MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu Ngân sách là một kế hoạch chi tiêu và thu nhập, được xây dựng dựa trên dự báo nhu cầu của tổ chức hoặc chính phủ để hỗ trợ quản lý tài chính và định hình các kế hoạch phát triển. Đặc biệt đối với chính phủ, ngân sách nhà nước không chỉ là một bản dự toán tài chính mà còn là công cụ quan trọng để điều chỉnh nền kinh tế, kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả, và phân phối thu nhập. Đồng thời, nó cũng đóng vai trò trong việc cung cấp các dịch vụ công, phát triển cân đối giữa các vùng, bảo vệ môi trường, và cân đối thu nhập giữa các tầng lớp xã hội.
Tuy nhiên, việc quản lý ngân sách không chỉ là việc thu thu nhập và chi tiêu mà còn là quá trình phải đảm bảo sự hiệu quả trong việc sử dụng nguồn lực này. Tuy nhiên, ở nhiều nơi, việc quản lý ngân sách vẫn đang gặp phải nhiều thách thức, như việc không đảm bảo sự kết nối giữa ngân sách và các kết quả đầu ra, hay sự chậm trễ trong giải ngân và các sai sót trong quản lý vốn đầu tư. Tại Huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh, mặc dù đã đạt được một số thành tựu đáng kể trong phát triển kinh tế - xã hội và quản lý ngân sách cấp huyện đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Cụ thể, công tác kế hoạch nguồn thu cần được cải thiện, việc đánh giá dự toán thu NSNN cần phải chính xác hơn, và sự phối hợp giữa các cơ quan cần được tăng cường.
Ngoài ra, việc xây dựng định mức chi cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn để đảm bảo sự phân bổ ngân sách đúng đắn và hiệu quả. Với nhận thức về những thách thức này, việc đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước sẽ giúp Huyện Tân Biên tạo ra nguồn lực tài chính mạnh mẽ và đảm bảo tính quyết định cho việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng đã đề ra. Điều này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của huyện và cả tỉnh Tây Ninh. Nhận thức được vấn đề trên, tác giả quyết định lựa chọn đề tài Đánh giá công tác quản lý ngân sách nhà nước huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh làm đề tài nghiên cứu tốt nghiệp.
Các nghiên cứu liên quan 1 2. Nghiên cứu nước ngoài Theo Maksimovna Bogolib (2015) trong bài viết "State Management for Effective Use of Budget Funds" sử dụng phương pháp hệ thống, cấu trúc, so sánh, chứng minh chương trình và phương pháp để đánh giá mục tiêu cung cấp phân phối nguồn Ngân sách theo mục đích, phân công và chức năng của nhà nước, với việc tính đến các ưu tiên của chính sách tài chính. Bằng cách tiếp cận minh bạch và công khai quy trình chi Ngân sách, tác giả xác định các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả, đồng thời chỉ ra các hạn chế và đề xuất biện pháp nhằm tăng cường hiệu quả chi Ngân sách. Bogolib (2015) nhấn mạnh rằng để đạt được tăng cường hiệu quả, cần phải tăng cường kiểm soát quá trình thực hiện các chương trình mục tiêu.
Tác giả đề xuất kết nối chặt chẽ việc phân tích và đánh giá với hệ thống báo cáo quản lý quỹ Ngân sách, đồng thời gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ. Để đảm bảo minh bạch và tính minh bạch trong hoạt động mua sắm nhà nước, tác giả đề xuất sự dựa trên hệ thống giám sát. Các biện pháp này sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng nguồn Ngân sách, đồng thời đảm bảo rằng quá trình chi tiêu được thực hiện một cách có trách nhiệm và có hiệu quả. Điều này là quan trọng để đạt được mục tiêu của chính phủ và nâng cao chất lượng dịch vụ và chương trình mục tiêu dành cho cộng đồng.
Trong bài nghiên cứu "How Is Public Housing Policy Implemented in China? A Tentative Analysis of the Local Implementation of Four Major Programs" của Yongmao F. và đồng nghiệp (2018), tác giả đặt ra thách thức của việc thực thi chính sách, đặc biệt là làm thế nào để xây dựng một khung cấu trúc sử dụng các biến số khác nhau. Họ xây dựng một mô hình khuyến khích thực hiện như một khuôn khổ phân tích để nghiên cứu mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và địa phương trong việc thực hiện chính sách nhà ở công cộng tại Trung Quốc. Trong mô hình này, hai biến số chính được xem xét là đường dẫn chính sách và khuyến khích.
Bốn hình thức thực hiện chính sách được phân loại là thực hiện hành chính, thực hiện thử nghiệm, thực hiện linh hoạt và thực hiện tượng trưng. Mục tiêu của nghiên cứu là hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa các cấp chính quyền và cách chúng tương tác khi triển khai chính sách nhà ở công cộng. Kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng, ngay cả khi mục tiêu chính sách và lộ trình thực hiện không rõ ràng đôi khi, một cơ chế khuyến khích mạnh mẽ từ trên xuống có thể thúc đẩy các chính quyền địa phương tích cực tham gia vào các thử nghiệm chính sách. Điều này 2 có thể tạo ra sự linh hoạt và sự đổi mới trong việc triển khai chính sách nhà ở công cộng tại Trung Quốc.
