bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt trêng ®¹i häc l©m nghiÖp trÇn V¨n Th«ng §¸nh gi¸ t¸c ®éng cña dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc (KFW2) t¹i vïng dù ¸n x· Kú L¹c, huyÖn Kú Anh, tØnh Hµ TÜnh LuËn v¨n th¹c Sü khoa häc l©m nghiÖp Tµi liÖu tham kh¶o Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Chong 1 §Æt VÊn ®Ò MÊt rõng vµ suy tho¸i rõng ë møc b¸o ®éng lµ mét trong nh÷ng mèi quan t©m lín nhÊt trong ph¹m vi mét quèc gia vµ toµn cÇu. Theo thèng kª cña Tæ chøc FAO (1997), trong giai ®o¹n 1980-1990 mçi n¨m thÕ giíi cã 15,5 triÖu ha rõng tù nhiªn bÞ mÊt, cßn trong giai ®o¹n 1990-1995 mçi n¨m vÉn mÊt tíi 13,7 triÖu ha. §Æc biÖt ë khu vùc §«ng Nam ¸ cã tû lÖ mÊt rõng cao nhÊt lµ 1,6% mçi n¨m, trong khi ®ã ë B¾c Mü chØ lµ 0,1% (tû lÖ chung cña thÕ giíi lµ 0,8%). ë ViÖt Nam, n¨m 1943 c¶ níc ta cã 14,3 triÖu ha rõng, ®é che phñ lµ 43%, ®Õn n¨m 1990 chØ cßn 9,18 triÖu ha, ®é che phñ rõng 27,2 %.
Con sè nµy qu¶ lµ qu¸ thÊp ®Ó cã thÓ ®¶m b¶o an toµn m«i trêng sinh th¸i cho mét quèc gia. ThÊy râ ®îc tÇm quan träng cña rõng ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n vµ ®èi víi viÖc b¶o vÖ m«i trêng sinh th¸i, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ®Æc biÖt quan t©m lu ý ®Õn viÖc b¶o vÖ, ph¸t triÓn vµ khai th¸c hîp lý tµi nguyªn rõng b»ng c¸c gi¶i ph¸p chÝnh s¸ch, tæ chøc qu¶n lý. ViÖt Nam lµ mét trong nhiÒu quèc gia ®ang cã nh÷ng chuyÓn biÕn rÊt lín vÒ ph¸t triÓn l©m nghiÖp. Rõng ViÖt Nam ®· vµ ®ang ®ãng vai trß to lín vÒ m«i trêng, kinh tÕ, x· héi v× vËy viÖc b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng ®ang lµ vÊn ®Ò quan t©m cña Nhµ níc nãi chung vµ cña ngµnh l©m nghiÖp nãi riªng.
Hµ TÜnh lµ tØnh thuéc vïng sinh th¸i kinh tÕ B¾c Trung bé. Tµi nguyªn rõng Hµ TÜnh cã tÝnh ®a d¹ng sinh häc cao. §é che phñ cña rõng ®Õn n¨m 1997 lµ 31%, víi chñ yÕu lµ diÖn tÝch rõng tù nhiªn ®îc ph©n bè däc theo d·y Trêng S¬n, gi¸p biªn giíi ViÖt – Lµo. Tuy nhiªn, ®é che phñ cña rõng ë mét sè x· vïng nói cßn l¹i rÊt thÊp, cã x· chØ cßn l¹i 5- 6%.
§êi sèng cña hÇu hÕt nh©n d©n thuéc c¸c x· vïng nói hÕt søc khã kh¨n. Thu nhËp chñ yÕu lµ tõ khai th¸c cñi, l©m s¶n ngoµi gç, thËm chÝ cã mét sè n¬i nguån thu nhËp chÝnh lµ tõ khai th¸c gç tr¸i phÐp trong rõng tù nhiªn. §ã còng nguyªn nh©n chÝnh lµm cho diÖn tÝch rõng bÞ suy gi¶m hoÆc lµm gi¶m kh¶ n¨ng tù phôc håi cña rõng. Nh»m n©ng cao ®é che phñ cña rõng vµ gãp phÇn c¶i thiÖn m«i trêng, n©ng cao møc sèng cho nh©n d©n ë miÒn nói, gi¶m søc Ðp mang tÝnh tiªu cùc cña ngêi d©n sèng gÇn rõng ®èi víi rõng tù nhiªn, nh÷ng n¨m tríc còng nh thêi gian gÇn ®©y ë ®Þa ph¬ng ®· ®îc sù quan t©m ®Çu t cña ngµnh qua c¸c dù ¸n trång rõng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 trªn ®Êt trèng, ®åi nói träc.
