Lêi më ®Çu 1.TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi. Ph¸t triÓn c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng vµ ®Èy m¹nh xuÊt khÈu s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ ®ang lµ mét vÊn ®Ò thu hót ®îc sù quan t©m lín cña §¶ng vµ Nhµ níc ta trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y. Vai trß cña viÖc ®Èy m¹nh xuÊt khÈu s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ngµy cµng ®îc thÊy râ nhÊt lµ ®èi víi mét nÒn kinh tÕ ®ang chuyÓn ®æi nh ViÖt Nam víi lùc lîng lao ®éng n«ng th«n vÉn cßn chiÕm tû träng cao. S¶n phÈm thñ c«ng truyÒn thèng cña ViÖt Nam mÆc dï ®· bíc ®Çu tiÕn ra vµ x©m nhËp ®îc vµo nhiÒu thÞ trêng vµ khu vùc lín trªn thÕ giíi nhng kim ng¹ch xuÊt khÈu hµng n¨m cßn kh¸ khiªm tèn so víi nhiÒu mÆt hµng xuÊt khÈu kh¸c vµ cha t¬ng xøng víi tiÒm n¨ng s¶n xuÊt vèn cã cña níc ta vÒ mÆt hµng nµy.
Nghiªn cøu thùc tr¹ng xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y sÏ gióp chóng ta cã c¸i nh×n râ rµng h¬n vÒ nguyªn nh©n cña t×nh tr¹ng nµy, vµ ®a ra ®îc nh÷ng gi¶i ph¸p kh¾c phôc. ChÝnh v× vËy, em xin lùa chän ®Ò tµi “ Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p ®Èy m¹nh xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam” lµm ®Ò tµi ®Ó thùc hiÖn khãa luËn tèt nghiÖp cña m×nh.Môc ®Ých nghiªn cøu. Môc ®Ých nghiªn cøu khãa luËn nµy gåm: - Nghiªn cøu vµ lµm râ c¸c vÊn ®Ò vÒ lµng nghÒ truyÒn thèng, ngµnh nghÒ truyÒn thèng vµ s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam hiÖn nay. - T×m hiÓu bµi häc kinh nghiÖm ph¸t triÓn s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng cña Th¸i Lan vµ rót ra bµi häc kinh nghiÖm cho ViÖt Nam.
- Ph©n thùc tr¹ng xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y; trªn c¬ së ph©n tÝch ®a ra ®îc c¸c ®¸nh gi¸ vµ ®Ò xuÊt kiÕn nghÞ gãp phÇn ®Èy m¹nh xuÊt khÈu s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng trong nh÷ng n¨m tíi. §èi tîng nghiªn cøu. §èi tîng nghiªn cøu cña ®Ò tµi lµ c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam, c¸c s¶n phÈm xuÊt khÈu cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam cô thÓ lµ c¸c s¶n phÈm thñ c«ng mü nghÖ. Ph¹m vi nghiªn cøu.
Do h¹n chÕ vÒ thêi gian vµ nguån tµi liÖu nªn viÖc nghiªn cøu khãa luËn cña em tËp trung chñ yÕu nghiªn cøu trong ph¹m vi: Thêi gian : tõ n¨m 2000 ®Õn nay. Kh«ng gian: t¹i c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng tiªu biÓu ë vïng B¾c Bé 5. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Trong khãa luËn em sö dông chñ yÕu lµ ph¬ng ph¸p tËp hîp vµ hÖ thèng hãa c¸c sè liÖu thu thËp ®îc sau ®ã tiÕn hµnh so s¸nh, ph©n tÝch lµm râ vÊn ®Ò nghiªn cøu.
KÕt cÊu cña khãa luËn. Ngoµi lêi më ®Çu, kÕt luËn vµ phÇn phô lôc, khãa luËn ®îc chia lµm 3 ch¬ng: Ch¬ng 1: Tæng quan vÒ lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam vµ s¶n phÈm cña cña lµng nghÒ truyÒn thèng. Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam hiÖn nay. Ch¬ng 3 : Gi¶i ph¸p ®Èy m¹nh xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng.
