CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC NÂNG CAO GIÁ TRỊ XUẤT KHẨU NÔNG SẢN 1. Xuất khẩu nông sản 1. Khái niệm về xuất khẩu nông sản Xuất khẩu là việc đưa hàng hóa và dịch vụ ra khỏi biên giới sang các quốc gia khác để bán nhằm thu được lợi nhuận. Xuất khẩu nông sản là việc bán, cung cấp hàng hóa của ngành nông nghiệp cho bên nước ngoài trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương tiện thanh toán.
Các mặt hàng trong ngành nông nghiệp gồm có các hàng hóa trong lĩnh vực nông nghiệp lâm nghiệp và thủy sản. Hàng nông sản xuất khẩu là hàng hóa sản xuất để đưa ra thị trường mua bán trao đổi trên thị trường nhưng là thị trường nước ngoài. Hàng hóa này phải di chuyển qua biên giới của quốc gia. Đồng thời cũng phải đáp ứng được tiêu chuẩn, chất lượng mà thị trường nhập khẩu đó đòi hỏi.
Như vậy so với mặt hàng xuất khẩu nội địa nó phức tạp hơn rất nhiều. Những hoạt động xuất khẩu không chỉ đơn thuần mang lại lợi nhuận cho một hay một vài chủ thể tham gia vào hoạt động này mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Hoạt động xuất khẩu mang lại nguồn thu ngoại tệ, thúc đẩy phát triển KTXH, nâng cao năng lực sản xuất trong nước, đặc biệt là ngành nông nghiệp. Thông qua xuất khẩu các nước tham gia vào việc phân công lao động quốc tế, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và khẳng định vị thế của quốc gia trên thương trường.
Xuất khẩu tạo điều kiện cho các quốc gia khai thác được tiềm năng và lợi thế của quốc gia mình, từ đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Đặc điểm của xuất khẩu nông sản 1. Hoạt động bị ảnh hưởng bởi tính chất mùa vụ Đặc trưng nổi bật nhất của hàng nông sản là tính chất mùa vụ, vì vậy cả hoạt động sản xuất và thu hoạch hàng nông sản đều mang tính mùa vụ. SVTH: Sor Vichhay Lớp: Kinh tế phát triển 55A Chuyên đề tốt nghiệp 5 GVHD: TH.S Bùi Thị Thanh Huyền Vào vụ mùa thu hoạch, hàng nông sản có chất lượng ổn định, tương đối đồng đều, giá rẻ và dễ thu mua.
Vì vậy việc xuất khẩu cũng thuận lợi do nguồn hàng hóa dồi dào, chất lượng tốt và giá rẻ. Trong khoảng thời gian trái vụ, hàng nông sản có chất lượng kém và không đồng đều, hàng khan hiếm, lượng hàng thu mua được chủ yếu là từ vụ trước còn để lại. Vì vậy việc tạo nguồn hàng cho xuất khẩu gặp nhiều khó khăn và phải thu mua với giá cao làm cho hoạt động xuất khẩu kém hiệu quả. Để chủ động trong việc xuất khẩu hàng nông sản các doanh nghiệp cần có kế hoạch xuất khẩu cụ thể từ đó xây dựng kế hoạch thu mua hàng từ trước và phải có biện pháp bảo quản hợp lý để có nguồn hàng phục vụ xuất khẩu trong thời gian trái vụ.
Chất lượng hàng nông sản Chất lượng hàng nông sản phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện khí hậu, thời tiết, địa hình, địa chất…Vì vậy khi điều kiện tự nhiên thuận lợi, mưa thuận gió hòa thì hàng nông sản có chất lượng tốt và sản lượng cao. Ngược lại chỉ cần một yếu tố nào đó của khí hậu thời tiết thay đổi không thuận lợi sẽ khiến cho vụ mùa đó bị thất bát, sản lượng thấp, chất lượng hàng không đồng đều… Hàng nông sản là mặt hàng phục vụ việc tiêu dùng và đáp ứng nhu cầu cơ bản của con người, vì vậy chất lượng hàng nông sản ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của con người. Cũng vì thế mà người tiêu dùng cực kỳ quan tâm đến chất lượng hàng trước khi đưa ra quyết định mua hàng. Chất lượng hàng nông sản phụ thuộc rất nhiều vào cách thức bảo quản.
