Luận văn thạc sĩ quản lý di tích lịch sử văn hóa tại Yên Thành, Nghệ An

Luận văn thạc sĩ quản lý văn hóa quản lý di tích lịch sử văn hóa tại huyện Yên Thành tỉnh Nghệ An. Nghiên cứu chuyên sâu về quản lý di sản văn hóa địa phương

• Tác giả: Nguyễn Trung Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Văn hóa
• Đề tài: Quản lý di tích lịch sử văn hóa huyện Yên Thành tỉnh Nghệ An
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý di tích lịch sử văn hóa huyện Yên Thành

Quản lý di tích lịch sử văn hóa tại huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An là hoạt động quan trọng nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Huyện Yên Thành sở hữu hệ thống di tích phong phú với 124 di tích được xếp hạng, bao gồm các đình, chùa, đền miếu và di tích lịch sử cách mạng. Công tác quản lý được thực hiện thông qua sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, ngành văn hóa và cộng đồng. Các di tích không chỉ là minh chứng lịch sử mà còn góp phần thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa. Tuy nhiên, hệ thống quản lý còn đối mặt với nhiều thách thức như thiếu nguồn lực tài chính, hạ tầng chưa đồng bộ và nhận thức cộng đồng chưa cao. Việc xây dựng chính sách quản lý hiệu quả là yếu tố then chốt để bảo tồn bền vững các giá trị văn hóa này.

1.1. Khái niệm và vai trò của quản lý di tích lịch sử văn hóa

Quản lý di tích lịch sử văn hóa là quá trình tổ chức, điều hành và kiểm soát các hoạt động liên quan đến bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị của di tích. Tại huyện Yên Thành, các di tích không chỉ có giá trị lịch sử mà còn mang ý nghĩa tâm linh, giáo dục và phát triển kinh tế. Việc quản lý hiệu quả giúp ngăn chặn sự xuống cấp, xâm hại và biến dạng di tích. Đồng thời, tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống và phát triển du lịch. Quản lý di tích còn góp phần khẳng định bản sắc văn hóa địa phương, thúc đẩy tinh thần đoàn kết cộng đồng.

1.2. Hệ thống di tích lịch sử văn hóa huyện Yên Thành

Huyện Yên Thành có hệ thống di tích đa dạng với 124 di tích được xếp hạng, trong đó có 2 di tích cấp quốc gia đặc biệt, 18 di tích cấp quốc gia và 104 di tích cấp tỉnh. Các di tích tiêu biểu bao gồm đình Hậu, đình Chợ, chùa Duyên Khánh và khu di tích lịch sử cách mạng Cây Đa. Đặc biệt, huyện nổi tiếng với truyền thống khoa bảng với 15 vị tiến sĩ triều Lê, triều Nguyễn. Các di tích phân bố rộng khắp 20 xã, thị trấn, tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng. Giá trị lịch sử của các di tích gắn liền với các sự kiện quan trọng như khởi nghĩa nông dân thế kỷ XIX và phong trào cách mạng 1930-1931.

II. Thực trạng công tác quản lý di tích lịch sử văn hóa huyện Yên Thành

Công tác quản lý di tích lịch sử văn hóa huyện Yên Thành đang đối mặt với nhiều hạn chế đáng kể. Hệ thống quản lý nhà nước gồm Phòng Văn hóa - Thông tin huyện, UBND các xã và các tiểu ban quản lý di tích. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa các cấp chưa thực sự chặt chẽ, dẫn đến tình trạng quản lý manh mún, thiếu thống nhất. Nhiều di tích xuống cấp do thiếu kinh phí bảo trì, trong khi nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế. Công tác tuyên truyền pháp luật về bảo vệ di tích chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến tình trạng xâm hại di tích. Đội ngũ cán bộ quản lý còn thiếu chuyên môn, chưa được đào tạo bài bản về lĩnh vực bảo tồn di tích. Bên cạnh đó, sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý còn hạn chế.

2.1. Bộ máy quản lý và cơ chế hoạt động

Bộ máy quản lý di tích huyện Yên Thành gồm Phòng Văn hóa - Thông tin huyện, UBND các xã và các tiểu ban quản lý di tích. Phòng Văn hóa - Thông tin huyện chịu trách nhiệm tham mưu cho UBND huyện trong công tác quản lý nhà nước về di tích. UBND các xã có trách nhiệm quản lý trực tiếp các di tích trên địa bàn. Cơ chế phối hợp giữa các cấp vẫn còn lỏng lẻo, thiếu sự liên kết chặt chẽ. Các quyết định quản lý thường mang tính đối phó, thiếu tầm nhìn dài hạn. Sự thiếu hụt về nhân lực và tài chính khiến công tác quản lý gặp nhiều khó khăn.

