Đánh giá tác động của dự án trồng rừng Việt - Đức KFW2 tại xã Kỳ Lạc, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay đánh giá tác động của dự án trồng rừng việt đức kfw2 tại vùng dự án xã kỳ lạc huyện kỳ anh tỉnh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Dự Án Trồng Rừng KFW2 Tại Kỳ Lạc, Kỳ Anh, Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Trên thế giới
• 2.2. Khái niệm về Dự án

Tóm tắt

I. Tổng quan về dự án trồng rừng KFW2 tại Kỳ Lạc Kỳ Anh Hà Tĩnh

Dự án trồng rừng KFW2 tại Kỳ Lạc, Kỳ Anh, Hà Tĩnh là một trong những nỗ lực quan trọng nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Dự án này được triển khai từ năm 1997 đến năm 2001, với mục tiêu chính là phục hồi diện tích rừng tự nhiên và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương. Với diện tích trồng mới lên đến 6.726 ha, dự án đã góp phần quan trọng vào việc bảo vệ đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng môi trường sống.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của dự án KFW2

Mục tiêu chính của dự án KFW2 là phục hồi và bảo vệ rừng tự nhiên, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Dự án không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho người dân địa phương.

1.2. Các hoạt động chính trong dự án KFW2

Dự án KFW2 bao gồm nhiều hoạt động như trồng cây, bảo vệ rừng, và giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường. Các hoạt động này được thực hiện với sự tham gia tích cực của người dân địa phương, nhằm đảm bảo tính bền vững của dự án.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thực hiện dự án KFW2

Mặc dù dự án KFW2 đã đạt được nhiều thành công, nhưng vẫn gặp phải một số thách thức lớn. Việc quản lý rừng bền vững và bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề quan trọng nhất. Ngoài ra, sự tham gia của cộng đồng địa phương cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu thông tin và nhận thức.

2.1. Thách thức trong quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững là một thách thức lớn trong dự án KFW2. Việc duy trì và bảo vệ diện tích rừng đã trồng cần có sự giám sát chặt chẽ và các biện pháp bảo vệ hiệu quả.

2.2. Sự tham gia của cộng đồng địa phương

Sự tham gia của cộng đồng địa phương là yếu tố quyết định đến thành công của dự án. Tuy nhiên, nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc bảo vệ môi trường, dẫn đến sự thiếu hụt trong việc tham gia.

III. Phương pháp và giải pháp chính trong dự án KFW2

Để giải quyết các thách thức, dự án KFW2 đã áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Các biện pháp này không chỉ tập trung vào việc trồng rừng mà còn chú trọng đến việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho cộng đồng.

3.1. Phương pháp trồng rừng hiệu quả

Dự án KFW2 đã áp dụng các phương pháp trồng rừng tiên tiến, bao gồm việc chọn giống cây phù hợp và kỹ thuật trồng cây đúng cách. Điều này giúp tăng tỷ lệ sống của cây và đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.2. Giải pháp giáo dục cộng đồng

Giáo dục cộng đồng là một phần quan trọng trong dự án KFW2. Các chương trình đào tạo và hội thảo đã được tổ chức để nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và lợi ích của việc trồng rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ dự án KFW2

Dự án KFW2 đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho môi trường và cộng đồng địa phương. Các nghiên cứu cho thấy rằng diện tích rừng được phục hồi đã góp phần cải thiện chất lượng không khí và nước, đồng thời tăng cường đa dạng sinh học.

4.1. Kết quả về môi trường

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng dự án KFW2 đã giúp phục hồi diện tích rừng tự nhiên, cải thiện chất lượng không khí và nước, đồng thời bảo vệ đa dạng sinh học trong khu vực.

4.2. Lợi ích kinh tế cho cộng đồng

Dự án KFW2 không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho người dân địa phương thông qua các hoạt động như du lịch sinh thái và sản xuất nông sản.

V. Kết luận và tương lai của dự án KFW2

Dự án KFW2 đã chứng minh được tầm quan trọng của việc trồng rừng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tương lai của dự án phụ thuộc vào sự tiếp tục tham gia của cộng đồng và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ.

