Đánh giá ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô và nhận thức về Aflatoxin tại tỉnh Sơn La

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua assessment of aflatoxin b1 contamination in maize and awareness of aflatoxins in son la, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Xuân
• Người hướng dẫn: Dr. Hu Suk Lee
• Trường học: Vietnam National University of Agriculture
• Chuyên ngành: Food Science and Technology
• Đề tài: Assessment Of Aflatoxin B1 Contamination In Maize And Awareness Of Aflatoxins In Son La Province
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• LIST OF CONTENTS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• THESIS ABSTRACT
• 1. INTRODUCTION
• 2. SITUATION IN THE MAIZE PRODUCTION IN VIETNAM – CASE OF SON LA
• 2.1. Situation in the maize production in Vietnam
• 2.2. Study location - Son La province
• 3. AFLATOXINS AND THEIR IMPACTS ON HUMAN AND ANIMAL HEALTH
• 3.1. Aflatoxins
• 3.1.1. Properties of aflatoxins

Tóm tắt

I. Tổng quan về ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô tại Sơn La

Ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô là một vấn đề nghiêm trọng tại tỉnh Sơn La, nơi có điều kiện khí hậu thuận lợi cho sự phát triển của nấm Aspergillus. Aflatoxin B1 là một trong những loại độc tố nguy hiểm nhất, có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe cho con người và động vật. Nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô và nhận thức của người dân về vấn đề này.

1.1. Tình hình sản xuất ngô tại tỉnh Sơn La

Sơn La là một trong những tỉnh có sản lượng ngô lớn nhất Việt Nam. Diện tích trồng ngô tại đây đã tăng đáng kể trong những năm qua, với nhiều giống ngô mới được đưa vào sản xuất. Tuy nhiên, việc kiểm soát ô nhiễm Aflatoxin B1 vẫn còn nhiều thách thức.

1.2. Tác động của Aflatoxin B1 đến sức khỏe con người

Aflatoxin B1 được biết đến là một chất gây ung thư mạnh, có thể dẫn đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng như ung thư gan. Việc tiêu thụ thực phẩm bị ô nhiễm Aflatoxin B1 có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe cộng đồng.

II. Vấn đề ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô tại Sơn La

Ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô tại Sơn La đang trở thành một vấn đề đáng lo ngại. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng ngô là một trong những loại thực phẩm dễ bị nhiễm Aflatoxin B1 nhất, đặc biệt trong điều kiện khí hậu ẩm ướt. Việc thiếu kiến thức về Aflatoxin trong cộng đồng cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm.

2.1. Nguyên nhân gây ô nhiễm Aflatoxin B1

Các yếu tố như khí hậu, điều kiện bảo quản và phương pháp canh tác đều ảnh hưởng đến sự phát triển của nấm Aspergillus và sự hình thành Aflatoxin B1 trong ngô. Việc không tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm cũng là một nguyên nhân chính.

2.2. Thách thức trong việc kiểm soát ô nhiễm Aflatoxin

Việc kiểm soát ô nhiễm Aflatoxin B1 gặp nhiều khó khăn do thiếu các phương pháp kiểm tra hiệu quả và sự thiếu nhận thức của người dân về nguy cơ sức khỏe. Cần có các biện pháp giáo dục và nâng cao nhận thức để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương pháp kiểm tra Aflatoxin B1 trong ngô

Để đánh giá mức độ ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô, các phương pháp kiểm tra hiện đại như ELISA được sử dụng. Phương pháp này cho phép phát hiện nhanh chóng và chính xác sự hiện diện của Aflatoxin B1 trong mẫu ngô.

3.1. Quy trình lấy mẫu và phân tích

Mẫu ngô được thu thập từ nhiều địa điểm khác nhau trong tỉnh Sơn La. Sau đó, các mẫu này được phân tích bằng bộ kit ELISA để xác định nồng độ Aflatoxin B1 có trong ngô.

