phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, bảng, biểu, luận án gồm bốn chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận Chƣơng 2. Thực trạng dạy học Toán theo tiếp cận CDIO theo định hƣớng rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên khối ngành kinh tế ở trƣờng Đại học Lạc Hồng Chƣơng 3. Biện pháp dạy học Toán theo tiếp cận CDIO nhằm đáp ứng chuẩn đầu ra Chƣơng 4.
Thực nghiệm sƣ phạm 8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Một số khái niệm, thuật ngữ chính đƣợc dùng trong luận án 1. CDIO CDIO là viết tắt của cụm từ tiếng Anh: Conceive – Design – Implement – Operate, nghĩa là: Hình thành ý tƣởng, thiết kế ý tƣởng, thực hiện và vận hành. CDIO là một đề xƣớng của các khối ngành kỹ thuật thuộc ĐH Kỹ thuật Massachusetts, Mỹ, phối hợp với các trƣờng đại học Thụy Điển.
Tiếp cận CDIO Đây là một giải pháp nâng cao chất lƣợng đào tạo đáp ứng yêu cầu xã hội trên cơ sở xác định CĐR để thiết kế chƣơng trình và phƣơng pháp đào tạo theo một quy trình khoa học. CDIO đƣợc xây dựng một cách hợp lý, logic và về phƣơng pháp tổng thể mang tính chung hóa có thể áp dụng để xây dựng quy trình chuẩn cho nhiều lĩnh vực đào tạo khác nhau ngoài ngành kỹ sƣ (với những sự điều chỉnh, bổ sung cần thiết), trong đó có khối ngành KT và quản trị kinh doanh [57]. Theo website chính thức của tổ chức CDIO, tầm nhìn của CDIO hƣớng tới việc: Tích hợp các KNNN nhƣ làm việc nhóm và giao tiếp; Đề cao việc học tập chủ động và trải 9 nghiệm; Liên tục cải tiến thông qua quy trình đảm bảo chất lƣợng với mục tiêu cao; Làm phong phú khóa học với các dự án do SV tự thiết kế – xây dựng và kiểm thử. Có thể hiểu, tiếp cận CDIO hƣớng tới đào tạo SV phát triển toàn diện cả về kiến thức, kỹ năng, thái độ, năng lực thực ti n (năng lực C-D-I-O) và có ý thức trách nhiệm với xã hội [122].
Kỹ năng Đến nay, có nhiều cách hiểu và định nghĩa khác nhau về KN, tùy vào cách tiếp cận. Chẳng hạn: theo [118], “KN là khả năng để làm tốt một công việc nào đó thường có được qua đào tạo hoặc kinh nghiệm”. Theo đó, KN đƣợc hiểu là sự thành thạo, tinh thông về các thao tác, động tác trong quá trình hoàn thành một công việc cụ thể nào đó. Theo [35], KN là khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết một nhiệm vụ.
Theo [39], KN là dạng hành động tự giác, được thực hiện có kĩ thuật, dựa và những điều kiện sinh học, tâm lí và xã hội ở cá nhân, và có kết quả nhất định đáp ứng mục tiêu hay chuẩn đã định trước. Có kĩ thuật tức là không tùy tiện, mà tuân theo trình tự, quy tắc và yêu cầu kỹ thuật. KN bậc thấp là khả năng thực hiện đúng hành động, phù hợp với những mục tiêu và điều kiện cụ thể. Ở bậc này có những KN hình thành không cần qua luyện tập, nếu biết tận dụng hiểu biết và KN tƣơng tự đã có để chuyển sang các hành động mới.
