Khóa luận tốt nghiệp đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và kết quả điều trị u buồng trứng ở lứa tuổi mãn kinh bằng phẫu thuật tại bệnh viện phụ sản hà nội năm 2021

Khóa luận phân tích đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả điều trị u buồng trứng ở phụ nữ mãn kinh tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2021.

• Tác giả: Trần Thị Thuý Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Văn Du
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Y đa khoa
• Đề tài: Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Và Kết Quả Điều Trị U Buồng Trứng Ở Lứa Tuổi Mãn Kinh Bằng Phẫu Thuật Tại Bệnh Viện Phụ Sản Hà Nội Năm 2021
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu, sinh lý buồng trứng
• 1.1.1. Giải phẫu buồng trứng
• 1.1.1.1. Vị trí, hình thể, kích thước buồng trứng
• 1.1.1.2. Các phương tiện cố định buồng trứng
• 1.1.1.3. Liên quan của buồng trứng
• 1.1.1.4. Mạch máu và thần kinh buồng trứng
• 1.1.2. Đặc điểm cấu tạo của buồng trứng
• 1.1.2.1. Lớp biểu mô mầm
• 1.1.2.2. Vùng vỏ
• 1.1.2.3. Vùng tủy
• 1.1.3. Sinh lý buồng trứng
• 1.2. Phân loại u buồng trứng
• 1.2.1. Nang cơ năng
• 1.2.1.1. Nang bọc noãn
• 1.2.1.2. Nang hoàng tuyến
• 1.2.1.3. Nang hoàng thể
• 1.2.2. Khối u thực thể
• 1.2.2.1. U của tế bào biểu mô buồng trứng
• 1.2.2.2. Các u xuất phát từ tế bào mầm
• 1.2.2.3. Các u tế bào đệm dây sinh dục
• 1.2.2.4. Các u di căn đến buồng trứng
• 1.3. Triệu chứng lâm sàng
• 1.3.1. Cơ năng
• 1.3.2. Triệu chứng thực thể
• 1.4. Đặc điểm cận lâm sàng
• 1.4.1. Siêu âm
• 1.4.2. CA-125
• 1.4.3. Chụp cộng hưởng từ
• 1.4.4. Nội soi ổ bụng
• 1.4.5. Chẩn đoán mô bệnh học
• 1.5. Phân loại giai đoạn lâm sàng theo FIGO
• 1.6. Các phương pháp điều trị khối u buồng trứng
• 1.6.1. Phẫu thuật mở bụng
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.2.3. Công cụ thu thập số liệu
• 2.2.4. Các biến số nghiên cứu
• 2.2.5. Các tiêu chuẩn có liên quan đến nghiên cứu
• 2.2.6. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.2.7. Đạo đức nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi
• 3.1.2. Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp
• 3.1.3. Phân bố bệnh nhân theo nơi ở
• 3.2. Tiền sử sản khoa
• 3.3. Tiền sử u buồng trứng
• 3.4. Tiền sử vết mổ cũ ổ bụng
• 3.5. Đặc điểm lâm sàng của u buồng trứng
• 3.5.1. Hoàn cảnh phát hiện u
• 3.5.2. Triệu chứng thực thể
• 3.5.3. Biến chứng của u buồng trứng
• 3.6. Đặc điểm cận lâm sàng của u buồng trứng
• 3.6.1. Đặc điểm trên siêu âm
• 3.6.2. Kết quả giải phẫu bệnh
• 3.7. Kết quả phẫu thuật
• 3.7.1. Thời điểm phẫu thuật
• 3.7.2. Loại hình phẫu thuật
• 3.7.3. Phương pháp xử trí khi mổ
• 3.7.4. Thời gian phẫu thuật
• 3.7.5. Tai biến trong mổ và biến chứng sau mổ
• 3.7.6. Thời gian nằm viện sau mổ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Trị U Buồng Trứng Ở Phụ Nữ Mãn Kinh

U buồng trứng (UBT) là một trong những khối u phổ biến ở phụ nữ, đặc biệt là trong độ tuổi mãn kinh. Tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, việc điều trị UBT ở phụ nữ mãn kinh đã trở thành một chủ đề quan trọng trong y học. Theo nghiên cứu, tỷ lệ UBT ác tính ở nhóm tuổi này cao hơn so với các nhóm tuổi khác. Việc hiểu rõ về đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân là rất cần thiết để đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của U Buồng Trứng Ở Phụ Nữ Mãn Kinh

U buồng trứng ở phụ nữ mãn kinh thường có triệu chứng không rõ ràng. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện qua thăm khám định kỳ. Triệu chứng có thể bao gồm đau bụng, cảm giác bụng to lên, hoặc ra máu âm đạo bất thường. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này có thể giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Chẩn Đoán Sớm U Buồng Trứng

Chẩn đoán sớm UBT là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ biến chứng. Các phương pháp chẩn đoán như siêu âm, xét nghiệm CA-125 và chụp cộng hưởng từ giúp phát hiện bệnh kịp thời. Theo nghiên cứu, độ nhạy của siêu âm trong chẩn đoán UBT có thể lên tới 96%.

II. Thách Thức Trong Điều Trị U Buồng Trứng Ở Phụ Nữ Mãn Kinh

Điều trị UBT ở phụ nữ mãn kinh gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của các loại u và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. UBT có thể là lành tính hoặc ác tính, và việc phân loại chính xác là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Nhiều bệnh nhân có tiền sử bệnh lý khác, làm phức tạp thêm quá trình điều trị.

2.1. Các Loại U Buồng Trứng Thường Gặp Ở Phụ Nữ Mãn Kinh

U buồng trứng có thể được phân loại thành u lành tính và u ác tính. U lành tính thường không gây nguy hiểm, trong khi u ác tính có thể đe dọa tính mạng. Việc phân loại này cần dựa trên các yếu tố như kích thước, hình dạng và các triệu chứng lâm sàng.

2.2. Tình Trạng Sức Khỏe Của Bệnh Nhân Ảnh Hưởng Đến Điều Trị

Nhiều bệnh nhân mãn kinh có các bệnh lý nền như tiểu đường, huyết áp cao, làm cho việc phẫu thuật và điều trị trở nên khó khăn hơn. Cần có sự đánh giá toàn diện về sức khỏe của bệnh nhân trước khi quyết định phương pháp điều trị.

III. Phương Pháp Điều Trị U Buồng Trứng Hiệu Quả Tại Bệnh Viện Phụ Sản Hà Nội

Bệnh viện Phụ sản Hà Nội áp dụng nhiều phương pháp điều trị khác nhau cho UBT, bao gồm phẫu thuật và hóa trị. Phẫu thuật là phương pháp chính để loại bỏ khối u, trong khi hóa trị thường được sử dụng cho các trường hợp u ác tính. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào loại u và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

3.1. Phẫu Thuật Điều Trị U Buồng Trứng

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính cho UBT. Tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, phẫu thuật có thể được thực hiện qua phương pháp mở bụng hoặc nội soi. Phẫu thuật nội soi thường ít xâm lấn hơn và giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn.

