Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lí giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho trẻ 5- 6 tuổi. - Chương 2: Thực trạng quản lí giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình. - Chương 3: Biện pháp quản lí giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng phối hợp nhà trường với gia đình ở các trường mầm non huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ GIÁO DỤC KĨ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ 5-6 TUỔI 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên về kỹ năng tự phục vụ và giáo dục kỹ năng tự phục vụ Kỹ năng tự phục vụ, giáo dục kỹ năng tự phục vụ đã được nhiều tác giả nước ngoài và trong nước quan tâm, nghiên cứu. Một số nhà tâm lý học coi khả năng tự lập, tự phục vụ cho bản thân là một trong những nét đặc trưng của nhân cách, đại diện là T.Dmitriev… cho rằng: “Khả năng tự lập phải hình thành trên cơ sở người học đã có một số kiến thức, hiểu biết một số kỹ năng nhất định và biết vận dụng chúng vào những tình huống khác nhau trong thực tế, đó phải là những tình huống mới mẻ mà các em phải đối mặt trong cuộc sống. Khả năng tự lập của các em được bộc lộ rõ qua các hành vi và ta có thể dễ dàng quan sát thấy được trong khi các em đang thực hiện các mối quan hệ giữa người - người, hay giữa con người với thế giới xung quanh” (33).
Nhà giáo dục người Nga, K.Usinxki chỉ ra rằng sự phát triển của trẻ em là kết quả lao động của bản thân các em. Để các em yêu thích lao động, cần phải giúp các em tiếp cận với lao động, mức độ thể hiện kỹ năng tự phục vụ ở các em phụ thuộc vào việc tham gia vào hoạt động lao động trong môi trường xung quanh (33).Macarenco, rất quan tâm tới việc giáo dục trẻ em thông qua lao động, GDKNTPV cho các em, nguyên tắc lý tưởng là phải làm thế nào cho bản thân lao động có tính hấp dẫn học sinh và kích thích họ cố gắng, đạt được những kết quả tốt đẹp. Đối với trẻ em cần phải giáo dục thói quen sinh hoạt, thói quen văn hóa, ý thức tự lập, khả năng tự kiềm chế, tinh thần vượt khó, ý thức trách nhiệm đối với bản thân và mọi người. Giáo dục và phát triển KNTPV ở các em thông qua trò chơi là hiệu quả.
(33) Côvaliôp đã rất chú trọng đến việc giáo dục lao động tự phục vụ cho trẻ. Tác giả đề cập đến yêu cầu trong giáo dục KNTPV cho trẻ đó là phải tạo niềm vui, tạo 6 sự khích lệ để cho trẻ thích thú trong học cách lao động (Dẫn theo Phan Xuân Trường, 2010). Nhechaeva cho rằng cần phải GDKNTPV cho trẻ càng sớm càng tốt để giúp trẻ thực hiện một cách tự giác, cách thức để mang lại hiệu quả trong GDKNTPV đó là khi tiến hành phải hướng dẫn trẻ từng ước thật cụ thể, thật tỉ mỉ và đặc biệt là phải có thời gian dài và đủ. Tác giả cũng đề xuất một số phương pháp nhằm mang lại hiệu quả nhất, đó là: Làm mẫu từng thao tác, giải thích bằng lời, nêu gương, tập luyện hàng ngày, sử dụng trò chơi, sử dụng trực quan, để dạy trẻ trong giờ học, trong lao động, trong sinh hoạt hàng ngày (45).
Karen Stephens để cập đến KNTPV của trẻ như là một phần tất yếu trong sự phát triển một cơ thể hoàn thiện ở trẻ. Một số KNTPV của trẻ như: sử dụng các dụng cụ chải chuốt như bàn chải đánh răng và lược chải tóc; khả năng ăn uống độc lập với việc tự sử dụng dụng cụ và chén, tự mặc quần áo, trẻ tự dọn dẹp đồ chơi, chuẩn bị giường ngủ. Ông nhấn mạnh đến vai trò của giáo dục trong việc hình thành KNTPV cho trẻ: bản thân của đứa trẻ không tự hình thành những KNTPV, trẻ chỉ biết và hình thành khi được nhìn thấy người lớn thực hiện trước mắt mình và trẻ được tập luyện hằng ngày. Do đó, phụ huynh cần giáo dục cho trẻ bằng việc làm gương và tạo điều kiện cho trẻ thực hành KNTPV của mình trong các tình huống sẵn có (45).
Ở Việt Nam có thể kể đến một số nghiên cứu của một số tác giả tiêu biểu. Tác giả Trương Thị Hoa Bích Dung đã làm rõ 8 nhóm kĩ năng cần giáo dục cho trẻ mẫu giáo, trong đó có “Kĩ năng tự chăm sóc ản thân”, gần giống như KNTPV, bao gồm 3 kĩ năng: kĩ năng tự xúc ăn, kĩ năng tự mặc quần áo, kĩ năng tự chăm lo vệ sinh cá nhân. Tác giả cho rằng: “Khi đến 4 tuổi, hầu hết trẻ đã iết cách tự mình làm lấy một số việc như: mặc quần áo, chải răng, rửa tay, ăn một mình và tự đi tắm. Việc học tự chăm sóc ản thân mình là một phần quan trọng trong quá trình phát triển nhân cách cá nhân và nhận thức xã hội của é” (9).
