khung thống kê vn hóa UNESCO – 2009 (FSC)] Từ khái niệm chung nhất chúng ta có thß thấy được vn hóa nó rất đặc biệt, đặc trưng của mát nền vn hóa vậy thì á Việt Nam các khái niệm về vn hóa được hißu ra sao. Trong Từ đißn tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học đưa ra mát lo¿t quan niệm về vn hóa như: -Vn hóa là những ho¿t đáng của con ngưßi nhằm thỏa mãn nhu c¿u đßi sống tinh th¿n; -Vn hóa là tri thức, kiến thức khoa học; -Vn hóa là trình đá cao trong sinh ho¿t xã hái, bißu hiện của vn minh; -Vn hóa là tổng thß nói chung những giá trá vật chất và tinh th¿n do con ngưßi sáng t¿o ra trong quá trình lách sử; -Vn hóa là mát hệ thống hữu cơ các giá trá vật chất và tinh th¿n do con ngưßi sáng t¿o và tích lũy qua quá trình ho¿t đáng thực tián, trong sự tương 7 tác giữa con ngưßi với môi trưßng tự nhiên xã.[11] Theo tác giÁ Hồ Chí Minh đưa khái niệm vn hóa nm 1943 cho rằng: <Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng t¿o và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đ¿o đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, vn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh ho¿t hằng ngày về mặt n, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng t¿o và phát minh đó tức là vn hóa=. Đánh nghĩa về vn hóa của Hồ Chí Minh đã khắc phục được những quan niệm phiến diện về vn hóa trong lách sử và hiện t¿i.
Theo nghĩa hẹp, Ngưßi viết: <Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề c¿n chú ý đến, cũng phÁi coi là quan trọng ngang nhau: Chính trị, kinh tế, xã hội, vn hóa. Nhưng vn hóa là một kiến trúc thượng t¿ng= Theo nghĩa rất hẹp, vn hóa đơn giÁn là trình đá học vấn của con ngưßi, thß hiện á việc Hồ Chí Minh yêu c¿u mọi ngưßi phÁi đi học <vn hóa=, xóa mù chữ,& Còn theo PGS.TSKH Tr¿n Ngọc Thêm trong cuốn <Tìm về bÁn sắc vn hóa Việt Nam= cho rằng: <Vn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh th¿n do con người sáng t¿o và tích lũy qua quá trình ho¿t động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình=.[8] ; <Vn hoá là một tổng thể phức t¿p, bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đ¿o đức, pháp luật, phong tục và cÁ những nng lực thói quen mà con người đ¿t được trong xã hội= (1871) (Taylor – nhà nhân lo¿i học ngưßi Anh – sách Vn hoá nguyên thuỷ, dẫn theo Ngô Chính Vinh, Đ¿i cương lịch sử vn hoá Trung Quốc, Nxb Vn hoá thông tin, Hà Nái 1994, tr. Hay theo Félix Sartiaux, dẫn theo Đào Duy Anh trong lßi cuốn <Việt Nam vn hoá sử cương= có đánh nghĩa <Vn hoá, về phương diện động, là cuộc phát triển tiến bộ mà không ngừng của những tác dụng xã hội về kĩ thuật, kinh tế, tư tưởng, nghệ thuật, xã hội tổ chức, những tác dụng ấy tuy liên tục mà vẫn riêng nhau. Về phương diện tĩnh thì vn hoá là tr¿ng thái tiến bộ của những tác dụng ấy ở một thời gian nhất định, và tất cÁ các tính chất mà tất cÁ 8 các tác dụng ấy bày ra ở các xã hội loài người=, <Vn hoá là tấm gương nhiều mặt phÁn chiếu đời sống và nếp sống của một cộng đồng dân tộc= (Dẫn theo Tr¿n Quốc Vượng, 100 nm giao thoa vn hoá Đông Tây).
Khái niệm giá trị Giá trá là mát ph¿m trù rất riêng của con ngưßi, liên quan trực tiếp đến lợi ích vật chất cũng như tinh th¿n của con ngưßi. Giá trá đó gắn liền với nhu c¿u của con ngưßi. Mà nhu c¿u của con ngưßi l¿i rất phong phú và đa d¿ng, được bißu hiện dưới nhiều góc đá, hình thức khác nhau. Theo James People và Garrick Bailey cho rằng: <Giá trị là cái ý tưởng về các lo¿i mục đích hay các lo¿i lối sống của một cá thể, nó được chia sẻ trong một nhóm hay trong toàn xã hội, nó được cá thể, nhóm hoặc toàn xã hội mong muốn hay được coi là có ý nghĩa=.Engels khi giới thiệu tập III bá Tư bÁn của K.