3.2. Hóa Trị Trong Điều Trị U Ác Tính

Hóa trị được chỉ định cho các trường hợp UBT ác tính. Phương pháp này giúp tiêu diệt tế bào ung thư và ngăn ngừa sự phát triển của khối u. Tuy nhiên, hóa trị cũng có thể gây ra nhiều tác dụng phụ, cần được theo dõi chặt chẽ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Điều Trị U Buồng Trứng Tại Bệnh Viện Phụ Sản Hà Nội

Nghiên cứu tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội cho thấy tỷ lệ thành công trong điều trị UBT ở phụ nữ mãn kinh khá cao. Các bệnh nhân được phẫu thuật có thời gian hồi phục nhanh và ít biến chứng. Kết quả này cho thấy sự quan trọng của việc chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời.

4.1. Tỷ Lệ Thành Công Trong Điều Trị U Buồng Trứng

Theo nghiên cứu, tỷ lệ thành công trong điều trị UBT ở phụ nữ mãn kinh đạt khoảng 85%. Điều này cho thấy hiệu quả của các phương pháp điều trị hiện đại và sự chăm sóc tận tình của đội ngũ y bác sĩ.

4.2. Biến Chứng Sau Phẫu Thuật

Mặc dù tỷ lệ thành công cao, nhưng vẫn có một số biến chứng có thể xảy ra sau phẫu thuật như nhiễm trùng, chảy máu hoặc tổn thương các cơ quan lân cận. Việc theo dõi và chăm sóc sau phẫu thuật là rất quan trọng để giảm thiểu các rủi ro này.

V. Kết Luận Về Điều Trị U Buồng Trứng Ở Phụ Nữ Mãn Kinh

Điều trị U buồng trứng ở phụ nữ mãn kinh là một thách thức lớn nhưng cũng mang lại nhiều cơ hội. Việc chẩn đoán sớm và áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả có thể nâng cao tỷ lệ sống sót và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Bệnh viện Phụ sản Hà Nội đã có những bước tiến đáng kể trong việc điều trị UBT, hứa hẹn mang lại nhiều hy vọng cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Điều Trị U Buồng Trứng

Tương lai của điều trị UBT sẽ tiếp tục phát triển với sự tiến bộ của công nghệ y học. Các phương pháp điều trị mới như liệu pháp miễn dịch và liệu pháp gen có thể mở ra hướng đi mới trong việc điều trị UBT.

5.2. Vai Trò Của Nghiên Cứu Trong Điều Trị U Buồng Trứng

Nghiên cứu đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện phương pháp điều trị UBT. Các nghiên cứu mới sẽ giúp phát hiện ra các yếu tố nguy cơ và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

U buồng trứng là một trong những bệnh lý khối u thực thể phổ biến nhất ở hệ sinh dục nữ, có tần suất mắc chỉ đứng sau u cơ trơn tử cung. Về mặt sinh lý, phụ nữ ở lứa tuổi mãn kinh bước vào giai đoạn buồng trứng suy giảm và ngừng hoàn toàn hoạt động chức năng, các nang noãn không còn chu kỳ phát triển hay phóng noãn, do đó các tổn thương cơ năng giảm đi rõ rệt. Tuy nhiên, nhiều y văn chỉ ra rằng nguy cơ xuất hiện khối u buồng trứng ác tính lại tăng cao ở giai đoạn này. Tác giả dẫn chứng các công trình dịch tễ học tiêu biểu: nghiên cứu của Đinh Thế Mỹ (1998) ghi nhận u buồng trứng ác tính tập trung cao nhất ở lứa tuổi 50 - 59 (chiếm trên 50%); nghiên cứu của Koonings (1989) chỉ ra nguy cơ u buồng trứng ác tính ở phụ nữ từ 60 - 69 tuổi cao gấp 12 lần nhóm 20 - 29 tuổi, với tỷ lệ ác tính chung ở lứa tuổi mãn kinh là 45%; nghiên cứu của Cao Thị Thuý Hà (2016) tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương cho thấy tỷ lệ ác tính chiếm 22,1%.

Khóa luận được thực hiện nhằm tổng hợp bức tranh lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá hiệu quả can thiệp ngoại khoa ở phụ nữ mãn kinh, từ đó rút ra các kinh nghiệm thực tiễn giúp nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm, tiên lượng bệnh và tối ưu hóa phác đồ điều trị. Tác giả xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân u buồng trứng ở lứa tuổi mãn kinh được phẫu thuật tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2021.
2. Nhận xét kết quả điều trị u buồng trứng ở lứa tuổi mãn kinh bằng phẫu thuật tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2021.

Đối tượng nghiên cứu bao gồm toàn bộ bệnh nhân mãn kinh được chẩn đoán xác định u buồng trứng và điều trị phẫu thuật tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Không gian nghiên cứu diễn ra tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội (tập trung tại Phòng Kế hoạch Tổng hợp, Khoa Phụ - Ngoại A5 và Khoa Ung bướu). Về mặt thời gian, đề tài được triển khai từ tháng 11/2021 đến tháng 5/2022; giai đoạn thu thập dữ liệu diễn ra từ tháng 3/2022 đến tháng 4/2022; mốc thời gian hồi cứu hồ sơ bệnh án tính từ ngày 01/01/2021 đến ngày 31/12/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên các kiến thức kinh điển về giải phẫu, mô học và sinh lý buồng trứng, kết hợp phân loại khối u buồng trứng theo hệ thống danh pháp quốc tế. Về giải phẫu và cấu tạo mô học, buồng trứng bình thường có kích thước 3,5 x 2 x 1 cm, gồm lớp biểu mô mầm, vùng vỏ chứa mô đệm tế bào thoi cùng các nang noãn (ở tuổi mãn kinh lớp vỏ teo mỏng), và vùng tủy chứa mô liên kết xơ, mạng lưới mạch máu, thần kinh cùng tế bào rốn bài tiết androgen. Hệ thống dây chằng cố định gồm mạc treo buồng trứng, dây chằng tử cung - buồng trứng, dây chằng thắt lưng - buồng trứng và dây chằng vòi - buồng trứng; cấp máu bắt nguồn từ động mạch buồng trứng và động mạch tử cung.

