Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI NHÓM TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI NHÓM TỘI XÂM PHẠM SỞ HỮU CÓ TÍNH CHẤT CHIẾM ĐOẠT 1. Khái niệm định tội danh Nếu như trong tố tụng hình sự, hoạt động định tội danh được hiểu là việc xác định một tội phạm và truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội, theo đó các cơ quan tiến hành tố tụng phải thực hiện nhiều hoạt động tố tụng theo trình tự, thủ tục được pháp luật tố tụng hình sự quy định thì trong khoa học luật hình sự, định tội danh là một trong những giai đoạn cơ bản, một nội dung quan trọng của quá trình áp dụng pháp luật hình sự và là một trong những biện pháp đưa các quy phạm pháp luật hình sự vào cuộc sống. Để có nhận thức đúng đắn về hoạt động định tội danh, ta cần làm rõ khái niệm định tội danh.
Như ta đã biết, hiện nay có rất nhiều cách hiểu khác nhau xung quanh khái niệm định tội danh, cụ thể là: 1) Theo Từ điển Luật học (Nhà xuất bản Từ điển bách khoa) thì định tội danh được hiểu là để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội thì phải định tội được theo tội danh mà luật hình sự quy định. Cơ sở của việc định tội phải dựa vào các dấu hiệu cấu thành tội phạm. Viện kiểm sát khi quyết định truy tố bị can ra trước Tòa án xét xử phải xác định cụ thể tội danh trong bản cáo trạng theo điều luật hình sự quy định. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau khi kết thúc thủ tục tố tụng tại phiên tòa và nghị án, Tòa án (Hội đồng xét xử) quyết định cuối cùng về tội danh (định tội) và hình phạt áp dụng (lượng hình).PGS Lê Cảm và GVC Trịnh Quốc Toản cho rằng: Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính lôgic, đồng thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành bằng cách trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để đối chiếu, so sánh và kiểm tra nhằm xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng do luật hình sự quy định [7, tr.
3) Theo quan điểm của TS. Dương Tuyết Miên: Định tội danh được hiểu là hoạt động thực tiễn của các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và một số cơ quan khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật để xác định một người có phạm tội hay không, nếu phạm tội thì đó là tội gì, theo điều luật nào của Bộ luật hình sự hay nói cách khác đây là quá trình xác định tên tội cho hành vi nguy hiểm đã thực hiện [15, tr. Lê Văn Đệ, thì trong lý luận cũng như trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, định tội danh được hiểu dưới hai nghĩa: Với ý nghĩa thứ nhất, định tội danh là một quá trình lôgic nhất định, là hoạt động của cán bộ có thẩm quyền trong việc xác nhận sự phù hợp giữa trường hợp phạm tội cụ thể đang xem xét với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm được quy định trong một quy phạm pháp luật thuộc phần các tội phạm Bộ luật hình sự. Với ý nghĩa thứ hai, định tội danh là sự đánh giá về mặt pháp lý đối với hành vi nguy hiểm cho xã hội đó xảy ra trong thực 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tế mà cán bộ có thẩm quyền đang xem xét nhằm xác định hành vi đó thỏa mãn những dấu hiệu của cấu thành tội phạm được quy định tại điều, khoản nào của Bộ luật hình sự [12, tr.
5) Định tội danh là việc xác định và ghi nhận về mặt pháp lý sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi phạm tội cụ thể đã được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm được pháp luật hình sự quy định - Đó là quan điểm của TS. Võ Khánh Vinh. Đoàn Tấn Minh quan niệm: Định tội danh là thuật ngữ dùng để chỉ hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng có thẩm quyền trong tố tụng hình sự nhằm đối chiếu sự phù hợp giữa các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm với các dấu hiệu pháp lý của cấu thành tội phạm được mô tả (quy định) trong luật hình sự để giải quyết vụ án hình sự bằng việc ra kết luận bằng văn bản áp dụng pháp luật [16, tr. Những quan điểm nêu trên đã đề cập tương đối đầy đủ nội hàm của định tội danh.
