CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE ĐÁNH GIÁ QUY HOẠCH SỬ DUNG DAT DAL. Vai trò, đặc điểm đất đai va sự cần thiết quy hoạch sử dung dat. Khái niệm và vai trò của đất dai. Theo cách định nghĩa của tổ chứ FAO tức là tô chức Lương thực và Nông nghiệp liên hiệp Quốc thì: “Dat đai là một tong thé vật chất, bao gồm cả sự kết hợp giữa địa hình và không gian tự nhiên của thực thê vật chất đó”.
Hay hiểu theo một cách khác, đất đai chính là một phạm vi không gian như một vật mang theo những giá trị ý niệm của con người. Theo tổ chức này định nghĩa, tức là đất đai sẽ thường gắn với một giá trị kinh tế được biểu hiện qua giá cả khi xuất hiện sự chuyên quyền sở hữu hay còn gọi là chuyên nhượng đất đai. Hay có những quan điểm khác lại cho răng tài nguyên đất đai là những tài nguyên sinh thái và tài nguyên kinh tế - xã hội của một tông thê vật chất. Tức là, tài nguyên đất đai ở đây chính là một phan diện tích của bề mặt Trái Dat.
(Trích: Giáo trình Kinh tế tài nguyên đất của TS.Đỗ Thị Lan và TS. Từ thời xa xưa, đất đai là một vat thé tự nhiên tổn tại trên bề mặt Trái Dat. Nhưng cho đến sau này, khi con người sử dụng đất, dần dần trong quá trình sử dụng đó làm cho đất mang một giá tri lao động xã hội, và mặc nhiên đất đai trở thành một thực thể lịch sử - tự nhiên tức là lịch sử có tính tự nhiên. Chính vì đặc trưng này của đất đã làm cho đất đai ngày càng thay đổi hơn so với cái ban đầu của nó về mặt giá trị hay cũng như về mặt sử dụng.
Ngay từ ban đầu đất đai là một vật thé tự nhiên nhưng tính chất, ý nghĩa và tác động của đất đai đối với sự phát triển xã hội loài người ngày càng mang những nét đặc trưng riêng và ngày một trở thành sản phẩm tổng hợp của sản xuất xã hội. Trong quá trình phát triển lịch sử và hình thành của xã hội loài người, con người và đất đai ngày càng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Con người dựa vào đất đai để có được nơi sinh sống và sản sinh ra những cây trồng, nơi chăn nuôi, các hoạt động sản xuất,. đất đai chính là nguồn của cải vô tận và quý hiém của con người.
Giả sử nếu như không có đất đai điều đó có nghĩa là sẽ không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, không có một quá trình lao động nào được diễn ra và mặc nhiên cũng không thê có được sự tồn tại của xã hội loài người cho đến ngày nay. Để đánh giá được một quốc gia có giàu có hay không thì nguồn tài nguyên dat đai chính là thước do, là một tài sản cô định dé có thé cho thay được sự hùng mạnh, giàu có của một dat nước đó. Vì vậy, tài nguyên đât đai được ví von như là sự bảo hiêm cho cuộc 6 sống, bảo hiểm về mặt tài chính, là sự chuyên nhượng của cải vật chất qua các thế hệ và như là nguồn lực cho các mục đích tiêu dùng khác nhau của mỗi quốc gia trên thế giới nói riêng cũng như đất nước Việt Nam nói chung. Như vậy, có thé nói tài nguyên đất dai là một tài sản đặc biệt và vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng bậc nhất của xã hội loài người để tạo nên một môi trường sinh sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế - văn hóa — xã hội — an ninh quốc phòng.
Ngày nay, vẫn đang còn tồn đọng những sự tranh chấp về đất đai giữa các quốc gia với nhau và ngày càng gay gắt hơn. Điều đấy có thé thay nguồn tài nguyên đất dai này có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi quốc gia và nó không thé xâm phạm. Đất đai được xem là vật chất cần thiết, quan trọng hàng đầu của một ngành sản xuất dé có thé tổn tai và thực hiện được mọi quá trình trong hoạt động sản xuất. Tài nguyên đất chính là cung cấp chỗ đứng, địa bàn hoạt động cho tất cả các ngành nhưng không phải ngành nào cũng giống nhau mà còn tùy thuộc vào đặc trưng riêng biệt của mỗi nganh mà đất đai lại mang một vai trò, một trọng trách khác nhau.
Ví dụ như trong ngành công nghiệp, đất đai là một nền tang, là cơ sở ban đầu dé có thê tiễn hành những thao tác, những hoạt động kinh doanh ngay từ khi bắt đầu. Đối với công nghiệp chế tạo, chế biến và xây dựng; dat đai ở đây sẽ đóng vai trò là cơ sở trung gian, là nền tang, là vị tri dé thực hiện quá trình sản xuất. Ở đây quá trình sản xuất và hình thành sản phẩm không phụ thuộc vào tính chất và độ màu mỡ của đất. Trong ngành công nghiệp khai khoáng, đất lại còn là kho tàng cung cấp các vật liệu cho hoạt động khai khoáng, cũng như cung cấp nhiều nguyên liệu quý giá cho con người.