Về sinh lý và tiêu chuẩn mãn kinh, mãn kinh tự nhiên được định nghĩa là tình trạng vô kinh liên tục từ 12 tháng trở lên sau kỳ kinh nguyệt cuối cùng mà không do nguyên nhân bệnh lý. Trường hợp nghi ngờ hoặc đã cắt tử cung trước đó đòi hỏi xét nghiệm nội tiết tố với nồng độ FSH $\ge 40$ mIU/ml và Estradiol $< 50$ pg/ml. Phân loại khối u thực thể gồm: nhóm u tế bào biểu mô (thanh dịch, nhầy, lạc nội mạc tử cung, u Brenner, tế bào sáng, tế bào chuyển tiếp), u tế bào mầm (u quái lành tính/nang bì, u tế bào mầm, choriocarcinoma), u tế bào đệm - dây sinh dục (tế bào hạt, tế bào vỏ, Sertoli-Leydig) và u di căn (u Krukenberg từ đường tiêu hóa). Hệ thống phân loại giai đoạn ung thư buồng trứng của FIGO được sử dụng làm cơ sở định lượng xâm lấn. Các công cụ cận lâm sàng chủ chốt gồm: siêu âm Doppler phụ khoa (đánh giá kích thước, âm vang, vách, nhú, tăng sinh mạch), chất chỉ điểm khối u CA-125 (ngưỡng phân định thông thường 35 U/ml), chụp cộng hưởng từ (MRI) và tiêu chuẩn vàng chẩn đoán là mô bệnh học qua nhuộm hematoxylin - eosin (HE), Periodic acid–Schiff (PAS).

Khóa luận sử dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang với phương pháp hồi cứu hồ sơ bệnh án lưu trữ. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn thể có chủ đích. Trong năm 2021, có 70 bệnh nhân đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn lựa chọn:

• Bệnh nhân trên 40 tuổi, đã mãn kinh tự nhiên.
• Được chẩn đoán xác định là u buồng trứng và được phẫu thuật tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội từ ngày 01/01/2021 đến 31/12/2021.
• Có kết quả mô bệnh học xác định u buồng trứng sau mổ.
• Hồ sơ bệnh án đầy đủ thông tin nghiên cứu.

Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm: hồ sơ thiếu thông tin; bệnh nhân từng cắt tử cung nhưng không có xét nghiệm định lượng nội tiết buồng trứng và tuyến yên để chứng minh mãn kinh; chẩn đoán sau mổ không phải u buồng trứng; bệnh nhân mắc các bệnh lý nội khoa nặng (hen phế quản, lao phổi, suy tim, bệnh van tim, Basedow nặng, đái tháo đường nặng, rối loạn đông máu).

Công cụ thu thập dữ liệu là mẫu bệnh án nghiên cứu gồm 26 biến số định tính và định lượng bám sát hai mục tiêu nghiên cứu. Dữ liệu được mã hóa, nhập bằng Microsoft Excel 2016 và xử lý bằng phần mềm thống kê IBM SPSS 20. Tác giả áp dụng các thuật toán thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình $\bar{X}$, độ lệch chuẩn $SD$, giá trị nhỏ nhất, lớn nhất) và thống kê suy luận (kiểm định Chi-bình phương của Pearson, kiểm định chính xác của Fisher, kiểm định T-Student, phân tích phương sai một chiều ANOVA) với mức ý nghĩa thống kê $p < 0,05$. Đề tài tuân thủ các nguyên tắc đạo đức y sinh học, đã được thông qua bởi Hội đồng Đạo đức của Đại học Quốc gia Hà Nội và Bệnh viện Phụ sản Hà Nội.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa các đặc điểm giải phẫu, mô học, sinh lý buồng trứng ở các thời kỳ và đặc tính thoái triển khi mãn kinh. Tác giả trình bày chi tiết cơ chế bệnh sinh của các u nang cơ năng (nang bọc noãn, nang hoàng tuyến, nang hoàng thể) và các nhóm u thực thể lành tính, giáp biên và ác tính. Chương này phân tích vai trò của các phương pháp thăm dò cận lâm sàng: siêu âm có độ nhạy từ 82 - 96% trong phát hiện u buồng trứng; xét nghiệm CA-125 có độ nhạy 73,7% và độ đặc hiệu 84,2% ở ngưỡng 35 U/ml theo Lý Thị Bạch Như, hoặc độ nhạy 68,42% và độ đặc hiệu 97,53% ở ngưỡng 60 U/ml theo Nguyễn Sào Trung; chụp cộng hưởng từ có độ nhạy 84% và độ đặc hiệu 83% theo Lê Triệu Hải (2021); và vai trò xác nhận bản chất mô học của chẩn đoán mô bệnh học.

Về phương pháp can thiệp, tác giả tóm lược lịch sử phẫu thuật mở bụng từ ca mổ đầu tiên của Ephraim McDowell năm 1809, đồng thời phân tích sự phát triển của phẫu thuật nội soi ổ bụng từ năm 1966 bởi Semm, được ứng dụng tại Việt Nam lần đầu vào năm 1993 tại Bệnh viện Phụ sản Từ Dũ và năm 1996 tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Khóa luận phân tích rõ ưu điểm của nội soi (giảm đau, phục hồi nhanh, rút ngắn ngày nằm viện, hạn chế nhiễm khuẩn) cùng các tai biến tiềm ẩn (tai biến bơm hơi, chọc kim Veress, chọc trocar, thủng ruột, tổn thương mạch máu lớn, niệu quản, bàng quang). Ngoài ra, các phương pháp bổ trợ như hóa trị liệu và xạ trị triệu chứng trong ung thư buồng trứng cũng được điểm qua. Tác giả tổng hợp các nghiên cứu tiền nhiệm trong và ngoài nước của Oǵuz Ateş (2006), Eltabbakh (2008), Nguyễn Hải Linh (2013), Cao Thị Thuý Hà (2016), và Trần Thị Len (2018).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình tổ chức nghiên cứu trên 70 bệnh nhân mãn kinh phẫu thuật u buồng trứng năm 2021 tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. Chương này văn bản hóa hệ thống 26 biến số nghiên cứu:

• Nhóm biến số đặc điểm chung: tuổi, nhóm tuổi (< 55, 55 - 64, $\ge 65$), nghề nghiệp, nơi ở, tiền sử sản khoa (số con, số lần sẩy thai), tiền sử bệnh phụ khoa, tiền sử bệnh nội khoa, tiền sử vết mổ cũ ổ bụng, tiền sử gia đình.
• Nhóm biến số lâm sàng: hoàn cảnh phát hiện u, triệu chứng cơ năng, vị trí u, kích thước u lâm sàng, độ di động u, ranh giới u, biến chứng u.
• Nhóm biến số cận lâm sàng: vị trí u trên siêu âm, kích thước u trên siêu âm, đặc điểm âm vang (trống âm, tăng âm, âm vang hỗn hợp), hình thái u (vách, nhú, thành phần đặc), nồng độ CA-125 trước mổ, kết quả giải phẫu bệnh sau mổ.
• Nhóm biến số kết quả phẫu thuật: thời điểm phẫu thuật (cấp cứu, kế hoạch), loại hình phẫu thuật (nội soi, mổ mở), phương pháp xử trí (cắt u, cắt phần phụ 1 bên, cắt 2 phần phụ, cắt tử cung + 2 phần phụ, cắt tử cung + 2 phần phụ + mạc nối lớn), độ dính u trong mổ, kích thước u sau mổ, thời gian phẫu thuật, tai biến trong mổ, biến chứng sau mổ, thời gian nằm viện sau mổ.

