Luận văn thạc sĩ giáo dục học xây dựng ebook học phần thí nghiệm thực hành phương pháp dạy học cho sinh viên sư phạm hoá học đại học tây nguyên

Khám phá luận văn thạc sĩ giáo dục học về ebook thí nghiệm thực hành dạy học cho sinh viên sư phạm hóa học tại Đại học Tây Nguyên.

• Tác giả: Đinh Thị Xuân Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Lê Trọng Tín
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học
• Đề tài: Xây Dựng E-Book Học Phần Thí Nghiệm Thực Hành Phương Pháp Dạy Học Cho Sinh Viên Sư Phạm Hóa Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Ứng dụng CNTT trong dạy học tích cực
• 1.2.1. Phương pháp dạy học tích cực và vai trò của phương tiện dạy học
• 1.2.2. Vai trò của CNTT trong việc nâng cao tính tích cực của học sinh
• 1.2.3. Dạy học với phương tiện điện tử (E-learning)
• 1.2.4. Chương trình học liệu mở
• 1.2.5. Một số phần mềm hỗ trợ thiết kế E-Book định dạng CHM
• 1.3. Sự cần thiết của tự học
• 1.3.1. Khái niệm tự học
• 1.3.2. Các hình thức của tự học
• 1.3.3. Cách hướng dẫn SV tự học
• 1.3.4. Cách tự học của SV
• 1.3.5. Tự học qua E–book và lợi ích
• 1.4. Thí nghiệm trong dạy học hoá học
• 1.4.1. Vai trò của thí nghiệm trong dạy học hóa học
• 1.4.2. Phân loại thí nghiệm hóa học ở trường phổ thông
• 1.4.2.1. Thí nghiệm biểu diễn của giáo viên
• 1.4.2.2. Thí nghiệm của học sinh
• 1.4.3. Thí nghiệm thực hành phương pháp dạy học hoá học
• 1.5. Thực trạng giảng dạy học phần “Thí nghiệm thực hành phương pháp dạy học hoá học” ở trường Đại học Tây Nguyên
• 1.5.1. Mục đích điều tra
• 1.5.2. Đối tượng điều tra
• 1.5.3. Nội dung điều tra
• 1.5.4. Tiến hành điều tra
• 1.5.5. Kết quả điều tra
• 1.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG E-BOOK HỌC PHẦN THÍ NGHIỆM THỰC HÀNH PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM HÓA HỌC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
• 2.1. Đặc điểm của trường Đại học Tây Nguyên
• 2.2. Tổng quan về học phần “Thí nghiệm thực hành phương pháp dạy học hoá học”cho sinh viên sư phạm hóa học trường Đại học Tây Nguyên
• 2.2.1. Giới thiệu học phần
• 2.2.2. Mục đích yêu cầu của học phần “Thí nghiệm thực hành PPDHH”
• 2.2.3. Quy định đối với SV trong học phần “Thí nghiệm thực hành PPDHHH”
• 2.2.4. Các bước tiến hành một buổi thực hành thí nghiệm
• 2.2.5. Quy trình rèn luyện kỹ năng biểu diễn thí nghiệm
• 2.2.6. Viết tường trình cho các bài thực hành thí nghiệm
• 2.3. Định hướng thiết kế E-Book “Thí nghiệm thực hành PPDHHH” cho SV sư phạm hoá học trường Đại học Tây Nguyên
• 2.3.1. Ý tưởng thiết kế E-Book
• 2.3.2. Nguyên tắc thiết kế E-Book
• 2.3.3. Quy trình thiết kế E-Book
• 2.4. Cấu trúc và giao diện E – Book
• 2.4.1. Cấu trúc E-Book
• 2.4.2. Giao diện E-Book
• 2.5. Nội dung E – book
• 2.5.1. Trang “Giới thiệu E-Book học phần Thí nghiệm thực hành PPDHHH”
• 2.5.2. Trang “Hướng dẫn sử dụng E-Book”
• 2.5.3. Trang “Kỹ thuật sử dụng dụng cụ và hoá chất trong phòng thí nghiệm”
• 2.5.4. Trang “Kỹ thuật an toàn trong thí nghiệm hoá học”
• 2.5.5. Trang “Phương pháp tiến hành thí nghiệm trong chương trình hoá học lớp 10 THPT”
• 2.5.6. Trang “Tư liệu về thí nghiệm hoá học”
• 2.6. Sử dụng E – Book
• 2.6.1. Sử dụng E-Book trước khi thực hành thí nghiệm
• 2.6.2. Sử dụng E – Book trong khi thực hành thí nghiệm
• 2.7. Tiêu chí đánh giá E-Book
• 2.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.2.1. Xác định tính khả thi
• 3.2.2. Xác định tính hiệu quả
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3.1. Thực nghiệm sư phạm lần 1 (đối với học phần “Thí nghiệm thực hành PPDHHH”)
• 3.3.2. Thực nghiệm sư phạm lần 2 (đối với học phần “Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm”)
• 3.3.3. Thực nghiệm sư phạm lần 3 (đối với đợt TTSP)
• 3.4. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.5. Tiến hành thực nghiệm
• 3.5.1. Tham khảo ý kiến đánh giá của giảng viên và SV về E-Book
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm lần 1
• 3.6.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm lần 2
• 3.6.3. Kết quả thực nghiệm sư phạm lần 3
• 3.6.4. Nhận xét của giảng viên về E−Book
• 3.6.5. Nhận xét của sinh viên về E−Book
• 3.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Ebook giáo dục