Dù ¸n trång rõng ë c¸c Hµ TÜnh, Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ do Ng©n hµng t¸i thiÕt §øc, Níc Céng hoµ Liªn bang §øc tµi trî ( gäi t¾t lµ Dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc, KFW2) lµ mét trong nh÷ng dù ¸n nh vËy. Dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc ®îc triÓn khai thùc hiÖn ë Hµ TÜnh tõ th¸ng 7 n¨m 1997 ®Õn th¸ng 12 n¨m 2001. DiÖn tÝch rõng trång míi 6.726 ha, phñ xanh 8% diÖn tÝch ®Êt trèng, ®åi nói träc quy ho¹ch cho l©m nghiÖp. DiÖn tÝch rõng trång míi ®îc ph©n bè trªn 4 huyÖn, 20 x· víi 4.587 hé tham gia dù ¸n.
X· Kú L¹c, huyÖn Kú Anh, tØnh Hµ TÜnh lµ x· thuéc diÖn x· nghÌo miÒn nói. DiÖn tÝch tù nhiªn 12.388 ha, diÖn tÝch ®Êt trèng, ®åi träc cã 6.703 ha chiÕm 54% diÖn tÝch tù nhiªn. Víi diÖn tÝch ®Êt cha cã rõng lín, ®êi sèng cña nh©n d©n trong vïng gÆp nhiÒu khã kh¨n, v× vËy x· Kú L¹c ®îc lùa chän lµ 1 trong 20 x· tham gia dù ¸n tõ n¨m 1999 ®Õn n¨m 2001. Sau 3 n¨m thùc thi dù ¸n, diÖn tÝch rõng trång cña x· ®· t¨ng thªm 998 ha.
Dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc, KFW2 vµ ho¹t ®éng t¹i vïng Dù ¸n x· Kú L¹c kh¸c víi c¸c dù ¸n ®Çu t : Sau khi hÕt thêi h¹n ®Çu t tµi chÝnh, vÒ phÝa nhµ tµi trî ®· hoµn thµnh vµ kÕt thóc dù ¸n nhng ë Hµ TÜnh còng nh c¸c tØnh tham gia dù ¸n ®· thµnh lËp Ban qu¶n lý hËu dù ¸n trång rõng ViÖt- §øc, KFW2 ®Ó chØ ®¹o, híng dÉn, gi¸m s¸t c«ng t¸c ch¨m sãc, b¶o vÖ vµ lµm c¸c thñ tôc rót tiÒn c«ng trång rõng trong tµi kho¶n tiÒn göi cho c¸c hé gia ®×nh tham gia dù ¸n. V× vËy, ®Ó cã kÕt luËn nh÷ng ®ãng gãp vÒ mÆt tÝch cùc còng nh nh÷ng mÆt cÇn bæ sung cña dù ¸n ®èi víi céng ®ång, ®Æc biÖt lµ giai ®o¹n hËu dù ¸n ®Ó lµm c¨n cø khuyÕn nghÞ, ®Ò xuÊt ®èi víi c¸c dù ¸n kh¸c cã ®Æc ®iÓm t¬ng tù, t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “ §¸nh gi¸ t¸c ®éng cña dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc ( KFW2) t¹i vïng dù ¸n x· Kú L¹c, huyÖn Kú Anh, tØnh Hµ TÜnh”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Ch¬ng 2 Tæng quan nghiªn cøu 2. Trªn thÕ giíi 2.