5.1. Tầm quan trọng của việc duy trì dự án

Việc duy trì và phát triển dự án KFW2 là rất quan trọng để đảm bảo những lợi ích mà dự án mang lại cho môi trường và cộng đồng địa phương.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, dự án KFW2 cần tiếp tục mở rộng quy mô và áp dụng các công nghệ mới để nâng cao hiệu quả trong việc trồng rừng và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), trong giai đoạn 1980-1990, mỗi năm thế giới mất khoảng 15,5 triệu ha rừng tự nhiên và tiếp tục suy giảm 13,7 triệu ha mỗi năm trong giai đoạn 1990-1995. Khu vực Đông Nam Á ghi nhận tỷ lệ mất rừng cao nhất với 1,6% mỗi năm, vượt xa mức trung bình toàn cầu là 0,8%. Tại Việt Nam, độ che phủ rừng giảm sút nghiêm trọng từ 43% với 14,3 triệu ha năm 1943 xuống còn 27,2% với 9,18 triệu ha vào năm 1990. Trước năm 1995, tỷ lệ đất trống đồi trọc tại tỉnh Hà Tĩnh chiếm tới 30% diện tích tự nhiên. Riêng xã Kỳ Lạc, huyện Kỳ Anh có tới 6.703 ha đất trống đồi núi trọc, chiếm 54% tổng diện tích tự nhiên 12.388 ha. Đời sống của 945 hộ dân địa phương gặp muôn vàn khó khăn khi bình quân đất canh tác lúa hai vụ chỉ đạt 240 m2/người, dẫn đến áp lực khai thác gỗ trái phép và làm suy thoái nghiêm trọng tài nguyên rừng tự nhiên.

Trước thực trạng đó, luận văn tập trung đánh giá toàn diện các tác động kinh tế, xã hội và môi trường của Dự án trồng rừng Việt - Đức (KFW2) tại xã Kỳ Lạc từ giai đoạn thực thi (1999-2001) đến giai đoạn hậu dự án kéo dài đến năm 2008. Mục tiêu nghiên cứu là lượng hóa kết quả trồng mới 997,66 ha rừng, đánh giá chính sách giao đất gắn với cấp 630 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và cơ chế vận hành tài khoản tiền gửi tiết kiệm 9 năm. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng để hoàn thiện các mô hình lâm nghiệp xã hội bền vững tại khu vực Bắc Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai hệ thống lý thuyết nền tảng trong quản lý tài nguyên. Thứ nhất là Lý thuyết quản lý và đánh giá dự án của Gittinger (1982) kết hợp khung phân loại của Jim Woodhill (1997), phân định rõ giữa đánh giá mục tiêu (đo lường các chỉ số kết quả đầu ra theo kế hoạch) và đánh giá tiến trình (xem xét sự tham gia của các bên liên quan và năng lực tự điều chỉnh). Thứ hai là Khung lý thuyết phát triển bền vững 3 trụ cột theo Báo cáo Brundtland (1987) và mô hình lượng hóa cân bằng Kinh tế - Xã hội - Môi trường của Walfredo Raqual Rola (1994).

Luận văn vận dụng sâu sắc các khái niệm then chốt: Lâm nghiệp xã hội, Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (phương pháp PRA), Phân loại dạng lập địa và Cơ chế tài chính hậu dự án. Cơ sở pháp lý bám sát Quyết định số 435/TTg ngày 16/6/1997 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt dự án KFW2 trị giá 17 triệu DM, cùng các văn bản chủ chốt như Nghị định 02/CP, Nghị định 163/NĐ-CP về giao đất lâm nghiệp và Công văn số 3877/BNN-TCKT về hướng dẫn quản lý hậu dự án.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm hệ thống văn kiện dự án, hồ sơ thiết kế kỹ thuật và số liệu khí tượng thủy văn trạm Kỳ Anh (lượng mưa trung bình năm 2.386,7 mm, nhiệt độ trung bình 24,6 độ C) kết hợp khảo sát thực địa ngoại nghiệp. Về mặt kinh tế - xã hội, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu 30 hộ gia đình tại xã Kỳ Lạc, chia thành 3 nhóm: 10 hộ khá (thu nhập trên 15 triệu đồng/năm), 10 hộ trung bình (thu nhập 10-15 triệu đồng/năm) và 10 hộ nghèo (thu nhập dưới 10 triệu đồng/năm). Quy mô mẫu này bảo đảm tính đại diện khách quan cho các mức độ thụ hưởng và năng lực sản xuất tại địa bàn miền núi.

Về mặt môi trường, nghiên cứu thiết lập 9 ô tiêu chuẩn định vị (mỗi năm trồng lập 3 ô tiêu chuẩn, diện tích 500 m2 kích thước 20m x 25m) để đo đếm đường kính D1.3, chiều cao vút ngọn, độ tàn che thảm mục và độ xốp đất bằng ống dung trọng 100 cm3. Phương pháp phân tích số liệu trên phần mềm Excel và SPSS kết hợp mô hình tính thấm nước đất theo V-cốp-sky (1937) và chỉ số xói mòn mưa giúp lượng hóa chính xác hiệu quả phòng hộ sinh thái của rừng trồng trong mốc thời gian từ năm 1999 đến năm 2008.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện trọng tâm về tính hiệu quả của dự án KFW2 tại địa bàn xã Kỳ Lạc:

Thứ nhất, dự án đã hoàn thành xuất sắc chỉ tiêu lâm sinh với 997,66 ha rừng được trồng mới trên địa bàn 6 thôn, đạt 100% kế hoạch đề ra qua cả 3 năm triển khai: năm 1999 đạt 192,75 ha, năm 2000 đạt 516,71 ha và năm 2001 đạt 288,20 ha. Kết quả này đã nâng cao độ che phủ thực tế và phủ xanh phần lớn diện tích đất trống đồi trọc.