KN bậc cao là khả năng thực hiện hành động, hoạt động một cách thành thạo linh hoạt, sáng tạo phù hợp với những mục tiêu trong những điều kiện khác nhau. Để đạt tới KN này cần trải qua giai đoạn luyện tập các KN đơn giản, sao cho mỗi khi hành động, ngƣời ta không còn bận tâm nhiều đến thao tác nữa vì nhiều thao tác đã tự động hóa. Qua tìm hiểu một số quan niệm về KN, có thể rút ra những đặc điểm chung về KN nhƣ sau: - KN là tổ hợp của hàng loạt các yếu tố hợp thành nhƣ tri thức, KN, kỹ xảo đã có; - KN có tính linh hoạt và có thể di chuyển từ hoàn cảnh này sang hoàn cảnh khác; KN có tính kĩ thuật, tức là có cấu trúc thao tác và trình tự tổ chức các thao tác đó; 10 - KN đƣợc hình thành do luyện tập trong quá trình hoạt động của con ngƣời. KN đƣợc hình thành qua 05 giai đoạn (Hình 1.2): - Giai đoạn bắt chƣớc: Chỉ hành động theo mẫu; - Giai đoạn làm đƣợc: Hiểu nhiệm vụ, quy trình làm việc nhƣng còn có những sai sót, thời gian hoàn thành chậm và đôi khi còn cần có sự chỉ dẫn; - Giai đoạn làm chính xác: Làm việc theo quy trình, chính xác và hoàn thiện công việc nhanh chóng; - Giai đoạn hình thành kỹ xảo: KN đƣợc tự động hoá, trên cơ sở đó hình thành nên kỹ xảo; - Giai đoạn làm biến hóa: Thể hiện khả năng di chuyển KN sang các tình huống mới hoặc hình thành các KN phức tạp.
Các giai đoạn hình thành KN Nhƣ vậy có thể thấy mặc dù có những quan niệm khác nhau về KN, nhƣng các nhà khoa học đều cho rằng KN là một quá trình tâm lý, đƣợc hình thành khi con ngƣời áp dụng kiến thức vào TT. KN có được do quá trình lặp đi lặp lại một hoặc một nhóm hành động nhất định nào đó. KN theo nghĩa hẹp hàm chỉ đến những thao tác, hành động của chủ thể con người. KN hiểu theo nghĩa rộng hướng nhiều đến khả năng, đến năng lực của con người.
Kỹ năng nghề nghiệp KN trong một nghề cụ thể, theo nghĩa hẹp cũng thƣờng đƣợc hiểu là KN nghề, hàm chỉ đến thao tác, hành động của con ngƣời trong nghề đó. 11 Tiếp cận năng lực thực hiện (competence), KN là một thành tố quan trọng trong ba thành tố tạo nên năng lực của con ngƣời (kiến thức, KN và thái độ). Theo tiếp cận này, không chỉ đề cập khả năng của con ngƣời để làm tốt một công việc nào đó, mà còn nhấn mạnh đến KN, sự hòa quyện nhuần nhuy n của cả kiến thức, KN, thái độ để giúp con ngƣời thực hiện một công việc nào đó nhƣ mong đợi. KNNN (professional skills hoặc vocational skills) là thuật ngữ có nguồn gốc từ thuật ngữ KN (skill), nhƣng nội hàm đƣợc mở rộng theo hƣớng khả năng và năng lực thực hiện của con ngƣời.
“Năng lực thực hiện” là thuật ngữ đƣợc dịch từ tiếng Anh (Competency hay Competence) dùng trong các tài liệu của nhiều tác giả khi trình bày về quan điểm GD, đào tạo theo tiếp cận năng lực thực hiện. Theo quan niệm này, năng lực thực hiện đƣợc coi là sự tích hợp nhuần nhuyễn của ba thành tố kiến thức, KN, thái độ cần thiết để hoàn thành được từng công việc cụ thể của nghề, chứ không phải là sự tồn tại độc lập giữa chúng với nhau và ít liên quan đến công việc của nghề [37]. Nếu KN thuần túy đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp, hƣớng tới thao tác, khả năng hoạt động cụ thể thì KNNN đƣợc hiểu theo nghĩa rộng hƣớng tới khả năng, năng lực thực hiện hành động của con ngƣời trong các lĩnh vực nghề nghiệp. Trong hoạt động nghề nghiệp, con ngƣời luôn biểu hiện những khả năng nhất định để thực hiện công việc nào đó.
