Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG CÔNG CHỨC 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm công chức Công chức là một thuật ngữ cơ bản của chế độ công vụ trên thế giới nói chung và chế độ công vụ ở Việt Nam nói riêng. Tuy nhiên khái niệm công chức ở mỗi quốc gia đều có nhiều điểm khác nhau, căn cứ vào đặc điểm lịch sử văn hóa, hệ thống chính trị, cơ chế bộ máy nhà nước và cơ chế quản lý kinh tế - xã hội dẫn tới những quan niệm khác nhau.
Công chức là người làm việc trong cơ quan nhà nước, là những người được tuyển dụng, bổ nhiệm vào các chức danh trong các cơ quan nhà nước (tập trung vào các cơ quan hành chính) để thực thi hoạt động công vụ và được hưởng lương và các khoản thu nhập từ ngân sách nhà nước. Căn cứ theo Khoản 2, Điều 4, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 52/2019/QH14 của Quốc hội: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật cán bộ, công chức và Luật viên chức quy định: “ Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh tương ứng với vị trí việc làm trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan phục vụ theo chế độ chuyên nghiệp, công nhân công an, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước". Phân loại công chức Căn cứ theo Điều 34, Luật Cán bộ, công chức năm 2008 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 52/2019/QH14 của Quốc hội: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật cán bộ, công chức và Luật viên chức quy định về loại công chức căn cứ vào hai tiêu chí để phân loại công chức đó chính là Căn cứ vào lĩnh vực ngành, nghề, chuyên môn, nghiệp vụ và Căn cứ vào vị trí công tác. Căn cứ vào lĩnh vực ngành, nghề, chuyên môn, nghiệp vụ, công chức được phân loại theo ngạch công chức tương ứng sau đây: a) Loại A gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên cao cấp hoặc tương đương; b) Loại B gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên chính hoặc tương đương; c) Loại C gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch chuyên viên hoặc tương đương; d) Loại D gồm những người được bổ nhiệm vào ngạch cán sự hoặc tương đương và ngạch nhân viên; đ) Loại đối với ngạch công chức quy định tại điểm e khoản 1 Điều 42 của Luật này theo quy định của Chính phủ.
Căn cứ vào vị trí công tác, công chức được phân loại như sau: a) Công chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý; b) Công chức không giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý. Đào tạo, bồi dưỡng 1. Đào tạo Đào tạo là quá trình làm biến đổi nhận thức, hành vi của con người thông qua việc học tập một cách có hệ thống, có mục đích nhằm lĩnh hội kinh nghiệm, nghiệp vụ chuyên môn, nâng cao năng lực cá nhân và đáp ứng nhu cầu thực tế của tổ chức, xã hội. Chỉ khi quá trình đào tạo được biến thành quá trình tự đào tạo một cách tích cực, tự giác thì việc đào tạo mới có kết quả.
Tùy theo tính chất chuẩn bị cho cuộc sống và người lao động, người ta phân loại đào tạo gồm: đào tạo chuyên môn và đào tạo nghề nghiệp. Nguyễn Vân Điềm và PGS.TS Nguyễn Ngọc Quân: “Đào tạo nhân lực được hiểu là các hoạt động học tập nhằm giúp người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình là những hoạt động học tập nhằm nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực nhiệm vụ lao động hiệu quả hơn” [4,153]. 9 Như vậy có thể khái quát lại, đào tạo là quá trình được hoạch định và tổ chức nhằm trang bị hoặc nâng cao kiến thức và kỹ năng cụ thể cho người lao động nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện công việc.
Bồi dưỡng Bồi dưỡng là quá trình cập nhật kiến thức còn thiếu hoặc đã lạc hậu, không phù hợp, bổ túc nghề nghiệp, đào tạo thêm hoặc củng cố thêm các kỹ năng nghề nghiệp theo các chuyên đề. Các hoạt động này đều nhằm tạo điều kiện cho người lao động có cơ hội để củng củng cố và mở rộng một cách có hệ thống những kiến thức, kỹ năng chuyên môn, nghề nghiệp sẵn có trên nền tảng kiến thức đã học để có thể làm việc hiệu quả hơn. Theo Từ điển Tiếng Việt do GS. Hoàng Phê chủ biên có định nghĩa: “Bồi dưỡng đó là làm cho tăng thêm năng lực hoặc phẩm chất”.