Nhưng, quá trình sản xuất và chất lượng sản pham làm ra trong ngành công nghiệp này cũng không phụ thuộc vào chất lượng của đất. Riêng trong nông nghiệp thì đất có vai trò khác hắn so với các ngành khác, chúng ta có thể nhận ra đất đai chính là một chỗ dựa, là nguồn cung cấp thức ăn cho cây trồng. Không giống như ngành công nghiệp khai khoáng hay công nghiệp chế tạo, đất đai không chỉ là cơ sở không gian, là điều kiện vật chất cần thiết của ngành mà ở đây đất chính là một yếu tố tích cực của sản xuất. Quá trình sản xuất nông nghiệp có liên quan chặt chẽ với đất, phụ thuộc rất nhiều vào độ phì nhiêu của đất, phụ thuộc vào quá trình sinh học tự nhiên.
Một ngành nông nghiệp có tăng trưởng kinh tế được hay không chính là phụ thuộc lớn vào những đặc điểm của đất ở những nơi khác nhau. Tùy thuộc vào loại đất như thé nào con người sẽ chọn phương thức sản xuất ở đây dé có thé đạt được hiệu quả cao nhất cho cây trồng cũng như vật nuôi. Ví dụ như đất thịt thích hợp cho da sô các loại cây trông như: các loại cây gia vi, các loại cây thuôc chữa bệnh,. ; đất cát thì lại thích hợp cho việc trồng các loại như: khoai lang, lạc, khoai tây, vig,.
Vai tro của đất đai chính là rất quan trọng, là tư liệu sản xuất của con người. Với sự quan tâm đúng dan trong quản lý và sử dung đất dai sẽ làm cho giá trị của mỗi mảnh đất sẽ không ngừng nâng lên và góp phần đây mạnh phát triển nền kinh tế của quốc gia. Hiện nay, xét về khía cạnh kinh tế thị trường thì đất đai trở thành một hàng hóa đặc biệt. Đất đai tham gia vào tất cả các ngành sản xuất vật chất của xã hội như là một tư liệu sản xuất đặc biệt.
Về vai trò của đất đai đối với xã hội, đất đai chính là địa bàn thực hiện các hoạt động của con người, là không gian sông, môi trường sống xung quanh chúng ta. Các Mác đã từng có một câu nói rất hay đề nói lên vai trò quan trọng của đất đai: “Đất đai là tài sản mãi mãi đối với loài người, là điều kiện dé sinh tồn, là điều kiện không thé thiếu được trong các hoạt động sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông - lâm nghiệp.” Bởi lẽ, nếu như không có nguồn tài nguyên đặc biệt này thì có lẽ sẽ không có bất kỳ một ngành sản xuất nào trong cuộc sống, con người không thể tiến hành sản xuất ra của cải hay vật chat dé duy trì cuộc sông và giống noi cho đến ngày nay nếu như không có đất đai. Rõ ràng, đất đai không chỉ có những vai trò quan trọng như đã nêu ở trên mà hơn hết, đất đai còn có ý nghĩa to lớn về mặt chính trị. Là đánh dấu chủ quyền của một quốc gia.
Một quốc gia có “đứng vững” hay không cũng được đánh giá một phần nào đó qua đất đai của chính nước đó đang sở hữu. Vì thế, đối với tài sản quý giá ấy, mỗi người dân Việt Nam phải có ý thức giữ gìn, bảo vệ nó giống như ông cha ta đã dùng cả xương máu đề bảo vệ hơn 4000 năm lịch sử. Đặc điểm của đất dai. Đất đai có những đặc điểm như: tính cố định vị trí, không thé di chuyển được.
Tính có định vị trí sẽ quyết định tính giới hạn về quy mô theo không gian và sẽ chịu sự chi phối của các yêu tô tự nhiên cũng như yếu tố môi trường nơi có đất. Mặt khác, đất đai lại không giống như những hàng hóa khác, tức là có thể sinh sản qua các quá trình sản xuất, vì thế đất đai không phải là vô hạn. Nhưng không vì thế mà giá trị đất đai ở mỗi chỗ đều giống nhau. Dễ thấy, đất đai ở khu đô thị có giá trị lớn hơn ở nông thôn vùng sâu, vùng xa.
Đất đai ở những nơi tạo ra nguồn lợi và lợi ích lớn hơn, các điều kiện cơ sở hạ tầng hoàn thiện hơn thì sẽ có giá trị cao hơn nhiều so với những nơi đất đai có điều kiện kém hơn. Một phần nữa là do thị hiéu của con người; con người sẽ muốn sinh sống một nơi tap nap, sung túc hơn về nhiều khía cạnh nên chính vì vậy giá trị đất đai ở những nơi đô thị sẽ thu hút được nhiều người dân hơn, điều này đã vô tình lam tăng giá tri của đât đai ở các đô thị cao hơn so với các vùng nông thôn hẻo lánh. VỊ trí của đât đai hay điều kiện đất đai tác động rất lớn đến việc sản xuất kinh doanh, tạo nên lợi thế thương mại cho một công ty hay một doanh nghiệp. Song, bên cạnh đó nó còn có ý nghĩa quan trọng hơn hết đối với mội quốc gia.
Đất đai chính là một tài sản không bị hao mòn theo thời gian và giá trị luôn luôn có xu hướng tăng lên theo thời gian. Tùy thuộc vào từng mục đích sử dụng đất đai, chúng ta có thể thấy đất đai mang tính đa dạng và phong phú. Ví dụ như trong nông nghiệp, tính đa dạng phong phú của đất đai chính là do khả năng thích nghi của các loại cây. Dựa vào các khảo sát đất tốt hay xấu dé phân chia từng loại đất dùng vào trồng loại cây gì thì có thể đạt năng suất cây trồng cao và đạt hiệu quả nhất.