Một số giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu của tổng công ty rau quả việt nam sang viễn đông liên bang nga

Bài viết đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Viễn Đông Liên Bang Nga, nâng cao hiệu quả kinh doanh và thị trường.

• Tác giả: Đào Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: Thạc Sỹ Nguyễn Anh Minh
• Trường học: Tổng Công Ty Rau Quả Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh Quốc Tế
• Đề tài: Giải Pháp Thúc Đẩy Xuất Khẩu Rau Quả Việt Nam Sang Nga
• Loại tài liệu: Chuyên Đề Thực Tập Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU TRONG NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN
• 1.1. Khái niệm, các hình thức và vai trò của hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế quốc dân
• 1.1.1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu
• 1.1.2. Các hình thức xuất khẩu
• 1.1.2.1. Xuất khẩu trực tiếp
• 1.1.2.2. Gia công xuất khẩu
• 1.1.2.3. Xuất khẩu uỷ thác
• 1.1.2.4. Buôn bán đối lưu
• 1.1.2.5. Xuất khẩu theo nghị định thư
• 1.1.2.6. Xuất khẩu tại chỗ
• 1.1.2.7. Tạm nhập, tái xuất
• 1.1.3. Vai trò của hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế quốc dân
• 1.2. Nội dung của hoạt động xuất khẩu hàng hoá
• 1.2.1. Nghiên cứu thị trường
• 1.2.2. Tạo nguồn hàng xuất khẩu
• 1.2.3. Lựa chọn đối tác kinh doanh
• 1.2.4. Đàm phán ký kết hợp đồng
• 1.2.5. Thực hiện hợp đồng xuất khẩu
• 1.3. Những nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu
• 1.3.1. Điều kiện sản xuất trong nước
• 1.3.1.1. Điều kiện tự nhiên

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Nga

Xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Nga đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của đất nước. Với tiềm năng sản xuất nông nghiệp phong phú, Việt Nam có thể cung cấp nhiều loại rau quả nhiệt đới đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của thị trường Nga. Tuy nhiên, để thúc đẩy hoạt động này, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

1.1. Tình hình xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Nga

Thị trường Nga là một trong những đối tác quan trọng của Việt Nam trong lĩnh vực xuất khẩu rau quả. Nhu cầu tiêu thụ rau quả tại Nga đang gia tăng, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường.

1.2. Lợi thế của rau quả Việt Nam trên thị trường Nga

Rau quả Việt Nam có nhiều lợi thế như chất lượng cao, giá cả cạnh tranh và sự đa dạng về chủng loại. Điều này giúp sản phẩm dễ dàng thâm nhập vào thị trường Nga.

II. Những thách thức trong xuất khẩu rau quả sang Nga

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Nga cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như tiêu chuẩn chất lượng, quy định nhập khẩu và cạnh tranh từ các nước khác đang gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam.

2.1. Tiêu chuẩn chất lượng và quy định nhập khẩu

Thị trường Nga yêu cầu các sản phẩm rau quả phải đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng nghiêm ngặt. Do đó, doanh nghiệp cần nắm rõ các quy định này để đảm bảo sản phẩm được chấp nhận.

2.2. Cạnh tranh từ các nước khác

Ngoài Việt Nam, nhiều quốc gia khác cũng xuất khẩu rau quả sang Nga. Điều này tạo ra sự cạnh tranh gay gắt, đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải cải thiện chất lượng và giá cả.

III. Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu rau quả sang Nga

Để tăng cường xuất khẩu rau quả sang Nga, cần áp dụng một số giải pháp như nâng cao chất lượng sản phẩm, cải thiện quy trình sản xuất và tăng cường hợp tác thương mại.

3.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại và áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế để sản phẩm rau quả đạt yêu cầu của thị trường Nga.

3.2. Tăng cường hợp tác thương mại

Việc thiết lập các mối quan hệ hợp tác với các đối tác thương mại tại Nga sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam nắm bắt thông tin thị trường và mở rộng kênh phân phối.

3.3. Đẩy mạnh quảng bá sản phẩm

Quảng bá sản phẩm rau quả Việt Nam thông qua các hội chợ thương mại và sự kiện xúc tiến thương mại tại Nga sẽ giúp nâng cao nhận thức và tăng cường sự hiện diện của sản phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp trên đã mang lại kết quả tích cực cho hoạt động xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Nga. Doanh thu từ xuất khẩu đã tăng đáng kể trong những năm gần đây.

4.1. Kết quả đạt được từ các giải pháp

Doanh thu xuất khẩu rau quả sang Nga đã tăng trưởng ổn định, cho thấy hiệu quả của các giải pháp đã được triển khai.

4.2. Những bài học kinh nghiệm

Các doanh nghiệp cần rút ra bài học từ những thành công và thất bại trong quá trình xuất khẩu để cải thiện chiến lược kinh doanh trong tương lai.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Xuất khẩu rau quả Việt Nam sang Nga có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự nỗ lực từ cả doanh nghiệp và chính phủ trong việc cải thiện chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

5.1. Triển vọng phát triển xuất khẩu rau quả

Với nhu cầu ngày càng tăng từ thị trường Nga, xuất khẩu rau quả Việt Nam có thể tiếp tục phát triển mạnh mẽ nếu doanh nghiệp biết nắm bắt cơ hội.

