MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là điều kiện tồn tại và phát triển của con ngƣời và các sinh vật khác trên trái đất. Đất đai là nền tảng để con ngƣời định cƣ và tổ chức các hoạt động kinh tế xã hội, nó không chỉ là đối tƣợng lao động mà còn là tƣ liệu sản xuất không thể thay thế đƣợc, đặc biệt là đối với ngành sản xuất nông nghiệp, đất là yếu tố đầu vào có tác động mạnh và là điều kiện tiên quyết ảnh hƣởng đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp, đồng thời đất cũng là môi trƣờng duy nhất sản xuất ra những lƣơng thực thực phẩm nuôi sống con ngƣời. Trong hoàn cảnh đất nƣớc ta đang từng bƣớc xây dựng sự nghiệp CNH, HĐH thì việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả đất đai không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn đảm bảo cho mục tiêu ổn định chính trị - xã hội.
Bên cạnh đó, nƣớc ta là một nƣớc nông nghiệp, có dân số đông, việc quản lý và sử dụng đất đai nhƣ thế nào cho có hiệu quả đang trở thành mối quan tâm hàng đầu, là mục tiêu chiến lƣợc của đất nƣớc. Mặt khác, đất đai không chỉ là chỗ tựa, chỗ đứng để lao động mà còn là nguồn cung cấp thức ăn cho cây trồng và việc sử dụng đất đai có ảnh hƣởng lớn đến năng suất và chất lƣợng cây trồng, vật nuôi, mọi tác động của con ngƣời vào cây trồng đều dựa vào đất và thông qua đất đai. Hầu hết các nƣớc trên thế giới hiện nay đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạp cho việc phát triển các ngành khác. Do đó, nếu chúng ta sử dụng đất không có khoa học, không theo quy hoạch sẽ làm cho đất bị cằn cỗi, bạc màu dẫn đến các tác hại xấu đối với đời sống kinh tế - xã hội.
Chính vì vậy, việc tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất đai hợp lý, có hiệu quả là nhiệm vụ quan trọng đảm bảo cho nông nghiệp phát triển bền vững. Chúng ta cần có các phƣơng án sử dụng đất đúng mục đích nhằm mang lại hiệu quả cao về e 2 kinh tế cho từng ngành, từng vùng và phù hợp với định hƣớng phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phƣơng. Thực chất của mục tiêu này chính là vừa đem lại hiệu quả kinh tế, vừa đem lại hiệu quả xã hội và môi trƣờng. Đây cũng là điều kiện để thực hiện tiến trình hội nhập với kinh tế thế giới.
Xã Vũ Ninh là một xã đồng bằng nằm về phía bắc của huyện Kiến Xƣơng, là cửa ngõ vào TP Thái Bình, có diện tích tự nhiên là 531.44 % diện tích đất tự nhiên của huyện. Trong những năm gần đây cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn xã Vũ Ninh đã tiến hành nhiều biện pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nhƣ giao quyền sử dụng đất lâu dài, ổn định cho các hộ nông dân, áp dụng nhanh các tiến bộ kỹ thuật mới để thay đổi cơ cấu cây trồng, đƣa các giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện sinh thái cho năng suất cao, chất lƣợng tốt thích nghi trên đất Vũ Ninh. Vì vậy việc định hƣớng cho ngƣời dân khai thác sử dụng đất hợp lý, có hiệu quả là một trong những vấn đề hết sức cần thiết. Để giải quyết vấn đề này thì việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nhằm đề xuất hƣớng sử dụng đất và loại hình sử dụng đất thích hợp là việc rất quan trọng cho phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng đất theo hƣớng phát triển bền vững.
Đó là lý do tôi tiến hành đề tài tốt nghiệp: "Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất trên địa bàn xã Vũ Ninh, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình”. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. - Lựa chọn loại hình sử dụng đất đạt hiệu quả cao phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phƣơng. - Đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Vũ Ninh - huyện Kiến Xƣơng - tỉnh Thái Bình.
Yêu cầu của đề tài - Điều tra, thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội của xã e 3 một cách đầy đủ, chính xác và khách quan. - Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất nông nghiệp một cách khách quan, khoa học và phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phƣơng. - Các loại hình sử dụng đất đƣợc lựa chọn phải đạt hiệu quả cao về kinh tế - xã hội - môi trƣờng. - Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiê ̣p phải khoa học và có tính khả thi.
Ý nghĩa của đề tài - Củng cố kiến thức đã đƣợc tiếp thu trong nhà trƣờng và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài. - Ý nghĩa thực tiễn: Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng nhóm đất nông nghiệp để từ đó đề xuất đƣợc những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả cao. e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Khái niệm và quá trình hình thành đất Khái niệm chung Đất là một phần của vỏ trái đất, nó là lớp phủ lục địa mà bên dƣới nó là đá và khoáng sinh ra nó, bên trên là lớp thực bì và khí quyển. Đất là lớp mặt tƣơi xốp của trái đất có khả năng sản xuất ra các sản phẩm của cây trồng. Đất là một vật thể tự nhiên, mà nguồn gốc của thể tự nhiên đó là sự hợp thành của bốn thể tự nhiên khác của hành tinh là thạch quyển, khí quyển, thủy quyển và sinh quyển.