Thứ hai, công tác điều tra lập địa đạt độ chuẩn xác cao khi phân lập 933,02 ha (chiếm 95,4% diện tích) thuộc nhóm dạng lập địa C và 45 ha (chiếm 4,6%) thuộc nhóm dạng lập địa B. Cơ cấu loài cây được bố trí tối ưu: nhóm B trồng trám trắng thuần loài; nhóm C trồng hỗn giao thông nhựa và keo lá tràm theo tỷ lệ 3 hàng thông xen 1 hàng keo. Dự án đã cung cấp miễn phí 1.686.200 cây thông nhựa, 561.500 cây keo lá tràm và 303,516 tấn phân bón chất lượng cao.

Thứ ba, bảo đảm quyền lợi lâu dài của người dân khi hoàn thành giao đất và cấp 630 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với quy mô lô bình quân 1,58 ha (dao động từ 0,75 ha đến 2,0 ha). Đồng thời, 100% hộ tham gia được mở tài khoản tiền gửi tại Agribank, giải ngân tiền công theo lộ trình 9 năm (2 năm đầu rút 15%/năm, 7 năm sau rút 10%/năm cả gốc và lãi).

Thứ tư, nâng cao năng lực lâm sinh bản địa thông qua 15 lớp tập huấn nghiệp vụ và vận hành 1 vườn ươm tại chỗ sản xuất thành công 1,4 triệu cây giống đạt tiêu chuẩn, giải quyết việc làm ổn định cho lao động thời vụ địa phương.

Thảo luận kết quả

Sự thành công vượt bậc của mô hình KFW2 tại xã Kỳ Lạc khẳng định tính ưu việt của phương thức quản lý lâm nghiệp xã hội có ràng buộc lợi ích dài hạn. So với các chương trình trồng rừng truyền thống mang tính áp đặt từ trên xuống trước đây vốn dễ dẫn đến tình trạng tái phá rừng khi hết nguồn tài trợ, KFW2 đã giải quyết triệt để vấn đề này nhờ cơ chế tài khoản tiền gửi phân kỳ 9 năm gắn với quyền sở hữu đất lâm nghiệp lâu dài. Việc giải ngân định kỳ dựa trên kết quả nghiệm thu thực tế đã biến người dân từ người làm thuê thành chủ rừng có trách nhiệm tự giác bảo vệ tài sản của mình.

Các phát hiện thực nghiệm được hệ thống hóa rõ nét qua các công cụ phân tích dữ liệu: Biểu đồ vũ nhiệt Gaussen - Walter mô tả sự phân hóa sâu sắc giữa mùa khô nắng nóng do gió Tây Nam và mùa mưa bão tập trung lượng mưa 579,9 mm vào tháng 9, lý giải cơ sở khoa học của việc bố trí lịch thời vụ trồng rừng vào vụ Thu - Đông nhằm tận dụng độ ẩm đất cao. Bên cạnh đó, ma trận 6 dạng lập địa và biểu đồ cơ cấu diện tích (nhóm C chiếm 95,4% so với nhóm B chiếm 4,6%) minh chứng cho tính chính xác trong việc lựa chọn công thức hỗn giao lâm sinh. Sự kết hợp giữa keo lá tràm cải tạo đất và thông nhựa lấy gỗ, nhựa dài hạn đã tạo ra mô hình sinh thái bền vững, hạn chế tối đa xói mòn và phục hồi độ phì nhiêu tầng đất mặt.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm duy trì và nhân rộng thành quả của dự án:

Thứ nhất, duy trì cơ chế quản trị và giám sát tài chính hậu dự án. Ban Quản lý Hậu dự án tỉnh Hà Tĩnh phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Kỳ Anh duy trì mức phụ cấp 30.000 đồng/100 ha/tháng cho cán bộ phổ cập xã, giám sát chặt chẽ việc rút 10% vốn và lãi hàng năm từ sổ tiết kiệm Agribank cho 630 hộ dân đến hết chu kỳ năm 2009, bảo đảm 100% diện tích rừng được bảo vệ nghiêm ngặt.

