mở đầu, phần một: ước mơ và hoài bão, phần hai: gian lao và lý tưởng, phần ba: cương trung và khí phách và chương kết thúc. Trong toàn bộ công trình, tác giả trình bày một cách đầy đủ và sâu sắc về thân thế và sự nghiệp của Nguyễn Trãi nhằm khắc hoạ lại hình tượng Nguyễn 14 Trãi là một vị anh hùng dân tộc vĩ đại, một nhà văn hóa lỗi lạc, một danh nhân tiêu biểu, trọn đời đấu tranh cho chính nghĩa. Tuy nhiên, tác giả cũng khiêm tốn nhìn nhận: Nguyễn Trãi là một nhân vật vĩ đại, kiệt xuất ở thế kỷ XV. Do vậy một cuốn sách nhỏ của tác giả khó có thé nói hết được tat cả cái vĩ đại và kiệt xuất của Nguyễn Trãi ma mới chỉ tập trung dé cập tới những khía cạnh nồi bật nhất trong cuộc đời của ông, ngôi sao Khuê lap lánh của thé kỷ XV.
Công trình Nguyễn Trãi đánh giặc cứu nước, Nxb. Quân đội nhân dân, năm 1973, của tác giả Nguyễn Lương Bích. Dé góp phan tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Trãi, tác giả Nguyễn Lương Bích đã dựa vào những tác phâm văn thơ của ông và một số tài liệu hiện có để hoàn thành cuốn sách Nguyễn Trãi đánh giặc cứu nước. Toàn bộ nội dung của cuốn sách đã trình bày đầy đủ, chỉ tiết và có hệ thống về sự nghiệp đánh giặc, cứu nước và những hoạt động của Nguyễn Trãi trong 15 năm, từ sau khi đánh thắng quân Minh tới ngày ông mat; về hành trình Nguyễn Trãi "nếm mặt nằm gai" tìm đường cứu nước và tham gia vào cuộc khởi nghĩa Lam Sơn nhằm góp công sức, tài năng và trí tuệ của mình dé đánh đuôi giặc Minh xâm lược, giành lại độc lập tự do cho dân tộc, hạnh phúc và bình yên cho nhân dân.
Thông qua toàn bộ công trình, hình tượng Nguyễn Trãi một vị anh hùng dân tộc kiệt xuất đã được khắc hoạ một cách sinh động, chân thực và đậm nét nhưng đồng thời người đọc cũng không khỏi bùi ngùi, đồng cảm với một cuộc đời nhiều gian nan và bi dat của ông. Ngoài ra nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Trãi còn có các công trình: Nguyén Trãi thơ và đời, Nxb. Văn hoc, năm 2016, do nhóm Tri thức Việt tuyển chọn. Công trình Nguyễn Trãi anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, Nxb.
Hồ Chí Minh, năm 2017, của tác giả Nguyễn Minh Tường. Công trình Nguyễn Trãi cuộc đời và tác phẩm, Nxb. Văn học, năm 2018, của tác giả Lại Văn Hùng, Đoàn Ánh Dương. Công trình Kẻ chuyện danh nhân Việt Nam, Nxb.
Văn học, năm 2019, 15 của tác gia Nguyễn Phương Bao An. Các công trình này đều đã tập trung trình bày về cuộc đời, thân thế, sự nghiệp của Nguyễn Trãi, trong đó, tập trung làm noi bật tai năng, đức độ của Nguyễn Trãi thông qua toàn bộ cuộc đời của ông. Dé từ đó các tác giả đều có chung một quan điểm là khang định Nguyễn Trãi là một vị anh hùng lớn lao của dân tộc. Cuộc đời ông tuy gặp nhiều chông gai và bi kịch, nhưng ông vẫn vượt lên trên những khó khăn và thử thách đó dé khang định khí phách va tài năng của minh, dé góp công góp sức cho công cuộc đánh đuôi ngoại xâm và xây dựng đât nước.