5.2. Vai trò của chính sách hỗ trợ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Bối cảnh thực tiễn

Hoạt động ngoại thương giữ vai trò chiến lược đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia thông qua việc khai thác lợi thế so sánh trong phân công lao động quốc tế và gia tăng nguồn thu ngoại tệ. Đối với Việt Nam, nền kinh tế mang đặc trưng sản xuất nông nghiệp với tiềm năng đa dạng về các chủng loại rau quả nhiệt đới và á nhiệt đới. Việc mở rộng sản xuất rau quả gắn liền với công nghiệp chế biến phục vụ tiêu dùng nội địa và xuất khẩu đã được Đảng và Nhà nước xác định là mục tiêu phát triển quan trọng, đặc biệt được thể chế hóa trong Quyết định số 182/1999/QĐ-TTg ngày 03/09/1999 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển rau quả và hoa, cây cảnh thời kỳ 1999 - 2010 với mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 1 tỷ USD/năm vào năm 2010.

Trong quan hệ thương mại quốc tế của Việt Nam, Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay là đối tác truyền thống quan trọng. Trong giai đoạn 1986 - 1990, Hiệp định liên chính phủ về hợp tác sản xuất và cung cấp rau quả (Hiệp định Rau quả Việt - Xô) đã tạo xung lực lớn cho ngành rau quả Việt Nam phát triển. Tuy nhiên, sau biến cố chính trị năm 1991 dẫn đến sự tan rã của Liên Xô, quan hệ kinh tế - thương mại giữa hai nước bước vào giai đoạn chuyển đổi cơ chế. Khu vực Viễn Đông - Liên bang Nga chuyển từ cơ chế phân phối bao cấp sang kinh tế thị trường mở cửa, làm gia tăng áp lực cạnh tranh từ nhiều quốc gia khác và khiến kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam sụt giảm nghiêm trọng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận là đánh giá toàn diện hoạt động xuất khẩu rau quả sang thị trường vùng Viễn Đông - Liên bang Nga, từ đó xác định các rào cản và đề xuất giải pháp nhằm phục hồi và thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp. Để đạt được mục tiêu này, nhiệm vụ nghiên cứu gồm 3 nội dung chính:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động xuất khẩu và đặc điểm ngành hàng rau quả trong nền kinh tế quốc dân.
2. Phân tích thực trạng hoạt động xuất khẩu của Tổng công ty Rau quả Việt Nam (Vegetexco) sang thị trường Viễn Đông - Liên bang Nga qua hai giai đoạn: thời kỳ 1986 - 1990 và thời kỳ 1991 - 2000.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu của Tổng công ty sang khu vực thị trường này trong điều kiện kinh tế thị trường.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động xuất khẩu các mặt hàng rau quả tươi, rau quả chế biến, đồ hộp, đông lạnh và gia vị.
• Phạm vi không gian: Hoạt động sản xuất kinh doanh xuất khẩu của Tổng công ty Rau quả Việt Nam (Vegetexco) hướng vào thị trường mục tiêu là khu vực Viễn Đông - Liên bang Nga (bao gồm khu Duyên hải, khu Khabarovsk và các tỉnh lân cận).
• Phạm vi thời gian: Tập trung phân tích dữ liệu lịch sử giai đoạn 1986 - 1990 (thời kỳ thực hiện Hiệp định Rau quả Việt - Xô) và giai đoạn 1991 - 2000 (thời kỳ chuyển đổi cơ chế sang xuất khẩu trả nợ và xuất khẩu trực tiếp).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm

Khóa luận vận dụng các lý luận cơ bản về kinh doanh quốc tế và thương mại quốc tế:

• Khái niệm và động lực xuất khẩu: Xuất khẩu là hình thức thâm nhập thị trường quốc tế cơ bản, cho phép doanh nghiệp khai thác năng lực vượt trội, giảm chi phí bình quân trên đơn vị sản phẩm nhờ hiệu ứng quy mô, nâng cao lợi nhuận và phân tán rủi ro dao động cầu nội địa.
• Các hình thức xuất khẩu: Xuất khẩu trực tiếp, gia công xuất khẩu, xuất khẩu ủy thác, buôn bán đối lưu (hàng đổi hàng, trao đổi bù trừ, chuyển giao nghĩa vụ), xuất khẩu theo nghị định thư chính phủ (thường dùng trong thanh toán trả nợ), xuất khẩu tại chỗ và tạm nhập tái xuất.
• Quy trình tổ chức xuất khẩu: Trình tự 5 bước gồm: (1) Nghiên cứu thị trường (nghiên cứu tại bàn và nghiên cứu hiện trường); (2) Tạo nguồn hàng xuất khẩu (nguồn chỉ tiêu kế hoạch và nguồn ngoài kế hoạch); (3) Lựa chọn đối tác kinh doanh; (4) Đàm phán và ký kết hợp đồng ngoại thương (chào hàng, hoàn giá, chấp nhận, xác nhận); (5) Tổ chức thực hiện hợp đồng (xin giấy phép, kiểm tra L/C, chuẩn bị giao hàng, kiểm tra phẩm chất, thuê tàu).
• Các nhân tố ảnh hưởng: Môi trường sản xuất trong nước (điều kiện tự nhiên, năng lực vốn, công nghệ chế biến, nguồn nhân lực) và môi trường quốc tế (thể chế chính trị - luật pháp, rào cản thương mại, văn hóa - xã hội và biến động kinh tế vĩ mô).

Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu kinh tế truyền thống:

• Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập, phân loại và trình bày chuỗi số liệu về sản lượng, kim ngạch, chủng loại mặt hàng xuất khẩu qua các năm.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Đánh giá các yếu tố tác động đến hiệu quả thực hiện hợp đồng ngoại thương và so sánh tương quan tỷ trọng các mặt hàng.
• Phương pháp so sánh lịch sử: Đối chiếu hiệu quả xuất khẩu giữa thời kỳ kế hoạch hóa tập trung (1986 - 1990) và thời kỳ kinh tế thị trường (1991 - 2000).

Nguồn dữ liệu

• Niên giám và báo cáo thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam (giai đoạn 1985 - 1995).
• Dữ liệu dự báo và thống kê thị trường nông sản quốc tế của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO).
• Số liệu thống kê hoạt động xuất nhập khẩu, biên bản giám định giao nhận và hợp đồng ngoại thương từ Tổng công ty Rau quả Việt Nam (Vegetexco) và các đơn vị thành viên.
• Các văn bản quy phạm pháp luật và chủ trương của Nhà nước: Nghị quyết số 5-NQ/HNTW (1993) của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII; Quyết định số 90/QĐ-TTg; Quyết định số 182/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ; các hiệp định thương mại song phương Việt - Xô.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Một số vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế quốc dân

Chương I tập trung hệ thống hóa vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế đang phát triển: tạo nguồn vốn ngoại tệ chủ yếu phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng gắn sản xuất với thị trường thế giới; giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp và mở rộng quan hệ đối ngoại.

Tác giả phân tích các đặc thù kinh tế - kỹ thuật của mặt hàng rau quả:

• Tính tươi sống, dễ hư hỏng, dập nát đòi hỏi quy trình bảo quản lạnh và logistics khắt khe từ vùng nguyên liệu đến thị trường tiêu thụ.
• Tính thời vụ cao (chủ yếu tập trung ở vụ hè và vụ đông) gây áp lực lớn lên hệ thống thu mua, kho bãi và chế biến; dễ phát sinh hiện tượng dư thừa cục bộ làm giảm giá mạnh khi được mùa.
• Sự phụ thuộc vào công nghệ chế biến: Dây chuyền sản xuất lạc hậu và thiếu vốn đầu tư khiến chất lượng, mẫu mã sản phẩm chế biến của Việt Nam chưa đồng đều, chủ yếu tiếp cận phân khúc thị trường có thu nhập trung bình.

Về thị trường thế giới, số liệu nghiên cứu ghi nhận diện tích trồng cây ăn quả toàn cầu khoảng 12 triệu ha (sản lượng 430 triệu tấn, tiêu thụ bình quân 69 kg/người/năm); diện tích rau khoảng 15 triệu ha (sản lượng 590 triệu tấn, tiêu thụ 85 kg/người/năm). Dự báo của FAO giai đoạn 2001 - 2010 chỉ ra tốc độ tăng nhu cầu tiêu thụ rau quả thế giới (3,6%/năm) cao hơn tốc độ tăng sản lượng (2,8%/năm).

Tại Việt Nam, giai đoạn 1985 - 1995, diện tích rau quả chiếm tỷ lệ khiêm tốn (6,8% - 8,2% tổng diện tích gieo trồng). Năm 1995, diện tích rau đậu đạt 515,8 ngàn ha (tăng 15,9% so với năm 1992), cây ăn quả đạt 346,6 ngàn ha (tăng 32,8% so với năm 1992). Sản lượng rau năm 1995 đạt 4.600 ngàn tấn (56 kg/người/năm) và sản lượng quả đạt 3.000 ngàn tấn (40 kg/người/năm). Năm 1994, kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam chỉ đạt 71,7 triệu USD, chiếm 7,3% tổng giá trị nông sản xuất khẩu (thấp hơn nhiều so với Trung Quốc 22,8%, Thái Lan 20,9%, Thổ Nhĩ Kỳ 49,6%).