Trong bài viết "Fiscal resilience: Tools to manage state budgets in an age of uncertainty" của Jonathan Davis, Navjot Singh, và Todd Wintner (2019), nghiên cứu nhấn mạnh giải pháp khắc phục tình trạng bất ổn tài khóa dai dẳng, đặc biệt là với những áp lực tài chính do sự thay đổi nhân khẩu học, lạm phát trong chăm sóc sức khỏe và nợ thiếu hụt. Đồng thời, những thách thức đến từ các mô hình thương mại toàn cầu, sự di chuyển lao động và vốn gia tăng, cùng với ảnh hưởng của các công nghệ mới, khiến cho việc lập kế hoạch dài hạn và dự đoán chu kỳ kinh doanh trở nên khó khăn đối với các quốc gia. Tác giả đề xuất một loạt các công cụ có thể sử dụng để đánh giá mức độ sẵn sàng đối mặt với tình trạng không chắc chắn về tài chính. Các công cụ này bao gồm cơ hội để tạo ra giá trị cao hơn từ mỗi đô la chi tiêu, tối ưu hóa doanh thu và kiểm soát biến động.
Để thực hiện điều này, tác giả tập trung vào ba công cụ cụ thể: lập Ngân sách dựa trên hoạt động để tăng cường tính minh bạch, số hóa các dịch vụ và quy trình, và sử dụng phân tích nâng cao để đưa ra các quyết định tốt hơn. Những công cụ này được đề xuất nhằm giúp các quốc gia hiểu rõ và đối mặt với những khó khăn đặt ra bởi sự không chắc chắn trong tài chính, đồng thời tối ưu hóa hiệu suất ngân sách và tạo ra giá trị cao nhất từ các nguồn lực có sẵn. Trong bài nghiên cứu "Measuring Government Performance: The Intersection of Strategic Planning and Performance Budgeting" của Marilyn M. và đồng nghiệp (2019), tác giả đưa ra khuyến nghị rằng hệ thống Ngân sách công cần tích hợp theo dõi thông tin hoạt động để giúp chính quyền Thành phố New York thể hiện mục tiêu và hoạt động của họ một cách hiệu quả hơn, thay vì chỉ chia thành từng mục mua hàng theo kế hoạch.
Tác giả nhận ra rằng việc lập Ngân sách hiệu quả đối mặt với nhiều thách thức. Họ đề xuất rằng việc trình bày thông tin về hiệu quả hoạt động kèm theo số tiền Ngân sách sẽ tạo ra một cơ sở hợp lý hơn để ra quyết định về Ngân sách. Điều này giúp tập trung các quyết định tài trợ vào kết quả thực tế hơn là những yếu tố chính trị. Kết luận của nghiên cứu làm nổi bật tầm quan trọng của việc tích hợp chiến lược quy hoạch và Ngân sách hiệu suất để đảm bảo rằng các quyết định Ngân sách dựa trên những mục tiêu cụ thể và kết quả đo lường được.
Điều này giúp tối ưu hóa hiệu suất và đồng thời giảm thiểu yếu tố chính trị trong quá trình ra quyết định về Ngân sách. (2020) trong nghiên cứu "Squandered in Real Time: How Public Management Theory Underestimated the Public Administration–Politics Dichotomy", tác giả tập trung vào sự chú ý của chính quyền Mỹ đối với sự phân đôi giữa hành chính công và chính trị, và làm rõ làm thế nào điều này dẫn đến những thất bại quản lý công quan trọng, đặc biệt là trong tình hình Bế tắc Ngân sách của Bang Illinois và Đại dịch COVID-19. Kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng, sự tập trung vào quan điểm phân chia này đã góp phần vào các thất bại trong quản lý công. Tác giả phát hiện rằng các quan điểm phân cực đã làm suy giảm khả năng quản lý hiệu quả.
Điều này đặc biệt quan trọng khi nói đến Bế tắc Ngân sách của Bang Illinois và đối mặt với đại dịch COVID- 19, nơi quản lý công yêu cầu sự hợp tác và đồng thuận. Cuối cùng, tác giả đề xuất hai mô hình để giảm thiểu ảnh hưởng của yếu tố chính trị đối với cả hành chính công và quản lý công. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của một khuôn khổ tổng thể và thực tế hơn để đối mặt với thách thức quản lý công và đảm bảo sự hiệu quả trong ngữ cảnh chính trị phức tạp. Nhìn chung, các nghiên cứu quốc tế cung cấp một cơ sở vững chắc cho việc hiểu rõ các nguyên lý và phương pháp quản lý NSNN.
Tuy nhiên, để áp dụng chúng hiệu quả ở Việt Nam, chúng ta cần linh hoạt trong việc điều chỉnh chúng để phản ánh đúng bối cảnh văn hóa, chính trị và kinh tế đặc biệt của đất nước. Việc đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho quản lý NSNN ở Việt Nam đòi hỏi sự nhạy bén đối với những đặc điểm độc đáo và thách thức cụ thể mà quốc gia và từng địa phương đang phải đối mặt. Đồng thời, việc vận dụng kiến thức quốc tế phải đi kèm với sự hiểu biết sâu rộng về văn hóa và ngữ cảnh đặc biệt của từng địa phương. Nghiên cứu trong nước Vũ Ngọc Tuấn và Đàm Văn Huệ (2014) đã thực hiện một nghiên cứu quan trọng với bài viết "Nhìn lại nguyên tắc ngân sách thường niên theo quan niệm cổ điển và việc tuân thủ nguyên tắc trong quản lý ngân sách tại Việt Nam." Trong bài viết này, tác giả đã điều tra và chỉ ra rằng nguyên tắc ngân sách thường niên đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng yêu cầu về minh bạch và hiệu quả trong chỉ tiêu ngân sách.