2.2. Những tồn tại trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị

Nhiều di tích tại huyện Yên Thành đang trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng do thiếu kinh phí bảo trì. Các hoạt động tuyên truyền pháp luật về bảo vệ di tích chưa được triển khai hiệu quả, dẫn đến tình trạng xâm hại di tích. Đội ngũ cán bộ quản lý di tích còn thiếu chuyên môn, chưa được đào tạo bài bản. Sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý còn hạn chế, thiếu sự đồng thuận trong các quyết định. Các hoạt động phát huy giá trị di tích chưa đa dạng, chủ yếu tập trung vào lễ hội truyền thống, thiếu sự sáng tạo trong cách thức khai thác.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di tích lịch sử văn hóa

Để nâng cao hiệu quả quản lý di tích lịch sử văn hóa huyện Yên Thành, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, xây dựng kế hoạch quản lý dài hạn, gắn kết giữa bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Tăng cường nguồn lực tài chính thông qua xã hội hóa, huy động sự đóng góp của doanh nghiệp và cộng đồng. Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý di tích chuyên nghiệp, cập nhật kiến thức quản lý hiện đại. Nâng cao nhận thức cộng đồng thông qua các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về giá trị di tích. Đồng thời, đa dạng hóa các hoạt động phát huy giá trị di tích, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại.

3.1. Hoàn thiện hệ thống quản lý và chính sách

Hoàn thiện hệ thống quản lý di tích bằng cách tăng cường phối hợp giữa các cấp, xây dựng quy chế quản lý thống nhất. Xây dựng chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp tham gia bảo tồn di tích, khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này. Củng cố vai trò của Phòng Văn hóa - Thông tin huyện trong công tác tham mưu, chỉ đạo. Xây dựng cơ chế giám sát, đánh giá hiệu quả quản lý định kỳ. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý di tích, xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa các di tích.

3.2. Đa dạng hóa nguồn lực và hoạt động bảo tồn

Đa dạng hóa nguồn lực tài chính bằng cách huy động vốn xã hội, thu hút đầu tư từ doanh nghiệp. Tổ chức các chương trình trồng cây, gây quỹ bảo tồn di tích từ cộng đồng. Đa dạng hóa hoạt động phát huy giá trị di tích thông qua du lịch văn hóa, giáo dục truyền thống. Xây dựng các sản phẩm du lịch gắn liền với di tích, tạo điểm nhấn thu hút du khách. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác bảo tồn di tích, học hỏi kinh nghiệm từ các nước tiên tiến.

IV. Kết luận và khuyến nghị cho quản lý di tích huyện Yên Thành

Quản lý di tích lịch sử văn hóa huyện Yên Thành là nhiệm vụ quan trọng, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Thực trạng quản lý hiện nay còn nhiều hạn chế, đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía. Các giải pháp đề xuất cần được triển khai đồng bộ, trong đó ưu tiên hoàn thiện hệ thống quản lý, tăng cường nguồn lực và nâng cao nhận thức cộng đồng. Việc bảo tồn di tích không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các địa phương có điều kiện tương tự, góp phần xây dựng nền quản lý di tích tiên tiến, hiệu quả.

4.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và đề xuất

Nghiên cứu đã phân tích thực trạng quản lý di tích huyện Yên Thành, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân. Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện hệ thống quản lý, đa dạng hóa nguồn lực và nâng cao nhận thức cộng đồng. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các địa phương khác có điều kiện tương tự. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ góp phần bảo tồn bền vững di tích, phát huy giá trị văn hóa.

4.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần nghiên cứu sâu hơn về kinh nghiệm quản lý di tích của các địa phương tiên tiến. Đánh giá hiệu quả của các chính sách ưu đãi đối với doanh nghiệp tham gia bảo tồn di tích. Nghiên cứu xây dựng mô hình quản lý di tích bền vững, kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế. Tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác bảo tồn di tích, học hỏi kinh nghiệm từ các nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ- VĂN HÓA VÀ HỆ THỐNG DI TÍCH LỊCH SỬ- VĂN HÓA Ở HUYỆN YÊN THÀNH, TỈNH NGHỆ AN 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA VÀ QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA Để có thể đi sâu, làm rõ thực trạng công tác quản lý DT LSVH ở huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An, trước hết tác giả xin được trình bày một số vấn đề về lý luận chung có liên quan đến DT LSVH góp phần vào việc giải quyết các nội dung, vấn đề có liên quan trong luận văn. Một số khái niệm * Quản lý Thuật ngữ “Quản lý” có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau. Theo nghĩa thông thường, trong tiếng Việt thuật ngữ “Quản lý” được hiểu là trông nom, sắp đặt công việc hoặc gìn giữ, theo dõi; Nếu hiểu theo nghĩa Hán - Việt thì “Quản” là lãnh đạo một việc, “Lý” là trông nom, coi sóc.