Ebook giáo dục đã trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình học tập hiện đại. Đặc biệt, trong lĩnh vực giáo dục hóa học, Ebook thí nghiệm hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sinh viên sư phạm. Việc xây dựng Ebook không chỉ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn tạo điều kiện cho việc tự học và rèn luyện kỹ năng giảng dạy. Theo nghiên cứu, Ebook có thể cung cấp thông tin phong phú và đa dạng, từ lý thuyết đến thực hành, giúp sinh viên nắm vững kiến thức cần thiết cho việc giảng dạy sau này. Như tác giả Đinh Thị Xuân Thảo đã chỉ ra, việc sử dụng Ebook trong giảng dạy không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn giúp sinh viên phát triển kỹ năng tự học hiệu quả.

1.1. Lợi ích của Ebook trong giáo dục

Sử dụng Ebook trong giáo dục mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đầu tiên, Ebook giúp sinh viên dễ dàng truy cập tài liệu học tập mọi lúc, mọi nơi. Điều này đặc biệt quan trọng đối với sinh viên sư phạm hóa học, nơi mà việc thực hành thí nghiệm là rất cần thiết. Thứ hai, Ebook có thể tích hợp nhiều hình thức truyền tải thông tin như video, hình ảnh và âm thanh, giúp sinh viên dễ dàng tiếp thu kiến thức. Cuối cùng, việc sử dụng Ebook cũng giúp giảm tải khối lượng tài liệu in ấn, góp phần bảo vệ môi trường. Như vậy, Ebook không chỉ là một công cụ học tập mà còn là một phương tiện hỗ trợ giảng dạy hiệu quả.

II. Phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Trong bối cảnh hiện nay, việc áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học, đặc biệt là thông qua Ebook, đã trở thành xu hướng tất yếu. Ebook thí nghiệm hóa học không chỉ cung cấp lý thuyết mà còn hướng dẫn sinh viên thực hành các thí nghiệm một cách chi tiết. Theo nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực giúp sinh viên phát triển kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Điều này rất cần thiết trong lĩnh vực giáo dục hóa học, nơi mà việc thực hành thí nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành kiến thức.

2.1. Vai trò của thí nghiệm trong dạy học hóa học

Thí nghiệm là một phần không thể thiếu trong chương trình dạy học hóa học. Nó không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng thực hành. Ebook cung cấp hướng dẫn chi tiết về các thí nghiệm, giúp sinh viên nắm vững quy trình và kỹ thuật thực hiện. Theo tác giả, việc thực hành thí nghiệm không chỉ giúp sinh viên củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp. Điều này rất quan trọng trong môi trường giáo dục hiện đại, nơi mà khả năng hợp tác và giao tiếp là rất cần thiết.

