Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về chính sách công, chính sách kinh tế, chính sách phát triển kinh tế bền vững.1 Các công trình trên thế giới Nghiên cứu về Chính sách công Chính sách công là một trong các công cụ chủ yếu, quan trọng được nhà nước sử dụng để tác động vào các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Khoa học chính sách công là một bộ môn khoa học có lịch sử hình thành muộn hơn so với một số bộ môn khoa học khác nhưng được nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế quan tâm nghiên cứu với nhiều phương diện và khía cạnh khác nhau như: vai trò chính sách công, nội dung chính sách công, quy trình chính sách, phân tích và đánh giá chính sách…Trong số các nghiên cứu đó, có thể kể đến: Bài viết “Development, Structure, and Reciprocity”, Chính sách công và hành chính công: Phát triển, cấu trúc và đối ứng của Alvydas Raipa, Public Policy and Public Administration resource journal (Tạp chí Chính sách công và hành chính công, Vol 1, No 1 (2002). Tác giả đưa ra cách tiếp cận về chính sách công là một quá trình lựa chọn chiến lược. Việc hoạch định chính sách công bao gồm một số bước: thiết lập chương trình nghị sự, xây dựng chính sách, áp dụng chính sách, triển khai chính sách.
Chính sách cũng phải được đánh giá để xem kết quả dự kiến, để sửa đổi các chương trình và dự án hiện tại và tương lai. Cuốn Phục vụ và Duy trì: Cải thiện hành chính công trong một thế giới cạnh tranh của tác giả A. Chiavo – Camo và P. Sundaram (2003), (Ngân hàng phát triển Châu Á): đã cung cấp những cách tiếp cận mới về tổ chức bộ máy và hoạt động của chính phủ, sự vận hành của hệ thống hành chính công, vấn đề quản lý nguồn lực, đánh giá hoạt động nền hành chính công.
Đây là công trình nghiên cứu có giá trị khoa học về quản lý, quản trị nhà nước. 11 Cuốn “Understanding Public Policy” - Tìm hiểu Chính sách công của Thomas R. Dye (2011) cung cấp cho người đọc nhưng vấn đề chung về chính sách công, phân tích và đánh giá các chính sách công cụ thể. Cuốn “An Introduction to the Policy Process: Theories, Concepts, and Models of Public Policy Making”- 4th Edition, Giới thiệu về quy trình chính sách: Lý thuyết, khái niệm và mô hình xây dựng chính sách công của Thomas A.
Birkland, Nhà xuất bản Routledged (2015), tác giả đã cập nhật vai trò của khảo sát các xu hướng xã hội, kinh tế và nhân khẩu học đang làm thay đổi môi trường chính sách; phân tích vai trò của phân tích chính sách và phân tích chính sách trong quy trình chính sách. Cuốn sách là tài liệu lý thuyết quan trọng trong nghiên cứu quá trình chính sách. Cuốn “Theories of the Policy Process -4th Edition”, Lý thuyết về quy trình chính sách của các tác giả Christopher M. Sabatier, nhà xuất bản Routledged (2018), tác phẩm cung cấp khung lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm về quy trình chính sách.
Nghiên cứu về Chính sách kinh tế. Trong thời gian gần đây, vấn đề phát triển, phát triển nhanh và đặc biệt là phát triển bền vững nền kinh tế đã được đề cập đến rất nhiều và đã trở thành những thuật ngữ mang tính phổ biến, thông dụng và là mục tiêu của không ít các chính sách công của nhà nước ở hầu khắp các quốc gia. Trong tác phẩm “The theory of economic development in the history of economic thought, Học thuyết phát triển kinh tế trong lịch sử tư tưởng kinh tế của tác giả Lord Robbins (1968), tập trung vào lịch sử các mệnh đề chính của học thuyết thuyết phát triển. Nghiên cứu của ông đã trả lời cho câu hỏi nguyên nhân cơ bản và điều kiện phát triển kinh tế, vai trò của Nhà nước trong hoạch định chính sách kinh tế.
Amartya Sen Giáo sư Đại học Thomas W. Lamont, Giáo sư Kinh tế và Triết học. Trong tác phẩm Development as Freedom, Phát triển là tự do (1999) Amartya Sen trích dẫn nhà thơ thế kỷ 18 William Cowper về tự do: Tự do có một nghìn sự quyến rũ để thể hiện. Ông cho rằng, mở rộng tự do được xem là phương tiện chính của 12 phát triển.
Phát triển bao gồm việc loại bỏ các dạng không tự do khác nhau để lại ít sự lựa chọn và ít cơ hội thực hiện. Cuốn sách này dành cho các nhà hoạch định chính sách quốc gia. Cuốn sách “Economic Policy: Theory and Practice” của các tác giả AgnesBenassy-Quere , BenoitCoeure, Pierre Jacquet, Jean Pisani-Ferry (năm 2019), Chính sách kinh tế, Lý thuyết và thực tiễn, cuốn sách đã có những nghiên cứu độc đáo gắn kết giữa lý luận và thực tiễn trong hoạch định và đánh giá các chính sách kinh tế. Cuốn Good Economics for Hard Times Hardcover của các tác giả Abhijit V.
Banerjee và Esther Duflo (năm 2019), Nền kinh tế hoàn hảo cho giai đoạn khó khăn, đã phân tích rất đặc sắc những tác động đến sự phát triển kinh tế của một quốc gia trong thời đại hiện nay đồng thời gợi mở những tư duy, nhận thức mới về sự thay đổi để thích ứng với những tác động đó, đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách phát triển kinh tế phải khẳng định được trách nhiệm của mình trước những thách thức. Nghiên cứu về chính sách phát triển kinh tế bền vững. Trong cuốn sách Sustainable Economic Development of India and the Role of Biodiversity Policy Challenges and Opportunities (2017) của tác giả Samir Bhattacharya và Shubhi Tangri. Phát triển kinh tế bền vững của Ấn Độ và vai trò của đa dạng sinh học Những thách thức và cơ hội chính.