Nếu hàng nông sản được bảo quản đúng cách, trong điều kiện nhiệt độ, độ ẩm chuẩn thì hàng nông sản vẫn giữ nguyên được chất lượng. Ngược lại nếu bảo quản không chu đáo, điều kiện nhiệt độ, độ ẩm không phù hợp thì chất lượng hàng kém, thậm chí là hư hỏng và không thể sử dụng được. Bên cạnh đó, chất lượng hàng nông sản không đồng đều một mặt do có rất nhiều giống cây trồng khác nhau, mặt khác do hàng nông sản được sản xuất ở nhiều địa phương khác nhau với những điều kiện khác nhau về yếu tố địa lý, địa hình và cách thức sản xuất. Điều này làm cho chất lượng cùng một loại hàng nông sản ở các địa phương khác nhau là chất lượng khác nhau.
Chế biến, bảo quản hàng nông sản SVTH: Sor Vichhay Lớp: Kinh tế phát triển 55A Chuyên đề tốt nghiệp 6 GVHD: TH.S Bùi Thị Thanh Huyền Do hàng nông sản có tính mùa vụ trong khi đó việc sử dụng nó lại là một nhu cầu thiết yếu của con người nên vấn đề bảo quản hàng nông sản là một yêu cầu cực kỳ quan trọng. Tuy nhiên hàng nông sản lại rất khó bảo quản, dễ hư hỏng, ẩm mốc, biến chất, chỉ cần để trong một thời gian ngắn trong môi trường không đảm bảo về nhiệt độ, độ ẩm tiêu chuẩn thì hàng nông sản sẽ bị hư hỏng ngay. Vì vậy, yêu cầu đối với hoạt động bảo quản hàng nông sản rất cao và nghiêm ngặt, phải tuân thủ theo đúng các điều kiện đã quy định. Việc cải thiện các khâu chế biến sẽ được nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông sản.
Với mục đích này chúng ta cần phải chú trọng vào đầu tư nghiên cứu thay đổi cơ cấu mặt hàng theo hướng tăng sản phẩm chế biến sâu, chất lượng tốt, mở rộng thị trường tiêu thụ. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa người sản xuất và doanh nghiệp chế biến nhằm tạo ra sự phát triển bền vững. Nhu cầu về hàng nông sản Hàng nông sản phục vụ cho nhu cầu của tất cả mọi người ở mọi quốc gia trên thế giới. Hàng nông sản đáp ứng cả những nhu cầu thiết yếu của con người như gạo, rau quả, lạc nhân, điều…đến những nhu cầu cao hơn để nâng cao chất lượng cuộc sống như cà phê, chè, cao su, hạt điều … Nhu cầu về hàng nông sản là rất lớn và nhu cầu này không ngừng tăng lên cùng với sự tăng nhanh của dân số thế giới.
Tuy nhiên, hiện nay nhu cầu về hàng có chất lượng cao ngày càng tăng mạnh, thay thế cho những loại hàng hóa bình thường hoặc kém chất lượng. Vì vậy để hàng hóa sản xuất ra đáp ứng được yêu cầu của thị trường thế giới thì cần phải có sự đầu tư đúng đắn ngay từ giai đoạn đầu của quá trình sản xuất, mọi hoạt động sản xuất, chế biến, kinh doanh cần đổi mới, từ khâu trồng trọt chăn nuôi đến tiêu thụ. Vai trò của xuất khẩu nông sản Sản xuất nông nghiệp không những cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm mà còn sản xuất ra những mặt hàng có giá trị xuất khẩu, tăng thêm nguồn thu ngoại tệ. Hiện tại cũng như trong tương lai, nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội loài người, không ngành nào có thể thay thế được.