Ch¬ng I: Tæng quan vÒ lµng nghÒ truyÒn thèng vµ s¶n phÈm cña c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng. Kh¸i niªm chung vÒ lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam 1. Kh¸i niÖm lµng nghÒ truyÒn thèng Theo tõ ®iÓn b¸ch khoa toµn th më Wikipedia : “lµng nghÒ ViÖt Nam, lµng nghÒ truyÒn thèng, lµng nghÒ thñ c«ng, hoÆc lµng nghÒ cæ truyÒn., thêng ®îc gäi ng¾n lµ lµng nghÒ, lµ nh÷ng lµng mµ t¹i ®ã hÇu hÕt d©n c tËp trung vµo mét nghÒ duy nhÊt nµo ®ã; nghÒ cña hä cã tÝnh chuyªn s©u cao vµ mang l¹i nguån thu nhËp cho d©n lµng.” Theo c¸ch hiÓu kh¸c:“lµng nghÒ thñ c«ng truyÒn thèng lµ trung t©m s¶n xuÊt hµng thñ c«ng truyÒn thèng, n¬i quy tô c¸c nghÖ nh©n vµ nhiÒu hé gia ®×nh chuyªn lµm nghÒ mang tÝnh truyÒn thèng l©u ®êi, cã sù liªn kÕt hç trî trong s¶n xuÊt, b¸n s¶n phÈm theo kiÓu phêng héi, kiÓu hÖ thèng doanh nghiÖp võa vµ nhá, cã cïng tæ nghÒ vµ c¸c thµnh viªn lu«n ý thøc tu©n thñ nh÷ng íc chÕ x· héi vµ gia téc”. Sù liªn kÕt, hç trî nhau vÒ nghÒ, kinh tÕ, kü thuËt vµ ®µo t¹o thî trÎ gi÷a c¸c gia ®×nh cïng dßng téc, cïng phêng nghÒ trong qu¸ tr×nh lÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nghÒ nghiÖp ®· h×nh thµnh lµng nghÒ ngay trªn ®¬n vÞ c tró lµ lµng xãm cña hä.
T¹i c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng, kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i lµ toµn bé c d©n cña lµng lµm nghÒ truyÒn thèng, nh÷ng ngêi thî thñ c«ng còng ®ång thêi lµ ngêi n«ng d©n. Nhng yªu cÇu chuyªn m«n ho¸ cao ®· t¹o ra nh÷ng ngêi thî chuyªn s¶n xuÊt lµng nghÒ truyÒn thèng ngay t¹i lµng quª m×nh, hay ë mét n¬i tËp trung kh¸c. Tiªu chÝ ®Ó ®îc c«ng nhËn lµ lµng nghÒ truyÒn thèng cña ViÖt Nam Trong th«ng t sè 16/2006/TT – BNN vÒ viÖc híng dÉn thùc hiÖn mét sè néi dung cña NghÞ ®Þnh sè 66/2006 N§-CP ngµy 07/7/2006 cña ChÝnh phñ vÒ ph¸t triÓn ngµnh nghÒ n«ng th«n Bé NN & PTNN ®· ®a ra c¸c tiªu chÝ c«ng nhËn nghÒ truyÒn thèng, lµng nghÒ, lµng nghÒ truyÒn thèng nh sau: NghÒ ®îc c«ng nhËn lµ nghÒ truyÒn thèng ph¶i ®¹t 03 tiªu chÝ sau: - NghÒ ®· xuÊt hiÖ t¹i ®Þa ph¬ng tõ trªn 50 n¨m tÝnh ®Õn thêi ®iÓm ®Ò nghÞ c«ng nhËn. - NghÒ t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm mang b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc.
