mở đầu, kết luận,aluận văn gồm ba chương. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Biện pháp dạy học theo hướng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn cho học sinh trong dạy học Đại số ở lớp 9 Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Thực tiễn và vấn đề thực tiễn.1 Thực tiễn Định nghĩa thực tiễn Theo từ điển tiếng Việt : „„Thực tiễn là những hoạt động của con người, trước hết là lao động sản xuất, nhằm tạo ra những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại của xã hội.974] Theo triết học Mác : „„Khái niệm thực tiễn dùng để chỉ toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xã hội của con người nhằm cải biến tự nhiên và xã hội.‟‟ Như vậy, ta có thể hiểu rằng thực tiễn là toàn bộ những hoạt động của con người để tạo ra những điều kiện cần thiết cho xã hội. Các hình thức cơ bản của thực tiễn Hoạtiđộngisảnixuất vật chấtilà hoạtiđộng mà coningười sử dụng công cụ lao động đểitạo ra của cải vật chất.
Hoạt độngichính trịi- xã hộiilà hoạt động nhằm cảiibiến những quanihệ chính trị - xãihội của cácicộng đồng người, tổ chứcikhác nhau để thúciđẩy xã hội phát triển. Thực nghiệmikhoa họcilà hoạt độnginhằm xáciđịnh những quyiluật biến đổi, phát triểnicủa đối tượnginghiên cứu đượcitiến hành bởi coningười trong nhữngiđiều kiện doicon người tạo ra. Các hình thứcihoạt động đềuicó chức năng quanitrọng khác nhau. Tuy nhiên, ichúng tác độngiqua lại lẫn nhau, icó mối quan hệichặt chẽ.
Vấn đề thực tiễn Theo từ điển tiếng Việt: „„Vấn đề là điều cần được xem xét, nghiên cứu, giải quyết.1057] 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vấn đề thực tiễn là một bài toán có vấn đề cần giải quyết được nảy sinh từ tình huống thực tiễn, yêu cầu con người phải huy động các kiến thức và kĩ năng. Như vậy, có thể nói vấn đề thực tiễn là một mục tiêu cần được giải quyết, thực hiện xuất phát từ những tình huống thực tiễn. Tuy nhiên, con người chưa có cách thực hiện hoặc chưa có phương án thực hiện tối ưu cần đưa ra xem xét. Trong cuộc sống, có rất nhiều tình huống phát sinh vấn đề.
Có thể là khi có sự khác biệt giữa kết quả hiện tại so với kỳ vọng, có thể do khả năng đáp ứng thiếu so với yêu cầu cần đạt, cũng có thể do không biết được cách để đạt được kỳ vọng. Những vấn đề thực tiễn liên quan đến Toán học rất phổ biến, xuất hiện trong nhiều lĩnh vực. Để giải quyết được các vấn đề thực tiễn này, con người đã dùng phương pháp chuyển đổi bài toán từ ngôn ngữ thực tiễn sang ngôn ngữ toán học. Công việc này người ta gọi là lập Mô hình toán học từ bài toán thực tiễn.
Một mô hình hóa toán học là một cấu trúc toán học mô tả gần đúng những đặc điểm, tính chất của một câu hỏi, vấn đề thực tiễn. Mô hình hóa toán học bao gồm các đối tượng toán học và mối quan hệ giữa chúng. Quá trình mô hình hóa Toán học như sau: Bước 1: Xem xét các yếu tố liên quan và mối quan hệ giữa chúng. Từ đó xây dựng mô hình mô phỏng thực tiễn của vấn đề.
Ta cần xác định, hiểu đúng vấn đề. Tìm ra những yếu tố cốt lõi trong vấn đề thực tiễn và xác định mối quan hệ giữa chúng. Sau đó miêu tả chúng trong môi trường toán học. Bước 2: Lập mô hình toán học, chuyển đổi từ ngôn ngữ thực tiễn sang ngôn ngữ toán học.
Từ bước một, sau khi đã xác định, ta cần thông dịch thành các đối tượng, quan hệ, các câu hỏi ,. liên quan đến Toán học. Từ đó xây dựng mô hình Toán học phù hợp. Bước 3: Vận dụng các kiến thức toán học để giải quyết bài toán ở bước hai.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Huy động các kiến thức liên quan, sử dụng các phương pháp toán học để tìm ra phương án tối ưu nhất cho bài toán ở bước 2. Bước 4: Phân tích, đánh giá lại các kết quả ở bước ba. Sau khi có kết quả, ta cần phiên dịch kết quả theo bối cảnh ban đầu của vấn đề thực tế. Cuối cùng, ta cần phân tích, kiểm định lại giả thiết đưa ra cách giải quyết.
Quá trình này được thực hiện theo trình tự trên và lặp đi lặp lại cho đến khi vấn đề thực tiễn được giải quyết. Kết quả thu được ở bước 3 có thể phù hợp hoặc chưa phù hợp với thực tiễn. Do vậy cần lặp lại quá trình cho đến khi có giải pháp tối ưu. Thông qua việc mô hình hóa toán học trong thực tiễn, con người có thể giải quyết các vấn đề trong thực tiễn dễ dàng hơn.
Dạy học theo hƣớng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn 1. Năng lực giải quyết vấn đề Năng lực giải quyết vấn đề Năng lựcigiải quyết vấniđề là khả năng cáinhân sử dụng hiệuiquả các quá trình nhậnithức, hành động, ithái độ, động cơ đểigiải quyết nhữngitình huống có vấniđề mà khôngicó sẵn quy trìnhihay giải phápithông thường. Năng lực giảiiquyết vấniđề thể hiệniqua việc thựcihiện các hànhiđộng sau: + Nhận biết, phát hiện được vấn đề cần giải quyết bằng toán học. + Đề xuất, lựa chọn được cách thức và giải pháp để giải quyết vấn đề.