Chương này cũng xác định tiêu chuẩn kích thước u trên siêu âm (tính bằng trung bình cộng ba chiều: dọc, ngang, trước sau) và tiêu chuẩn đánh giá kết quả điều trị thành công (lấy bỏ hoàn toàn khối u, không có tai biến/biến chứng, xuất viện an toàn).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 công bố toàn bộ dữ liệu định lượng thu được từ 70 bệnh nhân nghiên cứu (gồm 62 ca u lành tính - 88,6% và 8 ca u ác tính - 11,4%):

• Đặc điểm chung: Tuổi trung bình toàn nhóm là 58,5 $\pm$ 6,1 tuổi (u lành tính: 58,1 $\pm$ 6,0 tuổi; u ác tính: 61,4 $\pm$ 6,1 tuổi). Nhóm tuổi 55 - 64 chiếm tỷ lệ cao nhất với 60,0% (42 ca), nhóm < 55 tuổi chiếm 22,9% (16 ca) và nhóm $\ge 65$ tuổi chiếm 17,1% (12 ca). Về nghề nghiệp, nhóm nội trợ và hưu trí chiếm 52,9% (37 ca), nông dân chiếm 22,9% (16 ca), nghề khác chiếm 10,0% (7 ca), công nhân và cán bộ viên chức đều chiếm 7,1% (mỗi nhóm 5 ca). Bệnh nhân sinh sống tại thành thị chiếm 70,0% (49 ca), nông thôn chiếm 30,0% (21 ca). Về sản khoa, phụ nữ có từ 2 con trở lên chiếm 87,2% (61 ca), có 1 con chiếm 11,4% (8 ca), chưa có con chiếm 1,4% (1 ca); tỷ lệ chưa từng sẩy thai chiếm 54,3% (38 ca). Tiền sử vết mổ cũ ổ bụng ghi nhận ở 20,0% (14 ca, gồm 11 ca có 1 vết mổ và 3 ca có $\ge 2$ vết mổ cũ). Tiền sử bệnh lý nội khoa chiếm 25,7% (18 ca, trong đó tăng huyết áp chiếm 18,5%).
• Đặc điểm lâm sàng: Hoàn cảnh phát hiện khối u chủ yếu qua khám phụ khoa định kỳ chiếm 38,6% (27 ca), xuất hiện triệu chứng đau bụng hạ vị chiếm 34,3% (24 ca), tình cờ phát hiện qua siêu âm chiếm 22,9% (16 ca) và tự sờ thấy u chiếm 4,2% (3 ca). Khám thực thể ghi nhận u một bên chiếm 91,4% (64 ca), u hai bên chiếm 8,6% (6 ca). Kích thước u trung bình trên lâm sàng là 7,0 $\pm$ 2,7 cm (nhỏ nhất 3,0 cm, lớn nhất 18,0 cm). Về độ di động, u di động dễ chiếm 85,7% (60 ca), di động hạn chế chiếm 12,9% (9 ca), u không di động chiếm 1,4% (1 ca). Ranh giới khối u rõ ràng chiếm 92,9% (65 ca). Biến chứng ghi nhận 4 trường hợp xoắn u buồng trứng (5,7%), 94,3% còn lại không có biến chứng cấp tính.
• Đặc điểm cận lâm sàng: Siêu âm ghi nhận kích thước u trung bình là 7,2 $\pm$ 2,9 cm (nhỏ nhất 3,0 cm, lớn nhất 18,8 cm); nhóm kích thước từ 5 - 10 cm chiếm đa số với 72,9% (51 ca), u > 10 cm chiếm 14,2% (10 ca), u < 5 cm chiếm 12,9% (9 ca). Về âm vang siêu âm, hình ảnh trống âm chiếm 55,7% (39 ca), âm vang hỗn hợp chiếm 28,6% (20 ca), tăng âm chiếm 15,7% (11 ca). Riêng nhóm u ác tính, hình ảnh âm vang hỗn hợp chiếm tới 62,5% (5/8 ca), sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với $p = 0,028$. Về cấu trúc hình thái, u có vách chiếm 22,9% (16 ca), thành phần đặc chiếm 22,9% (16 ca), có chồi nhú chiếm 5,7% (4 ca, toàn bộ 4 ca có nhú đều thuộc nhóm u ác tính, chiếm 50,0% nhóm ác tính). Xét nghiệm CA-125 trước mổ cho thấy: ở nhóm u lành tính có 93,6% bệnh nhân có nồng độ < 35 U/ml; ở nhóm u ác tính có 75,0% bệnh nhân có nồng độ $\ge 35$ U/ml ($p < 0,05$).
• Kết quả giải phẫu bệnh: Nhóm lành tính chiếm 88,6% (62 ca) với các typ mô học: u nang thanh dịch chiếm 51,6% (32 ca), u nang bì chiếm 24,2% (15 ca), u nang nhầy chiếm 12,9% (8 ca), u dạng lạc nội mạc tử cung chiếm 6,5% (4 ca), u tế bào vỏ lành tính chiếm 3,2% (2 ca), u tế bào hạt lành tính chiếm 1,6% (1 ca). Nhóm ác tính chiếm 11,4% (8 ca), gồm: ung thư biểu mô tuyến thanh dịch chiếm 37,5% (3 ca); u tuyến thanh dịch giáp biên ác tính, u tế bào sáng ác tính, u Brenner ác tính, u dạng nội mạc tử cung ác tính và u tế bào vỏ - hạt ác tính mỗi loại chiếm 12,5% (mỗi loại 1 ca).
• Kết quả phẫu thuật: Phẫu thuật kế hoạch chiếm 94,3% (66 ca), phẫu thuật cấp cứu chiếm 5,7% (4 ca u lành tính bị xoắn). Loại hình phẫu thuật nội soi được áp dụng cho 88,6% bệnh nhân (62 ca, gồm 98,4% nhóm u lành tính và 12,5% nhóm u ác tính); phẫu thuật mổ mở chiếm 11,4% (8 ca, gồm 1 ca u lành tính do kích thước quá lớn và 7 ca u ác tính). Không có trường hợp nào phải chuyển từ phẫu thuật nội soi sang mổ mở (0%). Về phương pháp xử trí: cắt 2 phần phụ chiếm tỷ lệ cao nhất với 82,9% (58 ca); cắt tử cung + 2 phần phụ + mạc nối lớn chiếm 8,6% (6 ca, toàn bộ thuộc nhóm u ác tính, chiếm 75,0% nhóm ác tính); cắt tử cung + 2 phần phụ chiếm 5,7% (4 ca, gồm 2 ca u ác tính và 2 ca u lành tính có bệnh lý tử cung kèm theo); cắt 1 phần phụ và bóc u mỗi loại chiếm 1,4% (mỗi loại 1 ca). Thời gian phẫu thuật trung bình toàn bộ là 48,5 $\pm$ 23,4 phút; trong đó phẫu thuật nội soi là 42,2 $\pm$ 13,3 phút, ngắn hơn có ý nghĩa thống kê so với mổ mở là 97,5 $\pm$ 27,7 phút ($p < 0,05$). Tỷ lệ tai biến trong mổ và biến chứng sau mổ là 0%. Thời gian nằm viện sau mổ trung bình là 2,6 $\pm$ 1,7 ngày (tối thiểu 1 ngày, tối đa 7 ngày), trong đó nhóm nằm viện $\le 3$ ngày chiếm 81,4% (57 ca).