Tóm lại, các công trình nghiên cứu liên quan đến điều kiện lịch sử, đặc điểm xã hội góp phần hình thành giá trị nhân văn trong tư tưởng của Nguyễn Trãi, cũng như các công trình tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Trãi đều tập trung trình bày chỉ ra sự chuyền biến xã hội Việt Nam thế kỷ XIV — XV, cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược và yêu cầu củng cố, xây dựng, phát triển đất nước Đại Việt thời Lê sơ đã tác động, ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự hình thành và phát triển giá trị nhân văn trong tư tưởng của Nguyễn Trãi. Chi dé thứ ba, đó là các công trình tổng hợp, nghiên cứu liên quan đến tư tưởng và những đánh giá, nhận định về tư tưởng của Nguyễn Trãi trong tiễn trình phát triển của lịch sử Việt Nam. Về chủ đề này nôi bật có các công trình sau đây: Công trình Úc trai tập, tập thượng gồm ba quyền: quyền 1, 2, 3 do Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa, Sài Gòn, xuất bản năm 1971. Trong đó, quyền 1: Ức Trai thi tập gồm 109 bài thơ chữ Hán, đã thể hiện giá trị nhân văn trong tư tưởng của ông như tình yêu thương con người, tam lòng lo cho dân cho nước, tư tưởng dé cao vai trò và vị trí của quần chúng nhân dân trong đời sông xã hội.
Quyên 2: Phu lục Nguyễn Phi Khanh thi văn gồm 80 bai thơ đã cho chúng ta thấy Nguyễn Trãi có một người cha học vẫn uyên bác, học rộng 16 hiểu cao, hết long lo cho dân cho nước. Quyền 3: Uc Trai di tập văn loại, gồm 32 bài. Đó là những bài chiếu biểu gửi vua Minh và các tướng giặc nhà Minh. Trong những bài chiếu này đã thê hiện rõ tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước thương dân của ông.
Tiếp theo là Uc Trai tập, tập hạ, gồm quyên 4, 5, 6, do Phủ Quốc vụ khanh đặc trách văn hóa, Sài Gòn, xuất bản năm 1971. Trong đó, quyền 4: Quân trung từ mệnh tập, bao gồm các tập thư từ gửi cho các tướng giặc nhà Minh, qua đó thể hiện rõ tư tưởng nhân nghĩa, khoan dung của Nguyễn Trãi. Quyên 5: Su trạng (Các việc được ghi chép lại) đã cho chúng ta thấy Nguyễn Trãi là một vi quân su tai năng, đức độ mà Lê Lợi tin tưởng dé cùng ban việc nước. Nguyễn Trãi đã đốc lòng, dốc sức cùng với Lê Lợi và nhân dân quyết tâm đánh đuổi giặc Minh xâm lược giành lại độc lập cho dân tộc, sự bình yên cho nhân dân.
Quyên 6: Uc Trai di tập (Dư địa chí), xoay quanh việc khái quát lịch sử xã hội Đại Việt. Đây là bộ sách được khảo cứu và ghi chép khá đầy đủ tư tưởng của Nguyễn Trãi trong đó có giá trị nhân văn trong tư tưởng của ông. Cũng liên quan đến chủ dé này còn có tác phẩm Nguyễn Trãi toàn tập, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 1976.
Tác phẩm này gồm các phần: phần giới thiệu đã khẳng định Việt Nam là một đất nước sản sinh ra nhiều anh hùng hào kiệt như: Lý Thường Kiệt, Tran Hung Đạo, Lê Lợi, Nguyễn Trãi và nhiều nhân vật kiệt xuất khác. Trong đó Nguyễn Trãi là vị anh hùng cứu quốc, sự nghiệp của ông không chỉ được ghi trong chính sử mà ông còn dé lại nhiều tác phẩm nói lên tư tưởng của ông về các mặt triết học, quân sự, chính trị và nhiều thơ văn hết sức quý báu. Tiếp theo là phần tiểu sử Nguyễn Trãi, công trình đã giới thiệu cho người đọc thấy Nguyễn Trãi là một con người có tắm lòng yêu nước thương dân nồng nàn, luôn sống một cuộc đời thanh cao, giản di dé lo cho dân cho nước. Phần tiếp theo là những tác phẩm của Nguyễn Trãi, trong đó bố sung thêm các tư liệu mới được tìm thấy.