SVTH: Sor Vichhay Lớp: Kinh tế phát triển 55A Chuyên đề tốt nghiệp 7 GVHD: TH.S Bùi Thị Thanh Huyền Sản phẩm của nông nghiệp bao gồm nông sản, lâm sản và thuỷ sản, trong đó nông sản chiếm tỷ trọng lớn nhất. Vì vậy, xuất khẩu nông sản có những vị thế đặc biệt trong quá trình phát triển kinh tế xã hội nước nhà như: Một là, góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế của đất nước (GDP): với hoạt xuất khẩu hàng hóa nói chúng, xuất khẩu nông sản nói riêng có quan hệ thuận chiều với tăng trưởng kinh tế (tăng GDP). Xuất khẩu đóng vai trò quan trọng cho sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế, nó thể hiện về sức mạnh và năng lực sản xuất của mỗi quốc gia, đồng thời, xuất khẩu thu hút được nhiều ngoại tệ về cho đất nước. Xuất khẩu có vai trò rất lớn trong tăng trưởng kinh tế của một quốc gia.
GDP = C+I+G+NX = C+I+G+(X-IM) Trong đó : C là tiêu dùng của hộ gia đình trong toàn nền kinh tế : I là đầu tư của các doanh nghiệp : G là chi tiêu của chính phủ : X là xuất khẩu : IM là nhập khẩu Nông sản cũng là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của mỗi nước, có vai trò quan trọng đối với sự tăng trưởng kinh tế. Xuất khẩu hàng nông sản càng lớn thì càng làm cho GDP tăng càng cao, nó thể hiện về năng lực cạnh tranh của đất nước về xuất khẩu nông sản. Giá trị xuất khẩu hàng nông sản tăng cao sẽ nâng cao tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. Hai là, xuất khẩu nông sản tác động đến việc mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp.
Khi xuất khẩu nông sản tăng, khối lượng nông sản được sản xuất ra ngày càng lớn, do đó sẽ tạo điều kiện cho việc mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp. Mặt khác, khi xuất khẩu nông sản tăng còn tạo nguồn thu lớn cho người sản xuất, từ đó họ có thể tăng vốn để tái sản xuất mở rộng, tăng năng suất lao động, tăng chất lượng sản phẩm, nâng cao giá trị hàng xuất khẩu. Ba là, xuất khẩu góp phần giải quyết tốt vấn đề công ăn, việc làm. Một trong những đặc điểm rất quan trọng của một số nước đang phát triển là tốc độ tăng lực lượng lao động nhanh, từ đó việc làm luôn là vấn đề nóng và cần quan tâm của nền kinh tế.
Để giải quyết được tình trạng này phải tăng cầu lao động và xuất khẩu SVTH: Sor Vichhay Lớp: Kinh tế phát triển 55A Chuyên đề tốt nghiệp 8 GVHD: TH.S Bùi Thị Thanh Huyền tăng cũng là một trong những biện pháp để mở rộng quy mô ngành sản xuất nông sản, từ đó tạo thêm việc làm cho người lao động. Mặt khác, xuất khẩu nông sản tăng kéo theo sự phát triển của ngành công nghiệp chế biến, công nghiệp phục vụ nông nghiệp, từ đó nhu cầu lao động bổ sung tăng lên. Khi người lao động có việc làm, thu nhập ổn định sẽ tạo tâm lý yên tâm phấn khởi và người lao động (đặc biệt là lao động nông nghiệp, nông thôn) sẽ làm việc ngay tại quê hương mình, giảm tải tình trạng di cư của lao động ra các khu công nghiệp, thành thị để tìm kiếm việc làm. Bốn là, xuất khẩu nông sản góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong nông nghiệp.