CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU TRONG NỀN KINH TẾ QUỐC DÂN I. Khái niệm, các hình thức và vai trò của hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế quốc dân 1. Khái niệm về hoạt động xuất khẩu Xuất khẩu là một bộ phận của hoạt động ngoại thương, trong đó hàng hoá và dịch vụ bán cho nước ngoài nhằm thu ngoại tệ. Nếu xem xét góc độ dưới hình thức kinh doanh quốc tế thì xuất khẩu là hình thức cơ bản đầu tiên của doanh nghiệp khi bước vào doanh nghiệp kinh doanh quốc tế.
Mọi công ty luôn hướng tới xuất khẩu những sản phẩm của mình ra nước ngoài. Xuất khẩu còn tồn tại ngay cả khi công ty đã thực hiện được các hình thức cao hơn trong kinh doanh quốc tế. Các lý do để một công ty thực hiện xuất khẩu là: Thứ nhất, sử dụng khả năng vựot trội (hoặc những lợi thế) của công ty. Thứ hai, giảm được chi phí cho một đơn vị sản phẩm do nâng cao khối lượng sản xuất.
Thứ ba, nâng cao được lợi nhuận công ty. Thứ tư, giảm được rủi ro do tối thiểu hóa sự giao động của nhu cầu. Khi một thị trường chưa bị hạn chế bởi thuế quan, hạn nghạch, các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, trên thị trường còn Ýt đối thủ cạnh tranh hay năng lực của các doanh nghiệp kinh doanh quốc tế chưa đủ để thực hiện các hình thức cao hơn thì hình thức xuất khẩu thường được lựa chọn. Bởi vì so với đẫu tư thì rõ ràng xuất khẩu đòi hỏi một lượng vốn Ýt hơn, rủi ro thấp hơn và đặc biệt là thu được hiệu quả kinh tế trong một thời gian ngắn.
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B 2. Các hình thức xuất khẩu Xuất khẩu không phải là hành vi mua bán đơn lẻ mà là cả hệ thống các quan hệ mua bán, đầu tư từ trong nước ra bên ngoài nhằm mục đích đẩy mạnh sản xuất hàng hoá, chuyển đổi kinh tế cho phù hợp và từng bước nâng cao đời sống nhân dân. Hiện nay trên thế giới, tuỳ điều kiện hoàn cảnh của mỗi quốc gia cũng như từng chủ thể trong giao dịch thương mại quốc tế mà người ta lựa chọn các phương thức giao dịch khác để tiến hành một cách có hiệu quả hoạt động này. Nh vậy, hoạt động xuất khẩu mang tính đa dạng về hình thức.
Trong quản lý, căn cứ vào các hệ thống phân loại khác nhau có thể phân hoạt động xuất khẩu thành các hình thức sau: 2. Xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp là việc nhà sản xuất trực tiếp tiến hành các giao dịch với khách hàng nước ngoài thông qua các tổ chức cuả mình. Hình thức này được áp dụng trong khi nhà sản xuất đã đủ mạnh để tiến tới thành lập tổ chức bán hàng riêng của mình và kiểm soát trực tiếp thị trường. Tuy rủi ro kinh doanh có tăng lên song nhà sản xuất có cơ hội tăng thu lợi nhuận nhờ giảm bớt các chi phí trung gian và nắm bắt kịp thời các thông tin về biến động thị trường để có biện pháp đối phó.
Gia công xuất khẩu Trong hình thức này, các doanh nghiệp kinh doanh hàng xuất khẩu đứng ra nhập nguyên vật liệu hoặc bán thành phẩm cho các doanh nghiệp gia công sau đó thu hồi thành phẩm để xuất lại cho bên nước ngoài và hưởng thù lao gọi là phí gia công. Hình thức này có ưu điểm là không cần bỏ vốn vào kinh doanh nhưng đạt hiệu qủa tương đối cao, rủi ro thấp, thanh toán bảo đảm. Nhưng đòi hỏi phải Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B có một đội ngũ cán bộ kinh doanh có nhiều kinh nghiệm về nghiệm vụ gia công xuất khẩu. Khi ký hợp đồng gia công với nước ngoài cần có người am hiểu về việc kí kết hợp đồng, mặt hàng gia công để đạt hiệu quả cao nhất.
Xuất khẩu uỷ thác Xuất khẩu uỷ thác được áp dụng trong trường hợp một doanh nghiệp có hàng hoá muốn xuất khẩu, nhưng không được phép tham gia trực tiếp vào hoạt động xuất khẩu hoặc không có điều kiện để tham gia. Khi đó, họ sẽ uỷ thác cho doanh nghiệp kinh doanh hàng hoá xuất nhập khẩu làm dịch vụ xuất khẩu hàng hoá cho mình. Bên nhận uỷ thác sẽ thu được phí uỷ thác. Buôn bán đối lưu Đây là hình thức giao dịch mà trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu người bán hàng đồng thời là người mua, lượng hàng hoá trao đổi có giá trị tương đương.
