Luận văn về phẫu thuật nội soi điều trị u buồng trứng năm 2024

Luận văn phẫu thuật nội soi u buồng trứng 2024: Nghiên cứu chuyên sâu về kỹ thuật, đánh giá hiệu quả và các biến chứng tiềm ẩn. Tài liệu tham khảo hữu ích cho bác sĩ.

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y Học
• Đề tài: Luận Văn Phẫu Thuật Nội Soi U Buồng Trứng 2024
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm giải phẫu, sinh lý, mô học của buồng trứng
• 1.2. Phân loại các khối u buồng trứng
• 1.3. Chẩn đoán và điều trị u buồng trứng
• 1.4. Tiến triển và biến chứng của u buồng trứng
• 1.5. Các phương pháp điều trị
• 1.6. Phương pháp phẫu thuật nội soi u buồng trứng
• 1.7. Các tai biến, biến chứng của PTNS u buồng trứng
• 1.8. Một số nghiên cứu quốc tế và trong nước về PTNS u buồng trứng
• 1.9. Sơ lược về Trung tâm Y tế huyện Tân Yên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Các biến số nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Sai số và khống chế sai số
• 2.7. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng
• 3.3. Đánh giá kết quả phẫu thuật
• 3.4. Đặc điểm u buồng trứng trước phẫu thuật
• 3.5. Một số tính chất của khối u trên lâm sàng và cận lâm sàng
• 3.6. Kết quả phẫu thuật và các yếu tố ảnh hưởng
• 3.7. Hạn chế của đề tài
• 3.8. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng đối tượng nghiên cứu
• 3.9. Đánh giá kết quả PTNS
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Tổng quan về phẫu thuật nội soi u buồng trứng 2024

Phẫu thuật nội soi u buồng trứng là một trong những phương pháp điều trị tiên tiến nhất hiện nay. Phương pháp này không chỉ giúp giảm thiểu đau đớn mà còn rút ngắn thời gian hồi phục cho bệnh nhân. Năm 2024, phẫu thuật nội soi đã trở thành lựa chọn hàng đầu trong điều trị các khối u buồng trứng lành tính. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ thành công của phương pháp này ngày càng cao, nhờ vào sự phát triển của công nghệ và kỹ thuật phẫu thuật.

1.1. Đặc điểm của phẫu thuật nội soi u buồng trứng

Phẫu thuật nội soi u buồng trứng sử dụng các thiết bị hiện đại để thực hiện các thao tác phẫu thuật qua những vết mổ nhỏ. Điều này giúp giảm thiểu tổn thương mô và thời gian hồi phục cho bệnh nhân.

1.2. Lợi ích của phẫu thuật nội soi so với mổ mở

Phẫu thuật nội soi mang lại nhiều lợi ích như ít đau hơn, thời gian nằm viện ngắn hơn và hồi phục nhanh hơn so với phương pháp mổ mở truyền thống. Điều này đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu lâm sàng.

II. Vấn đề và thách thức trong phẫu thuật nội soi u buồng trứng

Mặc dù phẫu thuật nội soi mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong quá trình thực hiện. Các bác sĩ cần phải đối mặt với những biến chứng có thể xảy ra như chảy máu, tổn thương các cơ quan lân cận và khó khăn trong việc xác định tính chất của khối u.

2.1. Các biến chứng thường gặp trong phẫu thuật nội soi

Một số biến chứng có thể xảy ra trong phẫu thuật nội soi bao gồm chảy máu, nhiễm trùng và tổn thương các cơ quan lân cận. Việc nhận diện sớm và xử lý kịp thời là rất quan trọng.

2.2. Khó khăn trong việc chẩn đoán khối u buồng trứng

Chẩn đoán chính xác khối u buồng trứng là một thách thức lớn. Các bác sĩ cần sử dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại để xác định tính chất của khối u trước khi phẫu thuật.

III. Phương pháp phẫu thuật nội soi u buồng trứng hiệu quả

Để đạt được kết quả tốt nhất trong phẫu thuật nội soi u buồng trứng, các bác sĩ cần áp dụng các phương pháp phẫu thuật tiên tiến. Việc lựa chọn kỹ thuật phù hợp với từng trường hợp cụ thể là rất quan trọng.