Ở phương Tây người ta dùng từ “Management” có nghĩa là quản lý, là bàn tay hoặc liên quan đến hoạt động của bàn tay, tức là hành động theo một quan điểm tác động để dẫn dắt. Các Mác cho rằng: “Quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất xã hội của quá trình lao động” [17, tr.29]; giải thích cho nội dung này, Các Mác viết: Tất cả mọi hoạt động trực tiếp hay mọi động cơ chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều đều cần đến sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức 12 năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với những khí quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng [18, tr.Angghen thì: “Quản lý là một động thái tất yếu phải có khi nhiều người cùng hoạt động chung với nhau, khi có sự hiệp tác của một số đông người, khi có hoạt động phối hợp của nhiều người” [18, tr. Mỗi ngành khoa học nghiên cứu về quản lý ở một góc độ riêng nào đó, chúng đều có những định nghĩa riêng về quản lý.

Ví dụ như trong Điều khiển học, quản lý được hiểu là sự tác động vào một hệ thống hay một quá trình để điều khiển, chỉ đạo sự vận động (diễn biến) của nó theo những quy luật nhất định nhằm đạt được những mục đích hay kế hoạch do người quản lý đề ra từ trước; quản lý trong kinh doanh hay quản lý trong các tổ chức nhân sự nói chung là hành động đưa các cá nhân trong tổ chức làm việc cùng nhau để thực hiện, hoàn thành mục tiêu chung. Công việc quản lý bao gồm 5 nhiệm vụ (theo Henry Fayol): xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ huy, phối hợp và kiểm soát. Trong đó, các nguồn lực có thể được sử dụng và để quản lý là nhân lực, tài chính, công nghệ và thiên nhiên;… Điểm qua một số quan điểm, chúng ta thấy rõ bản chất của quản lý và hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động. Quản lý là một hoạt động khách quan nảy sinh khi cần có nỗ lực tập thể để thực hiện mục tiêu chung.

Quản lý diễn ra ở mọi tổ chức, từ phạm vi nhỏ đến phạm vi lớn, từ đơn giản đến phức tạp. Đối với xã hội có trình độ phát triển càng cao, yêu cầu quản lý càng lớn và vai trò của quản lý ngày một tăng lên. Theo ý nghĩa thông thường, phổ biến, thuật ngữ “quản lý” được hiểu là hoạt động nhằm tác động một cách có tổ chức và có định hướng của chủ thể quản lý vào một đối tượng nhất định để điều chỉnh các quá trình xã hội và 13 hành vi của con người nhằm duy trì tính ổn định và phát triển của đối tượng theo những mục tiêu đã định. Với cách hiểu về khái niệm quản lý như đã trình bày ở trên thì quản lý bao gồm các yếu tố sau: - Chủ thể quản lý: là tác nhân tạo ra các tác động quản lý.

Chủ thể luôn là con người hoặc tổ chức. Chủ thể quản lý tác động lên đối tượng quản lý bằng các công cụ với những phương pháp thích hợp theo những nguyên tắc nhất định. - Đối tượng quản lý tiếp nhận trực tiếp sự tác động của chủ thể quản lý. Tùy từng loại đối tượng khác nhau mà người ta chia thành các dạng quản lý khác nhau.

- Khách thể quản lý chịu sự tác động hay điều chỉnh của chủ thể quản lý, đó là hành vi của con người hoặc quá trình xã hội. - Mục tiêu của quản lý là cái đích phải đạt tới tại một thời điểm nhất định do chủ thể quản lý định trước. Đây là căn cứ để chủ thể quản lý thực hiện các động tác quản lý cũng như lựa chọn các phương pháp quản lý thích hợp. Quản lý ra đời chính là hướng đến hiệu quả nhiều hơn, năng suất cao hơn trong mọi công việc thực hiện.

* Di tích lịch sử - văn hóa Sở dĩ gọi là DT LSVH, vì chúng được tạo ra bởi con người (tập thể hoặc cá nhân), là kết quả của hoạt động sáng tạo lịch sử, văn hóa của con người. Văn hóa ở đây bao gồm cả văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần. Các nước trên thế giới đều đặt chung cho DT LSVH là dấu tích, vết tích còn lại. Trong tiếng Anh viết là “Vestige”; tiếng Pháp cũng viết “Vestige”; tiếng Trung Quốc viết “Cổ tích”, do đó mỗi quốc gia đã đưa ra những khái niệm, qui định về DT LSVH của dân tộc mình.