Lê Bích Ngọc cho rằng, KNTPV của trẻ 5-6 tuổi bao gồm các kĩ năng nhỏ: kĩ năng ăn uống, kĩ năng vệ sinh cá nhân, kĩ năng tự bảo vệ sức khỏe, kĩ năng tự phòng chống các tai nạn thông thường. Trẻ từ 5-6 tuổi đã có thể thực 7 hiện một số kĩ năng tự phục vụ cho mình nên cha mẹ, giáo viên cần hướng dẫn khuyến khích và củng cố những kĩ năng này nhằm giúp trẻ khỏe mạnh, tự lực, tự tin, an toàn và phát triển lành mạnh (29). Trong “Module 39: Giáo dục kĩ năng sống cho trẻ mẫu giáo” tác giả Lê Bích Ngọc đã đề cập đến mục tiêu nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục KNS (có KNTPV cho ản thân như tự xúc ăn, ăn uống từ tốn, không khua đũa chén, ăn không rơi vãi. Các nghiên về quản lý giáo dục kỹ năng tự phục vụ Ở Việt Nam, đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục KNS, quản lý giáo dục kĩ năng tự phục vụ cho trẻ.
Có thể kể đến: Luận án tiến sĩ: “Quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non tư thục” của tác giả Đào Thị Chi Hà đã đề xuất các giải pháp sau: Xác định các kỹ năng sống cơ ản của trẻ mầm non hiện nay; Lập kế hoạch giáo dục KNS cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non tư thục đáp ứng với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay; Tổ chức phối hợp tốt giữa các lực lượng ở nhà trường, gia đình và xã hội trong việc GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non tư thục; Chỉ đạo giáo dục kỹ năng sống cho trẻ theo phương pháp giáo dục Montessori (kĩ năng tự phục vụ của trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non tư thục); Đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non tư thục; Đổi mới việc kiểm tra việc thực hiện GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non tư thục (10); Luận văn thạc sĩ “Quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương” của tác giả Trần Thị Kim Hoàn đã đề xuất các biện pháp, đó là: Bồi dưỡng năng cao năng lực cho giáo viên; Hoàn thiện việc xây dựng kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi; Tăng cường quản lý việc thực hiện các hình thức GDKNS; Tăng cường kiểm tra, đánh giá hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn Thành phố Thủ Dầu Một (13). “Quản lý giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội thông qua hoạt động trải nghiệm”, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Hương Nhài, đã đề xuất các biện pháp đó là: Tổ chức nâng cao nhận thức cho CBQL và GV về sự cần thiết của 8 GDKNTPV cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm; Quản lý đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng TPV cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm; Tăng cường quản lý bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ GV thực hiện chương trình GDKNTPV cho trẻ 5-6 tuổi thông qua hoạt động trải nghiệm; Tăng cường kiểm tra, đánh giá hoạt động GDKNTPV cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non thông qua hoạt động trải nghiệm; Xây dựng môi trường giáo dục và đầu tư cơ sở vật chất phục vụ hoạt động GDKNTPV cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng trải nghiệm (32). Luận văn thạc sĩ tâm lí học: Kĩ năng tự phục vụ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở một số trường mầm non tại huyện Tân Phú tỉnh Đồng Nai của tác giả Ngô Thị Hàn Ni đã xác định hệ thống kĩ năng tự phục vụ và đề xuất được biện pháp trong rèn luyện KNTPV của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi: Thống nhất các lực lượng giáo dục; Xây dựng môi trường giáo dục phù hợp, an toàn; Cổ vũ khen ngợi trẻ đúng lúc; Thực hành thường xuyên và thời gian dài đủ. Các kết quả của các công trình nghiên cứu trên là cơ sở để luận văn nghiên cứu nội dung: KNTPV của trẻ 5-6 tuổi, giáo dục và quản lý giáo dục KNTPV của trẻ 5-6 tuổi theo hướng phối hợp nhà trường và gia đình.
Các khái niệm cơ bản 1. Kĩ năng tự phục vụ Có có thể kể ra một số cách định nghĩa về kỹ năng tự phục vụ. Kỹ năng tự phục vụ là năng lực hay khả năng chuyên iệt của một cá nhân về một hoặc nhiều khía cạnh nào đó được sử dụng để giải quyết tình huống hay công việc phục vụ cho chính mình như tự nấu ăn, tự giặt quần áo. Trong luận văn này, kỹ năng tự phục vụ được hiểu là năng lực hay khả năng của một cá nhân tự thực hiện những hoạt động hay nhiệm vụ trong cuộc sống hàng ngày.
Giáo dục kĩ năng tự phục vụ “Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ” được một số tác giả định nghĩa như sau: Theo Hồ Lam Hồng (2006): “Giáo dục KNTPV được hiểu là quá trình tác động của GV tới trẻ nhằm giáo dục cho trẻ những kiến thức, kĩ năng và hành vi ứng xử phù hợp với công việc tự phục vụ ản thân” (14). Theo Vũ Thị Ngọc Minh và Nguyễn Thị Nga (2013), GDKNTPV cho trẻ mầm non, đặc iệt là trẻ mẫu giáo giúp trẻ làm chủ ản thân, tự tin, học tập hiệu quả, chuẩn ị sẵn sàng về mặt tâm lí cũng như các kĩ năng cần thiết cho việc đến trường ở các ậc học tiếp theo (26).