Kh¸i niÖm vÒ Dù ¸n Trong lý thuyÕt còng nh thùc tiÔn qu¶n lý kinh tÕ hiÖn nay cßn tån t¹i nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ Dù ¸n. Mçi quan ®iÓm vÒ Dù ¸n xuÊt ph¸t tõ c¸ch tiÕp cËn kh¸c nhau tuú thuéc môc ®Ých nghiªn cøu, kh¸i niÖm vÒ Dù ¸n ®· vµ ®ang ®îc bæ sung hoµn thiÖn [14]. Theo Cleland vµ King(1975): Dù ¸n lµ sù kÕt hîp gi÷a c¸c yÕu tè nh©n lùc vµ tµi lùc trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh ®Ó ®¹t ®äc mét môc tiªu ®Þnh tríc. Clipdap cho r»ng: Dù ¸n lµ mét tËp hîp c¸c ho¹t ®éng ®Ó gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò hay ®Ó hoµn thiÖn mét tr¹ng th¸i cô thÓ trong mét thêi gian x¸c ®Þnh.
Gittinger(1982) ®a ra quan ®iÓm: Dù ¸n lµ tËp hîp c¸c ho¹t ®éng mµ ë ®ã tiÒn tÖ ®îc ®Çu t víi hy väng ®îc thu håi l¹i. Trong qu¸ tr×nh nµy c¸c c«ng viÖc kÕ ho¹ch tµi chÝnh, vËn hµnh ho¹t ®éng lµ mét thÓ thèng nhÊt, ®îc thùc hiÖn trong mét kho¶ng thêi gian x¸c ®Þnh. Theo WB [7]: Dù ¸n lµ tæng thÓ nh÷ng chÝnh s¸ch, ho¹t ®éng vµ chi phÝ liªn quan víi nhau ®îc thiÕt kÕ nh»m ®¹t ®îc nh÷ng môc tiªu nhÊt ®Þnh trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh. Theo Lyn Squire [7] : Dù ¸n lµ tæng thÓ c¸c gi¶i ph¸p nh»m sö dông c¸c nguån tµi nguyªn h÷u h¹n vèn cã, nh»m ®em l¹i lîi Ých cho x· héi cµng nhiÒu cµng tèt.
Tõ ®iÓn x· héi häc cña cña David Jary vµ Julia Jury[17] , ®a ra ®Þnh nghÜa vÒ Dù ¸n nh sau: Nh÷ng kÕ ho¹ch ®îc thiÕt lËp víi môc ®Ých hç trî c¸c hµnh ®éng céng ®ång vµ ph¸t triÓn céng ®ång. Theo ®Þnh nghÜa nµy cã thÓ hiÓu Dù ¸n lµ mét kÕ ho¹ch can thiÖp cã môc tiªu, néi dung, thêi gian, nh©n lùc vµ tµi chÝnh cô thÓ. Dù ¸n lµ sù hîp t¸c cña c¸c lùc lîng x· héi bªn ngoµi vµ bªn trong céng ®ång. Víi c¸ch hiÓu nh trªn th× thíc ®o sù thµnh c«ng cña Dù ¸n kh«ng chØ lµ viÖc hoµn thµnh c¸c ho¹t ®éng (®Çu t c¸i g×, cho ai, bao nhiªu, nh thÕ nµo) mµ nã cã gãp phÇn vµo qu¸ tr×nh chuyÓn biÕn x· héi t¹i céng ®ång.