- NghÒ g¾n liÒn víi tªn tuæi cña mét hay nhiÒu nghÖ nh©n hoÆc tªn tuæi cña lµng nghÒ. Lµng nghÒ ®îc c«ng nhËn ph¶i ®¹t 03 tiªu chÝ: - Cã tèi thiÓu 30% tæng sè hé trªn ®Þa bµn tham gia c¸c ho¹t ®éng ngµnh nghÒ n«ng th«n. - Ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh æn ®Þnh tèi thiÓu 2 n¨m tÝnh ®Õn thêi ®iÓm ®Ò nghÞ c«ng nhËn. - ChÊp hµnh tèt chÝnh s¸ch, ph¸p luËt cña Nhµ níc.
Lµng nghÒ truyÒn thèng ®îc c«ng nhËn khi: - §¹t ®ñ c¸c tiªu chÝ cña lµng nghÒ vµ cã Ýt nhÊt mét nghÒ truyÒn thèng ®îc c«ng nhËn thÑo quy ®Þnh cña th«ng t nµy. - §åi víi nh÷ng lµng cha ®¹t tiªu chuÈn thø nhÊt vµ thø hai cña tiªu chÝ c«ng nhËn lµng nghÒ nhng cã Ýt nhÊt mét nghÒ truyÒn thèng ®îc c«ng nhËn theo quy ®Þnh trªn th× còng ®îc c«ng nhËn lµ lµng nghÒ truyÒn thèng. §Æc ®iÓm cña lµng nghÒ truyÒn thèng ViÖt Nam. C¸c lµng nghÒ tuyÒn thèng ®· ®îc h×nh thµnh, tån t¹i vµ ph¸t triÓn tõ l©u ®êi ë níc ta.
Cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn v¨n minh n«ng nghiÖp tõ hµng n¨m tríc ®©y, nhiÒu nghÒ thñ c«ng ®· ra ®êi t¹i c¸c vïng n«ng th«n ViÖt Nam, viÖc h×nh thµnh c¸c lµng nghÒ b¾t ®Çu tõ nh÷ng nghÒ ban ®Çu ®îc c d©n tranh thñ lµm lóc n«ng nhµn, nh÷ng lóc kh«ng ph¶i vô mïa chÝnh. Kinh tÕ cña ngêi ViÖt cæ tríc ®©y chñ yÕu sèng dùa vµo viÖc trång lóa níc mµ nghÒ lµm lóa kh«ng ph¶i lóc nµo còng cã viÖc. Th«ng thêng chØ nh÷ng ngµy ®Çu vô, hay nh÷ng ngµy cuèi vô th× ngêi n«ng d©n míi cã nhiÒu viÖc ®Ó lµm, nh÷ng ngµy cßn l¹i th× nhµ n«ng rÊt nhµn h¹, rÊt Ýt viÖc lµm. §Õn nay, dï x· héi ®· cã rÊt nhiÒu ®æi thay song t×nh tr¹ng ®ã cña nhµ n«ng vÉn lµ phæ biÕn.
Theo thèng kª tû lÖ sö dông lao ®éng ë n«ng th«n míi chØ ®¹t 65%, thêi gian n«ng nhµn cßn lín (nguån : t¹p chÝ søc sèng ViÖt – HiÖp héi lµng nghÒ ViÖt Nam). Tõ thùc tÕ ®ã, nhiÒu ngêi ®· b¾t ®Çu t×m kiÕm thªm c«ng viÖc phô ®Ó lµm nh»m môc ®Ých ban ®Çu lµ c¶i thiÖn b÷a ¨n vµ nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu hµng ngµy, vµ vÒ sau lµ ®Ó t¨ng thu nhËp cho gia ®×nh. Theo thêi gian nhiÒu nghÒ phô ban ®Çu ®· thÓ hiÖn râ vai trß to lín cña nã, mang l¹i lîi Ých thiÕt thùc cho c d©n. VÝ dô nh viÖc s¶n xuÊt ra c¸c dïng b»ng m©y, tre, lôa.
phôc vô sinh ho¹t hay ®å s¾t, ®å ®ång phôc vô cho s¶n xuÊt. NghÒ phô tõ chç chØ phôc vô cho nhu cÇu riªng ®· trë thµnh hµng ho¸ ®Ó trao ®æi, ®· mang l¹i lîi Ých kinh tÕ to lín cho ngêi d©n vèn tríc ®©y chØ tr«ng chê vµo c¸c vô lóa. Tõ chç mét vµi nhµ lµm, nhiÒu gia ®×nh kh¸c còng häc lµm theo, nghÒ tõ ®ã mµ lan réng ra ph¸t triÓn trong c¶ lµng, hay nhiÒu lµng gÇn nhau h×nh thµnh nªn nh÷ng lµng nghÒ ®ù¬c g×n gi÷ vµ lu truyÒn ®Õn ngµy. C¸c lµng nghÒ trung chñ yÕu ë vïng B¾c Bé.