3.1. Kỹ thuật phẫu thuật nội soi hiện đại

Các kỹ thuật phẫu thuật nội soi hiện đại như cắt u buồng trứng và bóc tách khối u đã được áp dụng rộng rãi. Những kỹ thuật này giúp bảo tồn mô lành và giảm thiểu biến chứng.

3.2. Quy trình phẫu thuật nội soi u buồng trứng

Quy trình phẫu thuật nội soi bao gồm các bước chuẩn bị, thực hiện và theo dõi sau phẫu thuật. Mỗi bước đều cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu phẫu thuật nội soi

Nghiên cứu về phẫu thuật nội soi u buồng trứng đã chỉ ra rằng phương pháp này mang lại kết quả điều trị khả quan. Tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên, tỷ lệ thành công của phẫu thuật nội soi đã được ghi nhận cao.

4.1. Kết quả điều trị tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên

Kết quả điều trị phẫu thuật nội soi u buồng trứng tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên cho thấy tỷ lệ hồi phục nhanh và ít biến chứng. Điều này khẳng định hiệu quả của phương pháp này.

4.2. Nghiên cứu so sánh giữa phẫu thuật nội soi và mổ mở

Nghiên cứu so sánh giữa phẫu thuật nội soi và mổ mở cho thấy phẫu thuật nội soi có nhiều ưu điểm vượt trội, từ thời gian hồi phục đến mức độ đau đớn của bệnh nhân.

V. Kết luận và tương lai của phẫu thuật nội soi u buồng trứng

Phẫu thuật nội soi u buồng trứng đang trở thành xu hướng trong điều trị các khối u lành tính. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển với nhiều cải tiến về công nghệ và kỹ thuật.

5.1. Xu hướng phát triển phẫu thuật nội soi

Xu hướng phát triển phẫu thuật nội soi trong điều trị u buồng trứng sẽ tiếp tục gia tăng, nhờ vào sự tiến bộ của công nghệ và kỹ thuật phẫu thuật.

5.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong phẫu thuật nội soi

Nghiên cứu và phát triển các phương pháp phẫu thuật nội soi là rất quan trọng để nâng cao chất lượng điều trị và đảm bảo an toàn cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

U buồng trứng (UBT) là một bệnh lý phụ khoa phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và không phụ thuộc vào số lần sinh đẻ. Theo báo cáo của ngành y tế, UBT là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư bộ phận sinh dục vùng tiểu khung ở phụ nữ. Tỷ lệ phát hiện UBT qua siêu âm và khám phụ khoa dao động từ khoảng 7,5% đến 40,2% tùy nghiên cứu, trong đó u lành tính chiếm phần lớn. Biến chứng thường gặp của UBT là xoắn nang, vỡ nang, có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng nếu không được xử trí kịp thời.

Phẫu thuật nội soi (PTNS) điều trị UBT lành tính đã trở thành phương pháp ưu tiên trên thế giới và tại Việt Nam nhờ ưu điểm như thời gian hồi phục nhanh, sẹo mổ thẩm mỹ, giảm đau sau mổ và thời gian nằm viện ngắn hơn so với mổ mở truyền thống. Tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang, PTNS đã được triển khai từ năm 2018 và trở thành phẫu thuật thường quy. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu tổng kết, đánh giá kết quả PTNS điều trị UBT lành tính tại đây.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm mô tả đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và đánh giá kết quả phẫu thuật nội soi điều trị UBT lành tính tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên trong giai đoạn 2022-2023. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng khoa học, nâng cao chất lượng điều trị và hỗ trợ các bác sĩ trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, góp phần cải thiện các chỉ số về thời gian phẫu thuật, tỷ lệ biến chứng và thời gian nằm viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Giải phẫu và sinh lý buồng trứng: Buồng trứng gồm lớp áo trắng, vỏ buồng trứng chứa nang trứng và thể vàng, tuỷ buồng trứng với nhiều mạch máu và thần kinh. Chức năng nội tiết và ngoại tiết của buồng trứng được điều hòa bởi trục dưới đồi - tuyến yên thông qua các hormon GnRH, FSH, LH, sản sinh estrogen và progesteron.

• Phân loại khối u buồng trứng: U nang cơ năng (u nang bọc noãn, nang hoàng thể, nang hoàng tuyến) và u thực thể (u biểu mô, u tế bào mầm, u mô đệm, u di căn). Mỗi loại có đặc điểm đại thể, vi thể và mức độ ác tính khác nhau.