III. Đánh giá hiệu quả của Ebook trong giảng dạy

Đánh giá hiệu quả của Ebook trong giảng dạy là một vấn đề quan trọng. Nghiên cứu cho thấy, sinh viên sử dụng Ebook có kết quả học tập tốt hơn so với những sinh viên không sử dụng. Điều này cho thấy rằng Ebook không chỉ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn nâng cao khả năng tự học. Hơn nữa, việc sử dụng Ebook cũng giúp giảng viên tiết kiệm thời gian trong việc chuẩn bị tài liệu giảng dạy. Theo ý kiến của nhiều giảng viên, Ebook giúp họ dễ dàng cập nhật thông tin mới và cung cấp cho sinh viên những tài liệu học tập phong phú.

3.1. Phản hồi từ sinh viên và giảng viên

Phản hồi từ sinh viên và giảng viên về Ebook là rất tích cực. Nhiều sinh viên cho biết rằng Ebook giúp họ dễ dàng hơn trong việc tự học và ôn tập kiến thức. Họ cũng đánh giá cao tính tiện lợi và khả năng truy cập thông tin nhanh chóng của Ebook. Giảng viên cũng nhận thấy rằng việc sử dụng Ebook giúp họ tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả giảng dạy. Như vậy, Ebook không chỉ là một công cụ hỗ trợ học tập mà còn là một phương tiện giúp nâng cao chất lượng giáo dục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục và áp dụng quy chế đào tạo theo học chế tín chỉ, yêu cầu tự học của người học được nâng cao rõ rệt với tiêu chuẩn 1 tín chỉ tương đương 30 tiết tự học ở nhà. Đối với sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học tại Đại học Tây Nguyên, phần lớn người học là đồng bào dân tộc thiểu số hoặc có điều kiện kinh tế khó khăn, điểm tuyển sinh đầu vào còn hạn chế trong khi cơ sở vật chất phòng thí nghiệm còn thiếu thốn hơn 40% so với quy chuẩn chung. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao năng lực sư phạm, rèn luyện kỹ năng thực hành thí nghiệm cho sinh viên trong điều kiện thời lượng lên lớp bị cắt giảm.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Đinh Thị Xuân Thảo, thực hiện năm 2011 dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Lê Trọng Tín tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: thiết kế và ứng dụng sách điện tử hỗ trợ tự học cho học phần Thí nghiệm thực hành phương pháp dạy học Hóa học. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong chương trình Hóa học lớp 10 trung học phổ thông với dung lượng 2 đơn vị học trình.

Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi giúp giảm 35% thời gian giảng giải lý thuyết thao tác của giảng viên trên lớp, nâng tỷ lệ thời gian rèn luyện kỹ năng biểu diễn thực hành cho sinh viên từ 45% lên trên 75%. Đây là giải pháp đổi mới phương pháp giảng dạy mang tính đột phá, mở ra hướng tiếp cận học liệu số chi phí thấp nhưng đạt hiệu quả đào tạo cao cho khu vực Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học hiện đại, kết hợp chặt chẽ giữa thuyết kiến tạo và phương pháp dạy học tích cực nhằm chuyển đổi từ mô hình truyền thụ một chiều sang phương thức "lấy người học làm trung tâm". Bản chất của quá trình này là giúp sinh viên biến quá trình được đào tạo thành tự đào tạo thông qua hệ thống học liệu số.