Trong điều I của Hiến chương Venice (Italia) đã quy định rằng: “DT LSVH bao gồm những 14 công trình xây dựng đơn lẻ, những khu di tích ở đô thị hay nông thôn, là bằng chứng của một nền văn minh riêng biệt, của một sự tiến hóa có ý nghĩa hay là một biến cố về lịch sử”. Hiện nay, ở Việt Nam đã có nhiều khái niệm quy định về DT LSVH nhưng theo Từ điển tiếng Việt đưa ra thì: “Di tích là dấu vết xưa còn lại” [53, tr.292], hoặc “Di tích là cái của người xưa để lại”, tất cả những thuật ngữ trên đều có nghĩa: Di tích là dấu vết hoặc di vật của con người và những giai đoạn lịch sử đã qua còn hiện hữu đến tận ngày nay thì được gọi là di tích. Pháp lệnh số 14 - LCT/HĐNN của Hội đồng Nhà nước, nước CHXHCN Việt Nam ban hành ngày 31/3/1984 về bảo vệ và sử dụng DT LSVH và danh lam thắng cảnh quy định rõ: “DT LSVH là những công trình xây dựng, địa điểm, đồ vật, tài liệu và tác phẩm có giá trị lịch sử, khoa học, nghệ thuật cũng như có giá trị văn hóa khác hoặc có liên quan đến những sự kiện lịch sử, quá trình phát triển văn hóa, xã hội”. Luật Di sản văn hóa do Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam ban hành năm 2001, tại điều 4 quy định: “DTLSVH là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học” [37, tr.

Như vậy, đã có nhiều khái niệm về DT LSVH nhưng các khái niệm đều chỉ ra rằng: DT LSVH là những không gian vật chất cụ thể, khách quan, trong đó có chứa đựng các giá trị điển hình của lịch sử, do tập thể hoặc cá nhân sáng tạo ra trong lịch sử để lại. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, đối chiếu với cơ sở lý thuyết về quản lý di sản có thể xác định DT LSVH là đối tượng quản lý cần bàn tới, đối tượng này có những đặc điểm, tính chất khác biệt với các đối tượng quản lý khác. * Quản lý di tích lịch sử - văn hóa Từ các khái niệm về Quản lý và DT LSVH có thể khái quát và đưa ra một khái niệm về quản lý di tích lịch sử văn hóa như sau: Quản lý DT LSVH 15 là sự định hướng, tạo điều kiện tổ chức điều hành việc bảo vệ, giữ gìn các DT LSVH, làm cho các giá trị của các di tích lịch sử văn hóa được phát huy theo chiều hướng tích cực. Vì DT LSVH là một bộ phận quan trọng, cấu thành nên hệ thống di sản văn hóa, nên việc quản lý DT LSVH cũng cần tiến hành theo nội dung quản lý nhà nước về di sản văn hóa được qui định tại điều 54 của Luật Di sản Văn hóa do Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam ban hành năm 2001.

Các nội dung quản lý nhà nước về di sản văn hóa sẽ được áp dụng như các tiêu chí để khảo cứu thực trạng công tác quản lý di tích ở huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. * Quản lý nhà nước về văn hóa Theo tác giả Lê Thị Hoài Thương trong cuốn Giáo trình Quản lý văn hóa nghệ thuật thì Quản lý nhà nước về văn hóa được hiểu theo các nội dung sau: - Xây dựng và thực thi hệ thống pháp luật nhằm quản lý thống nhất các hoạt động văn hóa như: Văn hóa nghệ thuật (Âm nhạc, Hội họa, Văn học, Sân khấu, Điện ảnh, xiếc,…); Văn hóa thông tin đại chúng (Báo chí, Phát thanh, Truyền hình, băng đĩa, Internet…); Văn hóa xã hội (Lễ hội, Thủ công mỹ nghệ, phong tục, tập quán, công viên, quán rượu…); Các công trình văn hóa (Thư viện, Bảo tàng, Tượng đài, DT LSVH, câu lạc bộ, nhà văn hóa…). - Ban hành và thực thi hệ thống các chính sách về văn hóa, điều đó được thể hiện qua việc thể chế hóa các quan điểm, giải pháp giải quyết các vấn đề phát sinh trong hoạt động văn hóa. - Tiến hành đầu tư tài chính cho văn hóa là đầu tư cho phát triển, được thể hiện qua một số khía cạnh: Mức độ đầu tư; mô hình đầu tư; nguồn đầu tư [55, tr.

Cơ sở pháp lý của công tác quản lý Di tích lịch sử văn hóa Trải qua chiều dài lịch sử với các triều đại phong kiến, ý thức giữ gìn, bảo quản, kiểm kê và tu bổ di tích đã được cả chính quyền trung ương và toàn xã hội chú ý. Trong các bộ sử ký, các sách địa chí đều có các ghi chép về di tích như: đình, đền, chùa, quán, miếu, thành quách. và các nhân vật lịch sử. Bộ Luật Hồng Đức ban hành dưới triều vua Lê Thánh Tông đã có những điều khoản quy định việc xử phạt những người lấy cắp, phá huỷ tượng Phật và chuông đồng cổ.