Chương II: Thực trạng xuất khẩu của Tổng công ty Rau quả Việt Nam sang Viễn Đông - Liên bang Nga

Chương II cung cấp phân tích thực chứng sâu sắc về đối tượng nghiên cứu và địa bàn thị trường:

1. Tổng quan về đơn vị và thị trường mục tiêu

Tổng công ty Rau quả Việt Nam (Vegetexco) thành lập ngày 11/02/1988 theo Quyết định số 63 NN-TCQB/QĐ của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn trên cơ sở hợp nhất các đơn vị sản xuất, chế biến và công nghiệp thực phẩm (tiền thân là Công ty Xuất nhập khẩu Rau quả trực thuộc Bộ Ngoại thương thành lập năm 1959). Đến năm 1996, Vegetexco hoạt động theo Quyết định 90/QĐ-TTg với số vốn đăng ký 125,5 tỷ đồng, quản lý 29 đơn vị thành viên (gồm 6 công ty, 8 nhà máy, 7 xí nghiệp, 6 trường đào tạo, 1 viện nghiên cứu và 1 bệnh viện).

Thị trường Viễn Đông - Liên bang Nga có diện tích 6 triệu km², dân số 7,5 triệu người, sở hữu hệ thống đường sắt xuyên Á và mạng lưới cảng biển quan trọng tại Thái Bình Dương. Đặc điểm khí hậu khắc nghiệt (mùa đông kéo dài từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, chỉ canh tác nông nghiệp ngoài trời 1 vụ từ tháng 5 đến tháng 9) khiến khu vực này thiếu hụt lương thực thực phẩm trầm trọng và phải phụ thuộc phần lớn vào nguồn rau quả nhập khẩu.

2. Giai đoạn 1986 - 1990: Thực hiện Hiệp định Rau quả Việt - Xô

Giai đoạn này hoạt động xuất khẩu diễn ra theo Nghị định thư liên chính phủ ký ngày 20/01/1986 giữa Vegetexco và Liên đoàn Nhập khẩu Rau quả Liên Xô (Sojuzplodoimport). Phương thức thanh toán áp dụng đồng Rúp chuyển nhượng (RCN) qua hình thức INKASSO trả ngay 80% trị giá lô hàng, 20% còn lại thanh toán sau khi đối chiếu kết quả giám định tại cảng dỡ hàng.

Năm	Kim ngạch xuất khẩu (1.000 Rúp)	Tốc độ tăng trưởng kim ngạch (%)	Mức độ hoàn thành kế hoạch trị giá (%)	Khối lượng xuất khẩu (1.000 tấn)	Tốc độ tăng trưởng khối lượng (%)	Mức độ hoàn thành kế hoạch khối lượng (%)
1986	29.000,2	-	76,0	86,21	-	71,6
1987	34.781,2	+19,93	79,7	94,99	+10,18	81,5
1988	40.024,7	+15,08	97,0	98,47	+3,66	93,0
1989	43.035,3	+7,51	103,0	87,74	-10,90	89,2
1990	43.909,7	+2,03	99,8	83,30	-5,06	81,7

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu của Tổng công ty Rau quả Việt Nam

Trong cơ cấu đơn vị tham gia, Công ty Xuất nhập khẩu Rau quả III đóng góp tỷ trọng lớn nhất với 38,57% (75.975,96 nghìn RCN), tiếp theo là Công ty Xuất nhập khẩu Rau quả I (15,63%), Công ty Vật tư Xuất nhập khẩu (15,29%) và Văn phòng Tổng công ty (14,28%). Về cơ cấu sản phẩm, nhóm hàng gia vị (chuối sấy, ớt bột, hạt tiêu) chiếm ưu thế tuyệt đối, tăng từ 26,22% kim ngạch (1986) lên 42,10% kim ngạch (1990). Sản phẩm đồ hộp và đông lạnh giữ tỷ trọng ổn định khoảng 18% - 23%. Ngược lại, nhóm rau quả tươi sụt giảm mạnh do chất lượng không đồng đều (như mặt hàng chuối tươi có 6% - 8% không đạt chuẩn kích thước 24-27 cm chiều dài và 9-11 cm đường kính) cùng tỷ lệ dập nát cao trong khâu vận chuyển.

3. Giai đoạn 1991 - 2000: Giai đoạn chuyển đổi cơ chế và cạnh tranh thị trường

Sau năm 1991, thị trường Nga xóa bỏ chế độ độc quyền ngoại thương của các Liên đoàn Nhà nước, chuyển sang tư nhân hóa; khu vực Viễn Đông mở cửa cho các đối thủ cạnh tranh từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore, New Zealand và Hoa Kỳ. Vegetexco thực hiện xuất khẩu qua hai kênh: xuất khẩu trả nợ (1991 - 1998) và xuất khẩu trực tiếp (1994 - 2000).