Thứ hai, hoàn thiện kỹ thuật lâm sinh và chuyển hóa rừng trồng gỗ lớn. Chi cục Lâm nghiệp Hà Tĩnh chủ trì hướng dẫn kỹ thuật tỉa thưa cây keo lá tràm ở năm thứ 5 đến thứ 7 để nuôi dưỡng thông nhựa, mục tiêu nâng cao trữ lượng gỗ thương phẩm thêm 20% và gia tăng năng suất khai thác nhựa giai đoạn 2008-2015, từng bước tiếp cận thị trường chứng chỉ carbon theo tiêu chuẩn CDM.

Thứ ba, siết chặt quản lý đất lâm nghiệp và biến động thừa kế. Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Kỳ Anh cùng Ủy ban nhân dân xã Kỳ Lạc tiến hành rà soát định kỳ 100% hồ sơ địa chính của 630 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, lồng ghép quy ước thôn vào thủ tục chuyển nhượng hoặc thừa kế đất lâm nghiệp trong lộ trình 2008-2010 nhằm ngăn ngừa nguy cơ chuyển đổi mục đích sử dụng đất trái phép.

Thứ tư, thể chế hóa và nhân rộng công cụ quy hoạch vi mô cấp cơ sở. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Tĩnh đẩy mạnh chuyển giao mô hình quy hoạch sử dụng đất vi mô có sự tham gia của người dân (sử dụng sa bàn thôn và lát cắt địa hình) cho các dự án lâm nghiệp ODA mới, phấn đấu nâng độ che phủ rừng toàn huyện Kỳ Anh từ 31% lên trên 45% vào năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Tiếp cận khung phương pháp luận đánh giá tác động dự án toàn diện trên cả 3 trụ cột Kinh tế - Xã hội - Môi trường và kỹ thuật phân tích dạng lập địa phục vụ bố trí cơ cấu cây trồng.
2. Ban quản lý các chương trình, dự án ODA lâm nghiệp: Vận dụng bài học kinh nghiệm về quy trình lập kế hoạch có sự tham gia của cộng đồng (PRA), kỹ thuật đắp sa bàn thôn và thiết kế quỹ tiết kiệm quay vòng 9 năm nhằm kiểm soát rủi ro tài chính giai đoạn hậu dự án.
3. Cán bộ quản lý Nhà nước tại Sở Nông nghiệp, Chi cục Lâm nghiệp và chính quyền địa phương: Tham khảo quy trình phối hợp liên ngành trong công tác đo đạc, giao đất và cấp 630 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp miễn phí theo Nghị định 02/CP và Nghị định 163/NĐ-CP.
4. Chuyên gia phân tích chính sách và các tổ chức phát triển nông thôn: Khai thác số liệu thực chứng từ 30 hộ điều tra để xây dựng khung chính sách xóa đói giảm nghèo bền vững, kết hợp hài hòa giữa mục tiêu tạo sinh kế và bảo vệ môi trường sinh thái vùng miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Dự án trồng rừng KFW2 tại xã Kỳ Lạc đã đạt được quy mô diện tích cụ thể là bao nhiêu?
Trả lời: Trong giai đoạn 1999-2001, dự án đã hoàn thành trồng mới 997,66 ha rừng tại 6 thôn của xã Kỳ Lạc, đạt 100% kế hoạch thiết kế. Quy mô phân bổ cụ thể gồm 192,75 ha năm 1999, 516,71 ha năm 2000 và 288,20 ha năm 2001, góp phần phủ xanh phần lớn trong 6.703 ha đất trống đồi trọc của địa phương.

Câu hỏi 2: Cơ chế tài chính tiền gửi tiết kiệm trong giai đoạn hậu dự án KFW2 vận hành như thế nào?
Trả lời: Người dân được mở sổ tiết kiệm tại Agribank để thanh toán tiền công trồng và chăm sóc rừng trong thời hạn 9 năm. Trong 2 năm đầu, mỗi năm hộ dân được rút 15% cả gốc và lãi sau khi nghiệm thu đạt chuẩn. Trong 7 năm tiếp theo, mỗi năm được rút 10% cả gốc lẫn lãi, tạo nguồn thu nhập ổn định.

Câu hỏi 3: Cơ cấu loài cây trồng chính được lựa chọn tại xã Kỳ Lạc là gì và dựa trên tiêu chí nào?
Trả lời: Căn cứ kết quả điều tra lập địa, dự án chọn 3 loài cây chính: thông nhựa, keo lá tràm và trám trắng. Có 933,02 ha thuộc nhóm C (chiếm 95,4%) được trồng hỗn giao 3 hàng thông xen 1 hàng keo; 45 ha thuộc nhóm B (chiếm 4,6%) trồng trám trắng thuần loài, kết hợp cấp phát 303,516 tấn phân bón miễn phí.

