MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việt Nam đang bước trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Cùng với sự biến đổi của khoa học công nghệ, thế giới đang chuyển dần sang nền kinh tế tri thức với hàm lượng tri thức cao đòi hỏi ngành Giáo dục – Đào tạo phải có những đổi mới căn bản, mạnh mẽ, đồng bộ về mọi mặt, trong đó đặc biệt chú trọng đến đổi mới phương pháp dạy học và phương tiện dạy học. Nghị quyết TW 2 khoá VIII đã chỉ rõ: “ Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh.
Định hướng trên đây đã được nêu rõ trong Luật giáo dục điều 26 mục 2 “ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”[1]. Chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước là nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất [1, tr. Mục tiêu dạy học không chỉ dừng lại ở kiến thức mà còn đào tạo ra con người có kỹ năng đáp ứng nhu cầu xã hội, học tập suốt đời, và các kỹ năng thế kỷ 21 của thế giới. Để đáp ứng được những điều trên, đòi hỏi phải có sự đổi mới trong giáo dục: đổi mới quan điểm dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới nội dung, đổi mới kiểm tra đánh giá, khai thác tối đa các phương tiện kỹ thuật hiện đại, cải cách các thiết bị học đường phục vụ cho các PPDH mới.
Sự chuyển biến này còn kéo theo sự thay đổi và đòi hỏi phải áp dụng các phương pháp dạy học mới như: dạy học khám phá, dạy học nêu và giải quyết vấn đề, dạy học định hướng hoạt động, dạy học theo dự án.mà trước đây ít được quan tâm 1 Luan van [18, tr. Mỗi phương pháp dạy học kể trên đều có những đặc điểm, thế mạnh riêng nên không thể cho phương pháp nào là nổi trội hơn cả. Vì vậy, việc lựa chọn và vận dụng linh hoạt các phương pháp này vào thực tiễn dạy học là rất cần thiết. Các phương pháp dạy học này không chỉ góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề ở người học mà còn là cơ sở để hình thành năng lực tư duy, sáng tạo, năng lực làm việc nhóm, mở rộng những tri thức lĩnh hội trong quá trình học tập ở người học [35, tr.
Hiện nay, môn Công nghệ 9 là môn học được thiết kế theo mô-đun “Lắp đặt mạng điện trong nhà” được thiết kế với thời lượng phần lớn là thực hành nhằm trang bị cho HS một số kỹ năng lao động nghề điện để các em biết vận dụng vào cuộc sống hằng ngày và góp phần định hướng chọn nghề tương lai cho học sinh một cách đúng đắn nhất. Tuy nhiên, trong thực tế dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ nói riêng và các trường THCS trong quận Thủ Đức nói chung chưa đạt hiệu quả cao. Một trong những lý do cơ bản là giáo viên chưa áp dụng phương pháp dạy học phù hợp với nội dung chương trình môn Công nghệ 9. Phương pháp DHKP nhấn mạnh việc học sinh tự mình phát hiện ra tri thức mới thông qua điều tra, khảo sát, tìm tòi, làm thực nghiệm dưới sự định hướng của giáo viên rất phù hợp với đặc thù môn Công nghệ 9.
Giúp cho học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác trong học tập cũng như hình thành các kỹ năng, năng lực giải quyết vấn đề. Từ những lý do trên, nghiên cứu đề tài: “Vận dụng phương pháp dạy học khám phá trong dạy học môn công nghệ 9 trường THCS Trường Thọ” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu và vận dụng phương pháp dạy học khám phá vào dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Công nghệ 9. Từ đó, rèn luyện được các kỹ năng tư duy-sáng tạo, kỹ năng tổ chức khi làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình.
Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau: - Nghiên cứu cơ sở lý luận về phương pháp dạy học khám phá. 2 Luan van - Nghiên cứu thực trạng dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ. - Triển khai dạy học khám phá trong môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ. Khách thể và đối tượng nghiên cứu - Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ: Nội dung dạy học, phương tiện dạy học, đánh giá kết quả học tập, giáo viên, học sinh vv.
- Đối tượng nghiên cứu: Cách thức tổ chức dạy học khám phá trong dạy học môn Công nghệ 9. Giả thuyết nghiên cứu Hiện nay, phương pháp dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ chỉ mang tính truyền thụ, giải thích – minh hoạ, chưa phát huy được tính tích cực chủ động cuả HS. Nếu GV vận dụng phương pháp DHKP vào quá trình dạy học theo quy trình như người nghiên cứu đề xuất thì sẽ tăng hứng thú học tập và rèn luyện được các kỹ năng tư duy-sáng tạo, kỹ năng tổ chức khi làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình.của HS, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn Công nghệ 9. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung nghiên cứu: Thực nghiệm sư phạm dạy học khám phá gồm các nội dung sau: - Vật liệu điện dùng trong lắp đặt mạng điện trong nhà.