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng mô hình giáo dục điện tử E-learning và phong trào Học liệu mở toàn cầu (OpenCourseWare do Viện Công nghệ Massachusetts khởi xướng năm 2002 và Chương trình Học liệu mở Việt Nam VOCW chính thức vận hành từ ngày 12 tháng 12 năm 2007). Nghiên cứu chuẩn hóa 4 khái niệm cốt lõi:

• Sách điện tử đa phương tiện: Kịch bản dạy học được số hóa hoàn chỉnh dưới định dạng siêu văn bản nén (Compiled HTML - CHM), tích hợp hình ảnh, hoạt cảnh và video clip trực quan.
• Tự học có hướng dẫn: Quy trình người học chủ động lĩnh hội kiến thức với sự định hướng gián tiếp qua hệ thống tài liệu và tiêu chí đánh giá chuẩn.
• Thí nghiệm biểu diễn sư phạm: Phương tiện trực quan chủ yếu đòi hỏi giáo viên phải đảm bảo tuyệt đối tính an toàn, thành công và tính thẩm mỹ khoa học.
• Kỹ thuật thí nghiệm lượng nhỏ: Giải pháp tiết kiệm hóa chất và phòng chống độc hại trong phòng thí nghiệm trường học.

Hệ thống pháp lý của nghiên cứu bám sát Chỉ thị số 58-CT/TW ngày 07/10/2000 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và Quyết định số 81/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ hiện đại hóa giáo dục giai đoạn 2001-2005.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm phong phú kết hợp với việc kế thừa hơn 150 thí nghiệm chuẩn mực từ các giáo trình chuyên ngành kinh điển. Tác giả tiến hành khảo sát thực trạng giảng dạy tại Đại học Tây Nguyên và thử nghiệm công cụ số hóa tài liệu qua các phần mềm AM-Word2CHM, SnagIt và Windows Live Movie Maker.

Về quy mô mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên với cỡ mẫu gồm 90 sinh viên năm thứ 3 ngành Sư phạm Hóa học Đại học Tây Nguyên. Số sinh viên này được chia đều thành 2 nhóm tương đương về trình độ học lực ban đầu: nhóm thực nghiệm gồm 45 sinh viên được học tập kết hợp sử dụng E-Book và nhóm đối chứng gồm 45 sinh viên học theo phương pháp truyền thống.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm định t-Student và vẽ đường tần suất lũy tích) là nhằm kiểm soát sai số ngẫu nhiên, chứng minh sự khác biệt về kết quả học tập giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê với mức ý nghĩa alpha dưới 0.05. Tiến trình nghiên cứu được triển khai liên tục qua 3 giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2011, bao gồm 3 đợt thực nghiệm sư phạm độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm sư phạm qua 3 vòng kiểm chứng nghiêm ngặt đã ghi nhận những phát hiện nổi bật với các minh chứng định lượng rõ ràng:

Thứ nhất, kỹ năng biểu diễn thí nghiệm của sinh viên được nâng cao vượt bậc. Điểm kiểm tra thực hành phần Hóa học lớp 10 của nhóm thực nghiệm đạt trung bình 8.15 điểm, cao hơn 1.23 điểm so với nhóm đối chứng (đạt 6.92 điểm). Tỷ lệ đạt loại Khá và Giỏi ở nhóm sử dụng E-Book đạt 84.4%, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 51.1% (chênh lệch tới 33.3%).

Thứ hai, năng lực rèn luyện nghiệp vụ và tập giảng được cải thiện toàn diện. Trong đợt thực nghiệm lần 2, điểm tập giảng của nhóm thực nghiệm đạt giá trị trung bình 8.28 điểm với tỷ lệ sinh viên đạt loại Giỏi là 37.8%, cao hơn gấp đôi so với nhóm đối chứng chỉ có 17.8% sinh viên đạt loại Giỏi. Độ lệch chuẩn của nhóm thực nghiệm ở mức 0.72, thấp hơn nhóm đối chứng (0.94), chứng minh sự đồng đều trong tiếp thu kỹ năng.

Thứ ba, hiệu quả thực tế trong đợt thực tập sư phạm tại các trường trung học phổ thông đạt mức rất cao. Đánh giá giờ dạy thực tế của sinh viên nhóm thực nghiệm đạt điểm trung bình 8.42 điểm, tỷ lệ xếp loại Giỏi và Xuất sắc đạt 88.9%, cao hơn 26.7% so với nhóm đối chứng (chỉ đạt 62.2%).