Câu hỏi 4: Phương pháp quy hoạch sử dụng đất vi mô cấp thôn có ưu điểm gì nổi bật so với cách làm cũ?
Trả lời: Quy hoạch vi mô KFW2 đặt người dân làm chủ thể thông qua công cụ đắp sa bàn thôn và vẽ lát cắt địa hình. Phương pháp này giúp 945 hộ dân tự phân định ranh giới 978,02 ha đất quy hoạch trồng rừng, tách biệt đất nông nghiệp và bãi chăn thả, loại bỏ tranh chấp và cam kết bảo vệ qua quy ước thôn.

Câu hỏi 5: Luận văn đã sử dụng phương pháp chọn mẫu nào để đánh giá tác động kinh tế hộ gia đình?
Trả lời: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 30 hộ gia đình tham gia dự án tại xã Kỳ Lạc. Mẫu được chia đều thành 3 nhóm: 10 hộ khá (thu nhập trên 15 triệu đồng/năm), 10 hộ trung bình (thu nhập 10-15 triệu đồng/năm) và 10 hộ nghèo (thu nhập dưới 10 triệu đồng/năm) để đánh giá biến động thu nhập.

Kết luận

Luận văn đã tổng kết những kết quả mang tính đột phá của Dự án KFW2 tại xã Kỳ Lạc qua 5 dấu ấn then chốt:

• Phủ xanh thành công 997,66 ha đất trống đồi trọc, đạt 100% kế hoạch và phục hồi hệ sinh thái rừng phòng hộ.
• Hoàn thành giao đất gắn với cấp 630 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp dài hạn cho các hộ dân tham gia.
• Vận hành hiệu quả cơ chế tài khoản tiền gửi tiết kiệm 9 năm, bảo đảm sinh kế ổn định trong giai đoạn hậu dự án 2003-2009.
• Ứng dụng xuất sắc phương pháp quy hoạch sử dụng đất vi mô có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp phân loại lập địa khoa học.
• Nâng cao năng lực lâm sinh cộng đồng với 1 vườn ươm tại chỗ sản xuất 1,4 triệu cây giống và tổ chức 15 lớp tập huấn kỹ thuật.

Công trình đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc quản trị các dự án ODA lâm nghiệp tại Việt Nam. Trong giai đoạn 2008-2015, việc tiếp tục theo dõi nuôi dưỡng rừng gỗ lớn và kết nối thị trường tín chỉ carbon là định hướng phát triển tất yếu. Quý bạn đọc và nhà quản lý hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận chi tiết hệ thống dữ liệu lâm sinh và giải pháp quản lý rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp trÇn V¨n Th«ng §¸nh gi¸ t¸c ®éng cña dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc (KFW2) t¹i vïng dù ¸n x· Kú L¹c, huyÖn Kú Anh, tØnh Hµ TÜnh LuËn v¨n th¹c Sü khoa häc l©m nghiÖp Tµi liÖu tham kh¶o Hµ Néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Ch­ong 1 §Æt VÊn ®Ò MÊt rõng vµ suy tho¸i rõng ë møc b¸o ®éng lµ mét trong nh÷ng mèi quan t©m lín nhÊt trong ph¹m vi mét quèc gia vµ toµn cÇu. Theo thèng kª cña Tæ chøc FAO (1997), trong giai ®o¹n 1980-1990 mçi n¨m thÕ giíi cã 15,5 triÖu ha rõng tù nhiªn bÞ mÊt, cßn trong giai ®o¹n 1990-1995 mçi n¨m vÉn mÊt tíi 13,7 triÖu ha. §Æc biÖt ë khu vùc §«ng Nam ¸ cã tû lÖ mÊt rõng cao nhÊt lµ 1,6% mçi n¨m, trong khi ®ã ë B¾c Mü chØ lµ 0,1% (tû lÖ chung cña thÕ giíi lµ 0,8%). ë ViÖt Nam, n¨m 1943 c¶ n­íc ta cã 14,3 triÖu ha rõng, ®é che phñ lµ 43%, ®Õn n¨m 1990 chØ cßn 9,18 triÖu ha, ®é che phñ rõng 27,2 %.

Con sè nµy qu¶ lµ qu¸ thÊp ®Ó cã thÓ ®¶m b¶o an toµn m«i tr­êng sinh th¸i cho mét quèc gia. ThÊy râ ®­îc tÇm quan träng cña rõng ®èi víi nÒn kinh tÕ quèc d©n vµ ®èi víi viÖc b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i, ChÝnh phñ ViÖt Nam ®· ®Æc biÖt quan t©m l­u ý ®Õn viÖc b¶o vÖ, ph¸t triÓn vµ khai th¸c hîp lý tµi nguyªn rõng b»ng c¸c gi¶i ph¸p chÝnh s¸ch, tæ chøc qu¶n lý. ViÖt Nam lµ mét trong nhiÒu quèc gia ®ang cã nh÷ng chuyÓn biÕn rÊt lín vÒ ph¸t triÓn l©m nghiÖp. Rõng ViÖt Nam ®· vµ ®ang ®ãng vai trß to lín vÒ m«i tr­êng, kinh tÕ, x· héi v× vËy viÖc b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn rõng ®ang lµ vÊn ®Ò quan t©m cña Nhµ n­íc nãi chung vµ cña ngµnh l©m nghiÖp nãi riªng.