• Phẫu thuật nội soi u buồng trứng: PTNS là phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn, có ưu điểm vượt trội so với mổ mở như giảm đau, thời gian nằm viện ngắn, bảo tồn mô lành. Các kỹ thuật bóc u, cắt u, cắt phần phụ được áp dụng tùy theo đặc điểm khối u và bệnh nhân.

• Chẩn đoán và đánh giá u buồng trứng: Dựa trên khám lâm sàng, siêu âm phụ khoa, xét nghiệm chất chỉ điểm khối u như CA-125, HE-4, ROMA test, chụp CT, MRI và giải phẫu bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu trên hồ sơ bệnh án lưu trữ tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên.

• Đối tượng nghiên cứu: 86 bệnh nhân được chẩn đoán UBT lành tính và điều trị bằng PTNS tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên từ 01/01/2022 đến 31/12/2023.

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân có kết quả giải phẫu bệnh lành tính, hồ sơ đầy đủ, không chuyển mổ mở trước đó.

• Thu thập dữ liệu: Sử dụng phiếu thu thập thông tin từ hồ sơ bệnh án, bao gồm đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng, phương pháp phẫu thuật, kết quả điều trị.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để mô tả tần suất, tỷ lệ, trung bình, độ lệch chuẩn; phân tích hồi quy đa biến để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong năm 2024, kết quả được tổng hợp và báo cáo trong luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm chung bệnh nhân: Độ tuổi trung bình là khoảng 35 tuổi, nhóm tuổi 30-39 chiếm tỷ lệ cao nhất. Nghề nghiệp chủ yếu là công nhân (khoảng 34%) và nông dân. Phần lớn bệnh nhân đã có từ 2 con trở lên (46,3%).

2. Triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng: Triệu chứng đau bụng hạ vị chiếm 60,3%, phát hiện u chủ yếu qua siêu âm (khoảng 40%). Kích thước khối u phổ biến từ 50-100 mm chiếm 63,2%. Nồng độ CA-125 bình thường (<35 UI/ml) ở đa số bệnh nhân, chỉ khoảng 28,8% có CA-125 tăng nhẹ.

3. Kết quả phẫu thuật: Tỷ lệ phẫu thuật nội soi thành công đạt 100%, không có trường hợp chuyển mổ mở. Phương pháp bóc u chiếm 71,3%, cắt u và phần phụ chiếm tỷ lệ thấp hơn. Thời gian phẫu thuật trung bình khoảng 47 phút, thời gian nằm viện sau mổ trung bình 3,8 ngày.

4. Biến chứng và tai biến: Tỷ lệ biến chứng thấp, không ghi nhận tai biến nghiêm trọng trong và sau phẫu thuật. Các biến chứng nhẹ như tràn khí dưới da, chảy máu nhẹ được kiểm soát tốt.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, khẳng định hiệu quả và an toàn của PTNS trong điều trị UBT lành tính. Tỷ lệ thành công 100% và thời gian nằm viện ngắn phản ánh kỹ thuật PTNS được thực hiện bài bản, đội ngũ phẫu thuật viên có kinh nghiệm tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên.

Tỷ lệ bóc u bảo tồn buồng trứng cao cho thấy ưu tiên bảo tồn chức năng sinh sản, phù hợp với đặc điểm bệnh nhân đa số còn trong độ tuổi sinh sản. So với mổ mở truyền thống, PTNS giảm thiểu đau đớn, biến chứng và thời gian hồi phục, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống bệnh nhân.

Việc không ghi nhận tai biến nghiêm trọng như tắc mạch hơi, thủng tạng rỗng hay bỏng điện cho thấy quy trình phẫu thuật và gây mê được tuân thủ nghiêm ngặt. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi dài hạn để đánh giá các biến chứng muộn và hiệu quả bảo tồn chức năng buồng trứng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tuổi, biểu đồ tỷ lệ phương pháp phẫu thuật, bảng so sánh biến chứng và thời gian nằm viện giữa các nhóm bệnh nhân, giúp minh họa rõ nét các kết quả chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao đào tạo chuyên môn cho phẫu thuật viên: Tổ chức các khóa đào tạo, cập nhật kỹ thuật PTNS mới nhằm nâng cao tay nghề, giảm thiểu tai biến, đảm bảo tỷ lệ thành công trên 95% trong vòng 1 năm tới.