Năm	Tổng KNXK sang Viễn Đông (Triệu RCN/USD)	KNXK trả nợ (Triệu RCN)	KNXK trực tiếp (Triệu USD)	Tỷ trọng trong tổng KNXK của Vegetexco (%)
1991	9,39	9,39	0	40,20 (giai đoạn 1991-1995)
1992	6,61	6,61	0	-
1993	6,91	6,91	0	-
1994	3,41	2,86	0,55	-
1995	8,46	6,61	1,85	-
1996	7,79	5,93	1,85	39,54
1997	6,15	4,15	2,00	26,83
1998	4,99	3,43	1,56	23,72
1999	0,91	0	0,91	4,06
2000	1,77	0	1,77	6,32

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu của Tổng công ty Rau quả Việt Nam

Kim ngạch xuất khẩu sang thị trường truyền thống sụt giảm nghiêm trọng từ 43,91 triệu RCN năm 1990 xuống còn 9,39 triệu RCN năm 1991 (giảm 78,66%) và chạm mức thấp nhất vào năm 1999 (0,91 triệu USD) do khủng hoảng tài chính, đồng Rúp mất giá và cạnh tranh khốc liệt. Mặt hàng rau quả tươi hoàn toàn bị loại bỏ khỏi danh mục xuất khẩu; nhóm đồ hộp (dưa chuột hộp, ngô ngọt đóng hộp) và nhóm đông lạnh (dứa miếng, dứa đông lạnh IQF, ngô ngọt IQF) trở thành mặt hàng chủ lực, chiếm từ 40% đến 60% tổng kim ngạch giai đoạn này.

Chương III: Những giải pháp nhằm thúc đẩy xuất khẩu của Tổng công ty Rau quả Việt Nam sang Viễn Đông - Liên bang Nga

Dựa trên các tồn tại về công nghệ chế biến lạc hậu, thiếu vùng nguyên liệu tập trung và sự bị động trong khâu tiếp thị, nội dung chương định hướng các nhóm giải pháp:

• Tổ chức lại vùng nguyên liệu nông sản theo hướng chuyên canh vụ Đông - Xuân, kiểm soát chặt chẽ quy chuẩn kích thước, độ chín và tồn dư hóa chất.
• Đầu tư hiện đại hóa thiết bị cấp đông nhanh (IQF) và dây chuyền đóng hộp tự động nhằm nâng cao phẩm cấp hàng xuất khẩu.
• Chuyển đổi phương thức xúc tiến thương mại: Xúc tiến thành lập công ty cổ phần thương mại hoặc đại lý phân phối trực tiếp tại Liên bang Nga với sự liên kết của các đơn vị thành viên sản xuất chế biến.
• Đa dạng hóa phương thức thanh toán quốc tế và phòng ngừa rủi ro tỷ giá trong điều kiện biến động tiền tệ của thị trường Nga.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Hệ thống hóa toàn diện biến động xuất khẩu rau quả của Vegetexco sang thị trường Viễn Đông trong suốt 15 năm (1986 - 2000), phản ánh rõ nét tác động của việc thay đổi cơ chế quản lý ngoại thương từ bao cấp liên chính phủ sang cơ chế thị trường tự do.
• Định lượng chi tiết sự chuyển dịch cơ cấu sản phẩm: Từ cơ cấu đa dạng có cả rau quả tươi sang cơ cấu tập trung 100% vào hàng chế biến công nghiệp (đồ hộp dưa chuột, ngô ngọt, nước dứa, dứa miếng IQF, chuối sấy, tương ớt).
• Làm rõ cấu trúc thực hiện hợp đồng theo Hiệp định Rau quả 1986 - 1990 với tỷ lệ thực hiện trung bình 5 năm đạt 84% về số lượng và 93% về giá trị kim ngạch, đồng thời giải quyết việc làm cho gần 3 vạn công nhân tại 15 nhà máy đồ hộp - đông lạnh trên toàn quốc.

Đóng góp thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm về sự suy giảm thị phần khi doanh nghiệp nhà nước chậm đổi mới công nghệ và phương thức tiếp thị trước các đối thủ cạnh tranh khu vực (Trung Quốc, Thái Lan).
• Đề xuất mô hình liên kết các đơn vị thành viên chế biến để thành lập công ty cổ phần phân phối tại địa bàn Liên bang Nga, chuyển dần từ bán hàng thụ động tại cảng sang thiết lập kênh phân phối chủ động.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế

• Thời gian nghiên cứu thực tế tại doanh nghiệp còn hạn chế; chuỗi dữ liệu thống kê kinh tế tại thị trường Nga sau thời kỳ khủng hoảng tài chính 1998 chưa được cập nhật đồng bộ.
• Nghiên cứu chưa tiếp cận sâu các dữ liệu vi mô về chi phí vận tải biển quốc tế và biến động chi tiết của hệ thống thuế quan nhập khẩu tại Liên bang Nga giai đoạn sau năm 1998.