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung biện luận các kết quả nghiên cứu trong mối tương quan với các công trình khoa học đã công bố:

• Tác giả khẳng định sự phù hợp về đặc điểm lứa tuổi nghiên cứu (tuổi trung bình 58,5 tuổi; nhóm u ác tính có tuổi trung bình 61,4 tuổi cao hơn nhóm lành tính 58,1 tuổi), tương đồng với nghiên cứu của Cao Thị Thuý Hà (tuổi trung bình u ác tính 60,7 tuổi so với u lành tính 59,1 tuổi), củng cố kết luận nguy cơ u buồng trứng ác tính gia tăng theo độ tuổi sau mãn kinh. Về nghề nghiệp và nơi cư trú, tỷ lệ hưu trí/nội trợ chiếm 52,9% và sống tại đô thị chiếm 70,0% phản ánh tính chất phân tuyến khám chữa bệnh tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội.
• Phân tích tiền sử sản khoa cho thấy tỷ lệ phụ nữ có từ 2 con trở lên chiếm 87,2% và chưa từng sẩy thai chiếm 54,3%. Tác giả thảo luận về cơ chế bảo vệ của thai nghén: quá trình mang thai và ức chế rụng trứng làm giảm số chu kỳ phóng noãn trong cuộc đời, từ đó giảm nguy cơ đột biến phát triển ung thư buồng trứng.
• Bàn luận về tiền sử ngoại khoa ổ bụng: có 14 bệnh nhân có vết mổ cũ ổ bụng (chiếm 20,0%), trong đó có 3 bệnh nhân có từ 2 lần mổ cũ trở lên vẫn được tiến hành phẫu thuật nội soi an toàn. Điều này khẳng định sự tiến bộ của kỹ thuật nội soi và tay nghề phẫu thuật viên, cho thấy vết mổ cũ ổ bụng không còn là chống chỉ định tuyệt đối của phẫu thuật nội soi u buồng trứng.
• Đánh giá hoàn cảnh phát hiện và triệu chứng thực thể: việc phát hiện u qua khám phụ khoa định kỳ (38,6%) và siêu âm (22,9%) chứng minh giá trị của khám sàng lọc khi u chưa có triệu chứng lâm sàng rầm rộ. Khóa luận cũng đối chiếu mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tính chất di động của khối u trên lâm sàng với độ dính trong mổ (khối u di động dễ có tỷ lệ không dính trong mổ là 91,7%; khối u di động hạn chế có tỷ lệ dính trong mổ lên tới 66,7%, $p < 0,05$).

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp các dữ liệu định lượng cụ thể về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và phẫu thuật của u buồng trứng ở phụ nữ mãn kinh. Bảng dưới đây tổng hợp các chỉ số then chốt được trích xuất từ nghiên cứu:

Nhóm chỉ số	Đặc tính / Phân loại	U lành tính ($n = 62$)	U ác tính ($n = 8$)	Chung ($N = 70$)
Độ tuổi	Tuổi trung bình ($\bar{X} \pm SD$)	$58,1 \pm 6,0$ tuổi	$61,4 \pm 6,1$ tuổi	$58,5 \pm 6,1$ tuổi
	Nhóm tuổi 55 - 64	59,7% ($n=37$)	62,5% ($n=5$)	60,0% ($n=42$)
Khám lâm sàng	Ranh giới u rõ	100% ($n=62$)	37,5% ($n=3$)	92,9% ($n=65$)
	U di động dễ	93,5% ($n=58$)	25,0% ($n=2$)	85,7% ($n=60$)
	U di động hạn chế / không di động	6,5% ($n=4$)	75,0% ($n=6$)	14,3% ($n=10$)
Siêu âm	Âm vang trống âm	61,3% ($n=38$)	12,5% ($n=1$)	55,7% ($n=39$)
	Âm vang hỗn hợp	24,2% ($n=15$)	62,5% ($n=5$)	28,6% ($n=20$)
	Xuất hiện chồi nhú	0% ($n=0$)	50,0% ($n=4$)	5,7% ($n=4$)
Xét nghiệm CA-125	Nồng độ $\ge 35$ U/ml	6,4% ($n=4$)	75,0% ($n=6$)	14,3% ($n=10$)
	Nồng độ $< 35$ U/ml	93,6% ($n=58$)	25,0% ($n=2$)	85,7% ($n=60$)
Loại hình phẫu thuật	Phẫu thuật nội soi	98,4% ($n=61$)	12,5% ($n=1$)	88,6% ($n=62$)
	Phẫu thuật mổ mở	1,6% ($n=1$)	87,5% ($n=7$)	11,4% ($n=8$)
Thời gian phẫu thuật	Thời gian trung bình ($\bar{X} \pm SD$)	Nội soi: $42,2 \pm 13,3$ phút	Mổ mở: $97,5 \pm 27,7$ phút	$48,5 \pm 23,4$ phút
Hậu phẫu	Thời gian nằm viện sau mổ	$\le 3$ ngày: 81,4%	4 - 6 ngày: 10,0%	$\ge 7$ ngày: 8,6%
	Tai biến trong mổ và biến chứng sau mổ	0%	0%	0%

Từ các kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra các giải pháp và kiến nghị thực tiễn:

• Phụ nữ trong lứa tuổi mãn kinh cần thực hiện khám phụ khoa và siêu âm định kỳ đều đặn nhằm phát hiện khối u buồng trứng ở giai đoạn sớm khi chưa xuất hiện biến chứng hoặc triệu chứng chèn ép.
• Cần phối hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng (đánh giá độ di động, ranh giới), hình ảnh học siêu âm (phát hiện âm vang hỗn hợp, vách dày, chồi nhú, thành phần đặc) và xét nghiệm định lượng CA-125 (ngưỡng 35 U/ml) để phân loại nguy cơ ác tính trước mổ, từ đó lập kế hoạch phẫu thuật phù hợp.
• Ưu tiên chỉ định phẫu thuật nội soi cắt 2 phần phụ cho các trường hợp u buồng trứng lành tính ở phụ nữ mãn kinh, kể cả những trường hợp có tiền sử vết mổ cũ ổ bụng. Đối với các trường hợp nghi ngờ ác tính, phẫu thuật mở triệt căn (cắt tử cung toàn bộ, 2 phần phụ và mạc nối lớn) là phương thức điều trị chuẩn.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc cung cấp dẫn liệu cập nhật về mô hình u buồng trứng ở phụ nữ mãn kinh tại một bệnh viện chuyên khoa tuyến cuối năm 2021. Nghiên cứu khẳng định tính khả thi, độ an toàn và hiệu quả vượt trội của phẫu thuật nội soi với thời gian mổ ngắn (42,2 phút), thời gian hồi phục nhanh (nằm viện trung bình 2,6 ngày) và tỷ lệ biến chứng đạt 0%, đồng thời xác lập mối liên hệ giữa các dấu hiệu lâm sàng, cận lâm sàng với bản chất mô học của khối u.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được thực hiện theo phương pháp hồi cứu bệnh án tại một trung tâm duy nhất là Bệnh viện Phụ sản Hà Nội trong phạm vi thời gian 1 năm (2021), do đó cỡ mẫu còn giới hạn ở 70 bệnh nhân. Nguồn số liệu phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ đầy đủ và tính chính xác của các ghi chép trong hồ sơ bệnh án lưu trữ. Nghiên cứu chưa đánh giá theo dõi dọc sau phẫu thuật về kết quả điều trị lâu dài, chất lượng cuộc sống của bệnh nhân sau mổ hoặc đáp ứng hóa trị liệu bổ trợ đối với các ca u buồng trứng ác tính.

Dựa trên phạm vi nghiên cứu, tác giả định hướng các nghiên cứu tiếp theo cần được thiết kế theo phương pháp tiến cứu, triển khai đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn và kéo dài thời gian theo dõi sau mổ. Ngoài ra, việc bổ sung các chất chỉ điểm sinh học mới như HE4 và thuật toán đánh giá nguy cơ ác tính buồng trứng ROMA kết hợp với siêu âm Doppler mạch máu sẽ giúp nâng cao hơn nữa độ nhạy và độ đặc hiệu trong chẩn đoán u buồng trứng ở phụ nữ mãn kinh.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho sinh viên y đa khoa, học viên sau đại học, bác sĩ nội trú chuyên ngành Sản phụ khoa và các phẫu thuật viên ngoại sản. Công trình cung cấp hệ thống số liệu thực chứng phục vụ các nghiên cứu so sánh về bệnh học khối u buồng trứng ở phụ nữ sau mãn kinh.

Các phần có giá trị tham khảo cao nhất trong khóa luận bao gồm:

• Bảng danh mục 26 biến số nghiên cứu lâm sàng, cận lâm sàng và phẫu thuật được chuẩn hóa có thể ứng dụng trực tiếp cho các nghiên cứu sản phụ khoa tương tự.
• Hệ thống dữ liệu mô bệnh học chi tiết phân định tỷ lệ giữa các thể u nang thanh dịch, u nang bì, u nang nhầy và các thể ung thư biểu mô tuyến thanh dịch, u tế bào sáng, u Brenner ở lứa tuổi mãn kinh.
• Các dẫn liệu đối chiếu về giá trị phân tầng nguy cơ ác tính của nồng độ CA-125 kết hợp hình thái siêu âm (chồi nhú, âm vang hỗn hợp), cùng số liệu thực tiễn chứng minh độ an toàn của phẫu thuật nội soi trên bệnh nhân có vết mổ cũ ổ bụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ u buồng trứng ác tính ở phụ nữ mãn kinh trong nghiên cứu chiếm bao nhiêu phần trăm và loại mô bệnh học nào phổ biến nhất?

Trong số 70 bệnh nhân mãn kinh phẫu thuật u buồng trứng tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2021, u ác tính chiếm tỷ lệ 11,4% (8 bệnh nhân), u lành tính chiếm 88,6% (62 bệnh nhân). Trong nhóm u ác tính, ung thư biểu mô tuyến thanh dịch là typ mô học phổ biến nhất, chiếm 37,5% (3/8 ca); các typ u tuyến thanh dịch giáp biên ác tính, u tế bào sáng ác tính, u Brenner ác tính, u dạng nội mạc tử cung ác tính và u tế bào vỏ - hạt ác tính mỗi loại chiếm 12,5% (mỗi typ 1 ca).

2. Xét nghiệm CA-125 có giá trị như thế nào trong phân biệt u buồng trứng lành tính và ác tính ở phụ nữ mãn kinh?

Khóa luận ghi nhận nồng độ CA-125 có sự khác biệt rõ rệt mang ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm ($p < 0,05$): ở nhóm u lành tính, có tới 93,6% (58/62 ca) bệnh nhân có nồng độ CA-125 dưới 35 U/ml; ngược lại ở nhóm u buồng trứng ác tính, có 75,0% (6/8 ca) bệnh nhân có nồng độ CA-125 tăng từ 35 U/ml trở lên.

3. Khối u buồng trứng ở bệnh nhân mãn kinh trong nghiên cứu chủ yếu được phát hiện qua hoàn cảnh nào?

Khối u buồng trứng được phát hiện chủ yếu thông qua thăm khám phụ khoa định kỳ, chiếm tỷ lệ cao nhất với 38,6% (27 ca); tiếp theo là phát hiện khi bệnh nhân có triệu chứng đau tức hạ vị chiếm 34,3% (24 ca); tình cờ phát hiện qua siêu âm ổ bụng chiếm 22,9% (16 ca) và tự sờ thấy khối u ở bụng chiếm tỷ lệ thấp nhất là 4,2% (3 ca).

4. Bệnh nhân có tiền sử vết mổ cũ ở bụng có thực hiện được phẫu thuật nội soi điều trị u buồng trứng không?

Nghiên cứu cho thấy tiền sử vết mổ cũ ổ bụng không phải là trở ngại đối với phẫu thuật nội soi: trong số 14 bệnh nhân có tiền sử mổ cũ ở bụng (11 ca có 1 vết mổ cũ và 3 ca có từ 2 vết mổ cũ trở lên như mổ đẻ, mổ u buồng trứng, mổ polyp đại tràng), toàn bộ đều được tiến hành phẫu thuật nội soi thành công, không có trường hợp nào phải chuyển sang mổ mở.

