Điều Chỉnh Pháp Luật Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu điều chỉnh pháp luật đối với hoạt động thuê mua tài chính tại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Lê Hoàng Oane
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Hồng Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Điều Chỉnh Pháp Luật Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 1998
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SỰ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VỀ THUÊ MUA TÀI CHÍNH
• 1.1. Bản chất pháp lý của thuê mua tài chính
• 1.2. Chủ thể trong quan hệ thuê mua tài chính
• 1.3. Đối tượng của thuê mua tài chính
• 1.4. Phương pháp tác động của thuê mua tài chính
• 1.5. Một số đặc điểm cơ bản của chế định pháp lý thuê mua tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG THUÊ MUA TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Nguồn pháp luật điều chỉnh hoạt động thuê mua tài chính
• 2.2. Nội dung chủ yếu của sự điều chỉnh pháp luật hiện hành về thuê mua tài chính
• 2.3. Tổ chức và hoạt động
• 2.4. Quyền và nghĩa vụ của các bên trong giao kết hợp đồng. Tố tụng, thanh lý, giải thể, phá sản
• 2.5. Thực tiễn áp dụng pháp luật đối với hoạt động thuê mua tài chính
• 2.5.1. Đối với địa vị pháp lý của công ty thuê mua tài chính
• 2.5.2. Đối với việc triển khai hợp đồng thuê mua tài chính
• 2.5.3. Một số vấn đề tồn tại khác của khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thuê mua tài chính
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CHO VIỆC TIẾP TỤC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG THUÊ MUA TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Xu hướng vận động và phát triển của hoạt động thuê mua tài chính
• 3.2. Một số giải pháp cho việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện pháp luật thuê mua tài chính
• 3.2.1. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật điều chỉnh trực tiếp hoạt động thuê mua tài chính
• 3.2.1.1. Đối với địa vị pháp lý của công ty thuê mua tài chính
• 3.2.1.2. Về mối quan hệ giữa công ty thuê mua tài chính với cơ quan quản lý
• 3.2.1.3. Tháo gỡ khó khăn cho các công ty thuê mua tài chính trong vấn đề nguồn vốn hoạt động
• 3.2.1.4. Giải pháp hạn chế rủi ro đối với công ty thuê mua tài chính khi chưa xuất hiện loại hình bảo hiểm tín dụng
• 3.2.1.5. Đối với hợp đồng thuê mua tài chính
• 3.2.1.5.1. Bổ sung, hoàn thiện một số quyền và nghĩa vụ của các bên trong giao dịch thuê mua tài chính
• 3.2.1.5.2. Quy định linh hoạt về đồng tiền thanh toán trong hợp đồng thuê mua tài chính
• 3.2.2. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan nhằm thúc đẩy hoạt động thuê mua tài chính
• 3.2.2.1. Quy chế về kế toán, hạch toán và khấu hao
• 3.2.2.2. Xem xét để chấp nhận việc đưa cá nhân kinh doanh và nhóm kinh doanh được thành lập và hoạt động theo Nghị định 66/HĐBT ngày 2/2/1992 vào phạm vi đối tượng được thuê mua tài chính
• PHỤ LỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Điều Chỉnh Pháp Luật Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính Tại Việt Nam

Hoạt động thuê mua tài chính tại Việt Nam đã trở thành một phần quan trọng trong hệ thống tài chính. Việc điều chỉnh pháp luật liên quan đến lĩnh vực này không chỉ giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn mà còn tạo ra một môi trường pháp lý ổn định cho các công ty tài chính. Tuy nhiên, sự phát triển của pháp luật tài chính vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Khái Niệm Và Đặc Điểm Của Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Hoạt động thuê mua tài chính là hình thức tài trợ vốn thông qua việc cho thuê tài sản. Đặc điểm nổi bật của nó là quyền sở hữu tài sản có thể được chuyển giao sau khi hết hạn hợp đồng. Điều này giúp doanh nghiệp có thể sử dụng tài sản mà không cần phải đầu tư một khoản tiền lớn ngay từ đầu.

1.2. Vai Trò Của Các Công Ty Tài Chính Trong Hoạt Động Thuê Mua

Các công ty tài chính đóng vai trò trung gian quan trọng trong hoạt động thuê mua tài chính. Họ không chỉ cung cấp vốn mà còn tư vấn cho doanh nghiệp về các giải pháp tài chính phù hợp, giúp tối ưu hóa quy trình đầu tư.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Chỉnh Pháp Luật Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Mặc dù pháp luật tài chính đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các quy định hiện hành chưa đủ mạnh để bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia trong hợp đồng thuê mua tài chính. Điều này dẫn đến nhiều rủi ro cho cả bên cho thuê và bên thuê.

2.1. Những Bất Cập Trong Quy Định Pháp Luật Hiện Hành

Nhiều quy định hiện hành về thuê mua tài chính còn thiếu tính đồng bộ và chưa được cập nhật kịp thời. Điều này gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc thực hiện hợp đồng và bảo vệ quyền lợi của mình.

2.2. Rủi Ro Trong Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Rủi ro trong thuê mua tài chính có thể đến từ nhiều phía, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro pháp lý và rủi ro thị trường. Việc thiếu các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên có thể dẫn đến tranh chấp và thiệt hại tài chính.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Trong Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Để cải thiện tình hình, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật tài chính. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp các bên tham gia trong hoạt động thuê mua tài chính có thể yên tâm hơn khi thực hiện giao dịch.

3.1. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật Về Thuê Mua Tài Chính

Cần thiết phải rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong thực tiễn. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tiếp cận nguồn vốn và thực hiện hợp đồng.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Nâng Cao Nhận Thức Về Thuê Mua Tài Chính

Đào tạo và nâng cao nhận thức cho các doanh nghiệp về thuê mua tài chính là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình mà còn giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình thực hiện hợp đồng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Pháp Luật Trong Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Việc áp dụng pháp luật trong hoạt động thuê mua tài chính đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Nhiều doanh nghiệp đã thành công trong việc sử dụng hình thức này để huy động vốn và mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, vẫn cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả thực tế.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Nghiên cứu cho thấy rằng hoạt động thuê mua tài chính đã giúp nhiều doanh nghiệp cải thiện khả năng tài chính và tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để tối ưu hóa hiệu quả.

4.2. Các Mô Hình Thành Công Trong Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Một số mô hình thành công trong hoạt động thuê mua tài chính đã được áp dụng tại Việt Nam, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa quy trình sản xuất và giảm thiểu chi phí đầu tư. Những mô hình này cần được nhân rộng và phát triển hơn nữa.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính Tại Việt Nam

Hoạt động thuê mua tài chính tại Việt Nam đang trên đà phát triển, nhưng vẫn cần nhiều cải cách để đáp ứng nhu cầu thực tế. Tương lai của lĩnh vực này phụ thuộc vào việc hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao nhận thức của các bên liên quan.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Triển vọng phát triển của thuê mua tài chính tại Việt Nam là rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đang dần phục hồi. Các doanh nghiệp cần nắm bắt cơ hội này để tối ưu hóa nguồn vốn và phát triển bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Hoạt Động Thuê Mua Tài Chính

Cần có các chính sách hỗ trợ từ phía Nhà nước để thúc đẩy hoạt động thuê mua tài chính. Điều này không chỉ giúp các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn mà còn tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhu cầu vốn đầu tư trung và dài hạn cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đặt ra áp lực lớn đối với nền kinh tế Việt Nam. Theo ước tính chiến lược phát triển đến năm 2000, tổng nhu cầu vốn toàn xã hội lên tới khoảng 40 tỷ USD, trong đó riêng lĩnh vực phát triển cơ sở hạ tầng trọng điểm như giao thông, thủy điện và khu công nghiệp đã chiếm tới 16 tỷ USD. Tuy nhiên, hệ thống ngân hàng thương mại trong nước thời kỳ này chủ yếu đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn, chỉ tài trợ tối đa khoảng 70% giá trị dự án và đòi hỏi tài sản thế chấp nghiêm ngặt. Thị trường chứng khoán chưa hình thành, khiến các doanh nghiệp sản xuất gặp bế tắc lớn trong việc tìm kiếm nguồn tài chính để đổi mới công nghệ và mua sắm máy móc thiết bị hiện đại.

Trong bối cảnh đó, hoạt động thuê mua tài chính xuất hiện như một kênh dẫn vốn trung và dài hạn mang tính đột phá, cho phép tài trợ lên đến 100% giá trị tài sản mà không cần tài sản thế chấp bổ sung ngoài chính máy móc cho thuê. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ bản chất pháp lý của chế định thuê mua tài chính, phân tích toàn diện khung pháp lý thực định giai đoạn 1995 đến 1998, đồng thời đánh giá thực tiễn hoạt động của các công ty cho thuê tài chính đầu tiên tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định tại Nghị định 64/CP ngày 9/10/1995, Thông tư 03/TT-NH5 ngày 9/2/1996 và Luật Các tổ chức tín dụng có hiệu lực từ ngày 1/10/1998. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp hoàn thiện thể chế tài chính phi ngân hàng, thúc đẩy tái cơ cấu dòng vốn đầu tư và gia tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nội địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết về cấp tín dụng trung và dài hạn thông qua tài sản và chế định hợp đồng kinh tế theo Chuẩn mực Kế toán Quốc tế IAS 17. Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân định rủi ro và lợi ích kinh tế gắn liền với quyền sở hữu tài sản để phân biệt rạch ròi giữa thuê mua tài chính và thuê vận hành thuần túy. Khung phân tích tập trung vào mối quan hệ pháp lý đa phương ba bên gồm: bên cho thuê (công ty thuê mua tài chính), bên thuê (doanh nghiệp sử dụng tài sản) và bên cung ứng máy móc thiết bị.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được làm sáng tỏ bao gồm:

• Thuê mua tài chính (Financial Lease): Giao dịch cấp tín dụng trung và dài hạn không thể hủy ngang, trong đó bên cho thuê chuyển giao quyền sử dụng tài sản cho bên thuê và thu hồi vốn đầu tư kèm lợi nhuận qua các kỳ thanh toán tiền thuê.
• Quyền chọn mua tài sản (Purchase Option): Quyền năng pháp lý cho phép bên thuê mua lại tài sản khi hết hạn hợp đồng với mức giá danh nghĩa thấp hơn giá trị thị trường thực tế.
• Bán và thuê lại (Sale and Lease back): Phương thức doanh nghiệp bán tài sản hiện có cho công ty thuê mua để giải phóng vốn lưu động, sau đó thuê lại chính tài sản đó để duy trì sản xuất.
• Thuê mua bắc cầu (Leveraged Lease): Giao dịch tài trợ giá trị lớn trong đó bên cho thuê đi vay từ các tổ chức tín dụng khác lên tới 80% giá trị tài sản để thực hiện hợp đồng cho thuê.

Chuẩn mực pháp lý xác định một giao dịch thuê mua tài chính đòi hỏi thời hạn thuê tối thiểu phải bằng 60% thời gian khấu hao hữu ích của tài sản, đồng thời tổng số tiền thuê trong hợp đồng phải tương đương với giá trị thị trường của thiết bị tại thời điểm ký kết.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam (Nghị định 64/CP, Quyết định 149/QĐ-NH5, Quyết định 278/QĐ-NH5, Quyết định 95/1998/QĐ-NHNN5, Quyết định 1141/TC/CĐKT), chuẩn mực kế toán quốc tế và dữ liệu pháp luật so sánh từ các quốc gia như Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Singapore. Dữ liệu thực tiễn được thu thập từ báo cáo kết quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại quốc doanh và tổ chức tài chính thí điểm giai đoạn 1995 đến 1998.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 5 công ty cho thuê tài chính đang hoạt động trên thị trường thời điểm 1997 - 1998 (gồm Công ty Cho thuê tài chính Quốc tế Việt Nam, Kexim Vietnam Leasing, Công ty Cho thuê tài chính Việt Nam VILC, Công ty Cho thuê tài chính I ALC I và Công ty Cho thuê tài chính II ALC II thuộc Agribank) cùng hơn 20 hợp đồng dự án tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tập trung vào các doanh nghiệp thuộc nhóm ngành then chốt gồm hàng không, hàng hải, xây dựng hạ tầng, may mặc và chế biến bao bì.

Luận văn kết hợp phương pháp duy vật biện chứng, phân tích luật học thực định, phương pháp so sánh luật học và thống kê mô tả. Việc lựa chọn các phương pháp này nhằm bóc tách thấu đáo những xung đột giữa quy định pháp luật hiện hành với yêu cầu vận hành thực tế của thị trường tài chính non trẻ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện căn bản về thực trạng pháp luật và thị trường thuê mua tài chính Việt Nam:

Thứ nhất, thuê mua tài chính đã phát huy vai trò vượt trội khi giải quyết bài toán vốn đầu tư 100% giá trị thiết bị cho các dự án mà ngân hàng truyền thống từ chối do thiếu thế chấp. Điển hình, Công ty Cho thuê và Đầu tư Vietcombank đã giải ngân tài trợ tài sản trị giá 4,6 triệu USD, thực hiện 1,2 tỷ đồng mua trả góp và đạt doanh số thuê mua khoảng 20 tỷ đồng chỉ sau 8 tháng thí điểm; Chi nhánh Vietcombank Tân Thuận cung ứng hơn 18,5 tỷ đồng máy móc thi công hiện đại cho các nhà thầu.

Thứ hai, quy định về vốn pháp định và trần huy động vốn tạo ra rào cản hạn chế quy mô của các định chế thuê mua. Mức vốn pháp định 55 tỷ đồng (tương đương 5 triệu USD năm 1995) đối với công ty trong nước và quy định trần vốn vay không vượt quá 20 lần vốn tự có khiến năng lực tài trợ của các công ty chưa đáp ứng kịp các dự án quy mô lớn. Đơn cử, nhu cầu trang bị đội tàu biển quốc gia của Cục Hàng hải giai đoạn đến năm 2000 gồm 10 tàu với tổng trọng tải 2 triệu tấn đòi hỏi nguồn vốn vượt xa giới hạn tài trợ đơn lẻ của các công ty nội địa.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ trong cơ chế quản lý ngoại hối và phương thức thanh toán làm gia tăng rủi ro tỷ giá. Theo Thông tư 03/TT-NH5 và Quyết định 95/1998/QĐ-NHNN5, bên cho thuê nhập khẩu máy móc bằng ngoại tệ nhưng phải thu hồi nợ bằng Đồng Việt Nam theo tỷ giá quy đổi, trong khi việc tiếp cận nguồn ngoại tệ mua lại bị siết chặt. Điều này làm giảm từ 25% đến 30% mức độ sẵn sàng tài trợ của các công ty liên doanh như VILC đối với các gói thầu thiết bị ngoại nhập trị giá trên 6 triệu USD với lãi suất tham chiếu 11%/năm.

Thứ tư, tình trạng lạc hậu công nghệ tại các ngành sản xuất trong nước diễn ra rất trầm trọng. Máy móc ngành dệt may chủ yếu nhập khẩu trước năm 1970, sản lượng chất lượng cao chỉ chiếm 30%, còn lại 70% sản lượng có chất lượng thấp và giá thành cao; mức tiêu thụ giấy chỉ đạt 0,4 kg/người/năm so với 27 kg/người/năm tại Thụy Điển. Điều này khẳng định tiềm năng thị trường thuê mua tài chính là cực kỳ lớn nếu hành lang pháp lý được khơi thông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các vướng mắc bắt nguồn từ việc mô hình pháp lý của công ty thuê mua tài chính tại Việt Nam chuyển dịch chậm chạp từ cơ chế trực thuộc ngân hàng theo Quyết định 149/QĐ-NH5 sang pháp nhân độc lập theo Nghị định 64/CP. Việc tạm ngừng cấp dịch vụ mới đầu năm 1997 đối với 4 công ty con của các ngân hàng thương mại quốc doanh để tổ chức lại bộ máy đã làm gián đoạn dòng cung ứng vốn cho các dự án xây dựng và công nghiệp nhẹ.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, pháp luật Hàn Quốc cho phép tỷ lệ thời gian thuê linh hoạt từ 60% đến 70% đời sống hữu ích tài sản và tạo hành lang rộng rãi cho thuê mua bắc cầu; trong khi Singapore cấm quyền chọn mua để phân định với bán trả góp. Việt Nam đã đi đúng hướng khi thừa nhận quyền chọn mua tại Điều 63 Luật Các tổ chức tín dụng 1998 nhưng lại chưa có quy định bảo vệ công ty cho thuê khi chưa xuất hiện loại hình bảo hiểm tín dụng.

Để hỗ trợ phân tích trực quan, cấu trúc danh mục tài trợ vốn của thị trường giai đoạn này có thể được trình bày thông qua biểu đồ phân bổ ngành: lĩnh vực xây dựng và khai thác chiếm 40%, giao thông vận tải và hàng hải chiếm 35%, ngành dệt may và chế tạo chiếm 25%. Bảng đối chiếu các chỉ số giới hạn tín dụng cho thấy quy định hạn mức cho vay tối đa 30% vốn tự có đối với một khách hàng tại Nghị định 64/CP đã cởi mở hơn so với mức khống chế 10% tại Quyết định 149/QĐ-NH5, giúp giải phóng năng lực cấp vốn cho các dây chuyền sản xuất lớn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thuê mua tài chính tại Việt Nam, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện địa vị pháp lý của công ty thuê mua tài chính và mở rộng đối tượng thụ hưởng. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tư pháp cần sớm ban hành nghị định sửa đổi thay thế Nghị định 64/CP, chính thức công nhận cá nhân kinh doanh và nhóm kinh doanh thành lập theo Nghị định 66/HĐBT được tham gia giao dịch thuê mua tài chính, nhằm giải phóng tiềm năng của khu vực kinh tế tư nhân với mục tiêu tăng trưởng 30% số lượng khách hàng tiếp cận vốn trong giai đoạn 1999 - 2001.

Thứ hai, đa dạng hóa các kênh huy động vốn cho công ty cho thuê tài chính. Cho phép các công ty phát hành trái phiếu trung, dài hạn và chứng chỉ tiền gửi có kỳ hạn trên 1 năm theo quy định tại Điều 45 Luật Các tổ chức tín dụng 1998. Bộ Tài chính cần cho phép nâng tỷ lệ trích lập quỹ dự phòng rủi ro từ mức 3% lên mức tối đa 5% tổng dư nợ thuê mua chưa thanh toán nhằm gia tăng năng lực tự bảo vệ tài chính trước năm 2000.

Thứ ba, cải cách cơ chế ngoại hối và hạch toán kế toán. Ngân hàng Nhà nước cần điều chỉnh Thông tư 03/TT-NH5, cho phép các bên trong hợp đồng thuê mua máy móc nhập khẩu được quyền thỏa thuận đồng tiền thanh toán linh hoạt hoặc neo giá trị thanh toán theo đồng ngoại tệ mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty liên doanh và 100% vốn nước ngoài mở rộng quy mô tài trợ.

Thứ tư, thiết lập cơ chế pháp lý xử lý rủi ro và tố tụng thu hồi tài sản nhanh chóng. Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan thi hành án cần xây dựng quy trình rút gọn trong việc thu hồi tài sản cho thuê khi bên thuê vi phạm nghĩa vụ trả tiền, bảo đảm quyền sở hữu tuyệt đối của bên cho thuê không bị phong tỏa hay nhập vào tài sản phá sản của bên thuê.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính): Sử dụng các luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn Luật Các tổ chức tín dụng và xây dựng Nghị định mới về cho thuê tài chính.
• Ban lãnh đạo và chuyên viên pháp chế các công ty cho thuê tài chính, ngân hàng thương mại: Tham khảo các mô hình tổ chức, kỹ thuật hợp đồng thuê mua bắc cầu, nghiệp vụ bán và thuê lại để thiết kế sản phẩm tài trợ an toàn, hạn chế tranh chấp.
• Doanh nghiệp sản xuất, xây dựng, vận tải và chế biến: Nắm bắt phương thức tiếp cận nguồn vốn tài trợ 100% giá trị thiết bị mà không cần thế chấp bất động sản, tối ưu hóa cơ cấu vốn lưu động và dòng tiền khấu hao.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu học tập, nghiên cứu chuyên sâu về chế định pháp luật tài chính phi ngân hàng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Thuê mua tài chính khác gì so với hợp đồng thuê tài sản thông thường?

Thuê mua tài chính là hình thức cấp tín dụng trung - dài hạn, không thể hủy ngang, bên thuê chịu mọi rủi ro về hư hỏng tài sản và có quyền chọn mua lại tài sản khi hết hạn với giá danh nghĩa. Hợp đồng thuê thông thường chỉ chuyển giao quyền sử dụng ngắn hạn, bên cho thuê chịu rủi ro hao mòn và không có điều khoản chuyển giao quyền sở hữu.

Tại sao thuê mua tài chính có thể tài trợ tới 100% giá trị máy móc?

Giao dịch được bảo đảm bằng chính quyền sở hữu pháp lý đối với tài sản cho thuê thuộc về công ty thuê mua trong suốt thời hạn hợp đồng. Nếu bên thuê vi phạm nghĩa vụ thanh toán, bên cho thuê có quyền thu hồi trực tiếp máy móc thiết bị mà không cần phụ thuộc vào thủ tục kê biên tài sản thế chấp phức tạp như cho vay ngân hàng thông thường.

Điều kiện để một giao dịch được công nhận là thuê mua tài chính tại Việt Nam gồm những gì?

Căn cứ Nghị định 64/CP và Luật Các tổ chức tín dụng 1998, giao dịch phải thỏa mãn: hợp đồng không thể hủy ngang; thời hạn thuê tối thiểu bằng 60% thời gian khấu hao tài sản; tổng tiền thuê ít nhất tương đương giá trị thị trường của tài sản tại thời điểm ký kết; và có thỏa thuận về quyền chọn mua hoặc tiếp tục thuê khi kết thúc kỳ hạn.

Công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam được huy động vốn từ các nguồn nào?

Theo quy định, công ty được vay vốn từ các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước với tổng mức vay tối đa không quá 20 lần vốn tự có; phát hành trái phiếu và giấy tờ có giá khi được Ngân hàng Nhà nước phê duyệt; và tiếp nhận tiền gửi có kỳ hạn từ 1 năm trở lên của các tổ chức, cá nhân.

Quyền lợi của công ty thuê mua được bảo vệ thế nào khi bên thuê phá sản?

Tài sản cho thuê thuộc quyền sở hữu của bên cho thuê, không nằm trong khối tài sản phân chia phá sản của doanh nghiệp đi thuê. Công ty cho thuê tài chính có quyền thu hồi tài sản ngay lập tức hoặc yêu cầu bên thuê thanh toán toàn bộ tiền thuê còn lại theo thỏa thuận hợp đồng đã đăng ký.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định pháp lý thuê mua tài chính theo thông lệ quốc tế và Chuẩn mực kế toán IAS 17.
• Đánh giá khách quan thực trạng khung pháp luật Việt Nam từ Quyết định 149/QĐ-NH5 đến Nghị định 64/CP và Luật Các tổ chức tín dụng năm 1998.
• Phân tích sâu sắc kết quả thực tiễn từ các đơn vị tiên phong như Vietcombank Leasing và Công ty VILC trong việc giải ngân hàng chục tỷ đồng đổi mới thiết bị.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn về vốn pháp định 55 tỷ đồng, trần vay 20 lần vốn tự có và quy định hạn chế đối tượng cá nhân kinh doanh.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về thể chế, quản lý ngoại hối và cơ chế tố tụng thu hồi tài sản nhằm thúc đẩy phát triển thị trường giai đoạn 1999 - 2005.

Công trình đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoàn thiện pháp luật kinh tế trong thời kỳ đầu mở cửa thị trường tài chính. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hãy khai thác tài liệu này để nắm vững các giải pháp tài trợ vốn trung - dài hạn tối ưu cho sản xuất kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Co sở lý luận của sự điều chính pháp luật về thuê mua tài chính. - Chương II: Thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động thuê mua tài chính tại Việt Nam hiện nay. - Chương III: Một số kiến nghị cho việc tiếp tục xây dung và hoàn thiện pháp luật thuê mua tài chính tại Việt Nam. CHƯƠNG | CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SỰ ĐIỀU CHỈNH PHÁP LUẬT VỀ THUÊ MUA TAI CHÍNH I/ KHÁI LUẬN THUÊ MUA TAI CHÍNH Vốn là điều kiện quan trọng để hình thành một doanh nghiệp.

Vốn còn là yếu tố không thể thiếu được trong đầu tư ban đầu cũng như việc triển khai các hoạt động kinh doanh. Cu thé là, hầu hết các doanh nghiệp đều có nhu cầu mua sắm, đổi mới máy móc thiết bị. Thậm chí có những doanh nghiệp, việc đổi mới và hiện đại máy móc, thiết bị là nền móng cơ bản để doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển. Ngoài việc sử dụng nguồn vốn nội bộ, doanh nghiệp còn phải huy động vốn từ bên ngoài thông qua việc phát hành cổ phiếu, trái phiếu hay đi vay.

Nhưng không phải thời điểm nào các giải pháp này cũng là khả thi đối với doanh nghiệp. Ngay cả trong việc trực tiếp vay vốn của các ngân hàng, doanh nghiệp vẫn không thể thỏa mãn được nhu cầu của mình nếu như không có uy tín, nếu hoạt động kinh doanh không có hiệu quả hoặc không có tài sản thế chấp hợp pháp. Đấy là chưa kể đến khả năng huy động vốn từ hệ thống ngân hàng và nhu cầu vốn trung và đài hạn nhằm đầu tư chiều sâu, đổi mới thiết bị và công nghệ hiện nay đang có những hạn chế. Cùng lúc đó, các nhà sản xuất máy móc, thiết bị vừa muốn bán được hàng, vừa muốn nhanh chóng thu lợi nhuận để đảm bảo cho quá trình tái sản xuất được liên tục.

Trong bối cảnh đó, thuê mua tài chính ra đời nhằm tháo gỡ được khó khăn cho cả ba bên: Doanh nghiệp, Nhà sản xuất, Ngân hàng; và góp phần vào sự phát triển một nền kinh tế hoàn chỉnh: có sự tăng cường thu hút nguồn vốn trung và dài hạn. Việc ra đời nghiệp vụ thuê mua tài chính là một trong những giải pháp quan trọng đáp ứng được nhu cầu về vốn, thực hiện sự chuyển đổi về cơ cấu tín dụng theo hướng này. Vậy thuê mua tài chính là gì? Bản chất pháp lý của nó ra sao? 1. Bản chất pháp lý của thuê mua tài chính Từ khi ra đời cho đến nay, thuật ngữ “leasing” được hầu hết các quốc gia trên thế giới sử dụng nham hàm chỉ hoạt động cho thuê tài sản được các định chế tài chính (trong đó nhất thiết phải có công ty thuê mua tài chính) mua theo yêu cầu của bên thuê.

Hết thời hạn thuê, bên thuê được phép chuyển quyẻn sở hữu. mua lai hoặc tiếp tục thuê tài san đó theo các dieu kiện đã thoả thuận trong hop dong thuê mua tài chính. tn Ở Việt Nam, theo các văn bản pháp quy (Luật các tổ chức tín dụng có hiệu lực ngày 1/10/1998; Nghị định 64/CP của Chính phủ ngày 9/10/1995 ban hành “Quy chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của công ty cho thuê tài chính Việt Nam”) sử dụng thuật ngữ “cho thuê tài chính” đối với hoạt động nêu trên, Bên cạnh thuật ngữ ''cho thuê tài chính”, hiện nay còn tồn tại nhiều các thuật ngữ khác như: “tín dụng thuê mua”, “thuê mua tài chính”. Thuật ngữ “tín dụng thuê mua”, nhìn dưới góc độ tín dụng, là một phương thức tài trợ vốn, cấp vốn được thực hiện dưới hình thức tài sản đem cho thuê.

Theo tác giả, về mặt khoa học, thuật ngữ “cho thuê tài chính” chưa bao quát, thể hiện đầy đủ nội dung của khái niệm “leasing”. Bởi lẽ, khái niệm “cho thuê tài chính” thiên về việc đem tài sản của mình để “cho người khác thuê” hơn là việc ''thuê để mua”. Mặt khác, trong hoạt động tín dụng thuê mua, ngoài yếu tố thuê tài sản, thì việc thoả thuận chuyển quyền sở hữu, mua lại tài sản khi kết thúc hợp đồng thường được các bên đặt ra. Do vậy, thuật ngữ “thuê mua tài chính”, tiếp theo đó là thuật ngữ “công ty thuê mua tài chính”, “hợp đồng thuê mua tài chính” thể hiện đầy đủ bản chất của hoạt động “leasing”.

Ủy ban tiêu chuẩn kế toán Quốc tế đưa ra định nghĩa thuê mua tài chính như sau: Thuê mua tài chính (financial lease) là một giao dich trong đó một bên (người cho thuê) chuyển giao quyền sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình cho bên kia (người đi thuê) trong một thời gian nhất định, mà trong thời gian do, người cho thuê dự định thu hồi vốn tài trợ cùng các chỉ phí liên quan; quyền sở hitu tài sản có thể được chuyển giao hay không tuỳ theo sự thoả thuận giữa hai bên”. Từ định nghĩa nêu trên, có thể phân tích bản chất pháp lý của thuê mua tài chính: * Thuê mua tài chính là một chế định pháp lý rất đặc thù. Với tư cách là một chế định pháp luật, thuê mua tài chính là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa các chủ thể phát sinh từ việc tài trợ vốn đưới hình thức tài sản. - Chủ thể trong quan hệ thuê mua tài chính: Về nguyên tắc, thuê mua tài chính gồm 3 bên: (Xem thêm phụ lục 1) : Neuon: International \ccouting Standards Commitee, IAS 17, 1991/1992.

- Nguoi cho thuê (Lessor) là Công ty thuê mua tài chính - người sẽ thanh toán toàn bộ giá trị mua bán tài sản theo thỏa thuận giữa người thuê với nhà sản xuất hay cung cấp và là chủ sở hữu về mặt pháp lý của tài sản mà người thuê sử dụng. Trong trường hợp cho thuê tài sản của chính họ thì người cho thuê là nhà cung cấp thiết bị. - Nguoi thuê (Lessee): Thường là doanh nghiệp, người có quyền sử dụng tài sản, hưởng những lợi ích và gánh chịu những rủi ro liên quan đến tài sản và có nghĩa vụ trả những khoản tiền thuê theo thoả thuận. Nha sản xuất hay nhà cung cấp (Manufacturer or Supplier): Là người cung cấp tài sản, thiết bị theo thỏa thuận với người thuê và theo các điều khoản trong hợp đồng mua bán thiết bị đã ký kết với người cho thuê.

- Đối tượng của thuê mua tài chính: So với các phương thức tài trợ cổ điển dưới hình thức tiền tệ, thué mua tài chính được thực hiện dưới hình thức tài sản. Tài sản trong thuê mua tài chính phổ biến là động sản, có thời gian sử dụng lâu dài và không dễ bị lạc hậu (như máy móc, trang thiết bị, ô tô, xe lửa tàu thuyền. Ngoài ra, bất động sản cũng có thể là đối tượng của các giao dịch thuê mua tài chính (như dùng để để lập các siêu thị lớn, khách sạn. khu công nghiệp, khu chế xuất, các trung tâm điện thoại.

Đối với loại tài sản này người thuê thường chú trọng lựa chọn tài san thuê và lựa chon nhà san xuất. - Phương pháp tác động của thuê mua tài chính: Thực chất thuê mua tài chính là sự giao dịch giữa người thuê (Doanh nghiệp) với người cho thuê (Công ty thuê mua tài chính), theo đó người thuê nhận quyền sứ dụng tài sản dé khai thác phục vu cho hoạt động sản xuất kinh doanh của mình và có thé được chuyển giao quyền sở hữu tài sản từ người cho thuê theo thoả thuận đó. Do vậy, các quan hệ kinh doanh giữa công ty thuê mua tài chính và doanh nghiệp về cơ bản là mối quan hệ bình đẳng. * Một số đặc điểm cơ bản của chế định pháp lý thuê mua tài chính: - Thuê mua tài chính là hình thức tài trợ bổ sung, thay thế cho các hình thức tài trợ truyền thống như tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng.

Hình thức này đáp ứng được nhu cầu thiết bị, máy móc cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong điều kiện eo hẹp về vốn, giúp người bán giải quyẻt nhu cầu bán hàng thu tiền, đồng thời dam bao cho các định chế tài chính ingan hàng, tổ chức tín dung, công ty tài chính, công ty thué mua tài chính.) có thẻ cấp các Khoan tín dụng có hiệu quả và an toàn. Công ty thuê mua tài chính đứng ra mua tài sản đó theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp (người thuê) và trả tiền cho người bán (nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp), rồi cho doanh nghiệp thuê lại. Doanh nghiệp khai thác tính hữu ích của tài sản, gánh chịu rủi ro liên quan đến tài san thuê và tra tiền thuê định kỳ cho công ty thué mua tài chính. Vì vậy, đặc điểm thứ nhất của chế định pháp lý thuê mua tài chính là nó được dựa trên cơ sở của nghiệp vụ thuê và nghiệp vụ mua bán, trong đó thuê là điều kiện tiền dé của mua bán.

- Thời hạn tín dụng trong giao dịch thuê mua tài chính là thời hạn của hợp đồng thuê. Thời hạn này không được huy ngang và thường chiếm phần lớn thời gian hữu dụng của thiết bị. Tuy nhiên, hết thời hạn của hợp đồng thuê, người thuê có thể được chuyển nhượng quyền sở hữu tài sản, hoặc tiếp tục thuê tùy theo thỏa thuận của hai bên. Quyển chọn mua này là điểm quan trọng để phân biệt thuê mua tài chính với các hình thức cho thuê giản đơn.

- Có thể coi thuê mua tài chính là một hình thức vay mượn, mục đích của người cho thuê cũng giống như mục đích của người cho vay và thu lãi trên vốn đầu tư, còn mục đích của người thuê cũng chỉ được sử dụng vốn có thời hạn và phải hoàn trả cho người cho thuê theo định kỳ dưới dạng tiền thuê. Tiền thuê được tính toán sao cho tổng các khoản tiền thuê thu được đủ trang trải số vốn bỏ ra mua tài sản cùng các chỉ phí liên quan và có dôi ra một khoản lợi nhuận hợp lý. Nhưng sự khác biệt về mặt pháp lý của thuê mua tài chính so với một khoản vay nợ chính là quyền người cho thuê nắm quyền sở hữu tài sản và thu hồi tài sản ngay lập tức nếu có những dấu hiệu đe dọa đến sự an toàn tài sản cho thuê. Từ bản chất pháp lý nêu trên của thuê mua tài chính, chúng ta có thể phan biệt chúng với thuê vận hành: - Trong khi thuê mua tài chính là một hình thức cấp tín dụng mà người cho thuê dành cho người thuê, thì thuê vận hành chỉ là giao dịch cho thuê đơn thuần, trong đó người cho thuê cho phép người thuê sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình trong khoảng thời gian đã thỏa thuận để đổi lấy tiền thuê.