Hướng nghiên cứu mở rộng

• Nghiên cứu các giải pháp logistics chuyên biệt cho vận tải hàng lạnh bằng đường sắt liên vận quốc tế kết hợp đường biển từ Việt Nam sang các trung tâm công nghiệp nội địa của Liên bang Nga.
• Đánh giá cơ chế thanh toán bù trừ song phương và các công cụ phái sinh tiền tệ nhằm giảm thiểu rủi ro khi tỷ giá đồng Rúp biến động mạnh.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế: Tham khảo cấu trúc phân tích thực trạng ngoại thương, phương pháp xử lý dữ liệu xuất nhập khẩu lịch sử và quy trình thực hiện hợp đồng xuất khẩu theo nghị định thư và hợp đồng thương mại trực tiếp.
• Cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu nông sản: Nghiên cứu bài học kinh nghiệm về quản trị chất lượng sản phẩm rau quả tươi, quản trị rủi ro thanh toán và chiến lược phục hồi thị trường truyền thống sau các cú sốc thể chế kinh tế.
• Phần giá trị nhất: Hệ thống các bảng số liệu thống kê chi tiết giai đoạn 1986 - 2000 về kim ngạch, cơ cấu mặt hàng và tỷ trọng các đơn vị thành viên trong tổ chức xuất khẩu rau quả sang Liên Xô và Liên bang Nga.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệp định Rau quả Việt - Xô (1986 - 1990) quy định điều kiện thanh toán và giám định chất lượng như thế nào?

Theo Hiệp định ký ngày 20/01/1986, thanh toán được thực hiện bằng đồng Rúp chuyển nhượng qua phương thức nhờ thu kèm chứng từ (INKASSO) trả ngay 80% trị giá lô hàng. 20% còn lại quyết toán dựa trên biên bản giám định số lượng và chất lượng do Phòng Thương mại và Công nghiệp Liên Xô lập tại cảng dỡ hàng. Nếu tỷ lệ hư hỏng dưới 4%, người mua khấu trừ phí tái chế; nếu tỷ lệ hư hỏng vượt quá 8%, người mua có quyền chuyển toàn bộ tổn thất cho bên bán chịu hoặc từ chối thanh toán và hủy hàng.

2. Nguyên nhân chủ yếu nào khiến mặt hàng rau quả tươi của Vegetexco suy giảm mạnh tại thị trường Viễn Đông giai đoạn 1986 - 1990?

Có ba nguyên nhân chính: (1) Chất lượng không đồng đều, quy cách kích thước và độ chín không đạt chuẩn hợp đồng (ví dụ chuối tươi có từ 6% - 8% không đạt chuẩn chiều dài 24-27 cm và đường kính 9-11 cm); (2) Tổn thất, dập nát lớn phát sinh trong quá trình thu hoạch, vận chuyển và bảo quản đường biển kéo dài; (3) Doanh nghiệp chưa chủ động nghiên cứu các giống cây trồng năng suất cao và chưa nắm bắt kịp thời thị hiếu tiêu dùng của thị trường bạn.

3. Tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của Vegetexco sang thị trường Viễn Đông - Nga biến động ra sao trong giai đoạn 1991 - 2000?

Tỷ trọng kim ngạch sang thị trường này trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Tổng công ty đã giảm sút liên tục: từ mức chi phối tuyệt đối 97,7% ở giai đoạn 1986 - 1990 xuống còn 40,2% (bình quân 1991 - 1995), 39,54% (năm 1996), 26,83% (năm 1997), 23,72% (năm 1998), rơi xuống đáy 4,06% (năm 1999) trước khi phục hồi nhẹ lên 6,32% vào năm 2000.

4. Đơn vị thành viên nào đóng góp kim ngạch xuất khẩu lớn nhất cho Vegetexco sang Liên Xô giai đoạn 1986 - 1990?

Công ty Xuất nhập khẩu Rau quả II là đơn vị đóng góp lớn nhất với tổng kim ngạch đạt hơn 25 triệu Rúp, chiếm tỷ trọng 38,57% tổng kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Viễn Đông - Liên Xô trong cả giai đoạn 1986 - 1990.

5. Những mặt hàng xuất khẩu trực tiếp mới nào được Vegetexco nghiên cứu phát triển thành công sang Nga vào cuối giai đoạn 1999 - 2000?

Trong các năm 1999 - 2000, Vegetexco đã nghiên cứu và đưa vào xuất khẩu thành công hai sản phẩm mới được thị trường Nga chấp nhận là ngô ngọt đóng hộp (đạt 304.000 USD năm 1999 và 350.200 USD năm 2000) và ngô ngọt đông lạnh công nghệ IQF (đạt 250.000 USD năm 1998 và 550.450 USD năm 2000).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đào Thị Thanh Hương đã phản ánh chân thực tiến trình chuyển đổi của hoạt động xuất khẩu rau quả Việt Nam sang thị trường vùng Viễn Đông - Liên bang Nga trong hai thập niên 1980 và 1990. Công trình chỉ rõ sự đối lập giữa giai đoạn bao cấp theo Hiệp định Rau quả Việt - Xô ổn định nhưng thụ động và giai đoạn mở cửa cạnh tranh gay gắt sau năm 1991 với sự sụt giảm mạnh về kim ngạch và cơ cấu mặt hàng. Các phân tích thực chứng và hệ thống dữ liệu trong khóa luận là cơ sở thực tế quan trọng để xây dựng định hướng phát triển các mặt hàng chế biến công nghệ cao (IQF, đồ hộp cao cấp) và thiết lập lại mạng lưới thương mại trực tiếp của Việt Nam tại Liên bang Nga.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU TRONG NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN I. Khái niệm, các hình thức và vai trò của hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế quốc dân 1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu là một bộ phận của hoạt động ngoại thương, trong đó hàng hoá và dịch vụ bán cho nước ngoài nhằm thu ngoại tệ. Nếu xem xét góc độ dưới hình thức kinh doanh quốc tế thì xuất khẩu là hình thức cơ bản đầu tiên của doanh nghiệp khi bước vào doanh nghiệp kinh doanh quốc tế.

