Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn Chương 2 Dự án dạy học “Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia” Chương 3 Thực nghiệm sư phạm 3 skkn PHẦN II. NỘI DUNG CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài: Qua tìm hiểu, tôi thấy có khá nhiều đề tài nghiên cứu và áp dụng PPDHDA (ở các môn học khác).
Trong phạm vi của đề tài, tôi xin liệt kê một số công trình nghiên cứu DHDA như: - “Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án để dạy môn giáo dục công dân ở trường THPT” – Tác giả: Đào Thị Ngọc Minh – trường Đại học sư phạm Hà Nội. - “Tổ chức dạy học theo dự án một số kiến thức thuộc phần “Từ trường và cảm ứng điện từ” – Học phần điện và từ đại cương cho sinh viên nghành kĩ thuật trường đại học giao thông – Tác giả Nguyễn Thanh Nga – Đại học sư phạm thành phố H Chí Minh (Luận văn thạc sĩ năm 2009). - Vận dụng phương pháp dạy học theo dự án trong dạy học môn Toán cho học sinh lớp 10 – 11 THPT – Tác giả: Nguyễn Đắc Thắng – Trương đại học Giáo dục (Bảo vệ luận văn, năm 2012)… Và bước đầu thực nghiệm DHDA vào bộ môn GDQP-AN của một số trường THPT… Nhưng đề tài DHDA qua chủ đề “Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và biên giới quốc gia”, mới ở phương pháp tổ chức và thiết kế nội dung theo hướng trải nghiệm, sáng tạo. Học sinh làm việc chủ yếu theo nhóm, có thể vận dụng kiến thức liên môn để đóng vai, thuyết minh, phỏng vấn.
Hoạt động trải nghiệm dạy học dự án ngoài phạm vi nhà trường còn nh m mục đích n ng cao ý thức trách nhiệm của đoàn viên, thanh niên đối với đất nước. PPDHDA qua chủ đề giúp giáo viên có thể tham khảo, sử dụng một cách sáng tạo, hiệu quả trong dạy học và thông qua kết quả thực nghiệm có đối chứng để kiểm chứng tính khả thi của đề tài. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Khái niệm về dự án ''Dự án'' được hiểu theo nghĩa phổ thông là đề án, một dự thảo hay một kế hoạch, trong đó đề án, dự thảo hay kế hoạch này cần được thực hiện nh m đạt mục đích đề ra.
Đặc điểm của phương pháp dạy học theo dự án Là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có mục tiêu rõ ràng, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành Người học được hướng dẫn để thực hiện các công việc như tự lập kế hoạch, tự triển khai thực hiện kế hoạch, kiểm tra, điều chỉnh, tự đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả của dự án là những sản phẩm cụ thể, được trình bày rõ ràng, có thể giới thiệu được. 4 skkn Quan điểm đổi mới dạy học hiện nay là tăng tính hành động, vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đề thực tiễn của nguời học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, dạy học theo dự án là một trong những hình thức thực hiện được quan điểm này. Các bước tiến hành dạy học theo dự án Dạy học theo dự án được thực hiện theo 5 bước như sau: Bước 1: Xác định chủ đề, nhiệm vụ học tập và nghiên cứu gắn với yêu cầu của môn học.
- Có thể khởi đầu b ng ý tưởng học sinh quan tâm hoặc những định hướng, chỉ dẫn của giáo viên. - Cần tạo ra một tình huống xuất phát, một nhiệm vụ cần giải quyết, trong đó chú ý đến việc liên hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hội và đời sống, chú ý hứng thú của người học cũng như ý nghĩa của đề tài. Bước 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện: - Học sinh với sự hướng dẫn của giáo viên xây dựng đề cương lập kế hoạch thực hiện - Xác định mục tiêu của dự án. - Hình dung nội dung chi tiết và các công việc cụ thể, cách thức thực hiện, các điều kiện cần thiết như ngu n tư liệu, thiết bị cần thiết, kinh phí, người tham gia,…Dự kiến thời gian, địa điểm triển khai công việc, ph n công người thực hiện, dự kiến sản phẩm cần đạt.
Tất cả vấn đề trên được trình bày trong đề cương hoạt động và kế hoạch thực hiện. - Khơi gợi sự hứng thú: Tập thể nhóm phải động viên, khích lệ thể hiện sự say mê, hứng khởi trong việc nhận nhiệm vụ và hoàn thành nhiệm vụ. Bước 3: Các nhóm thực hiện nhiệm vụ dự án: - Thu thập thông tin: Từ sách báo, tạp chí, mạng internet, khảo sát, điều tra, phỏng vấn, thực địa… - Xử lí thông tin: Tổng hợp, phân tích dữ liệu (có thể biểu hiện b ng sơ đ , biểu đ .) - Thảo luận thường xuyên giữa các thành viên trong nhóm để giải quyết các vấn đề và kiểm tra tiến độ. - Xây dựng sản phẩm: Tập hợp các kết quả thành một sản phẩm cuối cùng.