Thứ tư, khảo sát định tính cho thấy 100% giảng viên chuyên ngành đánh giá E-Book có tính khoa học, cấu trúc hợp lý và tính khả thi rất cao; trên 96% sinh viên khẳng định tài liệu giúp tiết kiệm hơn 50% thời gian chuẩn bị bài và giúp họ tự tin xử lý sự cố hóa chất khi đứng lớp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự bứt phá kết quả học tập của nhóm thực nghiệm là nhờ cấu trúc mục lục cây thư mục của định dạng CHM, giúp người học dễ dàng tra cứu hình ảnh 3D của dụng cụ, quy trình pha chế nồng độ và các đoạn phim minh họa phản ứng nguy hiểm trước giờ lên lớp. Sinh viên hình thành được kỹ năng thao tác chuẩn xác trong tư duy trước khi tiếp xúc với hóa chất thật.

Khi dữ liệu điểm số được biểu diễn qua đồ thị đường lũy tích, đường biểu diễn của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về bên phải và phía dưới so với nhóm đối chứng. Điều này chứng minh rằng ở mọi mức điểm, tỷ lệ sinh viên nhóm thực nghiệm đạt điểm cao luôn vượt trội một cách vững chắc.

Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học của nhóm tác giả Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh công bố năm 2000, đồng thời khẳng định nguyên lý "Học đi đôi với hành". Việc trang bị học liệu điện tử đã giải quyết triệt để rào cản tâm lý e ngại thí nghiệm độc hại, biến các giờ thực hành thành môi trường rèn luyện nghiệp vụ sư phạm chất lượng cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả của sách điện tử trong đào tạo giáo viên hóa học, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Hoàn thiện và nâng cấp kho học liệu số: Ban chủ nhiệm Khoa Sư phạm và nhóm tác giả cần mở rộng số hóa toàn bộ chương trình Hóa học lớp 11 và lớp 12, bổ sung tối thiểu 60 video clip thí nghiệm có độ phân giải cao và hoàn thành nghiệm thu trước tháng 12 năm 2012.
• Tích hợp bắt buộc E-Book vào đề cương chi tiết môn học: Phòng Đào tạo trường Đại học Tây Nguyên ban hành quy chế yêu cầu 100% sinh viên sư phạm ngành Hóa phải tự nghiên cứu trên E-Book tối thiểu 30 giờ và hoàn thành bài tường trình điện tử trước khi vào phòng thực hành, áp dụng từ học kỳ 1 năm học 2012-2013.
• Tổ chức tập huấn kỹ năng chuyển đổi số cho giảng viên: Nhà trường phối hợp cùng Trung tâm Công nghệ Thông tin tổ chức 02 đợt bồi dưỡng chuyên sâu hàng năm về kỹ thuật xử lý đa phương tiện bằng phần mềm AM-Word2CHM, SnagIt và Movie Maker cho khoảng 50 cán bộ giảng dạy khối tự nhiên.
• Đầu tư cơ sở hạ tầng mạng nội bộ và thiết bị phòng lab: Ban Giám hiệu nhà trường phê duyệt ngân sách lắp đặt 02 máy chủ nội bộ kết nối mạng LAN theo mô hình VOCW, trang bị thêm 15 máy tính chuyên dụng tại phòng thí nghiệm Hóa học nhằm giảm 60% chi phí truy cập internet cho sinh viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học và Sư phạm Khoa học Tự nhiên: Tài liệu cung cấp cẩm nang chi tiết về 157 kỹ thuật thao tác thí nghiệm, quy tắc an toàn phòng lab và phương pháp tổ chức bài giảng thực hành khi chuẩn bị cho kỳ thực tập sư phạm.
• Giảng viên bộ môn Phương pháp dạy học Hóa học: Cung cấp khung chương trình chuẩn, tiêu chí đánh giá kỹ năng biểu diễn thí nghiệm và mô hình tổ chức dạy học theo học chế tín chỉ đạt chuẩn chất lượng.
• Giáo viên Hóa học tại các trường Trung học Phổ thông: Giúp tra cứu nhanh các phương án thí nghiệm cải tiến, kỹ thuật sử dụng hóa chất thay thế đơn giản, tiết kiệm và an toàn trong điều kiện phòng thí nghiệm nhà trường còn hạn chế.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên gia phát triển học liệu số: Tham khảo quy trình thiết kế sách điện tử định dạng CHM dung lượng nhẹ, chi phí sản xuất thấp để ứng dụng nhân rộng cho các môn học thực nghiệm khác.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao nghiên cứu lại chọn định dạng CHM thay vì định dạng PDF hay trang web trực tuyến? Định dạng CHM có dung lượng siêu nhẹ (chỉ vài chục Megabyte), tích hợp sẵn mục lục cây thư mục và chạy trực tiếp trên hệ điều hành Windows mà không cần cài đặt thêm phần mềm chuyên dụng. Sinh viên có thể học tập ngoại tuyến mọi lúc mọi nơi mà không tốn chi phí kết nối mạng internet.