5. Kết quả phẫu thuật và thời gian nằm viện sau mổ của bệnh nhân được ghi nhận ra sao?

Phẫu thuật nội soi chiếm 88,6% tổng số ca với thời gian mổ trung bình là 42,2 $\pm$ 13,3 phút, ngắn hơn nhiều so với phẫu thuật mổ mở (97,5 $\pm$ 27,7 phút, $p < 0,05$). Tỷ lệ tai biến trong mổ và biến chứng sau mổ đạt 0%. Thời gian nằm viện trung bình sau mổ là 2,6 $\pm$ 1,7 ngày, trong đó 81,4% bệnh nhân chỉ cần nằm viện từ 3 ngày trở xuống.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Thuý Ngân đã khảo sát toàn diện đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả phẫu thuật của 70 bệnh nhân u buồng trứng mãn kinh tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội năm 2021. Kết quả nghiên cứu chứng minh u buồng trứng ở phụ nữ mãn kinh đa phần là u lành tính (88,6%), trong đó u nang thanh dịch chiếm ưu thế, còn u ác tính chiếm 11,4% và tập trung nhiều hơn ở độ tuổi trên 60 với các dấu hiệu điển hình như u kém di động, âm vang hỗn hợp, có chồi nhú và tăng nồng độ CA-125. Can thiệp ngoại khoa ghi nhận tỷ lệ áp dụng phẫu thuật nội soi đạt 88,6%, phương pháp xử trí chủ yếu là cắt 2 phần phụ ở nhóm lành tính và cắt tử cung cùng 2 phần phụ kèm mạc nối lớn ở nhóm ác tính. Đề tài khẳng định phẫu thuật nội soi là phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả cao với thời gian can thiệp ngắn, không xảy ra tai biến, biến chứng và giúp rút ngắn thời gian nằm viện của bệnh nhân sau mổ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Giải phẫu, sinh lý buồng trứng 1. Giải phẫu buồng trứng 1. Vị trí, hình thể, kích thước buồng trứng Buồng trứng hình hạt đậu, hơi dẹt, có 2 mặt trong và ngoài, có 2 đầu trên và dưới.

Buồng trứng nằm áp vào thành bên chậu hông bé, trong hố buồng trứng thuộc cánh sau dây chằng rộng, dưới eo trên 10 cm. Trong quá trình phẫu thuật, có thể tiếp cận buồng trứng từ điểm giữa của đường nối gai chậu trước trên và khớp mu. Các tạng trong chậu hông nữ [5] Bình thường buồng trứng nằm dọc, hơi chếch vào trong và ra trước, kích thước buồng trứng trưởng thành là 3,5 x 2 x 1 cm và cũng có thể thay đổi theo lứa tuổi. Buồng trứng bên ngoài có màu hồng nhạt, bề mặt nhẵn nhụi trước tuổi dậy thì (trước khi có kinh nguyệt), sau đó đến tuổi dậy thì do mỗi chu kỳ kinh 2 nguyệt có một nang trứng vỡ ra giải phóng một trứng, làm rách vỏ buồng trứng để lại sẹo nên bề mặt buồng trứng sần sùi dần.

Sau khi mãn kinh, không còn hiện tượng vỡ nang trứng thì bề mặt buồng trứng lại nhẵn trở lại. Các phương tiện cố định buồng trứng Buồng trứng được giữ tại chỗ trong ổ phúc mạc nhờ một hệ thống dây chằng: + Mạc treo buồng trứng: là nếp phúc mạc nối buồng trứng vào mặt sau dây chằng rộng. + Dây chằng tử cung - buồng trứng: nối sừng tử cung với cực dưới buồng trứng cùng bên. + Dây chằng thắt lưng - buồng trứng: đính buồng trứng vào thành bên chậu hông, bên trong có cuống mạch và thần kinh buồng trứng.

+ Dây chằng vòi - buồng trứng: đi từ loa vòi tới cực trên buồng trứng. Liên quan của buồng trứng * Mặt ngoài: liên quan với thành bên chậu hông bé, giới hạn bởi: - Ở trên là động mạch chậu ngoài. - Ở sau là động mạch chậu trong. - Ở dưới là một nhánh của động mạch chậu trong.

- Ở trước là nơi mà dây chằng rộng bám vào thành bên chậu hông, có dây thần kinh bịt chạy ở đáy hố nên gây đau khi viêm buồng trứng. * Mặt trong: liên quan giữa buồng trứng với các đoạn ruột: - Bên trái: liên quan với đại tràng trái - đại tràng xích ma. - Bên phải: liên quan với khối manh tràng. Mạch máu và thần kinh buồng trứng * Động mạch: buồng trứng được cấp máu từ hai nguồn động mạch: - Động mạch buồng trứng: tách ra từ động mạch chủ bụng, ở ngang mức các động mạch thận.

3 - Động mạch tử cung: tách ra các nhánh tận tiếp nối với các nhánh của động mạch buồng trứng tạo thành cung mạch máu nuôi dưỡng buồng trứng. - Tại rốn buồng trứng: động mạch buồng trứng chia ra 10 nhánh tiến sâu vào vùng tủy. - Tại vùng chuyển tiếp: các động mạch và tiểu động mạch tạo thành một đám rối, từ đó tạo ra các mạch thẳng nhỏ hơn tiến vào vùng vỏ buồng trứng, ở lớp vỏ trong của nang noãn có một mạng lưới mao mạch dày đặc. * Tĩnh mạch - Tĩnh mạch buồng trứng phải đổ về tĩnh mạch chủ dưới.

- Tĩnh mạch buồng trứng trái đổ về tĩnh mạch thận trái. * Bạch mạch Các mạch bạch huyết của buồng trứng đổ vào các hạch cạnh động mạch chậu ở ngang mức các mạch thận và tuân theo quy luật chung là: đường dẫn lưu bạch huyết của một cơ quan đi kèm theo đường dẫn lưu tĩnh mạch của cơ quan đó. * Thần kinh Thần kinh của buồng trứng tách ở đám rối liên mạc treo và đám rối thận. Đặc điểm cấu tạo của buồng trứng Trên diện cắt qua rốn buồng trứng, người ta thấy buồng trứng được chia làm hai vùng rõ rệt: vùng vỏ và vùng tủy được bao bọc xung quanh bởi lớp biểu mô mầm.

Lớp biểu mô mầm Lớp biểu mô mầm được cấu tạo bởi một lớp tế bào biểu mô hình vuông hay hình trụ liên tục với lớp phúc mạc ổ bụng ở mạc treo buồng trứng. Vùng vỏ 4 Vùng vỏ là tổ chức nằm ngay sát dưới lớp biểu mô mầm chiếm từ 1/3 đến 2/3 chiều dày của buồng trứng. Chiều dày của lớp vỏ tỷ lệ thuận với thời kỳ hoạt động sinh dục, trong giai đoạn mãn kinh lớp vỏ rất mỏng. Lớp vỏ được tạo lên bởi một mô đệm rất đặc biệt.

Mô này được cấu tạo bởi tế bào hình thoi, bên trong mô đệm này là các nang noãn ở các giai đoạn phát triển và thoái triển khác nhau. Bề mặt mô đệm dày đặc lại tạo thành lớp vỏ trắng. Vùng tủy Vùng tủy là vùng trung tâm hẹp, nằm trong cùng của buồng trứng, là đường đi của mạch và thần kinh của buồng trứng. Vùng tủy được cấu tạo bởi các liên kết xơ nằm bao quanh các mạch máu và các mạch bạch huyết của buồng trứng.