Khi thực hiện những hoạt động ấy, con ngƣời cần phải có tri thức, kinh nghiệm cần thiết tƣơng ứng với hoạt động, có khả năng tập trung chú ý, tƣ duy, tƣởng tƣợng. Tất cả những yếu tố đó biểu hiện khả năng thực hiện hoạt động nghề nghiệp của con ngƣời. Có ngƣời gọi đó là KNNN, có ngƣời gọi là năng lực nghề nghiệp, có ngƣời đơn giản chỉ gọi là KN. Do vậy, KNNN phải đƣợc hiểu theo nghĩa rộng (tức là năng lực), mới thấy đƣợc đầy đủ ý nghĩa của KNNN.
Ngày nay, với tiếp cận năng lực thực hiện trong đào tạo, các nhà sƣ phạm nhấn mạnh đến việc dạy học tích hợp kiến thức, KN và thái độ cần thiết để người học có thể vận dụng vào việc thực hiện từng công việc cụ thể của một nghề. Theo đó, KNNN hƣớng tới khả năng thực hiện công việc của con ngƣời trong hoạt động nghề nghiệp. Tuy nhiên, khi nói đến KNNN, ngƣời ta thƣờng khu trú nó trong phạm trù của KN (năng lực hành động) nhiều hơn ở các lĩnh vực 12 khác nhƣ kiến thức và các phẩm chất tâm lý nhƣ đạo đức, thái độ, hành vi,. Còn nói về năng lực thì thƣờng là rộng hơn và hƣớng vào cả ba thành tố.
Nhƣ vậy, KNNN được hiểu là khả năng của con người thực hiện công việc nghề nghiệp một cách có hiệu quả trong một thời gian thích hợp, với các điều kiện nhất định, dựa vào sự tích hợp nhuần nhuyễn các kiến thức, KN, thái độ. KNNN đƣợc phân chia thành nhiều loại khác nhau, dựa vào một số tiêu chuẩn xác định. - Nếu căn cứ vào mức độ của hành động, có các loại KN đơn giản nhƣ đọc, viết,. và các KN phức tạp nhƣ học tập, vận hành máy móc,.
- Nếu căn cứ vào mức độ biểu hiện của KN có: + KN chung: Là loại KN biểu hiện ở mọi hoạt động của con ngƣời nhƣ KN sử dụng các công cụ lao động, KN học tập, KN giao tiếp, KN nghiên cứu,.; + KN riêng: Là KN trong hoạt động nghề nghiệp nhất định nào đó. Ở mỗi nghề, tùy thuộc vào từng trình độ, đòi hỏi ngƣời lao động phải có các KN tƣơng ứng - Nếu căn cứ vào mức độ quan trọng của KN, ngƣời ta phân ra các loại: + KN cơ bản: Gồm những KN áp dụng để làm việc nói chung không dành riêng cho một nghề hoặc một ngành sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; + KN chung: Gồm những KN có thể áp dụng chung cho nhiều lĩnh vực, ngành nghề có liên quan; + KN cốt lõi: Gồm những KN cần thiết, bắt buộc phải có để đƣợc công nhận là có trình độ nghề nghiệp nhất định nào đó. - Nếu căn cứ vào tính chất của KN, ngƣời ta còn phân loại ra các KN cứng và KN mềm. + KN cứng (hard skill) [119]: Là KN chuyên môn nghề - KN kỹ thuật cụ thể nhƣ khả năng học vấn trình độ chuyên môn cho mỗi công việc, ngành nghề nhất định và kinh nghiệm; + KN mềm (soft skill) [119]: Thƣờng hiểu là các KN không mang tính kỹ thuật (hay còn gọi là KN thực hành xã hội) là thuật ngữ liên quan đến trí tuệ xúc cảm dùng để chỉ các KN quan trọng trong cuộc sống con ngƣời.
Rèn luyện kỹ năng Theo [59] rèn luyện là “luyện tập nhiều lần trong thực tế để đạt tới những phẩm chất hay trình độ vững vàng, thông thạo”. Rèn luyện KN là sự luyện tập nó nhiều lần trong môi trƣờng ổn định tạo nên sự thay đổi từng bƣớc để hình thành và phát triển từ thấp đến cao, từ chƣa hoàn thiện đến hoàn thiện. Khi bàn về rèn luyện KN trong thực tập sƣ phạm của SV, tác giả Abdoublina O.