Mọi công ty luôn hướng tới xuất khẩu những sản phẩm của mình ra nước ngoài. Xuất khẩu còn tồn tại ngay cả khi công ty đã thực hiện được các hình thức cao hơn trong kinh doanh quốc tế. Các lý do để một công ty thực hiện xuất khẩu là: Thứ nhất, sử dụng khả năng vựot trội (hoặc những lợi thế) của công ty. Thứ hai, giảm được chi phí cho một đơn vị sản phẩm do nâng cao khối lượng sản xuất.

Thứ ba, nâng cao được lợi nhuận công ty. Thứ tư, giảm được rủi ro do tối thiểu hóa sự giao động của nhu cầu. Khi một thị trường chưa bị hạn chế bởi thuế quan, hạn nghạch, các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, trên thị trường còn Ýt đối thủ cạnh tranh hay năng lực của các doanh nghiệp kinh doanh quốc tế chưa đủ để thực hiện các hình thức cao hơn thì hình thức xuất khẩu thường được lựa chọn. Bởi vì so với đẫu tư thì rõ ràng xuất khẩu đòi hỏi một lượng vốn Ýt hơn, rủi ro thấp hơn và đặc biệt là thu được hiệu quả kinh tế trong một thời gian ngắn.

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B 2. Các hình thức xuất khẩu Xuất khẩu không phải là hành vi mua bán đơn lẻ mà là cả hệ thống các quan hệ mua bán, đầu tư từ trong nước ra bên ngoài nhằm mục đích đẩy mạnh sản xuất hàng hoá, chuyển đổi kinh tế cho phù hợp và từng bước nâng cao đời sống nhân dân. Hiện nay trên thế giới, tuỳ điều kiện hoàn cảnh của mỗi quốc gia cũng như từng chủ thể trong giao dịch thương mại quốc tế mà người ta lựa chọn các phương thức giao dịch khác để tiến hành một cách có hiệu quả hoạt động này. Nh vậy, hoạt động xuất khẩu mang tính đa dạng về hình thức.

Trong quản lý, căn cứ vào các hệ thống phân loại khác nhau có thể phân hoạt động xuất khẩu thành các hình thức sau: 2. Xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp là việc nhà sản xuất trực tiếp tiến hành các giao dịch với khách hàng nước ngoài thông qua các tổ chức cuả mình. Hình thức này được áp dụng trong khi nhà sản xuất đã đủ mạnh để tiến tới thành lập tổ chức bán hàng riêng của mình và kiểm soát trực tiếp thị trường. Tuy rủi ro kinh doanh có tăng lên song nhà sản xuất có cơ hội tăng thu lợi nhuận nhờ giảm bớt các chi phí trung gian và nắm bắt kịp thời các thông tin về biến động thị trường để có biện pháp đối phó.

Gia công xuất khẩu Trong hình thức này, các doanh nghiệp kinh doanh hàng xuất khẩu đứng ra nhập nguyên vật liệu hoặc bán thành phẩm cho các doanh nghiệp gia công sau đó thu hồi thành phẩm để xuất lại cho bên nước ngoài và hưởng thù lao gọi là phí gia công. Hình thức này có ưu điểm là không cần bỏ vốn vào kinh doanh nhưng đạt hiệu qủa tương đối cao, rủi ro thấp, thanh toán bảo đảm. Nhưng đòi hỏi phải Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B có một đội ngũ cán bộ kinh doanh có nhiều kinh nghiệm về nghiệm vụ gia công xuất khẩu. Khi ký hợp đồng gia công với nước ngoài cần có người am hiểu về việc kí kết hợp đồng, mặt hàng gia công để đạt hiệu quả cao nhất.

Xuất khẩu uỷ thác Xuất khẩu uỷ thác được áp dụng trong trường hợp một doanh nghiệp có hàng hoá muốn xuất khẩu, nhưng không được phép tham gia trực tiếp vào hoạt động xuất khẩu hoặc không có điều kiện để tham gia. Khi đó, họ sẽ uỷ thác cho doanh nghiệp kinh doanh hàng hoá xuất nhập khẩu làm dịch vụ xuất khẩu hàng hoá cho mình. Bên nhận uỷ thác sẽ thu được phí uỷ thác. Buôn bán đối lưu Đây là hình thức giao dịch mà trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu người bán hàng đồng thời là người mua, lượng hàng hoá trao đổi có giá trị tương đương.