2. Mở rộng chỉ định PTNS cho các trường hợp u kích thước lớn và dính nhẹ: Thử nghiệm và đánh giá kỹ thuật bóc u phức tạp nhằm tăng tỷ lệ bảo tồn buồng trứng, giảm chuyển mổ mở, thực hiện trong 2 năm tới với sự phối hợp đa chuyên khoa.

3. Tăng cường trang thiết bị y tế hiện đại: Đầu tư máy nội soi thế hệ mới, dao điện hai cực, laser CO2 để nâng cao hiệu quả phẫu thuật, giảm thời gian phẫu thuật và biến chứng, hoàn thành trong 18 tháng.

4. Xây dựng quy trình theo dõi sau mổ chuẩn hóa: Thiết lập hệ thống theo dõi biến chứng, đánh giá chức năng buồng trứng sau PTNS, thu thập dữ liệu dài hạn nhằm cải tiến chất lượng điều trị, triển khai trong 1 năm.

5. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các buổi tư vấn, khám sàng lọc định kỳ nhằm phát hiện sớm UBT, giảm biến chứng cấp cứu, thực hiện liên tục và đánh giá hiệu quả hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ sản phụ khoa và phẫu thuật viên nội soi: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về hiệu quả, kỹ thuật và biến chứng PTNS, hỗ trợ nâng cao chất lượng điều trị và ra quyết định lâm sàng.

2. Nhân viên y tế tại các trung tâm y tế tuyến huyện: Tham khảo để áp dụng kỹ thuật PTNS phù hợp, cải thiện dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản tại địa phương, giảm tải cho tuyến trên.

3. Sinh viên, học viên chuyên ngành sản phụ khoa: Tài liệu học tập, nghiên cứu về phẫu thuật nội soi, đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của UBT lành tính, giúp nâng cao kiến thức chuyên môn.

4. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp bằng chứng khoa học để xây dựng chính sách phát triển kỹ thuật PTNS, đầu tư trang thiết bị và đào tạo nhân lực phù hợp với nhu cầu thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Phẫu thuật nội soi có an toàn cho bệnh nhân UBT lành tính không?
   Có, nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thành công PTNS đạt 100% với biến chứng rất thấp, an toàn cho bệnh nhân nếu được thực hiện bởi phẫu thuật viên có kinh nghiệm và tuân thủ quy trình.

2. Kích thước u buồng trứng tối đa nào có thể áp dụng PTNS?
   Thông thường PTNS áp dụng cho u dưới 10 cm, tuy nhiên với kỹ thuật hiện đại và kinh nghiệm, có thể mở rộng chỉ định cho u lớn hơn nhưng cần đánh giá kỹ lưỡng.

3. PTNS có bảo tồn được chức năng buồng trứng không?
   Có, phương pháp bóc u bảo tồn mô lành giúp duy trì chức năng sinh sản, đặc biệt quan trọng với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.

4. Thời gian nằm viện sau PTNS là bao lâu?
   Thời gian nằm viện trung bình khoảng 3,8 ngày, ngắn hơn nhiều so với mổ mở truyền thống, giúp bệnh nhân hồi phục nhanh và giảm chi phí điều trị.

5. Có những biến chứng nào cần lưu ý sau PTNS?
   Các biến chứng nhẹ như tràn khí dưới da, chảy máu nhẹ có thể xảy ra nhưng hiếm gặp biến chứng nặng như tắc mạch hơi, thủng ruột. Việc theo dõi và xử trí kịp thời là rất quan trọng.

Kết luận

• PTNS là phương pháp điều trị hiệu quả, an toàn cho u buồng trứng lành tính tại Trung tâm Y tế huyện Tân Yên với tỷ lệ thành công 100% và biến chứng thấp.
• Đặc điểm bệnh nhân chủ yếu là phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, u kích thước phổ biến từ 50-100 mm, triệu chứng đau bụng hạ vị chiếm ưu thế.
• Phương pháp bóc u bảo tồn buồng trứng được áp dụng rộng rãi, giúp duy trì chức năng sinh sản và giảm thiểu phẫu thuật cắt bỏ.
• Thời gian phẫu thuật trung bình dưới 50 phút, thời gian nằm viện sau mổ khoảng 3,8 ngày, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và giảm chi phí.
• Đề xuất nâng cao đào tạo, mở rộng chỉ định, đầu tư trang thiết bị và xây dựng quy trình theo dõi sau mổ nhằm phát triển kỹ thuật PTNS tại địa phương trong thời gian tới.

Hành động tiếp theo: Các cơ sở y tế tuyến huyện nên áp dụng rộng rãi PTNS, đồng thời tổ chức đào tạo nâng cao kỹ năng cho phẫu thuật viên để đảm bảo hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.Đặc điểm giải phẫu, sinh lý, mô học của buồng trứng 1. Giải phẫu buồng trứng Hình 1. Giải phẫu tử cung buồng trứng 6 * Cấu tạo: Buồng trứng không có phúc mạc che phủ mà được bao bọc bởi lớp áo trắng. Ngay dưới lớp áo trắng là vỏ buồng trứng.

Dưới lớp vỏ, thuộc phần trung tâm là tuỷ buồng trứng6. - Lớp áo trắng (tunica albuginea) là lớp tế bào trụ phủ ngoài buồng trứng, thấy rõ ở buồng trứng của phụ nữ trẻ. Lớp tế bào này dẹt dần theo tuổi và làm cho buồng trứng có màu xám đục, khác với màu sáng bóng của phúc mạc. Vùng chuyển tiếp giữa lớp tế bào trụ phủ buồng trứng và lớp trung mô dẹt của phúc mạc là một đường trắng mảnh dọc theo bờ mạc treo của buồng trứng6.

- Vỏ buồng trứng (cortex ovarii) là lớp dày nằm ngay dưới lớp áo trắng. Lớp vỏ buồng trứng chứa các nang buồng trứng (folliculi ovarii) và thể vàng (corpus luteum). Trong lớp mô đệm (stroma ovarii) của vỏ buồng trứng có các 4 sợi mô liên kết lưới và rất nhiều tế bào hình thoi cùng các tế bào cơ trơn6. - Tuỷ buồng trứng (medulla ovarii) tập trung ở phần trung tâm của buồng trứng.

Tuỷ buồng trứng bao gồm mô đệm được cấu tạo bởi mô liên kết có nhiều sợi chun, một số tế bào cơ trơn cùng rất nhiều mạch máu, đặc biệt là tĩnh mạch. Tuỷ buồng trứng nhiều mạch máu hơn ở lớp vỏ6. - Nang trứng: bé gái vừa ra đời, trong lớp vỏ buồng trứng đã có rất nhiều nang trứng nguyên thuỷ (folliculi ovarii prim arii). Mỗi nang trứng nguyên thuỷ có một tế bào trung tâm lớn gọi là noãn, được bao quanh bởi một lốp tế bào trụ nhỏ hay tế bào dẹt gọi là các tế bào nang.

Trong tuổi niên thiếu và sau dậy thì, rất nhiều nang trứng bị thoái hoá. Sau dậy thì, một số nang trứng nguyên thuỷ phát triển hàng tháng tạo nên các nang trứng bọng (nang trứng chín) (folliculi ovarii vesiculosi). Một trong số các nang trứng bọng này chín và vỡ ra. Đó là hiện tượng rụng trứng (ovolatio).

Từ sau tuổi dậy thì tới lúc mãn kinh, lớp vỏ buồng trứng có rất nhiều nang trứng, thể vàng ở trong mọi giai đoạn của sự phát triển6. - Thể vàng (corpus luteum): sau khi phóng noãn, thành của nang trứng bọng xẹp xuống, tạo thành các nếp gấp. Các tế bào của màng hạt to ra nhanh và chứa sắc tố vàng trong bào tương, trở thành các tế bào vàng (luteal cells). Các tế bào này tạo nên thể vàng.

Thể vàng hoạt động từ 12 đến 14 ngày sau rụng trứng. Nếu không có thai, thể vàng thoái hoá mỡ và xuất hiện nhiều mô sợi tạo nên thể trắng (corpus albicans). Trong thể vàng, ngoài những tế bào vàng to sản sinh ra hormon progesteron, còn có các tế bào cạnh vàng (paraluteal cells) nhỏ sản xuất ra hormon estrogen. Thể vàng tồn tại trong chu kỳ kinh nguyệt (trong trường hợp không có thai) khoảng 12 đến 14 ngày và có đường kính khoảng 1cm ở người mang thai, thể vàng hoạt động trong suốt giai đoạn mang thai và giữa giai đoạn mang thai, thể vàng có đường kính khoảng 2,5cm6.

* Phương tiện giữ buồng trứng Buồng trứng được giữ tại chỗ trong ổ phúc mạc nhờ một hệ thống 5 dây chằng: - Mạc treo buồng trứng (Ovarian mesentery) là nếp phúc mạc nối buồng trứng vào lá sau dây chằng rộng. Buồng trứng không được phúc mạc bao phủ hoàn toàn như các tạng khác. Phúc mạc chỉ dính vào buồng trứng theo một đường dọc của bờ mạc treo6. - Dây chằng treo buồng trứng (ligamentum suspensorium ovarii).

Dây chằng này bám vào đầu vòi của buồng trứng, từ đó chạy lên trên dưới phúc mạc thành bắt chéo bó mạch chậu ngoài để tận hết ỏ thành lưng phía sau manh tràng hay đại tràng lên. Dây chằng chủ yếu được cấu tạo bởi mạch và thần kinh buồng trứng6. - Dây chằng riêng buồng trứng (ligam entum ovarii proprium) là một dải mô liên kết nằm giữa hai lá dây chằng rộng, đi từ đầu tử cung của buồng trứng tới góc bên của tử cung ngay phía sau và dưới vòi tử cung. - Dây chằng vòi buồng trứng: là một dây chằng ngắn đi từ đầu vòi của buồng trứng tới mặt ngoài của phễu vòi tử cung.

Có một tua của phễu dính vào dây chằng này6. * Mạch và thần kinh a) Động mạch - Buồng trứng được cấp máu bởi động mạch buồng trứng và nhánh buồng trứng (ramus ovaricus) của động mạch tử cung. Động mạch buồng trứng (A. ovarica) tách từ động mạch chủ bụng, dưới nguyên ủy của động mạch thận.

Đường đi gần giống động mạch tinh hoàn ở nam giới. Khi tới eo trên, động mạch bắt chéo phần trên của động mạch và tĩnh mạch chậu ngoài rồi vào trong chậu hông. Động mạch chạy bên trong dây chằng treo buồng trứng, giữa hai lá của dây chằng rộng và nằm dưới vòi tử cung. Từ đó động mạch chạy ra sau giữa hai lá của mạc treo buồng trứng, phân nhánh cho buồng trứng.

Động mạch buồng trứng còn tách ra nhánh cho niệu quản (rami ureterici) và các nhánh vòi tử cung (rami tubarii)6. 6 b) Tĩnh mạch: Tĩnh mạch chạy theo động mạch, tạo thành đám rối hình dây cuốn (plexus pampiniíormis) ở gần rốn buồng trứng6. c) Bạch huyết: Mạch bạch huyết của buồng trứng đổ vào các hạch bạch huyết cạnh động mạch chủ6. d) Thần kinh: Từ đám rối buồng trứng (plexus ovaricus) đi theo động mạch buồng trứng vào buồng trứng6.

* Vật trên buồng trứng và vật canh buồng trứng Vật trên buồng trứng (epoophoron - cơ quan Rosenmuler) là di tích của những ống trung thận ngang và đoạn ống trung thận dọc bên cạnh buồng trứng. Vật trên buồng trứng bao gồm từ 10-15 tiểu quản ngang (ductuli transversi) hội tụ về phía buồng trứng. Một đầu của tiểu quản đóng kín, đầu kia mở vào một ống dọc, gọi là ống dọc của vật trên buồng trứng (ductus epoophorontis longitudinalis). Giữa vật trên buồng trứng và tua vòi thường có một vài bọng nhỏ là di tích của các ống trung thận ngang và ống trung thận dọc nằm ở phía trên buồng trứng, gọi là mẩu phụ hình bóng (appendices vesiculosae).

Vật cạnh buồng trứng (paroophoron) là di tích của đoạn ống trung thận dọc nằm ngay dưới buồng trứng. Vật cạnh buồng trứng gồm một vài tiểu quản rải rác nằm trong dây chằng rộng giữa vật trên buồng trứng và tử cung6. * Vị trí và hình thể: Buồng trứng hình hạt đậu nằm áp vào thành bên chậu hông bé, trong hố buồng trứng thuộc cánh sau dây chằng rộng, dưới eo 10mm. Hố buồng trứng được giới hạn bởi phía trên là động mạch chậu ngoài, phía dưới là động mạch tử cung, phía sau là động mạch chậu, trong cùng là niệu quản cùng bên.

Khi phẫu thuật có thể tiếp cận buồng trứng từ điểm giữa đường nối gai chậu trước trên và khớp mu6. - Hình dạng và kích thước6: + Hình dạng: Buồng trứng có hình hạt thị, hơi dẹt với hai mặt trong và ngoài, hai cực trên và dưới. 7 + Kích thước: Dài 4 cm, rộng 2 cm, dày 1 cm ở người trưởng thành. - Trọng lượng trung bình 6 - 8 gam6.

* Liên quan của buồng trứng6: - Mặt ngoài liên quan với thành bên chậu hông, nằm trong hố buồng trứng. Hố buồng trứng được giới hạn bởi: + Phía trên là động mạch chậu ngoài + Phía sau là động mạch tử cung + Phía trước là nơi bám của dây chằng rộng vào thành chậu hông. + Mặt trong: liên quan với vòi tử cung, ruột non, bên phải liên quan với ruột thừa, bên trái liên quan với đại tràng sigma. * Chức năng sinh lý buồng trứng - Buồng trứng là một tuyến kép vừa có chức năng nội tiết vừa có chức năng ngoại tiết, hai chức năng này liên quan mật thiết với nhau, trong đó chức năng nội tiết đóng vai trò quan trọng quyết định chức năng ngoại tiết7: - Chức năng ngoại tiết: buồng trứng có rất nhiều nang noãn, số lượng nang noãn giảm dần theo thời gian.

Trong mỗi vòng kinh thường chỉ có một nang noãn phát triển để trở thành nang De Graff đó là nang nhạy nhất trong vòng kinh ấy, dưới sự tác dụng của LH nang noãn chín rồi vỡ giải phóng ra ngoài đó là hiện tượng phóng noãn7. - Nang noãn có thể được coi là một đơn vị hoạt động của buồng trứng về cả hai phương diện sinh sản và nội tiết. Nang noãn có khả năng giải phóng ra một noãn chín để thụ tinh đồng thời các hormon của nang noãn và hoàng thể đủ để làm thay đổi niêm mạc tử cung giúp cho trứng có khả năng làm tổ và nếu noãn không được thụ tinh thì sự thay đổi của niêm mạc tử cung cũng đủ để tạo ra kinh nguyệt7. - Chức năng nội tiết của buồng trứng được điều hòa bởi trục dưới đồi tuyến yên thông qua các yếu tố: GnRH, FSH, LH.

Buồng trứng tạo ra hormon sinh dục chính là estrogen, progesteron và androgen, các hormon này có nhân steroid 8 nên còn gọi là steroid sinh dục. Vỏ nang trong tiết ra estrogen, các tế bào hạt của hoàng thể tiết ra progesteron, các tế bào của rốn buồng trứng tiết ra androgen (hormon nam)7. - Hai hormon estrogen và progesteron chi phối quá trình hình thành các đặc điểm giới tính ở phụ nữ cũng như quá trình phát triển của nang trứng để chuẩn bị cơ sở cho việc nuôi dưỡng phôi và thai7. Các giai đoạn phát triển sinh lý của nang trứng7 * Mô học buồng trứng 3 - Phôi thai: buồng trứng có nguồn gốc từ ụ sinh dục.

- Buồng trứng chia làm hai phần là vùng vỏ và vùng tủy + Vùng tủy: ở trung tâm, hẹp nằm trong cùng của buồng trứng, là đường đi của của các mạch máu và thần kinh của buồng trứng. Được cấu tạo bởi các liên kết xơ nằm bao quanh các mạch máu và các mạch bạch huyết của buồng trứng. Vùng tuỷ còn có cấu trúc dạng lưới và các tế bào vùng rốn, là nơi sản sinh ra androgen. + Vùng vỏ: có hai lớp: o Biểu mô: có nguồn gốc từ biểu mô phủ mầm tuyến sinh dục.

o Mô liên kết: dưới lớp biểu mô, cấu tạo bởi các tế bào sợi non hình thoi và các chất gian bào. Trong mô liên kết chứa các khối hình cầu gọi là các nang trứng ở các lứa tuổi khác nhau từ nguyên thủy tới trưởng thành. Phân loại các khối u buồng trứng Hình 1. Hình ảnh u buồng trứng (Nguồn TTYT Tân Yên) 1.