Hµ TÜnh lµ tØnh thuéc vïng sinh th¸i kinh tÕ B¾c Trung bé. Tµi nguyªn rõng Hµ TÜnh cã tÝnh ®a d¹ng sinh häc cao. §é che phñ cña rõng ®Õn n¨m 1997 lµ 31%, víi chñ yÕu lµ diÖn tÝch rõng tù nhiªn ®­îc ph©n bè däc theo d·y Tr­êng S¬n, gi¸p biªn giíi ViÖt – Lµo. Tuy nhiªn, ®é che phñ cña rõng ë mét sè x· vïng nói cßn l¹i rÊt thÊp, cã x· chØ cßn l¹i 5- 6%.

§êi sèng cña hÇu hÕt nh©n d©n thuéc c¸c x· vïng nói hÕt søc khã kh¨n. Thu nhËp chñ yÕu lµ tõ khai th¸c cñi, l©m s¶n ngoµi gç, thËm chÝ cã mét sè n¬i nguån thu nhËp chÝnh lµ tõ khai th¸c gç tr¸i phÐp trong rõng tù nhiªn. §ã còng nguyªn nh©n chÝnh lµm cho diÖn tÝch rõng bÞ suy gi¶m hoÆc lµm gi¶m kh¶ n¨ng tù phôc håi cña rõng. Nh»m n©ng cao ®é che phñ cña rõng vµ gãp phÇn c¶i thiÖn m«i tr­êng, n©ng cao møc sèng cho nh©n d©n ë miÒn nói, gi¶m søc Ðp mang tÝnh tiªu cùc cña ng­êi d©n sèng gÇn rõng ®èi víi rõng tù nhiªn, nh÷ng n¨m tr­íc còng nh­ thêi gian gÇn ®©y ë ®Þa ph­¬ng ®· ®­îc sù quan t©m ®Çu t­ cña ngµnh qua c¸c dù ¸n trång rõng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 trªn ®Êt trèng, ®åi nói träc.

Dù ¸n trång rõng ë c¸c Hµ TÜnh, Qu¶ng B×nh, Qu¶ng TrÞ do Ng©n hµng t¸i thiÕt §øc, N­íc Céng hoµ Liªn bang §øc tµi trî ( gäi t¾t lµ Dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc, KFW2) lµ mét trong nh÷ng dù ¸n nh­ vËy. Dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc ®­îc triÓn khai thùc hiÖn ë Hµ TÜnh tõ th¸ng 7 n¨m 1997 ®Õn th¸ng 12 n¨m 2001. DiÖn tÝch rõng trång míi 6.726 ha, phñ xanh 8% diÖn tÝch ®Êt trèng, ®åi nói träc quy ho¹ch cho l©m nghiÖp. DiÖn tÝch rõng trång míi ®­îc ph©n bè trªn 4 huyÖn, 20 x· víi 4.587 hé tham gia dù ¸n.

X· Kú L¹c, huyÖn Kú Anh, tØnh Hµ TÜnh lµ x· thuéc diÖn x· nghÌo miÒn nói. DiÖn tÝch tù nhiªn 12.388 ha, diÖn tÝch ®Êt trèng, ®åi träc cã 6.703 ha chiÕm 54% diÖn tÝch tù nhiªn. Víi diÖn tÝch ®Êt ch­a cã rõng lín, ®êi sèng cña nh©n d©n trong vïng gÆp nhiÒu khã kh¨n, v× vËy x· Kú L¹c ®­îc lùa chän lµ 1 trong 20 x· tham gia dù ¸n tõ n¨m 1999 ®Õn n¨m 2001. Sau 3 n¨m thùc thi dù ¸n, diÖn tÝch rõng trång cña x· ®· t¨ng thªm 998 ha.

Dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc, KFW2 vµ ho¹t ®éng t¹i vïng Dù ¸n x· Kú L¹c kh¸c víi c¸c dù ¸n ®Çu t­ : Sau khi hÕt thêi h¹n ®Çu t­ tµi chÝnh, vÒ phÝa nhµ tµi trî ®· hoµn thµnh vµ kÕt thóc dù ¸n nh­ng ë Hµ TÜnh còng nh­ c¸c tØnh tham gia dù ¸n ®· thµnh lËp Ban qu¶n lý hËu dù ¸n trång rõng ViÖt- §øc, KFW2 ®Ó chØ ®¹o, h­íng dÉn, gi¸m s¸t c«ng t¸c ch¨m sãc, b¶o vÖ vµ lµm c¸c thñ tôc rót tiÒn c«ng trång rõng trong tµi kho¶n tiÒn göi cho c¸c hé gia ®×nh tham gia dù ¸n. V× vËy, ®Ó cã kÕt luËn nh÷ng ®ãng gãp vÒ mÆt tÝch cùc còng nh­ nh÷ng mÆt cÇn bæ sung cña dù ¸n ®èi víi céng ®ång, ®Æc biÖt lµ giai ®o¹n hËu dù ¸n ®Ó lµm c¨n cø khuyÕn nghÞ, ®Ò xuÊt ®èi víi c¸c dù ¸n kh¸c cã ®Æc ®iÓm t­¬ng tù, t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi: “ §¸nh gi¸ t¸c ®éng cña dù ¸n trång rõng ViÖt - §øc ( KFW2) t¹i vïng dù ¸n x· Kú L¹c, huyÖn Kú Anh, tØnh Hµ TÜnh”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 2 Tæng quan nghiªn cøu 2. Trªn thÕ giíi 2.

Kh¸i niÖm vÒ Dù ¸n Trong lý thuyÕt còng nh­ thùc tiÔn qu¶n lý kinh tÕ hiÖn nay cßn tån t¹i nhiÒu quan ®iÓm kh¸c nhau vÒ Dù ¸n. Mçi quan ®iÓm vÒ Dù ¸n xuÊt ph¸t tõ c¸ch tiÕp cËn kh¸c nhau tuú thuéc môc ®Ých nghiªn cøu, kh¸i niÖm vÒ Dù ¸n ®· vµ ®ang ®­îc bæ sung hoµn thiÖn [14]. Theo Cleland vµ King(1975): Dù ¸n lµ sù kÕt hîp gi÷a c¸c yÕu tè nh©n lùc vµ tµi lùc trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh ®Ó ®¹t ®­äc mét môc tiªu ®Þnh tr­íc. Clipdap cho r»ng: Dù ¸n lµ mét tËp hîp c¸c ho¹t ®éng ®Ó gi¶i quyÕt mét vÊn ®Ò hay ®Ó hoµn thiÖn mét tr¹ng th¸i cô thÓ trong mét thêi gian x¸c ®Þnh.

Gittinger(1982) ®­a ra quan ®iÓm: Dù ¸n lµ tËp hîp c¸c ho¹t ®éng mµ ë ®ã tiÒn tÖ ®­îc ®Çu t­ víi hy väng ®­îc thu håi l¹i. Trong qu¸ tr×nh nµy c¸c c«ng viÖc kÕ ho¹ch tµi chÝnh, vËn hµnh ho¹t ®éng lµ mét thÓ thèng nhÊt, ®­îc thùc hiÖn trong mét kho¶ng thêi gian x¸c ®Þnh. Theo WB [7]: Dù ¸n lµ tæng thÓ nh÷ng chÝnh s¸ch, ho¹t ®éng vµ chi phÝ liªn quan víi nhau ®­îc thiÕt kÕ nh»m ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu nhÊt ®Þnh trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh. Theo Lyn Squire [7] : Dù ¸n lµ tæng thÓ c¸c gi¶i ph¸p nh»m sö dông c¸c nguån tµi nguyªn h÷u h¹n vèn cã, nh»m ®em l¹i lîi Ých cho x· héi cµng nhiÒu cµng tèt.

Tõ ®iÓn x· héi häc cña cña David Jary vµ Julia Jury[17] , ®­a ra ®Þnh nghÜa vÒ Dù ¸n nh­ sau: Nh÷ng kÕ ho¹ch ®­îc thiÕt lËp víi môc ®Ých hç trî c¸c hµnh ®éng céng ®ång vµ ph¸t triÓn céng ®ång. Theo ®Þnh nghÜa nµy cã thÓ hiÓu Dù ¸n lµ mét kÕ ho¹ch can thiÖp cã môc tiªu, néi dung, thêi gian, nh©n lùc vµ tµi chÝnh cô thÓ. Dù ¸n lµ sù hîp t¸c cña c¸c lùc l­îng x· héi bªn ngoµi vµ bªn trong céng ®ång. Víi c¸ch hiÓu nh­ trªn th× th­íc ®o sù thµnh c«ng cña Dù ¸n kh«ng chØ lµ viÖc hoµn thµnh c¸c ho¹t ®éng (®Çu t­ c¸i g×, cho ai, bao nhiªu, nh­ thÕ nµo) mµ nã cã gãp phÇn vµo qu¸ tr×nh chuyÓn biÕn x· héi t¹i céng ®ång.