Như vậy, bồi dưỡng là hoạt động học tập để nâng cao kỹ năng và năng lực liên quan đến công việc, nhiệm vụ đang đảm nhiệm trên cơ sở của kiến thức đã tích lũy được đào tạo trước đó, nhằm gia tăng khả năng hoàn thành nhiệm vụ của bản thân người được bồi dưỡng. Đào tạo, bồi dưỡng công chức 1. Đào tạo công chức Theo Nghị định số 101/2017/NĐ-CP ngày 01/9/2017 của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức chỉ ra khái niệm đào tạo như sau: “Đào tạo là quá trình truyền thụ, tiếp nhận có hệ thống những tri thức, kỹ năng theo quy định của từng bậc học, cấp học”. Đào tạo công chức giới hạn trong phạm vi những công chức trong các cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương; ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi là cấp tỉnh); ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi là cấp huyện); công chức xã, phường, thị trấn (sau đây gọi là cấp xã); công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý đơn vị sự nghiệp công lập; được xác định theo các đối tượng cụ thể thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật cán bộ công chức và các văn bản pháp luật khác có liên quan.
10 Đào tạo công chức có thể được hiểu là một quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm trang bị kiến thức cho công chức một cách hệ thống để nâng cao năng lực, chuyên môn, đủ khả năng công tác độc lập theo yêu cầu, nhiệm vụ, quyền hạn được giao trong cơ quan nhà nước. Bồi dưỡng công chức Bồi dưỡng công chức được hiểu là quá trình bổ sung, cập nhật, nâng cao kiến thức và kỹ năng làm việc, chuyên môn, nghiệp vụ dưới các hình thức khác nhau cho công chức. Bồi dưỡng là công việc thường được tiến hành sau đào tạo, nhằm bổ sung thêm kiến thức chuyên môn phù hợp với yêu cầu giải quyết công việc được các cơ quan nhà nước giao, do các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng CC thực hiện. Theo Nghị định số 101/2017/NĐ-CP ngày 01/9/2017 của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức chỉ ra khái niệm bồi dưỡng như sau: “Bồi dưỡng là hoạt động trang bị, cập nhật, nâng cao kiến thức, kỹ năng làm việc”.
Bồi dưỡng công chức là một trong những nội dung quan trọng trong quá trình bồi dưỡng phát triển nguồn nhân lực kế cận của các cơ quan tổ chức hành chính nhà nước nhằm mục tiêu xây dựng và phát triển đội ngũ CC ngày cũng có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao để phục vụ tốt cho hoạt động công vụ. Như vậy có thể định nghĩa bồi dưỡng công chức là quá trình truyền thụ kiến thức, kỹ năng về chuyên môn, nghiệp vụ dưới các hình thức khác nhau cho công chức phù hợp với yêu cầu giải quyết có chất lượng công việc được các cơ quan nhà nước giao, do các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng công chức thực hiện. Bồi dưỡng công chức giữ vai trò bổ trợ, tăng cường kiến thức, kỹ năng để người công chức có đủ năng lực đáp ứng hoạt động quản lý, điều hành. Mục tiêu, vai trò của đào tạo, bồi dưỡng công chức 1.
Mục tiêu của đào tạo, bồi dưỡng công chức Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ công chức các cơ quan hành chính nhà nước ở Trung ương và địa phương luôn nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và mang tầm chiến lược để phát triển đất nước. Điều này được cụ thể hóa tại nhiều văn bản quy định, nghị định, nghị quyết và chỉ thị. Có thể kể đến Nghị quyết đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đề ra nhiệm vụ: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, trước hết là cán bộ lãnh đạo và 11 quản lý ở các cấp vững vàng về chính trị, gương mẫu về đạo đức, trong sáng về lối sống, có trí tuệ, kiến thức, năng lực hoạt động thực tiễn, gắn bó với nhân dân”. Tiếp theo là căn cứ theo Điều 2, Nghị định số 101/2017/NĐ-CP ngày 01/9/2017 của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức đã quy định về mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng công chức: “Trang bị kiến thức, kỹ năng, phương pháp thực hiện nhiệm vụ trong hoạt động công vụ của cán bộ, công chức và hoạt động nghề nghiệp của viên chức, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức chuyên nghiệp, có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị và năng lực, đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân, sự nghiệp phát triển của đất nước” Bên cạnh đó còn thể hiện ở chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2011 – 2020 cũng đã đề ra mục tiêu: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực và trình độ đáp ứng yêu cầu phục vụ nhân dân và sự phát triển của nhà nước”.
Qua đó có thể phân mục tiêu của đào tạo, bồi dưỡng công chức thành 03 mục tiêu cụ thể như sau: - ĐTBD nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ chức danh công chức theo quy định hiện hành. - ĐTBD nhằm giúp các cá nhân và tổ chức thay đổi và đáp ứng những nhu cầu trong tương lai. - ĐTBD nhằm giúp cho CC và các tổ chức hoạt động hiệu quả và tổ hơn, thích nghi được với những thay đổi, cải cách hành chính của đất nước trong hiện tại và tương lai.