• Sách điện tử trong luận văn giải quyết khó khăn gì cho sinh viên vùng Tây Nguyên? Tài liệu giải quyết đồng thời hai khó khăn lớn: thiếu thốn trang thiết bị hóa chất thực tế và năng lực tự học của sinh viên người dân tộc thiểu số còn hạn chế. Qua hệ thống phim tư liệu và hình ảnh màu trực quan, sinh viên nắm vững bản chất hiện tượng trước khi làm thực hành.

• Việc sử dụng E-Book có làm giảm bớt vai trò của giảng viên trên lớp không? Hoàn toàn không. Sách điện tử chỉ thay thế phần thuyết trình lý thuyết và thao tác mẫu cơ bản của người thầy, giúp giảng viên dành trọn vẹn hơn 75% thời gian trên lớp để uốn nắn kỹ năng sư phạm, rèn luyện tác phong đứng lớp và giải đáp các tình huống dạy học phức tạp cho sinh viên.

• Mô hình E-Book này có thể áp dụng cho các môn học khác ngoài Hóa học không? Quy trình thiết kế 2 giai đoạn (soạn thảo Word chuyển đổi sang HTML rồi biên dịch qua AM-Word2CHM) hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả cho các môn có tính thực hành cao như Vật lý, Sinh học, Địa lý và Kỹ thuật nông nghiệp tại các trường đại học sư phạm.

• Cơ sở pháp lý và học thuật nào khẳng định tính cấp thiết của đề tài? Đề tài bám sát Chỉ thị 58-CT/TW của Bộ Chính trị về ứng dụng công nghệ thông tin trong hiện đại hóa giáo dục, đồng thời kế thừa trực tiếp kết quả nghiên cứu khoa học cấp cơ sở mã số CS 99/02 của Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh về đổi mới phương pháp thực hành thí nghiệm.

Kết luận

• Luận văn đã thiết kế thành công sách điện tử học phần Thí nghiệm thực hành phương pháp dạy học Hóa học lớp 10 dưới định dạng CHM khoa học, sinh động và tiện dụng.
• Cung cấp giải pháp tự học hiệu quả, giúp sinh viên nâng điểm trung bình kiểm tra kỹ năng thí nghiệm từ 6.92 lên 8.15 điểm và tăng tỷ lệ loại Giỏi tập giảng lên 37.8%.
• Rút ngắn 35% thời gian hướng dẫn thao tác cơ bản trên lớp, tạo thêm không gian rèn luyện nghiệp vụ sư phạm chuyên sâu cho sinh viên.
• Khẳng định tính đúng đắn của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong đào tạo giáo viên theo học chế tín chỉ tại các vùng khó khăn.
• Lộ trình tiếp theo cần nhân rộng việc xây dựng E-Book cho toàn bộ chương trình Hóa học phổ thông trong giai đoạn 2012-2015; các trường sư phạm cần sớm áp dụng mô hình này để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực giáo dục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lịch sử vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận của đề tài nghiên cứu Chương 3: Thực trạng về việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học hoá học ở trường THPT một số tỉnh – thành phố phía nam. Chương 4: Thực trạng về các giờ thí nghiệm thực hành lý luận dạy học hoá học ở khoa Hoá Đại học Sư phạm Tp HCM. Chương 5: Xây dựng hệ thống các thí nghiệm trong phần thực hành lý luận dạy học hoá học. Chương 6: Phòng chống độc hại khi tiến hành thí nghiệm.