§¸nh gi¸ Dù ¸n §¸nh gi¸ lµ mét kh©u then chèt trong mét chu tr×nh Dù ¸n, nh»m ®­a ra nh÷ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 nhËn xÐt theo ®Þnh kú vÒ kÕt qu¶ thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng cña Dù ¸n trªn c¬ së so s¸nh mét sè chØ tiªu ®· lËp tr­íc, hay nãi kh¸c ®¸nh gi¸ lµ qu¸ tr×nh xem xÐt mét c¸ch hÖ thèng vµ kh¸ch quan nh»m cè g¾ng x¸c ®Þnh tÝnh phï hîp, tÝnh hiÖu qu¶ vµ t¸c ®éng cña c¸c ho¹t ®éng øng víi môc tiªu ®· v¹ch ra. §¸nh gi¸ lµ mét c«ng viÖc th­êng xuyªn diÔn ra trong c¸c ho¹t ®éng cña Dù ¸n. Trong c¸c Dù ¸n mµ ë ®ã vai trß tham gia cña c¸c bªn liªn quan cã ý nghÜa ®Æc biÖt quan träng, th× c«ng t¸c ®¸nh gi¸ ®ßi hái ph¶i cã sù tham gia cña c¸c bªn liªn quan. §¸nh gi¸ cã sù tham gia lµ mét hÖ thèng ph©n tÝch ®­îc thùc hiÖn bëi c¸c nhµ qu¶n lý Dù ¸n vµ c¸c thµnh viªn ®­îc h­ëng lîi tõ Dù ¸n, cho phÐp hä ®iÒu chØnh, x¸c ®Þnh l¹i chÝnh s¸ch hoÆc môc tiªu, chiÕn l­îc, s¾p xÕp l¹i c¸c tæ chøc c¸c ®¬n vÞ triÓn khai l¹i c¸c nguån lùc nÕu cÇn thiÕt.

Nã lµ c¬ héi cho c¶ ng­êi bªn trong vµ ng­êi bªn ngoµi céng ®ång dõng l¹i ph¶n ¸nh vÒ qu¸ khø vµ ®­a ra quyÕt ®Þnh cho t­¬ng lai. C¸c lý thuyÕt vÒ h­íng dÉn vµ ®¸nh gi¸ ®­îc ®Ò cËp chi tiÕt trong c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña WHO, Gittinger, Dixon & Hufschmidt L.Therse Barker, Jim Woodhill, FAO, WB.[20] C¸c ®¸nh gi¸ liªn quan ®Õn viÖc ®o l­êng hay ®­a ra nh÷ng nhËn ®Þnh, ®iÓn h×nh lµ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña WHO, L. §©y lµ mét qu¸ tr×nh nh»m ®¸nh gi¸ møc ®é ®¹t ®­îc nh÷ng môc tiªu chung vµ môc tiªu cô thÓ ®· ®Ò ra, t­¬ng øng víi chóng lµ hÖ thèng c¸c ho¹t ®éng, c¸c nguån lùc ®· ®­îc triÓn khai vµ sö dông nh­ thÕ nµo. §èi víi mét Dù ¸n, ®¸nh gi¸ lµ xem xÐt mét c¸ch hÖ thèng ®Ó x¸c ®Þnh tÝnh hiÖu qu¶, møc ®é thµnh c«ng cña Dù ¸n, t¸c ®éng x· héi còng nh­ c¸c t¸c ®éng kinh tÕ m«i tr­êng ®èi víi céng ®ång h­ëng thô[14].

Trong mét Dù ¸n, ho¹t ®éng ®¸nh gi¸ lµ kh©u cuèi cïng trong tiÕn tr×nh triÓn khai Dù ¸n cho céng ®ång. Thùc ra ®¸nh gi¸ kh«ng chØ tiÕn hµnh mét lÇn vµo cuèi Dù ¸n - ®ã míi chØ lµ ®¸nh gi¸ tæng thÓ. Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn Dù ¸n, ho¹t ®éng ®¸nh gi¸ cã thÓ ®­îc tiÕn hµnh vµo nh÷ng giai ®o¹n quan träng, th­êng gäi lµ ®¸nh gi¸ giai ®o¹n. NhiÒu t¸c gi¶ cho r»ng, ®iÒu quan träng lµ ph¶i tiÕn hµnh ®¸nh gi¸ cã sù tham gia cña c¸c bªn cã liªn quan mµ quan träng nhÊt lµ ng­êi h­ëng lîi tõ Dù ¸n [19].

C¸c t¸c gi¶ vµ c¸c tæ chøc trªn thÕ giíi nh­ Jim Woodhill, Lisa Robins, Joachim Theis, Heather. Grady [17] ®· ph©n chia thµnh hai lo¹i ®¸nh gi¸: §¸nh gi¸ môc tiªu vµ ®¸nh gi¸ tiÕn tr×nh.