- Dụng cụ dùng trong lắp dặt mạng điện. - Thực hành: Sử dụng đồng hồ đo điện. - Thực hành: Lắp mạch điện bảng điện. Về khách thể nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu trên 325 học sinh lớp 9 và 6 giáo viên dạy môn Công nghệ 9 tại các trường THCS trên địa bàn quận Thủ Đức, Tp.
Hồ Chí Minh. Phương pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu lý luận Phân tích, đánh giá, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu về phương pháp dạy học, đổi mới phương pháp dạy học, dạy học khám phá để xây dựng khung cơ sở lý luận về dạy học khám phá môn Công nghệ 9. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn 7.
Phương pháp phỏng vấn Sử dụng phương pháp phỏng vấn để tìm hiểu thực trạng hoạt động dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ và các trường THCS của quận Thủ Đức, Tp, Hồ Chí Minh. Phương pháp này còn nghiên cứu kết quả tổ chức dạy học khám phá tại trường THCS Trường Thọ. Đề tài phỏng vấn giáo viên về các nội dung sau: chương trinh môn Công nghệ 9, phương pháp dạy học, thái độ học tập môn Công nghệ 9. Đề tài phỏng vấn học sinh về nhận thức về vai trò và các hoạt động học tập môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ [phụ lục 4].
Phương pháp quan sát Sử dụng phương pháp quan sát để thu thập thông tin về thực trạng dạy và học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ. Phương pháp quan sát còn được sử dụng để xác định kết quả hoạt động DHKP của giáo viên, kết quả học tập, rèn luyện các kỹ năng của học sinh qua: - Quan sát các hoạt động dạy của giáo viên và học của học sinh tại trường THCS Trường Thọ. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi Sử dụng phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi để tìm hiểu thực trạng hoạt động học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ, quận Thủ Đức, Tp. Hồ Chí Minh.
Bảng hỏi với khách thể khảo sát là học sinh gồm các nội dung: - Nhận thức về nội dung môn Công nghệ 9 của học sinh trường THCS Trường Thọ. 4 Luan van - Thái độ học tập môn Công nghệ 9 của học sinh trường THCS Trường Thọ. - Tính tích cực học tập của học sinh đối với môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ. Bên cạnh đó, phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi còn được sử dụng để tìm hiểu về thái độ học tập và sự phát triển kỹ năng của học sinh sau khi tổ chức DHKP môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ [phụ lục 1,2,3].
Phương pháp thực nghiệm sư phạm Phương pháp thực nghiệm sư phạm khi vận dụng phương pháp DHKP vào dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ, để kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu: “tăng hứng thú học tập và hình thành kỹ năng tư duy-sáng tạo, kỹ năng tổ chức khi làm việc nhóm, kỹ năng thuyết trình. Từ đó, hình thành tính tích cực học tập của học sinh. Đề tài tổ chức thực nghiệm sư phạm tại trường THCS Trường Thọ từ tháng 8/2019 – 12/2019. Phương pháp thống kê trong giáo dục Đề tài sử dụng các phép thống kê phần trăm và xử lý thông tin về điểm số của học sinh để xác định thực trạng dạy học môn Công nghệ 9 tại trường THCS Trường Thọ.
Bên cạnh đó, đề tài còn sử dụng phương pháp xử lý thông tin về điểm số trước và sau thực nghiệm DHKP thông qua như giá trị trung bình, hệ số tương quan và ý kiến của giáo viên và học sinh. Kế hoạch nghiên cứu Năm học 2018 – 2019, nghiên cứu các tài liệu lí luận có liên quan đến phương pháp dạy học khám phá. Nghiên cứu SGK, SGV, sách thiết kế bài giảng, phân phối chương trình để áp dụng vào soạn giáo án, chuẩn bị đồ dùng thực hành. Bước đầu cập nhật và tìm hiểu quan điểm hiện nay của Đảng và Nhà nước về giáo dục và giáo dục hướng nghiệp nghề.
Thống kê, kiểm tra số lượng, chất lượng các vật liệu – dụng cụ - thiết bị có trong các hộp đồ dùng dạy học của nhà trường. Thu nhận những ý kiến góp ý của đồng nghiệp về giờ giảng, giờ thực hành thông qua các buổi hội giảng, dự giờ; thu nhận ý kiến phản hồi từ các em học sinh thông qua các bài kiểm tra lý thuyết, kiểm tra thực hành và cả trong vấn đáp trực tiếp. Lên kế hoạch, áp dụng dạy thử hai 5 Luan van lớp sau đó so sánh kết quả với các lớp khác. Năm học 2019 – 2020 tiếp tục áp dụng và dần dần mở rộng từ lớp chọn đến lớp đại trà.