Chương 7: Rèn luyện các kỹ năng dạy học cho SV trong các buổi thực hành lý luận dạy học hoá học. Chương 8: Kết luận. Công trình nghiên cứu góp phần thay đổi cách thức làm việc của phòng thí nghiệm, giúp SV rèn luyện tốt kỹ năng biểu diễn thí nghiệm và các kỹ năng sư phạm khác trong các buổi thực hành. SV sẽ vững vàng hơn khi đi TTSP.

Một phần kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở cho việc ra đời giáo trình Thực hành thí nghiệm phương pháp dạy học hoá học mới. Đây là một công trình nghiên cứu khoa học có giá trị cả về lý luận và thực tiễn trong công tác đào tạo SV sư phạm. Giáo trình “THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HOÁ HỌC” của các tác giả Trịnh Văn Biều (chủ biên) – Trang Thị Lân – Vũ Thị Thơ – Trần Thị Vân, trường Đại học sư phạm Tp HCM năm 2001. Tài liệu gồm 6 chương cung cấp một số kiến thức cơ bản về: – Kỹ thuật sử dụng dụng cụ, hoá chất trong phòng thí nghiệm.

– Thí nghiệm và sử dụng thí nghiệm trong dạy học hoá học. – Các kỹ năng dạy học chủ yếu trong thực hành phương pháp DHHH. – Phòng chống độc hại khi tiến hành thí nghiệm. Tài liệu bao gồm 98 thí nghiệm trong đó có một số thí nghiệm mới và thí nghiệm cải tiến, thí nghiệm lượng nhỏ.

Các thí nghiệm được trình bày theo chương trình của từng lớp 10, 11, 12 giúp cho SV dễ dàng tham khảo và chuẩn bị cho bài thực hành. Ở mỗi thí nghiệm đều có hướng dẫn chi tiết, tỉ mỉ và đặc biệt là những điều cần lưu ý và kinh nghiệm để thí nghiệm thành công. Tuy nhiên tài liệu vẫn còn thiếu nội dung về dụng cụ và hoá chất của từng thí nghiệm. Tài liệu “HƯỚNG DẪN THÍ NGHIỆM HOÁ HỌC LỚP 10, 11, 12” của tác giả Trần Quốc Đắc, NXB Giáo dục.

Ba cuốn tài liệu hướng dẫn thí nghiệm hoá học lớp 10, 11, 12 lần lượt được xuất bản năm 2007, 2008, 2009 ngay sau khi bộ sách giáo khoa mới được phát hành. Các tài liệu được tác giả biên soạn phù hợp với chương trình sách giáo khoa mới. Đây là các tài liệu được tác giả biên soạn tỉ mỉ và công phu, ở một số thí nghiệm tác giả còn giới thiệu những phương án thực hiện khác nhau để GV có thể tự chọn cho phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu dạy học ở mỗi trường. Tài liệu “THÍ NGHIỆM THỰC HÀNH PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HOÁ HỌC” của Nguyễn Cương (chủ biên) – Nguyễn Xuân Trường – Nguyễn Thị Sửu – Đặng Thị Oanh – Nguyễn Mai Dung – Hoàng Văn Côi – Trần Trung Ninh – Nguyễn Đức Dũng, Đại học Sư phạm Hà Nội năm 2008.

Đây chính là giáo trình PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HOÁ HỌC – TẬP III của Khoa Hoá học– Trường Đại học Sư phạm Hà Nội do một tập thể biên soạn tương đối phù hợp với chương trình sách giáo khoa mới, các phần được trình bày 10 theo kiểu module có mục tiêu, nội dung, câu hỏi và bài tập.