Chương 1. Lý luận về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng và pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng Chương 2. Thực trạng pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng ở Việt Nam Chương 3. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng ở Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 PHẦN TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Những kết quả nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài Luận án Xác định giá trị doanh nghiệp, tái cơ cấu các TCTD và xác định giá trị doanh nghiệp trong quá trình tái cơ cấu là những nội dung quen thuộc trong lĩnh vực kinh tế, tài chính - ngân hàng của mỗi quốc gia. Đồng thời, từ vị trí, vai trò của hệ thống các TCTD đối với nền kinh tế, việc điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp trong quá trình tái cơ cấu các TCTD cũng được đặc biệt chú trọng. Bởi vậy, các công trình nghiên cứu dưới góc độ kinh tế và góc độ pháp lý về những nội dung này tương đối phong phú. Mỗi công trình thể hiện những kết quả nghiên cứu khác nhau, tuỳ thuộc vào phạm vi và mục đích nghiên cứu của mỗi tác giả.
Kết quả nghiên cứu lý luận về xác định giá trị doanh nghiệp và pháp luật xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu các tổ chức tín dụng Thông qua những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã công bố có phạm vi nghiên cứu đề cập tới những vấn đề lý luận về pháp luật xác định giá trị doanh nghiệp trong hoạt động tái cơ cấu tổ chức tín dụng, có thể thấy những kết quả nghiên cứu đã được thể hiện như sau: 1. Những kết quả nghiên cứu lý luận về giá trị doanh nghiệp nói chung, giá trị tổ chức tín dụng nói riêng và xác định giá trị doanh nghiệp Thứ nhất, về khái niệm giá trị doanh nghiệp Một số công trình nghiên cứu có đưa ra khái niệm về giá trị doanh nghiệp, có thể kể tới các công trình sau: - Cuốn sách “Đánh giá giá trị doanh nghiệp: Khi chuyển quyền sở hữu, thanh lý, nhượng bán, giải thể, cổ phần hoá” của tác giả Đỗ Văn Thận (1995)1. - Cuốn sách “Nguyên lý chung định giá tài sản và giá trị doanh nghiệp” của tác giả Nguyễn Minh Hoàng (2006)2. - Luận án “Hoàn thiện công tác định giá doanh nghiệp ở Việt Nam” của tác giả Trần Văn Dũng (2006)3.
1 Đỗ Văn Thận (1995), Đánh giá giá trị doanh nghiệp: Khi chuyển quyền sở hữu, thanh lý, nhượng bán, giải thể, cổ phần hoá, Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh. 2 Nguyễn Minh Hoàng (2006), Nguyên lý chung định giá tài sản và giá trị doanh nghiệp, Nxb. Thống kê, Hà Nội.
3 Trần Văn Dũng (2006), Hoàn thiện công tác định giá doanh nghiệp ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ, Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Những công trình nghiên cứu trên đây gần như có sự thống nhất trong việc quan niệm về thuật ngữ “giá trị doanh nghiệp”. Theo đó, giá trị doanh nghiệp là sự biểu hiện bằng tiền về các khoản thu nhập mà doanh nghiệp mang lại cho nhà đầu tư trong quá trình kinh doanh. Trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp được coi là một loại hàng hoá, do đó, mỗi doanh nghiệp sẽ có một giá trị khác nhau tuỳ thuộc vào quy mô hoạt động, cơ cấu tài sản, khả năng hoạt động, khả năng tạo ra lợi nhuận.
Khái niệm này được xây dựng dựa trên những đặc trưng cơ bản của doanh nghiệp, gồm: (i) Doanh nghiệp khác với những tài sản thông thường, bởi nó là một thực thể kinh tế luôn vận động, bởi vậy, giá trị doanh nghiệp được nhìn nhận trong trạng thái “động”. (ii) Giá trị doanh nghiệp được cấu thành bởi các yếu tố hữu hình và vô hình. (iii) Giá trị doanh nghiệp phụ thuộc trực tiếp vào ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh hoạt động của doanh nghiệp. (iv) Giá trị doanh nghiệp phụ thuộc vào khả năng mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư – chủ sở hữu doanh nghiệp trong tương lai.
Một vài nhà nghiên cứu bổ sung thêm góc nhìn khác về giá trị doanh nghiệp như: - Tác giả Nguyễn Hồ Phi Hà trong hai cuốn sách chuyên khảo với tên gọi “Thẩm định giá trị doanh nghiệp phục vụ mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp”4 và “Thẩm định giá trị doanh nghiệp nhỏ và vừa” (2018)5 cho rằng, giá trị doanh nghiệp là tổng giá trị cổ phần mà doanh nghiệp có được đối với công ty cổ phần. - Tác giả Phạm Thị Hồng Nhung trong công trình nghiên cứu “Các vấn đề pháp lý về định giá doanh nghiệp” (2017) cho rằng, “Giá trị doanh nghiệp ở thời điểm mới thành lập được hiểu là giá trị tổng tài sản mà doanh nghiệp đang quản lý6”. Thứ hai, về khái niệm xác định giá trị doanh nghiệp Mỗi công trình nghiên cứu khác nhau có cách gọi tên hoạt động này khác nhau như: - Tác giả Trần Văn Dũng trong Luận án “Hoàn thiện công tác định giá doanh nghiệp ở Việt Nam” (2006)7; tác giả Nguyễn Minh Hoàng trong cuốn sách “Nguyên 4 Nguyễn Hồ Phi Hà (2018), Thẩm định giá trị doanh nghiệp phục vụ mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp, Nxb. Tài chính, Hà Nội.