Marx nm 1894, loài ngưßi đã có quan niệm về giá trá từ 5000 – 7000 nm trước, từ khi có trao đổi thực phÁm, hàng mỹ nghệ thủ công, khoáng sÁn& Như vậy là sau hơn 4 triệu nm tồn t¿i và phát trißn, loài ngưßi đã nhận ra các vật dụng hàng ngày (đáp ứng nhu c¿u sống của con ngưßi) chứa đựng những thứ có ích cho con ngưßi, là thứ con ngưßi mong muốn có, có ý nghĩa với cuác sống của ngưßi và sự tồn t¿i của cáng đồng, xã hái – cái đó là giá trá (chú ý về nái hàm của thuật ngữ <giá trị=: Ngày nay tương ứng với thuật ngữ <giá trị sử dụng=, còn gọi là <giá trị tự nhiên= vốn có trong vật thß, cũng còn gọi là <giá trị nội t¿i= của vật thß). [5] Đến thßi kÿ Hy L¿p cổ đ¿i (vn minh cổ đ¿i nói chung thưßng tính từ thế kỷ thứ VII – VI trước Công nguyên đến thế kỷ thứ V sau Công nguyên), Protagoras đưa ra mệnh đề: Con ngưßi là giá trá cao quý nhất – viên g¿ch đ¿u tiên của khoa học về giá trá. Platon, Aristote đã nói tới giá trá – phÁm chất của thành viên chế đá cáng hòa, của các kỹ nng lao đáng, sức tiêu hao lao đáng, và tính tiện ích của hàng hóa đối với con ngưßi, quy đánh giá trá của hàng hóa, 9 má đ¿u cho lý thuyết lao đáng về giá trá.[5] Trong thßi kÿ trung cổ (từ thế kỷ thứ V sau Công nguyên đến thế kỷ XIV – XV sau Công nguyên) ít nói tới quan niệm về giá trá. Đến thßi kÿ phục hưng (thế kỷ XIV – XVI) và thßi hiện đ¿i (thưßng tính từ thế kỷ XVII), nhất là từ khi kinh tế thá trưßng phát trißn, vấn đề ngày càng trá nên phong phú: mọi thứ đều được xét theo giá trá quan, ít nhất dưới bốn góc đá:1.
Lượng lao đáng tiêu hao đß làm ra sÁn phÁm – giá trá của bÁn thân lao đáng; 2. Tính tiện ích của sÁn vật (hàng hóa) đối với con ngưßi và cáng đồng; 3. Giá trá gắn với khÁ nng trao đổi: giá trá là sức m¿nh trao đổi giữa hàng hóa này với hàng hóa khác, t¿o ra thá trưßng (mua – bán), kích thích sÁn xuất, tác đáng tới quÁn trá, thậm chí tới cÁ nhà nước; 4. Ngoài ra, <giá trị= trong giá trá học nói lên nghĩa và ý của khách thß với chủ thß, sự thích thú, mong ước, muốn có, đánh giá hơn – kém, thước đo chuÁn mực, cho và nhận, nhận và cho, lựa chọn giá trá, sắp xếp ưu tiên theo hoàn cÁnh và thßi đißm, suy nghĩ, hành đáng, cÁm xúc theo thang giá trá, thước đo giá trá, đánh hướng giá trá, khi đó chủ thß xác đánh mức đá quan trọng của giá trá này hay giá trá kia, có khi quan trọng đến mức không thß thiếu được gọi là giá trá thiết yếu – cái đó vừa mang tính chủ quan, vừa mang tính khách quan.
Vấn đề chủ quan và khách quan trong giá trá học cũng như trong xã hái và đßi sống của từng ngưßi là vấn đề hết sức phức t¿p. GiÁi thích lý luận cũng như vận dụng vào thực tián thưßng tương đối (relativism), tránh tuyệt đối hóa (absolutism). Trước hết, phÁi thừa nhận cái t¿o ra giá trá tồn t¿i trong thế giới khách quan (tự nhiên và xã hái, cÁ tư duy con ngưßi), nhưng đß trá thành giá trá đối với con ngưßi, cáng đồng và con ngưßi, cáng đồng có thái đá giá trá thì c¿n có sự trÁi nghiệm, có thß bằng con đưßng duy lý hay trực giác, có khi từ đßi sống bÁn nng rồi qua ý thức, có khi ngược l¿i, qua các lứa tuổi. Giá trá học quan tâm cÁ các góc đá này, á đây rõ ràng mang tính chất chủ quan của con ngưßi, còn đối với cáng đồng, xã hái ta gọi là ý thức cáng đồng, xã hái.
Khái niệm giá trị vn hóa Giá trá vn hóa không phÁi là cái chủ quan hay bá áp đặt mà nó mang tính khách quan, gắn liền với dân tác giai cấp và nhân lo¿i, cho nên, giá trá vn hóa cũng mang tính phổ biến. Giá trá vn hóa là sự đánh giá mang tính cáng đồng đối với các hiện tượng, sÁn phÁm vn hóa do con ngưßi t¿o ra trong bối cÁnh xã hái nhất đánh. Những giá trá đó được coi là tốt đẹp, là có ích, đáp ứng nhu c¿u của con ngưßi trong mọi thßi đ¿i. Mát khi những giá trá đó được hình thành và được đánh hình thì nó có tác dụng chi phối những nhận thức, quan niệm, hành vi, tình cÁm của con ngưßi trong mßi cáng đồng ấy.
Giá trá vn hóa về thực chất là sự khẳng đánh của con ngưßi đối với sự tồn t¿i vật chất và tinh th¿n trong đßi sống xã hái, quan hệ, trật tự của mình, hành vi, thái đá của mình, khích lệ con ngưßi sống và phát trißn theo thang giá trá mà cáng đồng xã hái tôn vinh.