Khu vùc B¾c Bé lµ n¬i cã sè lîng c¸c lµng nghÒ chiÕm u thÕ h¬n h¼n so víi c¸c vïng kh¸c trong c¶ níc ( chiÕm kho¶ng 79% tæng sè lµng nghÒ cña c¶ níc), ®Æc biÖt lµ ë vïng ®ång b»ng s«ng Hång chiÕm tíi 43% trong tæng sè lµng nghÒ cña c¶ níc, tiÕp theo lµ ®Õn khu vùc MiÒn Trung ( ChiÕm kho¶ng 15%) vµ MiÒn Nam ( chiÕm kho¶ng 6%) ). C¸c lµng nghÒ níc ta thêng n»m gÇn c¸c con s«ng lín ®Ó thuËn tiÖn cho viÖc ®i l¹i, vËn chuyÓn bu«n b¸n vµ th«ng th¬ng. T¹i mçi lµng nghÒ truyÒn thèng ®Òu cã mét “«ng tæ nghÒ”. “ ¤ng tæ nghÒ” lµ ngêi n¾m gi÷ nh÷ng bÝ quyÕt s¶n xuÊt, kü thuËt lµm nghÒ tõ c¸c thÕ hÖ cha «ng truyÒn l¹i, hä còng ®ång thêi lµ nguêi truyÒn nghÒ l¹i cho c¸c thÕ hÖ sau víi ph¬ng thøc truyÒn nghÒ chÝnh lµ kÌm cÆp.
ChÝnh tõ sù truyÒn nghÒ nµy mµ ®· t¹o ra ®îc nh÷ng nghÖ nh©n tµi hoa vµ ®éi ngò thî lµnh nghÒ cho c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ë níc ta hiÖn nay. Mçi lµng nghÒ truyÒn thèng lµ mét nÐt tinh hoa v¨n ho¸ ®éc ®¸o cña d©n téc. Lµng nghÒ truyÒn thèng kh«ng chØ lµ n¬i lu truyÒn, g×n gi÷ nh÷ng kü thuËt lµm nghÒ mµ cßn lµ n¬i lu gi÷ nhiÒu gi¸ trÞ v¨n ho¸ vËt chÊt vµ phi vËt chÊt, nh÷ng di tÝch lÞch sö cã gi¸ trÞ v« gi¸ cßn l¹i cho ®Õn ngµy nay. ChÝnh c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng ®· gãp phÇn lµm phong phó thªm nÒn v¨n ho¸ cña d©n téc.5 ViÖc s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ chñ yÕu vÉn dùa vµo lao ®éng thñ c«ng lµ chñ yÕu.
Mét ®Æc ®iÓm kh¸c biÖt gi÷a viÖc s¶n xuÊt ë c¸c lµng nghÒ víi c¸c ngµnh nghÒ kh¸c lµ mÆc dï khoa häc c«ng nghÖ ®· rÊt ph¸t triÓn, c¸c ngµnh nghÒ hÇu nh ®· chuyÓn sang s¶n xuÊt víi nh÷ng d©y chuyÒn m¸y mãc hiÖn ®¹i th× ë c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng vÉn lu gi÷ ®îc ph¬ng thøc s¶n xuÊt tõ thêi cha «ng ®Ó l¹i c¸ch ®©y hµng tr¨m n¨m. ViÖc s¶n xuÊt t¹i c¸c lµng nghÒ truyÒn thèng vÉn chñ yÕu dùa vµo ®«i bµn tay cña ngêi thî thñ c«ng.