Tác giả nhấn mạnh rằng Ấn Độ là một trong 17 quốc gia rất giàu về đa dạng sinh học. Tuy nhiên, do thiếu nhận thức về lợi ích và kiến thức về phương pháp bảo quản dẫn đến tài sản này đang suy giảm nghiêm trọng. Trong khi các hoạt động kinh tế phụ thuộc vào đa dạng sinh học và tác động đến đa dạng sinh học. Do đó, để duy trì tăng trưởng kinh tế, điều quan trọng là phải bảo tồn đa dạng sinh học thông qua việc tích hợp các hành động liên quan đến bảo tồn và thúc đẩy sử dụng bền vững đa dạng sinh học trong các chính sách liên ngành.
Hơn nữa, tác giả cuốn sách cho rằng điều quan trọng là phát triển các khung chính sách và chiến lược đa ngành để bảo tồn đa da dạng sinh học. Cuốn sách xem xét cách đa 13 dạng sinh học được đối xử trong các chính sách liên ngành khác nhau, những thách thức trong việc lồng ghép đa dạng sinh học và các cơ hội kinh tế có thể xảy ra. Trong nghiên cứu What is sustainable development? goals, indicators, values, and practice, của các tác giả Rrobert W. Parris, and Anthony A.
Leiserowitz (2005), Environment: science and policy for sustainable development, volume 47, number 3, pages 8–21. Phát triển bền vững là gì? mục tiêu, chỉ số, giá trị và thực hiện. Các tác giả đã xây dựng một hệ thống các tiêu chí, chỉ số cụ thể để xác định thế nào là phát triển bền vững. Với sự khác biệt về phân tích, diễn giải, nghiên cứu đã cho người đọc một cách nhìn đầy đủ, toàn diện, thật sự khác biệt về phát triển bền vững.
Cuốn sách là tài liệu khoa học có giá trị cho các nhà quản lý, hoạch định chính sách. Các công trình trong nước Nghiên cứu về Chính sách công Cuốn “Những vấn đề cơ bản về chính sách công và chu trình chính sách” (năm 2001) của tác giả Lê Chi Mai đã cung cấp khá đầy đủ những vấn đề lý luận về chính sách công: quan niệm về chính sách công, chu trình chính sách, các yếu tố tác động đến chu trình chính sách. Giáo trình Đại cương về Phân tích chính sách công. NXB Chính trị quốc gia – Sự Thật.TS Nguyễn Hữu Hải (2013) đây là cuốn sách chuyên khảo nghiên cứu lý luận về chính sách công, cung cấp cho người đọc nhận thức cơ bản về chính sách công, hoạch định, phân tích, thực hiện và đánh giá chính sách công.
Cuốn sách “Tổng quan về chính sách công” của PGS.TS Đỗ Phú Hải (năm 2017) gồm hai phần: phần thứ nhất, gồm 13 chuyên đề liên quan đến những vấn đề chung về chính sách công; phần thứ hai, gồm 5 chuyền đề xoay quanh vấn đề một số phân tích chính sách chuyên ngành ở Việt Nam. Qua cuốn sách, tác giả cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản về chính sách công, từ thệ thống lý thuyết khoa học chính sách công, phân tích khái niệm, bản chất, mục đích, nguyên tắc của chính sách 14 công tới quá trình ban hành và chủ thể của chính sách công; phân tích những vấn đề cụ thể về xây dựng, thực hiện, đánh giá chính sách công ở Việt Nam. Cuốn sách “Hoạch định và thực thi chính sách công” của TS. Lê Như Thanh và TS.
Cuốn sách tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận về chính sách công, hoạch định chính sách công, những vấn đề chung về thực thi chính sách công. Nghiên cứu về hệ thống công cụ thực thi chính sách công. Cuốn sách “Giám sát và đánh giá chính sách công” của TS. Lê Văn Hoà (2017), tác giả đã đi sâu nghiên cứu làm rõ những vấn đề cơ bản về giám sát và đánh giá chính sách công; những vấn đề cơ bản về đánh giá tác động; đo lường kết quả thực hiện chính sách công; các phương pháp đánh giá tác động thực hiện ngẫu nhiên; các phương pháp đánh giá tác động phi thực nghiệm, kết hợp các phương pháp đánh giá tác động và đánh giá tác động chương trình có nhiều can thiệp; tổ chức đánh giá tác động chính sách; báo cáo và phổ biến kết quả đánh giá.
Những công trình nghiên cứu về chính sách công ở trên là cơ sở lý luận quan trọng làm nền tảng cho phần lý thuyết về luận án chính sách công của tác giả, góp phần giúp tác giả xác định đúng định hướng nghiên cứu và làm cơ sở cho việc phân tích chương thực trạng cũng như xây dựng hệ thống giải pháp cho luận án. Nghiên cứu về Chính sách kinh tế Ở Việt Nam, nhận thức về phát triển kinh tế và các chính sách phát triển kinh tế ban đầu từ chỗ chỉ quan tâm chủ yếu đến khía cạnh gia tăng quy mô sản lượng (tăng trưởng), người ta ngày càng nhận ra rằng hiện nay trên thế giới có những quốc gia tuy đạt mức độ tăng trưởng kinh tế cao nhưng cơ cấu nền kinh tế vẫn ít có sự thay đổi, đời sống của đa số nông dân ở khu vực sản xuất nông nghiệp còn nghèo khó, chênh lệch rõ với khu vực sản xuất công nghiệp và dịch vụ.