+ Sử dụng được các kiến thức, kĩ năng toán học tương thích (bao gồm các công cụ và thuật toán) để giải quyết vấn đề đặt ra. + Đánh giá giải pháp đề ra và khái quát hóa cho các vấn đề tương tự. Năng lực giải quyết vấn đề thường được thể hiện khi học sinh giải quyết bài toán gợi động cơ hay một vấn đề mà giáo viên đưa ra để đi đến một khái niệm, định lí nào đó, hay khi giải bài tập toán học. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Yêu cầu cần đạt về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh cấp Trung học cơ sở + Phátihiện raivấn đềicần giảiiquyết.
+ Xác địnhicách thức, igiải pháp giảiiquyết vấn đề. + Sử dụngiđược các kiếnithức, kĩ năng toánihọc tương ứngiđể giải quyếtivấn đề. + Giải thíchiđược giảiipháp đã thựcihiện. Đây là năng lực mà môn Toán có nhiều lợi thế để phát triển cho người học qua việc tiếp nhận khái niệm, quy tắc toán học và đặc biệt qua giải toán.
Dạy học theo hƣớng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn Dạy học theo hướng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát huy được năng lực vận dụng kiến thức Toán học vào giải quyết vấn đề thực tiễn bao gồm: + Thu nhậnithông tin từitình huống thựcitiễn: Khả năngiquan sát, liênitưởng, kết nốiicác ý tưởng toánihọc với cáciyếu tố thực tiễn. + Sử dụng cácingôn ngữ tựinhiên và ngôningữ toán học: Diễn đạtivấn đề dưới nhiều hìnhithức khác nhau, sửidụng ngôn ngữ tự nhiên, sửidụng ngôn ngữ toánihọc. + Xây dựngimô hình Toánihọc: phát biểu raicác quy luật của tìnhihuống thực tiễn, biểuithị các mối quan hệiđó bằng đồ thị, ibiểu đồ… khái quát hóa các tình huốngithực tiễn theo quan điểmicủa Toán học. Bản chất của việc dạy học theo hướng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn: + Giáoiviên cần lựaichọn nội dung thíchihợp để thiết kế các hoạtiđộng học tập nhằm giúp họcisinh lĩnh hội được kiếnithức đạt hiệu quảicao nhất.
+ Phát huyiđược tính tích cực, ichủ động, sángitạo của học sinh. Học sinhitừ sự hướng dẫnicủa giáo viênikhám phá, lĩnh hộiikiến thức cho bảnithân. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Khai thácivốn hiểu biếticủa học sinh về nhữngivấn đề trongithực tế đời sống. + Là sự kếtihợp giữa nghiênicứu lí luận và vận dụngivào trong thựcitiễn, thực hành.
Qua hoạt động dạy học theo hướng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn, học sinh được tham gia giải quyết tình huống, dựa vào kiến thức của bản thân để tìm mối liên hệ, giải thích các hiện tượng tự nhiên. Từ đó sẽ kích thích sự húng thú, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Học sinh thấy đươc mối quan hệ giữa thực tiễn và Toán học. Quy trình thực hiện dạy học theo hướng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn.
Dựa trên các nguyên tắc dạy học đảm bảo tính khoa học, tính hệ thống, tính vừa sức, thích hợp với thực tiễn, tác giả đưa ra quy trình thực hiện dạy học theo hướng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn như sau: Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ, học sinh tiếp nhận. Ở bước này, giáo viên đưa ra tình huống thực tiễn có vấn đề để học sinh tiếp nhận, thu thập thông tin từ tình huống thực tiễn. Giáo viên giao nhiệm vụ học sinh cần phải giải quyết. Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ, giải quyết vấn đề thực tiễn.
Học sinh cần huy động kiến thức liên quan, quan sát, liên tưởng, kết nối các ý tưởng Toán học với thực tiễn để xác định được vấn đề cần giải quyết. Học sinh cần tìm, đọc tài liệu, thảo luận từ đó đưa ra các giải pháp sau đó thử nghiệm để lựa chọn ra giải pháp tốt nhất. Đây là bước quan trọng nhất trong quá trình và cũng là bước khó khăn nhất đối với học sinh. Đối với nhóm đối tượng học sinh trung bình, yếu, giáo viên có thể đưa ra hệ thống câu hỏi gợi ý, hướng dẫn.
Bước 3: Tiến hành báo cáo, nhận xét, rút ra kết luận. Học sinh báo cáo kết quả. Học sinh đánh giá lẫn nhau. Giáo viên đánh giá sản phẩm dựa trên các tiêu chí có sẵn.
Cuối cùng đưa ra giải pháp tốt nhất để giải quyết vấn đề thực tiễn. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quy trình dạy học trên được áp dụng tùy thuộc vào từng tình huống, từng nội dung bài học và được lặp đi lặp lại qua các bài. Từ đó sẽ giúp học sinh phát triển được năng lực giải quyết vấn đề vào thực tiễn. *Dạy học thông qua hoạt động thực hành trải nghiệm theo hướng vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề.
Hoạt động thực hành trải nghiệm được xem như một trong những điểm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay. Sự học chỉ có nghĩa khi người học huy động các kinh nghiệm cụ thể của bản thân một cách tích cực và có suy nghĩ đến những kinh nghiệm này đối với mục tiêu muốn đạt được qua các hành động cụ thể.