§¸nh gi¸ Dù ¸n §¸nh gi¸ lµ mét kh©u then chèt trong mét chu tr×nh Dù ¸n, nh»m ®a ra nh÷ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 nhËn xÐt theo ®Þnh kú vÒ kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng cña Dù ¸n trªn c¬ së so s¸nh mét sè chØ tiªu ®· lËp tríc, hay nãi kh¸c ®¸nh gi¸ lµ qu¸ tr×nh xem xÐt mét c¸ch hÖ thèng vµ kh¸ch quan nh»m cè g¾ng x¸c ®Þnh tÝnh phï hîp, tÝnh hiÖu qu¶ vµ t¸c ®éng cña c¸c ho¹t ®éng øng víi môc tiªu ®· v¹ch ra. §¸nh gi¸ lµ mét c«ng viÖc thêng xuyªn diÔn ra trong c¸c ho¹t ®éng cña Dù ¸n. Trong c¸c Dù ¸n mµ ë ®ã vai trß tham gia cña c¸c bªn liªn quan cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng, th× c«ng t¸c ®¸nh gi¸ ®ßi hái ph¶i cã sù tham gia cña c¸c bªn liªn quan. §¸nh gi¸ cã sù tham gia lµ mét hÖ thèng ph©n tÝch ®îc thùc hiÖn bëi c¸c nhµ qu¶n lý Dù ¸n vµ c¸c thµnh viªn ®îc hëng lîi tõ Dù ¸n, cho phÐp hä ®iÒu chØnh, x¸c ®Þnh l¹i chÝnh s¸ch hoÆc môc tiªu, chiÕn lîc, s¾p xÕp l¹i c¸c tæ chøc c¸c ®¬n vÞ triÓn khai l¹i c¸c nguån lùc nÕu cÇn thiÕt.
Nã lµ c¬ héi cho c¶ ngêi bªn trong vµ ngêi bªn ngoµi céng ®ång dõng l¹i ph¶n ¸nh vÒ qu¸ khø vµ ®a ra quyÕt ®Þnh cho t¬ng lai. C¸c lý thuyÕt vÒ híng dÉn vµ ®¸nh gi¸ ®îc ®Ò cËp chi tiÕt trong c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña WHO, Gittinger, Dixon & Hufschmidt L.Therse Barker, Jim Woodhill, FAO, WB.[20] C¸c ®¸nh gi¸ liªn quan ®Õn viÖc ®o lêng hay ®a ra nh÷ng nhËn ®Þnh, ®iÓn h×nh lµ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña WHO, L. §©y lµ mét qu¸ tr×nh nh»m ®¸nh gi¸ møc ®é ®¹t ®îc nh÷ng môc tiªu chung vµ môc tiªu cô thÓ ®· ®Ò ra, t¬ng øng víi chóng lµ hÖ thèng c¸c ho¹t ®éng, c¸c nguån lùc ®· ®îc triÓn khai vµ sö dông nh thÕ nµo. §èi víi mét Dù ¸n, ®¸nh gi¸ lµ xem xÐt mét c¸ch hÖ thèng ®Ó x¸c ®Þnh tÝnh hiÖu qu¶, møc ®é thµnh c«ng cña Dù ¸n, t¸c ®éng x· héi còng nh c¸c t¸c ®éng kinh tÕ m«i trêng ®èi víi céng ®ång hëng thô[14].
Trong mét Dù ¸n, ho¹t ®éng ®¸nh gi¸ lµ kh©u cuèi cïng trong tiÕn tr×nh triÓn khai Dù ¸n cho céng ®ång. Thùc ra ®¸nh gi¸ kh«ng chØ tiÕn hµnh mét lÇn vµo cuèi Dù ¸n - ®ã míi chØ lµ ®¸nh gi¸ tæng thÓ. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn Dù ¸n, ho¹t ®éng ®¸nh gi¸ cã thÓ ®îc tiÕn hµnh vµo nh÷ng giai ®o¹n quan träng, thêng gäi lµ ®¸nh gi¸ giai ®o¹n. NhiÒu t¸c gi¶ cho r»ng, ®iÒu quan träng lµ ph¶i tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ cã sù tham gia cña c¸c bªn cã liªn quan mµ quan träng nhÊt lµ ngêi hëng lîi tõ Dù ¸n [19].
C¸c t¸c gi¶ vµ c¸c tæ chøc trªn thÕ giíi nh Jim Woodhill, Lisa Robins, Joachim Theis, Heather. Grady [17] ®· ph©n chia thµnh hai lo¹i ®¸nh gi¸: §¸nh gi¸ môc tiªu vµ ®¸nh gi¸ tiÕn tr×nh.