Sự tác động của bốn quyển trên và thổ quyển diễn ra thƣờng xuyên và liên tục, sự tác động ấy mang tính cơ bản nhƣng cũng là mối quan hệ qua lại sâu sắc. Theo nguồn gốc phát sinh thì đất đƣợc coi là một vật thể tự nhiên đƣợc hình thành do sự tác động tổng hợp của năm yếu tố là khí hậu, đá mẹ, địa hình và thời gian. Đất đƣợc xem nhƣ một cá thể sống, nó luôn vận động và phát triển.Mac: “Đất là tƣ liệu sản xuất cơ bản và phổ biến quý báu nhất của sản xuất nông nghiệp, là điều kiện không thể thiếu đƣợc của sự tồn tại và tái sinh của hàng loạt thế hệ loài ngƣời kế tiếp nhau”. Theo các nhà kinh tế, thổ nhƣỡng và quy hoạch Việt Nam cho rằng: Đất đai là phần trên mặt của vỏ trái đất mà ở đó cây cối có thể mọc đƣợc.
Nhƣ vậy đã có rất nhiều khái niệm và định nghĩa khác nhau về đất nhƣng khái niệm chung nhất có thể hiểu: Đất đai là khoảng không gian có giới hạn, theo chiều thẳng đứng bao gồm: Khí hậu của bầu khí quyển, lớp phủ thổ nhƣỡng, thảm thực vật, động vật, diện tích mặt nƣớc, tài nguyên nƣớc ngầm và khoáng sản trong lòng đất. Theo chiều ngang, trên mặt đất là sự kết hợp giữa thổ nhƣỡng, địa hình, thủy văn, thảm thực vật với các thành phần khác, nó tác động giữ vai trò quan trọng e 5 và có ý nghĩa to lớn đối với hoạt động sản xuất cũng nhƣ cuộc sống xã hội của loài ngƣời [4]. Quá trình hình thành đất Quá trình Quá trình Đá mẹ Mẫu chất Đất Phá hủy Hình thành Hình 2.1: Sơ đồ quá trình hình thành đất Đá mẹ dƣới tác dụng của các yếu tố ngoại cảnh bị phá hủy tạo thành mẫu chất, mẫu chất chƣa phải là đất vì còn thiếu một hợp phần vô cùng quan trọng là chất hữu cơ. Trƣớc khi có sinh vật, trái đất lúc đó chỉ bao gồm lớp vỏ toàn đá.
Dƣới tác dụng của mƣa, các sản phẩm vỡ vụn của đá bị trôi xuống nơi thấp hơn và lắng đọng ở đó hoặc ở ngoài đại dƣơng. Sự vận động của vỏ trái đất có thể làm nổi những vùng đá trầm tích đó lên và lại tiếp tục chu trình nhƣ trên ngƣời ta gọi đó là Đại tuần hoàn địa chất. Đây là một quá trình tạo lập đá đơn thuần và xảy ra theo một chu trình khép kín và rộng khắp. Khi trên trái đất xuất hiện sinh vật, sinh vật đã hút chất dinh dƣỡng từ những mẫu chất do đã vỡ vụn ra để sinh sống và khi chết đi tạo lên một lƣợng chất hữu cơ.
Cứ nhƣ vậy sinh vật ngày càng phát triển và lƣợng chất hữu cơ ngày càng nhiều, nó đã biến mẫu chất thành đất. Ngƣời ta gọi đó là Tiểu tuần hoàn sinh vật. Nhƣ vậy, sự thống nhất giữa Đại tuần hoàn địa chất và Tiểu tuần hoàn sinh vật đã tạo ra đất và đó cũng chính là bản chất của quá trình hình thành đất [4]. Khái niê ̣m và đặc điể m của đấ t nông nghiê ̣p Khái niê ̣m về đất nông nghiệp Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trông thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng.
Nhóm đất nông nghiệp bao gồm các loại đất sau đây: a) Đất trồng cây hàng năm bao gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác; b) Đất trồng cây lâu năm; e 6 c) Đất rừng sản xuất; d) Đất rừng phòng hộ; đ) Đất rừng đặc dụng; e) Đất nuôi trồng thủy sản; g) Đất làm muối; h) Đất nông nghiệp khác bao gồm đất sử dụng để xây dựng nhà kính và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất; xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác đƣợc pháp luật cho phép; đất trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản cho mục đích học tập, nghiên cứu thí nghiệm; đất ƣơm tạo cây giống, con giống và đất trồng hoa, cây cảnh [15]. Đặc điểm đất nông nghiệp Đất nông nghiệp thuộc loại đất ngƣời ta chủ yếu sử dụng vào mục đích nông nghiệp nhƣ trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Ngoài ra còn có loại đất thuộc nông nghiệp nhƣng thực tế không thuộc đất sản xuất nông nghiệp mà nó phục vụ cho ngành khác. Vì vậy chỉ có loại đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp mới đƣợc coi là đất nông nghiệp.