Bước 4: Giới thiệu sản phẩm trước tập thể lớp - Trình bày, giới thiệu sản phẩm b ng các cách: Bài viết, Powerpoint, bản đ , tranh ảnh, mô hình, kể cả việc đóng kịch, kể truyện, phỏng vấn… 5 skkn Bước 5: Đánh giá kết quả đạt được so với mục tiêu xác định - Học sinh tự rút ra những bài học từ việc học theo dự án: Đã học được gì? Hình thành được những thái độ tích cực nào? Có hài lòng về kết quả thu được không? Đã gặp những khó khăn gì và đã giải quyết như thế nào? Những cảm nhận của cá nhân sau khi thực hiện xong một dự án? - Giáo viên: Đánh giá chất lượng sản phẩm giới thiệu, kết quả tự đánh giá, phương pháp làm việc. Cơ sở thực tiễn của đề tài 1. Thực trạng dạy học môn GDQP-AN ở trường THPT GDQP-AN là môn học chính khóa trong trường THPT, là một nội dung cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân. Bộ môn GDQP-AN ở trường THPT góp phần giáo dục toàn diện cho HS về l ng yêu nước, yêu CNXH, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc, của lực lượng vũ trang nh n d n Việt Nam, tin tưởng vào sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng cộng sản Việt Nam và thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước, rèn những kĩ năng cần thiết, những thao tác tư duy cơ bản.
Những năm gần đ y, bộ môn QP-AN ở trường THPT đã có nhiều thay đổi tích cực về nội dung, PPDH. Phần lớn GV hiện nay ở các trường đã nhận thức được việc cần phải đổi mới PPDH QP&AN theo hướng tích cực, lấy HS làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong quá trình học tập. Nhiều PPDH mới được GV tiến hành trong quá trình giảng dạy như: dạy học dự án, thảo luận nhóm, dạy học nêu vấn đề…đã mang lại kết quả tốt, giúp HS có thể lĩnh hội kiến thức một cách tốt hơn và đ ng thời cũng cho bản thân GV thấy hứng thú, say mê với sự nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng dạy và học GDQP-AN ở trường THPT hiện nay vẫn còn nhiều bất cập dẫn đến chất lượng dạy và học chưa cao Việc thay đổi từ quan niệm “người thầy làm trung t m” sang “học tr là trung t m” chưa thật sự rõ nét.
Đa số HS chưa coi trọng, yêu thích môn học vì nhiều lí do khác nhau như: các bài giảng khô khan, nhàm chán, thiếu tính hấp dẫn, chưa tạo được hứng thú trong học tập. HS học tập một cách thụ động, đơn thuần chỉ là ghi nhớ kiến thức một cách máy móc mà không rèn luyện kĩ năng tư duy hay thuyết trình. Với cách học truyền thống đã khiến tư duy của nhiều HS đi vào lôi m n, học sinh chỉ ghi chép kiến thức b ng các dòng chữ, với cách học này chúng ta không kích thích được sự phát triển của trí não, điều đó làm cho một số HS tuy học tập rất chăm chỉ nhưng sự tiếp thu vẫn hạn chế. Bên cạnh đó, HS luôn cảm thấy mất tự tin khi đứng trước tập thể, không biết thế nào dể trình bày một vấn đề cho logic và mang tính thuyết phục.
Kết quả dẫn đến học sinh không có hứng thú học tập, đánh mất sự đam mê học hỏi, tiếp thu kiến thức. 6 skkn Từ thực trạng trên đã đặt ra một yêu cầu bức thiết cho môn GDQP-AN nói riêng và các môn học khác ở trường phổ thông nói chung phải có những biện pháp đổi mới nh m phát huy những thế mạnh bộ môn và khắc phục những hạn chế để chất lượng giáo dục được nâng cao. Thực trạng áp dụng phương pháp dạy học dự án vào dạy học chủ đề ở trường THPT Khi thực hiện đề tài này, tôi đã tiến hành điều tra 15 GV và 430 HS các trường THPT trên địa bàn huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An b ng phương pháp khảo sát qua bảng hỏi, thống kê để xử lí số liệu từ tháng 10/2021. Giáo viên Học sinh STT Trường THPT SL TL(%) SL TL(%) 1 Đô Lương 1 6 40% 180 41.
Số lượng giáo viên và học sinh tham gia khảo sát đề tài 1. Kết quả khảo sát thực trạng áp dụng PPDHDA vào dạy học chủ đề tại các trường THPT trên địa bàn huyện Đô Lương: - Điều tra từ GV: TT Câu hỏi Tỉ lệ lựa chọn (%) Rất cần Cần thiết Không cần thiết thiết 1 Việc rèn luyện năng lực, kĩ năng thực hành cho học sinh 94% 6% 0% có cần thiết hay không? Thầy (cô) có thường xuyên tổ Thường Thỉnh thoảng Không bao 2 chức hoặc hướng dẫn cho học xuyên giờ sinh lập dự án dạy học chủ đề 3.7% tại địa phương hay không ? 3 Thầy (cô) chọn hình thức nào Kiểm tra Dạy kiến thức Chuẩn bị bài để tổ chức dạy học dự án vào đánh giá mới ở nhà dạy học chủ đề cho học sinh? 14,6% 27,8% 57,6% 7 skkn PP dạy PP dạy học giải PP bàn tay 4 Phương pháp hoặc kĩ thuật học theo quyết vấn đề nặn bột dạy học nào được sử dụng dạy dự án chủ đề? 23,2% 69.3% Thái độ của học sinh khi được Rất hứng Hứng thú Không hứng 5 hướng dẫn dạy học dự án vào thú thú dạy học chủ đề? 16% 39% 45% - Điều tra từ HS: T Câu hỏi Tỉ lệ lựa chọn (%) T Rất quan trọng Quan trọng Không quan trọng 1 Em đánh giá như thế nào về vai tr 85,3% 14,7% 0% của việc học tập dự án theo hoạt động nhóm hiện nay ?