Vùng tủy còn chứa một cấu trúc như tổ chức lưới và các tế bào vùng rốn, là nơi sản sinh androgen. Sinh lý buồng trứng Buồng trứng là tuyến sinh dục nữ có hai chức năng quan trọng: - Chức năng ngoại tiết: sinh ra noãn. - Chức năng nội tiết: tiết ra hormon, dưới sự chỉ huy trực tiếp của các hormon hướng sinh dục do tuyến yên bài tiết. Hoạt động chức năng sinh dục - sinh sản nữ chịu sự điều khiển của trục nội tiết: vùng dưới đồi - tuyến yên - buồng trứng.

Rối loạn hoạt động của trục nội tiết này không chỉ gây ảnh hưởng đến hoạt động chức năng mà cả sự phát triển về hình thái - cấu tạo của các cơ quan sinh dục nữ. Phân loại u buồng trứng 1. Nang cơ năng Là hậu quả của tổn thương chức năng buồng trứng, u thường lớn nhanh nhưng mất đi sớm, chỉ tồn tại vài chu kỳ kinh và thường có vỏ mỏng, kích thước thường không quá 10cm, thường gây rối loạn kinh nguyệt [6]. * Nang bọc noãn 5 Do nang De Graff vỡ muộn, tiếp tục giải phóng estrogen, hoàng thể không được thành lập, dịch nang thường có màu vàng chanh.

* Nang hoàng tuyến Hay gặp ở người chửa trứng hay chorio, là hậu quả βhCG quá cao, u thường có ở cả hai bên buồng trứng, kích thước u to, nhiều thùy, vỏ mỏng và trong chứa nhiều lutein. * Nang hoàng thể Sinh ra từ hoàng thể, chỉ gặp trong thời kỳ thai nghén, nhất là chửa nhiều thai hoặc tiền sản giật. Nang có chứa nhiều estrogen và progesteron. Khối u thực thể Các khối u thực thể buồng trứng được phân chia theo 3 nhóm: UBT lành tính, UBT ác tính và UBT giáp biên.

* U của tế bào biểu mô buồng trứng - U thanh dịch: u trơn láng, vỏ mỏng, đơn thuỳ hoặc đa thuỳ chứa dịch trong. - U nang nhầy: bên trong chứa dịch đặc hay dịch nhầy màu vàng nhạt hoặc nâu. Thường có nhiều vách và phân thùy. - Nang lạc nội mạc tử cung và u dạng nội mạc tử cung.

- U Brenner: thường là lành tính, có dạng đặc vì chứa nhiều mô đệm và mô xơ bao quanh lớp tế bào biểu mô. - U tế bào sáng. - U tế bào chuyển tiếp. - U tế bào gai.

- U biểu mô hỗn hợp. - U không biệt hoá và u không phân loại. * Các u xuất phát từ tế bào mầm - U tế bào mầm (Dysgerminoma). - U nguyên bào sinh dục (Gonadoblastoma): xảy ra ở trường hợp có nhiễm sắc thể Y, tuyến sinh dục bất sản.

6 - Choriocarcinoma: ung thư nguyên bào nuôi nguyên phát của buồng trứng. - U tế bào mầm hỗn hợp. - U quái: không trưởng thành và trưởng thành. U quái trưởng thành lành tính là hay gặp nhất, dạng nang bì, bề mặt trơn láng, bên trong chứa tuyến bã, răng, tóc, dịch bã đậu là các mô trưởng thành có nguồn gốc bào thai.

* Các u tế bào đệm dây sinh dục: - U tế bào hạt. - U tế bào vỏ. - U tế bào Sertoli và Leydig (u hỗn hợp mô đệm – dây sinh dục). - U tế bào Sertoli.

* Các u di căn đến buồng trứng: thường do các khối u của ống tiêu hóa di căn tới, nhất là ung thư dạ dày. - U Krukenberg: di căn từ đường tiêu hóa (dạ dày hoặc đại tràng). Triệu chứng lâm sàng 1. Cơ năng - Khối u buồng trứng nhỏ thường không có triệu chứng điển hình, đa số trường hợp phát hiện qua thăm khám phụ khoa định kỳ hoặc các cuộc khám khác (khám vô sinh, khám kế hoạch,…).

- Trường hợp u lớn thường có biểu hiện: + Tức hạ vị hay bệnh nhân có cảm giác bụng to lên. + Nếu u quá to có thể gây chèn ép vào niệu quản gây ứ nước bể thận, chèn ép vào trực tràng gây táo bón. + Có thể ra máu âm đạo bất thường sau mãn kinh. - Đau bụng là triệu chứng hay gặp, tỷ lệ theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Bình An (2008) là 42,5% [7], Đỗ Thị Ngọc Lan (2013) là 30,4% [8].

7 - Nhiều trường hợp phát hiện khi u có biến chứng xoắn, vỡ: đau hạ vị dữ dội, buồn nôn và nôn, có thể có sốc do đau (da xanh tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh). Triệu chứng thực thể - Thăm âm đạo kết hợp khám bụng để xác định: + Vị trí u và số lượng u + Kích thước u + Độ di động u + Bề mặt u: nhẵn hay gồ ghề + Mật độ u + Ấn đau hay không đau + Dịch ổ bụng. - Dấu hiệu nghĩ tới u lành tính: bề mặt nhẵn, di động tốt, không có dịch ổ bụng. - Dấu hiệu nghi ngờ ác tính: bề mặt u gồ ghề lổn nhổn, di động kém, dính vào các tạng xung quanh, mật độ chắc, có dịch ổ bụng, khám thấy bụng căng, nắn bụng có dấu hiệu sóng vỗ.

Đặc điểm cận lâm sàng 1. Siêu âm Qua đường bụng, đường âm đạo hoặc kết hợp cả hai đường có thể phân biệt vị trí, số lượng, kích thước và bản chất khối u qua siêu âm, nghi ngờ ác tính có thể siêu âm Doppler mạch máu buồng trứng. • U nang thanh dịch: siêu âm cho hình ảnh trống âm, vỏ mỏng. Nếu kích thước một thùy, thành mỏng, ranh giới rõ, dịch thuần nhất.

• U nang nhầy: bờ rõ, thường nhiều thùy, trong lòng chứa dịch có trống âm kém. • U nang bì: hình ảnh âm hỗn hợp, có những vùng tăng âm, có bóng lưng, do có các mảnh sụn, răng, tóc, tổ chức nhầy. 8 • Nang lạc nội mạc tử cung: thành dày, chứa máu nên phản âm không đồng nhất. • U ác tính: có nhiều thành phần đặc hơn dịch, có vách và sùi trong hay ngoài u, có hiện tượng tăng sinh mạch máu trên siêu âm Doppler.

• Có thể có dịch ổ bụng (thường ở giai đoạn muộn). Có nhiều báo cáo về giá trị của siêu âm trong chẩn đoán u buồng trứng.