Trong trường hợp này, mục đích của xuất khẩu không nhằm thu về một khoản ngoại tệ mà nhằm thu về một lượng hàng hoá có giá trị tương đương với lô hàng xuất khẩu. Có nhiều hình thức buôn bán đối lưu như: hàng đổi hàng (phổ biến), trao đổi bù trừ, chuyển giao nghĩa vụ. Xuất khẩu theo nghị định thư Xuất khẩu theo nghị định thư là hình thức xuất khẩu hàng hoá (thường là hàng trả nợ) được ký kết theo nghị định thư giữa hai chính phủ. Xuất khẩu theo hình thức này có ưu điểm là đảm bảo được thanh toán (do Nhà Nước là người thanh toán cho doanh nghiệp) 2.
Xuất khẩu tại chỗ Theo hình thức này hàng hoá và dịch vụ có thể chưa vượt ra ngoài biên giới nhưng ý nghĩa kinh tế của nó tương tự như hoạt động xuất khẩu. Đó là việc cung cấp hàng hoá và dịch vụ cho các đoàn ngoại giao, cho Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B khách du lịch quốc tế. Hoạt động xuất khẩu tại chỗ có thể đạt hiệu quả cao do giảm bớt chi phí bao bì đóng gói, chi phí vận tải, chi phí bảo quản, thời gian thu hồi vốn nhanh. Tạm nhập, tái xuất Tạm nhập tái xuất là hình thức xuất khẩu đi những hàng hoá đã nhập khẩu trước đây và chưa tiến hành các hoạt động chế biến.
Mục đích của hoạt động này là nhằm thu về lượng ngoại tệ lớn hơn lượng ngoại tệ bỏ ra ban đầu, hàng hoá có thể đi từ nước xuất khẩu đến nước tái xuất sang nước nhập khẩu hoặc đi thẳng từ nước xuất khẩu sang nước nhập khẩu. Sau đó nước tái xuất sẽ thu tiền của nước nhập khẩu và trả tiền cho nước xuất khẩu. Vai trò của hoạt động xuất khẩu trong nền kinh tế quốc dân Xuất khẩu đã được thừa nhận là hoạt động rất cơ bản của hoạt động kinh tế đối ngoại, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Việc mở rộng xuất khẩu để tăng thu nhập về ngoại tệ cho và cho nhu cầu xuất khẩu cũng như tạo cơ sở cho phát triển hạ tầng là một mục tiêu quan trọng nhấtcủa chính sách thương mại.
Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Công nghiệp hoá đất nước theo những bước đi thích hợp là con đường tất yếu để khắc phục tình trạng nghèo và chậm phát phát triển. Để công nghiệp hoá đất nước trong một thời gian ngắn đòi hỏi phải có một số vốn rất lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ tiên tiến. Nguồn vốn để nhập khẩu có thể được hình thành từ các nguồn như: Đầu tư nước ngoài, vay nợ, viện trợ, thu từ hoạt động du lịch, dịch vụ thu ngoại tệ, xuất khẩu lao động. Các nguồn vốn như đầu tư nước ngoài, vay Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B nợ và viện trợ.
tuy quan trọng nhưng rồi cũng phải trả bằng cách này hay cách khác ở thời kỳ sau này. Như vậy, nguồn vốn quan trọng nhất để nhập khẩu CNH- HĐH đất nước là xuất khẩu. Xuất khẩu quyết định quy mô và tốc độ tăng của nhập khẩu. Xuất khẩu đóng góp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển Cơ cấu sản xuất và tiêu dùng trên thế giới đã và đang thay đổi vô cùng mạnh mẽ.
Đó là thành quả của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ hiện đại. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hoá phù hợp với xu hướng phát triển của kinh tế thế giới là tất yếu đối với nước ta. Có hai cách nhìn nhận về tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Một là, xuất khẩu chỉ là việc tiêu thụ những sản phẩm thừa do sản xuất vượt quá nhu cầu nội địa.
Theo cách này nếu một nền kinh tế còn lạc hậu và chậm phát triển, sản xuất chưa đáp ứng đủ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước mà cứ chờ đợi sự thừa ra của sản xuất thì xuất khẩu sẽ cứ nhỏ bé và tăng trưởng chậm chạp. Hai là, coi thị trường thế giới là hướng quan trọng để tổ chức sản xuất. Ta sẽ tập trung đi sâu vào quan điểm này. Theo quan điểm này, xuất khẩu có tác động tích cự tới dịch chuyển cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển thể hiện ở: - Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác có cơ hội phát triển thuận lợi.
Chẳng hạn, khi phát triển ngành dệt xuất khẩu sẽ tạo cơ hội đầy đủ cho việc phát triển ngành sản xuất nguyên liệu như bông hay thuốc nhuộm. Sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm xuất khẩu sẽ có thể kéo theo phát triển của ngành công nghiệp chế tạo thiết bị phục vụ nó. Chuyên đề thực tập tốt nghiệp Đào Thị Thanh Hương - QTKDQT 39B - Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ góp phần cho sản xuất phát triển ổn định. - Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước.
- Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế - kỹ thuật nhằm cải tạo và nâng cao năng lực sản xuất trong nước. - Xuất khẩu đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn luôn đổi mới và hoàn thiện công việc quản trị sản xuất kinh doanh để nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường thế giới. Xuất khẩu có tác động tích cực đến việc giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống của nhân dân Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm rất nhiều mặt. Trước hết sản xuất hàng xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu lao độngvào làm việc và có thu nhập không thấp.
Xuất khẩu còn tạo nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sốngvà đáp ứng ngày một phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng của người dân.