Phần cuối cùng là phần chú thích các 17 tác phâm của Nguyễn Trãi. Thông qua công trình này, người doc đã có thé tìm hiểu một cách sâu sắc và khá day đủ về tư tưởng của Nguyễn Trãi ở nhiều lĩnh vực khác nhau như triệt học, chính tri, đạo đức, quân sự và tho văn. Liên quan đên nội dung tư tưởng và đánh giá về giá trị nhân văn trong tư tưởng của Nguyễn Trãi, còn có các công trình tiêu biểu như sau: Công trình Kỷ niệm 600 năm sinh của Nguyễn Trãi, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 1982.
Năm 1980, nhân dịp kỷ niệm 600 năm sinh của Nguyễn Trãi, tô chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc Unesco đã công nhận ông là danh nhân văn hóa thế giới và đứng ra tổ chức lễ kỷ niệm một cách trang trọng ở Việt Nam và nhiều nước khác. Với tư cách là nhà văn hóa lớn, ông đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển văn học và tư tưởng của Việt Nam. Đề kỷ niệm 600 năm sinh của Nguyễn Trãi, công trình đã tập hợp nhiều bài viết đánh giá về cuộc đời, sự nghiệp và tư tưởng của ông nhằm ghi nhận và tôn vinh những giá trị cao đẹp trong tư tưởng của Nguyễn Trãi cũng như công lao to lớn của ông đối với sự nghiệp đấu tranh chống giặc ngoại xâm và xây dựng đât nước. Công trình Kỷ yếu hội thảo khoa học về Nguyễn Trãi, Viện Khoa học xã hội xuất bản tại Thành phó H6 Chí Minh năm 1980.
Trong dịp kỷ niệm lần thứ 600 năm sinh Nguyễn Trãi, đã có rất nhiều cuộc hội nghị, hội thảo khoa học về Nguyễn Trãi được tổ chức ở Việt Nam và một số nước trên thế giới. Vì vậy đã có tới hàng trăm bai tham luận được gửi tới các hội thao và đăng trên các tạp chí khác nhau với những ý kiến rất phong phú, nhận định rất sâu sắc nhằm góp phần quan trọng vào việc tìm hiểu và đánh giá công lao, sự nghiệp to lớn của Nguyễn Trãi. Cuốn Kỷ yếu hội thảo khoa học về Nguyễn Trãi đã tập hợp rat nhiều bài viết có chất lượng tốt của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu. có uy tín trong cả nước nhìn nhận, đánh giá vê công lao to lớn và tâm lòng nhân văn 18 cao ca của ông.
Thông qua cuốn kỷ yếu này, người doc được tim hiểu về giá tri nhân văn trong tư tưởng của Nguyễn Trãi với nhiều cách tiếp cận khác nhau, với những nhận định, đánh gia rất sâu sắc, nhưng tựu chung lại, các tác gia đều đánh giá cao công lao to lớn của Nguyễn Trãi với một tam lòng tri ân và thành kính đôi với một nhà tư tưởng lớn của dân tộc. Bên cạnh đó, đánh giá về sự nghiệp và giá trị tư tưởng của Nguyễn Trãi còn có những công trình sau: Công trình Nguyễn Trãi khí phách và tỉnh hoa của dân tộc, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 1980. Công trình Nguyễn Trãi: cuộc đời và sự nghiệp của Trần Huy Liệu, Nxb.
Văn hóa - Thông tin, Hà Nội, năm 2000. Công trình Trên đường tìm hiểu sự nghiệp thơ văn Nguyễn Trãi, Nxb. Văn học, Hà Nội, năm 1980. Công trình Lich sử te tưởng Việt Nam gồm 7 tập của Nguyễn Đăng Thục, Nxb.
Thành phố Hồ Chí Minh, tái bản năm 1991. Công trình Lich sử tu tưởng Việt Nam do Nguyễn Tài Thư chủ biên, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 1993. Công trình 7 tuéng Nguyễn Trãi trong tiễn trình lịch sử Việt Nam của Võ Xuân Đàn, Nxb.