3.2. Đánh giá kết quả phân tích

Kết quả phân tích cho thấy mức độ ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô tại Sơn La có sự biến động lớn, với một số mẫu vượt quá giới hạn cho phép. Điều này cho thấy cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

IV. Nhận thức về Aflatoxin trong cộng đồng Sơn La

Nhận thức của người dân về Aflatoxin và các nguy cơ sức khỏe liên quan đến ô nhiễm thực phẩm là rất quan trọng. Nghiên cứu cho thấy nhiều người dân chưa hiểu rõ về Aflatoxin và tác động của nó đến sức khỏe.

4.1. Khảo sát nhận thức của người dân

Khảo sát cho thấy chỉ một phần nhỏ người dân biết đến Aflatoxin và các nguy cơ sức khỏe liên quan. Điều này cho thấy cần có các chương trình giáo dục cộng đồng để nâng cao nhận thức.

4.2. Các biện pháp nâng cao nhận thức

Cần triển khai các chương trình truyền thông để giáo dục người dân về Aflatoxin, cách nhận biết thực phẩm bị ô nhiễm và các biện pháp phòng ngừa. Việc này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho sức khỏe cộng đồng.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô tại Sơn La có sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực. Những thông tin này có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách và biện pháp can thiệp hiệu quả.

5.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng một số khu vực có mức độ ô nhiễm Aflatoxin B1 cao hơn so với các khu vực khác. Điều này cần được xem xét trong các chính sách nông nghiệp và an toàn thực phẩm.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để phát triển các chương trình can thiệp nhằm giảm thiểu ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô, từ đó bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng thực phẩm.

VI. Kết luận và hướng đi tương lai về ô nhiễm Aflatoxin

Ô nhiễm Aflatoxin B1 trong ngô tại Sơn La là một vấn đề cần được giải quyết khẩn cấp. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, nhà khoa học và cộng đồng để nâng cao nhận thức và thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

6.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng ô nhiễm Aflatoxin B1 là một vấn đề nghiêm trọng tại Sơn La, với nhiều mẫu ngô vượt quá giới hạn an toàn. Cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

6.2. Đề xuất hướng đi tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu để theo dõi tình hình ô nhiễm Aflatoxin B1 và phát triển các giải pháp bền vững nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng thực phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngô là cây lương thực và cây thức ăn chăn nuôi quan trọng thứ hai tại Việt Nam sau lúa gạo. Sản lượng ngô toàn quốc đã có sự gia tăng nhanh chóng từ 1.177,2 nghìn tấn năm 1995 lên mức 5.281,0 nghìn tấn vào năm 2015, mở rộng diện tích canh tác lên 1.179,3 nghìn hecta. Tỉnh Sơn La giữ vị thế là một trong những thủ phủ sản xuất ngô lớn nhất khu vực miền núi phía Bắc với tổng diện tích tự nhiên 14.174 km² (khoảng 1,4 triệu hecta, trong đó 64% là đất nông nghiệp) và năng suất bình quân đạt từ 3 đến 5 tấn/ha. Tuy nhiên, điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm là môi trường lý tưởng cho các chủng vi nấm thuộc chi Aspergillus (đặc biệt là Aspergillus flavus và Aspergillus parasiticus) phát triển và sinh tổng hợp độc tố Aflatoxin B1 (AFB1). Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), AFB1 được phân loại vào nhóm 1 các tác nhân gây ung thư hàng đầu, là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) và gây ức chế miễn dịch nghiêm trọng trên cả người lẫn vật nuôi.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng mức độ ô nhiễm độc tố AFB1 trong các mẫu ngô thương phẩm và khảo sát mức độ nhận thức của người dân địa phương về hiểm họa sức khỏe liên quan đến độc tố aflatoxin. Phạm vi khảo sát được thực hiện toàn diện tại 25 xã thuộc 5 địa bàn trọng điểm của tỉnh Sơn La (Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Thuận Châu và Thành phố Sơn La) vào cuối mùa mưa tháng 9 năm 2016. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực chứng với 378 mẫu ngô được định lượng và 107 hộ dân được phỏng vấn, tạo tiền đề khoa học vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và tiêu chuẩn kiểm soát an toàn thực phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba trụ cột lý thuyết chuyên ngành Công nghệ thực phẩm và Độc học môi trường:

• Lý thuyết độc học vi nấm (Mycotoxicology) và cơ chế sinh độc tố vi nấm: Tập trung vào con đường sinh tổng hợp độc tố của hai chủng nấm Aspergillus flavus và Aspergillus parasiticus. Aflatoxin B1 có cấu trúc hóa học C17H12O6, khối lượng phân tử 312 Da, có tính phát huỳnh quang mạnh ở bước sóng 425 nm dưới tia cực tím 385 nm. Khi đi vào cơ thể qua đường tiêu hóa, AFB1 được chuyển hóa tại gan thành dạng trung gian hoạt động AFB1-8,9-epoxide, liên kết cộng hóa trị với DNA tạo thành phức hợp AFB1-N7-guanine gây đột biến gen ức chế khối u TP53 tại codon 249, thúc đẩy quá trình sinh ung thư gan ác tính. Một phần AFB1 được chuyển hóa thành dẫn xuất hydroxyl hóa AFM1 và bài tiết trực tiếp qua sữa ở động vật đang cho con bú.
• Mô hình tam giác dịch tễ học bệnh lý vi nấm nông sản: Phân tích sự tương tác giữa ba yếu tố gồm Vật chủ (hạt ngô lai năng suất cao nhưng mỏng vỏ), Môi trường (nhiệt độ tối ưu sinh độc tố từ 25°C đến 37°C, hoạt độ nước aw từ 0.82 đến 0.99, độ ẩm hạt trên 17%) và Tác nhân gây hại (mật độ bào tử nấm Aspergillus trong đất kết hợp tổn thương cơ học do sâu đục bắp).
• Mô hình hồi quy Logistic đa biến có hiệu ứng cụm (Multivariable Logistic Regression with Cluster Effect): Khung lý thuyết thống kê dùng để phân tích mối liên hệ định lượng giữa các biến nhân khẩu học xã hội (dân tộc, độ tuổi, giới tính, học vấn, thu nhập) với hành vi và nhận thức rủi ro an toàn thực phẩm của cộng đồng, xử lý độ biến thiên giữa các địa bàn huyện dưới dạng hiệu ứng ngẫu nhiên.
• Các khái niệm cốt lõi: Ngưỡng can thiệp an toàn thực phẩm (Action Levels theo FDA Hoa Kỳ là 20 µg/kg cho thức ăn chăn nuôi; QCVN 8-1:2011/BYT của Bộ Y tế Việt Nam là 5 µg/kg cho ngô thực phẩm), Giới hạn phát hiện (LOD), Thực hành nông nghiệp tốt (GAP) và Miễn dịch gắn enzyme (ELISA).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa thu mẫu thực địa, phân tích hóa sinh phòng thí nghiệm và điều tra xã hội học:

• Cỡ mẫu và quy trình chọn mẫu: Cỡ mẫu lý thuyết được tính toán theo công thức dịch tễ học Cochran với tỷ lệ lưu hành giả định P = 50% (0.5), sai số cho phép d = 5% (0.05) và độ tin cậy 95% (Z = 1.96), xác định quy mô cần thu thập là 385 mẫu ngô. Quy trình lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng tại 25 xã thuộc 5 huyện: Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Thuận Châu và Thành phố Sơn La. Toàn bộ vị trí thu mẫu đều được ghi nhận tọa độ địa lý bằng hệ thống định vị toàn cầu GPS. Mỗi mẫu phân tích có khối lượng tối thiểu 1 kg, được gộp từ nhiều vị trí ngẫu nhiên trong bao chứa hoặc đống hạt sau thu hoạch theo hướng dẫn chuẩn của FAO.
• Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm: Sử dụng bộ sinh phẩm thương mại Sigma-Aldrich Aflatoxin B1 Low Matrix ELISA (Helica Biosystems INC, Hoa Kỳ, Cat. No: 941BAFL01B1). Mẫu ngô được nghiền mịn đến kích thước hạt cà phê hòa tan, chiết xuất bằng dung dịch methanol 70% theo tỷ lệ 1:5 (khối lượng/thể tích), sau đó pha loãng 1:10 trong dung dịch đệm PBS-Tween để đạt tổng độ pha loãng 1:50. Giới hạn phát hiện thực tế của phép thử sau pha loãng đạt 1 µg/kg (1 ppb). Mật độ quang (OD) được đo trên máy đọc vi phiến tự động ở bước sóng 450 nm. Lý do lựa chọn kỹ thuật ELISA cạnh tranh trực tiếp là nhờ độ nhạy vượt trội (0.1 ppb trên mẫu chưa pha loãng), độ đặc hiệu 100% với AFB1, tốc độ xử lý nhanh và chi phí tối ưu để sàng lọc số lượng lớn 378 mẫu thực tế.
• Phương pháp điều tra nhận thức: Tiến hành phỏng vấn trực tiếp mặt đối mặt với 107 người dân bản địa từ ngày 10 đến 15 tháng 9 năm 2016 thông qua bộ câu hỏi bán cấu trúc bao gồm 2 phần: Thông tin nhân khẩu học và Đánh giá Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP) về độc tố vi nấm.
• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu hóa sinh và bảng hỏi được làm sạch trên Microsoft Excel 2010, phân tích thống kê trên phần mềm STATA phiên bản 14.0. Mô hình hồi quy logistic đa biến được đánh giá độ phù hợp qua kiểm định Hosmer-Lemeshow (p > 0.05). Bản đồ không gian phân bố ô nhiễm được xây dựng bằng phần mềm chuyên dụng ArcGIS phiên bản 10.1 ArcMap.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích 378 mẫu ngô và 107 phiếu phỏng vấn người dân tại tỉnh Sơn La ghi nhận những phát hiện định lượng nổi bật:

• Tỷ lệ ô nhiễm độc tố AFB1 ở mức cao đáng báo động: Có tới 54.1% tổng số mẫu ngô (205/378 mẫu) có hàm lượng AFB1 vượt quá ngưỡng giới hạn 5 µg/kg theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 8-1:2011/BYT cho tiêu dùng người. Đáng chú ý, 37.4% số mẫu (141/378 mẫu) vượt quá ngưỡng 20 µg/kg theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt của FDA cho thức ăn chăn nuôi. Hàm lượng AFB1 trong các mẫu dương tính dao động rất rộng từ 1 µg/kg đến mức cực đại 417.4 µg/kg, với nồng độ trung bình đạt 37.5 µg/kg.
• Sự phân hóa sâu sắc theo địa bàn và vị trí chuỗi giá trị: Huyện Thuận Châu ghi nhận tỷ lệ mẫu vượt ngưỡng 5 µg/kg cao nhất toàn tỉnh với 76.3% (58/76 mẫu), theo sau là huyện Mai Sơn đạt 65.8% (50/76 mẫu) và Thành phố Sơn La đạt 64.0% (48/76 mẫu). Ngược lại, huyện Yên Châu có tỷ lệ nhiễm thấp nhất chỉ 17.8% (13/75 mẫu) vượt ngưỡng 5 µg/kg và chỉ 4.0% vượt ngưỡng 20 µg/kg. Mức nồng độ cực đại 417.4 µg/kg được phát hiện tại Mai Sơn và Thành phố Sơn La.
• Biến động tỷ lệ ô nhiễm theo mùa vụ: Tỷ lệ mẫu ngô nhiễm AFB1 vượt ngưỡng 20 µg/kg trong mùa mưa đạt 37.39%, cao gấp gần 24 lần so với tỷ lệ chỉ 1.57% được ghi nhận trong nghiên cứu vào mùa khô của tác giả Lee và cộng sự.
• Khoảng trống nhận thức lớn trong cộng đồng: Khảo sát thực tế cho thấy 83.2% người dân nhận biết được bắp ngô của họ từng bị nhiễm nấm mốc bằng mắt thường, và trên 60% hiểu rằng nấm mốc gây hại cho sức khỏe. Tuy nhiên, mức độ hiểu biết chuyên sâu về độc tố aflatoxin gần như bằng không (chỉ 1.9% người dân từng nghe đến tên gọi aflatoxin). Đáng lo ngại, 69.2% người được hỏi vẫn giữ thói quen tiêu thụ thịt của những vật nuôi từng được cho ăn bằng ngô hoặc ngũ cốc mốc. Người dân thuộc nhóm dân tộc Kinh có tỷ lệ từ chối tiêu thụ thịt động vật ăn thức ăn mốc cao hơn rõ rệt so với người dân tộc Thái (Tỷ số chênh OR: 0.143, p < 0.05).