Trong trường hợp này, mục đích của xuất khẩu không nhằm thu về một khoản ngoại tệ mà nhằm thu về một lượng hàng hoá có giá trị tương đương với lô hàng xuất khẩu. Có nhiều hình thức buôn bán đối lưu như: hàng đổi hàng (phổ biến), trao đổi bù trừ, chuyển giao nghĩa vụ. Xuất khẩu theo nghị định thư Xuất khẩu theo nghị định thư là hình thức xuất khẩu hàng hoá (thường là hàng trả nợ) được ký kết theo nghị định thư giữa hai chính phủ. Xuất khẩu theo hình thức này có ưu điểm là đảm bảo được thanh toán (do Nhà Nước là người thanh toán cho doanh nghiệp) 2.

Xuất khẩu tại chỗ Theo hình thức này hàng hoá và dịch vụ có thể chưa vượt ra ngoài biên giới nhưng ý nghĩa kinh tế của nó tương tự như hoạt động xuất khẩu. Đó là việc cung cấp hàng hoá và dịch vụ cho các đoàn ngoại giao, cho Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B khách du lịch quốc tế. Hoạt động xuất khẩu tại chỗ có thể đạt hiệu quả cao do giảm bớt chi phí bao bì đóng gói, chi phí vận tải, chi phí bảo quản, thời gian thu hồi vốn nhanh. Tạm nhập, tái xuất Tạm nhập tái xuất là hình thức xuất khẩu đi những hàng hoá đã nhập khẩu trước đây và chưa tiến hành các hoạt động chế biến.

Mục đích của hoạt động này là nhằm thu về lượng ngoại tệ lớn hơn lượng ngoại tệ bỏ ra ban đầu, hàng hoá có thể đi từ nước xuất khẩu đến nước tái xuất sang nước nhập khẩu hoặc đi thẳng từ nước xuất khẩu sang nước nhập khẩu. Sau đó nước tái xuất sẽ thu tiền của nước nhập khẩu và trả tiền cho nước xuất khẩu. Vai trò của hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế quốc dân Xuất khẩu đã được thừa nhận là hoạt động rất cơ bản của hoạt động kinh tế đối ngoại, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Việc mở rộng xuất khẩu để tăng thu nhập về ngoại tệ cho và cho nhu cầu xuất khẩu cũng như tạo cơ sở cho phát triển hạ tầng là một mục tiêu quan trọng nhấtcủa chính sách thương mại.

Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Công nghiệp hoá đất nước theo những bước đi thích hợp là con đường tất yếu để khắc phục tình trạng nghèo và chậm phát phát triển. Để công nghiệp hoá đất nước trong một thời gian ngắn đòi hỏi phải có một số vốn rất lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ tiên tiến. Nguồn vốn để nhập khẩu có thể được hình thành từ các nguồn như: Đầu tư nước ngoài, vay nợ, viện trợ, thu từ hoạt động du lịch, dịch vụ thu ngoại tệ, xuất khẩu lao động. Các nguồn vốn như đầu tư nước ngoài, vay Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B nợ và viện trợ.

tuy quan trọng nhưng rồi cũng phải trả bằng cách này hay cách khác ở thời kỳ sau này. Như vậy, nguồn vốn quan trọng nhất để nhập khẩu CNH- HĐH đất nước là xuất khẩu. Xuất khẩu quyết định quy mô và tốc độ tăng của nhập khẩu. Xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển Cơ cấu sản xuất và tiêu dùng trên thế giới đã và đang thay đổi vô cùng mạnh mẽ.

Đó là thành quả của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hoá phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là tất yếu đối với nước ta. Có hai cách nhìn nhận về tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Một là, xuất khẩu chỉ là việc tiêu thụ những sản phẩm thừa do sản xuất vượt quá nhu cầu nội địa.

Theo cách này nếu một nền kinh tế còn lạc hậu và chậm phát triển, sản xuất chưa đáp ứng đủ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước mà cứ chờ đợi sự thừa ra của sản xuất thì xuất khẩu sẽ cứ nhỏ bé và tăng trưởng chậm chạp. Hai là, coi thị trường thế giới là hướng quan trọng để tổ chức sản xuất. Ta sẽ tập trung đi sâu vào quan điểm này. Theo quan điểm này, xuất khẩu có tác động tích cự tới dịch chuyển cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển thể hiện ở: - Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi.

Chẳng hạn, khi phát triển ngành dệt xuất khẩu sẽ tạo cơ hội đầy đủ cho việc phát triển ngành sản xuất nguyên liệu như bông hay thuốc nhuộm. Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu sẽ có thể kéo theo phát triển của ngành công nghiệp chế tạo thiết bị phục vụ nó. Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B - Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ góp phần cho sản xuất phát triển ổn định. - Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

- Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế - kỹ thuật nhằm cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất trong nước. - Xuất khẩu đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn luôn đổi mới và hoàn thiện công việc quản trị sản xuất kinh doanh để nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường thế giới. Xuất khẩu có tác động tích cực đến việc giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống của nhân dân Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt. Trước hết sản xuất hàng xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu lao độngvào làm việc và có thu nhập không thấp.

Xuất khẩu còn tạo nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sốngvà đáp ứng ngày một phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng của người dân.