5 Nguyễn Hồ Phi Hà (2018), Thẩm định giá trị doanh nghiệp nhỏ và vừa, Nxb. Tài chính, Hà Nội. 6 Phạm Thị Hồng Nhung (2017), Các vấn đề pháp lý về định giá doanh nghiệp, Kỷ yếu Hội thảo khoa học cấp trường: Xác định giá trị doanh nghiệp, Học viện Tài chính. 7 Trần Văn Dũng (2006), Hoàn thiện công tác định giá doanh nghiệp ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ, Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 lý chung định giá tài sản và giá trị doanh nghiệp” của tác giả Nguyễn Minh Hoàng (2006) hay tác giả Aswath Damodaran trong tập sách chuyên khảo “Investment Valuation”8 xuất bản năm 2000 sử dụng thuật ngữ “định giá doanh nghiệp”. - Tác giả Nguyễn Hồ Phi Hà trong cuốn sách “Thẩm định giá trị doanh nghiệp phục vụ mua, bán, sáp nhập doanh nghiệp” và tác giả Hay Sinh trong cuốn sách “Phương pháp chi phí vốn – Phương pháp giá trị hiện tại có điều chỉnh trong thẩm định giá trị doanh nghiệp” (2015)9 sử dụng thuật ngữ “thẩm định giá trị doanh nghiệp”. Ngoài ra, phổ biến trong các công trình nghiên cứu của các tác giả khác có liên quan là thuật ngữ “xác định giá trị doanh nghiệp”. Dù mang những tên gọi khác nhau, từ đó dẫn đến nội hàm khái niệm có phần khác biệt, nhưng các công trình nghiên cứu nêu trên đều đồng nhất trong việc xác định một số đặc trưng của hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp, bao gồm: (i) Về bản chất, xác định giá trị doanh nghiệp là việc ước tính về giá trị của các quyền sở hữu tài sản cụ thể bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích đã được xác định rõ ràng.
Hay nói cách khác, giá trị của một doanh nghiệp được “định” với một số giả thuyết chủ quan. (ii) Về cách thức thực hiện, xác định giá trị doanh nghiệp là một hoạt động vô cùng phức tạp, bởi vậy, xác định giá trị doanh nghiệp là một nghệ thuật chứ không phải nội dung khoa học mang tính chính xác. Tuy nhiên, các kết luận này đều chưa cho thấy hoặc không thừa nhận sự chuẩn hoá trong việc xác định giá trị doanh nghiệp. Bởi lẽ, khi đã tồn tại các Tiêu chuẩn thẩm định giá quốc tế ở phạm vi thế giới hay các quy định về xác định giá trị doanh nghiệp ở phạm vi trong nước, hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp cần phải dựa trên những cơ sở pháp lý với sự khách quan và khoa học.
Giả thuyết chủ quan dù có tồn tại trong việc ước tính giá trị các tài sản của doanh nghiệp nhưng cũng phải tuân theo những trình tự, thủ tục, nguyên tắc nhất định để tính toán được giá trị doanh nghiệp. Ngoài ra, một số nhà nghiên cứu như Trần Văn Dũng (2006) còn cho rằng, giá trị doanh nghiệp được ước tính bằng tiền, theo giá cả thị trường; tác giả Nguyễn Minh Hoàng (2006) nhấn mạnh về kết quả của việc xác định giá trị doanh nghiệp 8 Aswath Damodaran (2000), Investment Valuation, Mc Kinsey & Company. Inc 9 Hay Sinh (chủ biên) (2015), Phương pháp chi phí vốn - Phương pháp giá trị hiện tại có điều chỉnh trong thẩm định giá trị doanh nghiệp, Nxb. Thành phố Hồ Chí Minh, TP.
Hồ Chí Minh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 được thể hiện qua các khoản thu nhập mà doanh nghiệp có thể tạo ra cho nhà đầu tư, hay tác giả Nguyễn Hồ Phi Hà (2018) bổ sung thêm tiêu chí mục đích khác nhau sẽ ảnh hưởng lớn đến quá trình cũng như kết quả của hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp. Đối với công trình nghiên cứu nước ngoài, nhóm tác giả Mike Young, Peter Sullivan, Ali Nokhasteh & William Holt trong bài nghiên cứu “All roads lead to Rome: An Integrated Approach to Valuation Models” (1999)10 chỉ ra sự khác biệt giữa định giá doanh nghiệp và định giá giá trị cổ phần – vốn là hoạt động nhằm xác định vị trí của công ty cổ phần trên thị trường chứng khoán. Thứ ba, về nguyên tắc xác định giá trị doanh nghiệp Đa phần các công trình nghiên cứu không đưa ra hệ thống nguyên tắc làm cơ sở cho việc xác định giá trị doanh nghiệp.
Tác giả Nguyễn Minh Hoàng (2006) chỉ ra các nguyên tắc thẩm định giá trong nền kinh tế thị trường bao gồm: nguyên tắc sử dụng tốt nhất và hiệu quả nhất; nguyên tắc thay thế; nguyên tắc dự kiến các lợi ích trong tương lai; nguyên tắc đóng góp; nguyên tắc cung cầu. Tuy nhiên, tác giả mới chỉ dừng lại ở việc nêu ra nội dung của nguyên tắc, chưa cho thấy ý nghĩa và sự thể hiện của các nguyên tắc chi phối như thế nào đến hoạt động xác định giá trị doanh nghiệp. Năm 2018, tác giả Nguyễn Hồ Phi Hà đã kế thừa và có những phân tích sâu về những nguyên tắc này trong công trình nghiên cứu của mình. Tuy nhiên, tác giả không làm rõ đây là những nguyên tắc xác định giá trị doanh nghiệp nói chung hay chỉ là nguyên tắc áp dụng cho các phương pháp xác định giá trị doanh nghiệp phục vụ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp.