CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH SỬ DỤNG ỨNG DỤNG GIAO THỨC ĂN CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.1 Các khái niệm cơ bản 1.1 Ý định là gì? Nghiên cứu của Ajzen (1991) thấy được “Ý định là một yếu tố tạo động lực, nó thúc đẩy một cá nhân sẵn sàng thực hiện hành vi”. Tiếp đó ông cũng đã cho thấy được “Ý định bao gồm các yếu tố động cơ có ảnh hưởng đến hành vi của mỗi cá nhân; các yếu tố này cho thấy mức độ sẵn sàng hoặc nỗ lực mà mỗi cá nhân sẽ bỏ ra để thực hiện hành vi”. Đối với Elbeck (2008) ý định mua được thấy qua việc khách hàng tiềm năng của công ty sẵn sàng chi tiền để mua sản phẩm. Việc kinh doanh của một tổ chức có thể được thể hiện thông qua cuộc khảo sát người tiêu dùng trên thị trường về ý định mua.
Ngược lại, ý định mua có thể bị tác động theo chiều hướng ngược lại ảnh hưởng đến nhận thức bởi các yếu tố về giá, chất lượng hay cảm nhận về giá trị (Zeithaml, 1988) và (Grewal, 1998). Trong bài nghiên cứu này nhóm tác giả nhìn nhận được, ý định là một yếu tố tác động đến ý định mua của một cá nhân. Ý định có thể bị tác động ngược chiều và cùng chiều sẽ dẫn đến hành vi mua hàng với việc sẵn sàng của người tiêu dùng khi mua một sản phẩm.2 Ứng dụng giao thức ăn Ở thời đại công nghệ ngày càng vượt trội thì sức mạnh của công nghệ thông tin đã khiến người dùng dần chuyển sang mua sắm trực tuyến để có thể thuận lợi hơn, thiết bị điện tử thông minh có thể giúp kết nối nhiều người hơn lại với nhau. Các thiết bị điện tử hiện tại không đơn giản chỉ phục vụ cho việc giải trí, làm việc mà dẫn trở thành công cụ, phương tiện giúp phục vụ cuộc sống của người tiêu dùng qua mua hàng trực tuyến bằng các ứng dụng tiện ích được cài đặt trên thiết bị di động.
Nổi bật hiện nay có thể nhắc đến là ứng dụng giao đồ ăn. Ứng dụng là phần mềm được thiết kế để chạy trên các thiết bị di động, chẳng hạn như điện thoại thông minh hoặc máy tính bảng. Các ứng dụng thường cung cấp các chức năng cụ thể, chẳng hạn như giải trí, giáo dục, kinh doanh, hoặc dịch vụ. 17 Các ứng dụng có thể được tải xuống từ các nền tảng phân phối ứng dụng, chẳng hạn như App Store của Apple, Google Play của Google, hoặc Windows Store.
Nhóm nghiên cứu rút ra được, ứng dụng giao thức ăn là một phần mềm tích hợp nhiều tác vụ cho phép người dùng có thể đặt thức ăn, đi chợ, thỏa mãn được nhu cầu ăn uống mà không cần mất quá nhiều công sức và thời gian. Ứng dụng có thể được tải ở những nền tảng phân phối ứng dụng khác nhau.3 Đặt đồ ăn trực tuyến Theo Kimes và ctg (2011) “Đặt món ăn trực tuyến là quá trình đặt hàng thông qua trang web (ứng dụng di động) của nhà hàng hoặc thông qua trang web (ứng dụng) của nhiều nhà hàng. Một khách hàng có thể chọn để giao đồ ăn hoặc nhận. Việc thanh toán cũng được quản lý thông qua ứng dụng (trang web) hoặc bằng tiền mặt tại nhà hàng khi đi lấy hàng.” Được biết Yusof và cộng sự (2016) định nghĩa rằng giao món ăn trực tuyến (online food delivery service) khi đó công nghệ là hệ thống chính cung cấp các nền tảng đặt hàng, thanh toán kèm theo việc quan sát chu trình thực hiện, nhưng không liên quan về các hoạt động tạo ra thức ăn/đồ uống và vận chuyển đến tay người đặt.
Bên cạnh đó He và ctg (2018) cho rằng “Quá trình đặt thức ăn trực tuyến bao gồm việc khách hàng chọn nhà hàng mà họ muốn, xem xét thực đơn, chọn món và cuối cùng chọn để nhận hoặc giao hàng. Theo đó trang web (ứng dụng) thông báo cho khách hàng về chất lượng thực phẩm, thời gian chuẩn bị thực phẩm, thời gian thực phẩm sẵn sàng để nhận hoặc thời gian cần thiết để giao hàng.” Ở lần thực hiện nghiên cứu này, nhóm tác giả này đã đặt ra vấn đề nghiên cứu về các ý định dùng những ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến được cài đặt trên thiết bị di động. Trọng tâm là, thực hiện việc đặt đồ ăn trên các ứng dụng được cài trên điện thoại là một chuỗi các quá trình để có thể đặt hàng trên ứng dụng.2 Các học thuyết liên quan đến đề tài 1.1 Thuyết hành vi hoạch định (Theory of Planned Behavior – TPB). “Thuyết hành vi dự định (TPB) đã được hình thành từ thuyết hành động hợp lý” theo ( Ajzen & Fishbien, năm 1975).
Ajzen đã nói thêm rằng: “Ông đã mở rộng ra về hành động hợp lý bằng cách thêm vào đó nhân tố phi lý trí để tăng độ chính xác cho mô hình dự đoán hành vi. Từ đó lý thuyết này được tạo ra nhằm khắc phục sự 18 hạn chế của các lý thuyết trước về việc cho rằng các hành vi của con người hoàn toàn bị kiểm soát bởi lý trí. Lý thuyết hành vi này có kế hoạch hay hơn lý thuyết hành vi dự định đó là lý thuyết này được thể hiện mối quan hệ giữa niềm tin và một hay nhiều hành vi của một người nào đó.” Sau những lý thuyết thì có ý cho rằng ý định để có hành vi phải chịu ảnh hưởng của ba nhân tố: Kiểm soát hành vi, thái độ và chuẩn chủ quan. - Thái độ là suy nghĩ của một cá nhân đối với việc thực hiện một hành vi mang hướng tích cực hay tiêu cực.
- Chuẩn chủ quan là nhận thức của một người về một hành động hay suy nghĩ của bản thân về một người nào đó, có nên thực hiện hay không, hành vi sẽ bị tác động bởi những lời phê phán từ những người quan trọng hay xã hội. - Kiểm soát hành vi cảm nhận là sự tự nhận thức về một hành vi hay suy nghĩ của bản thân.Mô hình thuyết hành vi hoạch định TPB Nguồn: Ajzen (1991) 1.2 Mô hình chấp nhận công nghệ của (Technology Acceptance Model - TAM) Năm 1985, Davis là người sáng tạo ra mô hình Technology Acceptance Model gọi tắt là TAM. “Mô hình này cho thấy được khả năng chấp nhận của một hệ thống thông tin đã được xác định bởi hai yếu tố chính là: nhận thức tính hữu ích và nhận thức tính dễ sử dụng. Theo mô hình chấp nhận công nghệ, thói quen sử dụng một hệ thống được xác định bởi ý định mà các ý định thì được xác định bởi thái độ sử dụng của mỗi cá nhân.
Sự nhận thức về tính hữu ích và nhận thức về tính dễ sử dụng có tác động đến thái độ sử dụng của người dùng. Ngoài ra, Davis còn đưa ra 19 một số giả thuyết về các mối liên hệ giữa nhận thức về tính hữu ích và nhận thức về tính dễ sử dụng”.Mô hình lý thuyết chấp nhận công nghệ TAM Nguồn: Davis (1985) 1.3 Một số mô hình nghiên cứu thực tiễn có liên quan đến đề tài nghiên cứu.1 Mô hình nghiên cứu trong nước.1 Lê Nam Hải & Phan Thị Trúc Mai. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng giao thức ăn của người tiêu dùng tại thành phố Đà Nẵng Bài “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng giao thức ăn của người tiêu dùng tại thành phố Đà Nẵng” của nhóm tác giả Lê Nam Hải, Phan Thị Trúc Mai đến từ trường Đại học Công nghiệp thành phố Hồ Chí Minh được tiến hành thực hiện năm 2021 trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu được thực hiên bằng bằng hai phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng.
Nhóm tác giả lấy 350 mẫu để đảm bảo độ tin cậy của kích thước mẫu, sau khi qua khảo sát phỏng vấn sơ bộ và bằng bảng câu hỏi thu được 326 trường hợp. Đồng thời, để đo lường các khái niệm nghiên cứu trong mô hình, nhóm tác giả sử dụng thang đo Likert với 5 mức độ từ 1 (Hoàn toàn không đồng ý) đến 5 (Hoàn toàn đồng ý). Dữ liệu sau khi thu thập sẽ được xử lí và phân tích bằng phần mềm SPSS phiên bản 20. Trong quá trình nghiên cứu, nhóm tác giả đã tìm ra các yếu tố tác động đến ý định đặt đồ ăn trực tuyến của người tiêu dùng: (1) Nhận thức tính dễ sử dụng; (2) Mong 20 đợi về giá; (3) Nhận thức về sự thuận tiện; (4) Nhận thức rủi ro khi sử dụng; (5) Niềm tin; (6) Chuẩn chủ quan.Mô hình đề xuất các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng giao thức ăn của người tiêu dùng tại TP.
Đà Nẵng Nguồn: Lê Nam Hải & Phan Thị Trúc Mai.2 Đàm Thị Phương Thảo & Lê Triệu Tuấn (2021). Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng đặt đồ ăn trực tuyến Now Food tại tỉnh Thái Nguyên Bài nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng đặt đồ ăn trực tuyến Now Food tại tỉnh Thái Nguyên” được thực hiện bởi Đàm Thị Phương Thảo và Lê Triệu Tấn, mô hình được thực hiện tại Thái Nguyên vào năm 2021. Để thu thập dữ liệu, nhóm tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Trong đó phương pháp định tính nhằm tìm kiếm tài liệu liên quan đến nhân tố ảnh hưởng ý định của người tiêu dùng.
Phương pháp định lượng nhằm xác định mức độ tác động của các nhân tố đó. Dữ liệu được tiến hành khảo sát và tổng số phiếu được phát là 250, thu được 200 phiếu hợp lệ. Sau đó dùng SPSS để làm sạch dữ liệu. Sau quá trình phân tích, nhóm tác giả nhận thấy có 4 yếu tố tác động đến ý định đặt đồ ăn trên Now Food: (1) Sự hữu ích của ứng dụng, (2) Sự hấp dẫn của dịch vụ cá nhân, (3) Ảnh hưởng của xã hội, (4) Yếu tố kiểm soát hành vi.Mô hình nghiên cứu “Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ứng dụng đặt đồ ăn trực tuyến Now Food tại tỉnh Thái Nguyên” Nguồn: Đàm Thị Phương Thảo & Lê Triệu Tuấn (2021) 1.3 Tiêu Vân Trang & Trần Thế Nam (2021).
Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng ứng dụng đặt thức ăn trực tuyến của người tiêu dùng tại thành phố Hồ Chí Minh Bài “Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng ứng dụng đặt thức ăn trực tuyến của người tiêu dùng tại thành phố Hồ Chí Minh” được làm bởi Tiêu Vân Trang và Trần Tế Nam, được thực hiện trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2021.