Tuy nhiên ở từng quan điểm thì chưa bao gồm hết các nội dung và đôi chỗ chưa phản ánh được bản chất của định tội danh. Xuất phát từ bản chất của hoạt động định tội danh, chúng tôi đưa khái niệm sau đây về định tội: Định tội danh là một khâu quan trọng trong quá trình áp dụng quy phạm pháp luật hình sự, là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự, cũng như pháp luật tố tụng hình sự, được tiến hành bằng cách trên cơ sở các chứng cứ, tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để đối chiếu, so sánh và kiểm tra nhằm xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng do luật hình sự quy định. Từ khái niệm này có thể khẳng định rằng mục đích của định tội danh là nhằm đạt được sự thật khách quan - đưa ra sự đánh giá chính xác tội phạm 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về mặt pháp lý hình sự, làm tiền đề cho việc cá thể hóa và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật. Các đặc điểm cơ bản của việc định tội danh a- Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính lôgic, thật vậy, nhận thức đúng nội dung các quy định của Bộ luật hình sự trong phần chung cũng như từng tội phạm cụ thể ở phần các tội phạm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với định tội danh.
Việc tuân thủ đầy đủ các quy định của Bộ luật hình sự trong khi định tội danh là điều bắt buộc đồng thời là để thực hiện chính sách hình sự của nhà nước ta trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tuy nhiên, cũng cần phải thấy rằng, pháp luật không thể phản ánh được hết tất cả các mặt của đời sống xã hội vốn rất sinh động và phong phú mà chỉ ghi nhận những nét khái quát, phổ biến đặc trưng của thực tế để từ đó áp dụng cho các trường hợp cụ thể trong cuộc sống. Tính chất khái quát và phổ biến của quy phạm pháp luật và yêu cầu phải áp dụng nó một cách cụ thể là hai mặt của một sự thống nhất biện chứng, đòi hỏi phải có sự nhận thức và phán ánh chính xác, theo kịp và đáp ứng được nhu cầu cuộc sống của hoạt động lập pháp và vai trò quan trọng của các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử trong hoạt động áp dụng pháp luật. Về nguyên tắc, chỉ khi sự đối chiếu giữa các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm với các dấu hiệu pháp lý của cấu thành tội phạm được xác định là tương ứng và phù hợp với nhau thì mới có thể kết luận được chính xác tội phạm đã xảy ra (là tội gì) và người phạm tội (đã phạm vào tội gì) đồng thời buộc họ chịu trách nhiệm về hành vi phạm tội mà họ đã thực hiện.
Việc đối chiếu giữa các dấu hiệu thực tế của cấu thành tội phạm với các dấu hiệu pháp lý của cấu thành tội phạm cũng có thể dẫn đến hướng kết luận là không có tội phạm xảy ra hoặc người là đối tượng kết luận không phạm vào tội đang cần được xác định nếu kết quả đối chiếu tương ứng là không có sự phù hợp [16, tr. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở đó, đưa ra sự đánh giá nhất định về mặt pháp lý hình sự đối với một hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã xảy ra trong thực tế khách quan. b- Định tội danh là một hình thức hoạt động thực tiễn pháp lý của các cơ quan tư pháp hình sự Trước hết, về mặt pháp lý, hoạt động định tội danh bao giờ cũng là hoạt động tố tụng hình sự. Tức là các hoạt động này được quy định trong Bộ luật tố tụng hình sự và gắn liền với việc áp dụng pháp luật tố tụng hình sự- đây là một hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt, là một hoạt động, một quá trình cá biệt hóa những quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể, mang tính tổ chức quyền lực do Nhà nước thông qua những thiết chế của nó thực hiện.
Áp dụng pháp luật xuất hiện trong những trường hợp khi quyền và nghĩa vụ pháp lý của các chủ thể pháp luật không mặc nhiên phát sinh hoặc không mặc nhiên được thừa nhận nếu không có sự can thiệp của Nhà nước với tư cách là một tổ chức quyền lực công. "Pháp luật tố tụng hình sự quy định rõ cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có những quyền hạn, trách nhiệm để giải quyết vụ án hình sự và trên cơ sở đó những cơ quan, người có thẩm quyền này tiến hành việc định tội danh để giải quyết vụ án hình sự" [16, tr. Trong quá trình thực hiện các hoạt động tố tụng, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án phải xác định được tất cả các tình tiết cần thiết của vụ án phù hợp với hiện thực khách quan, tức là phải xem xét hành vi phạm tội trên tất cả các mặt của các yếu tố cấu thành tội phạm trong một tổng thể có mối quan hệ biện chứng với nhau, không tách rời.