Thảo luận kết quả

Thực trạng ô nhiễm aflatoxin nghiêm trọng tại Sơn La bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều tác nhân sinh thái và tập quán canh tác:

• Nguyên nhân cốt lõi: Khí hậu Sơn La vào cuối mùa mưa (tháng 6 đến tháng 9) có lượng mưa rất lớn từ 250 đến 400 mm, độ ẩm không khí trung bình 79% và nhiệt độ 23°C, tạo điều kiện kích hoạt các bào tử Aspergillus flavus phát triển nhanh chóng. Đồng thời, sâu đục bắp cắn phá vỏ bao tạo các vết thương hở, mở đường cho sợi nấm xâm nhiễm sâu vào phôi hạt. Tập quán phơi hạt ngô trực tiếp trên nền đất ẩm hoặc lưu trữ bắp chưa tẽ thành đống dưới hiên nhà thiếu thông gió làm hạt hút ẩm ngược trở lại, duy trì độ ẩm trên 17% – ngưỡng tối ưu để vi nấm sinh độc tố.
• Giải thích sự chênh lệch giữa các địa bàn: Toàn bộ 75 mẫu ngô tại huyện Yên Châu được thu hoạch trực tiếp tại ruộng và còn nguyên vỏ bao bọc kín, do đó hạn chế tối đa sự tiếp xúc với đất chứa bào tử nấm. Ngược lại, mẫu thu thập tại Mai Sơn, Thuận Châu và Thành phố Sơn La chủ yếu lấy từ các kho bảo quản gia đình và điểm tập kết của thương lái – nơi ngô đã trải qua nhiều ngày lưu kho trong điều kiện ẩm thấp, khiến độc tố tích tụ tăng vọt.
• So sánh với các công trình nghiên cứu khác: Kết quả 54.1% mẫu nhiễm vượt ngưỡng 5 µg/kg hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu trước đây tại miền Bắc Việt Nam, như công trình của tác giả Wang và cộng sự (ghi nhận 93.3% mẫu ngô nhiễm AFB1 với nồng độ trung bình 28 µg/kg), nghiên cứu của Trung và cộng sự (68% mẫu ngô nhiễm AFB1), và nghiên cứu của Thieu và cộng sự (92% mẫu ngô nhiễm, nồng độ trung bình 77.4 µg/kg). Tỷ lệ nhiễm tại Sơn La cũng cao hơn so với vùng Tây Nguyên (50% mẫu dương tính theo khảo sát của Phuong và cộng sự).
• Mô tả trình bày dữ liệu trực quan: Để tối ưu hóa việc phân tích và hoạch định chính sách, toàn bộ dữ liệu ô nhiễm AFB1 có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ lệ vượt ngưỡng 5 µg/kg và 20 µg/kg giữa hai mùa mưa - khô, kết hợp cùng bản đồ nhiệt GIS phân vùng nguy cơ ô nhiễm tại 25 xã để các cơ quan chuyên môn dễ dàng khoanh vùng điểm nóng cần can thiệp khẩn cấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu tổn thất kinh tế và ngăn chặn nguy cơ nhiễm độc aflatoxin trong chuỗi cung ứng ngô, hệ thống 5 giải pháp đồng bộ được đề xuất:

• Chuẩn hóa kỹ thuật thu hoạch đúng thời điểm (Pre-harvest & Harvest): Hướng dẫn nông dân nhận biết chính xác độ chín sinh lý khi râu ngô chuyển màu đen khô và lá bao ngả vàng rơm; tận dụng tối đa ngày nắng ráo để thu hoạch nhanh; tuyệt đối không bẻ ngô trong những ngày mưa dầm mà cần gập bắp xuống thân cây để tránh ứ đọng nước mưa. Áp dụng các chế phẩm sinh học diệt trừ sâu đục bắp ngay trên đồng ruộng. Chủ thể thực hiện: Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật tỉnh Sơn La phối hợp cùng các hộ nông dân. Target metric: Giảm tỷ lệ nhiễm nấm đồng ruộng xuống dưới 10%. Timeline: Triển khai liên tục trong giai đoạn 2017-2020.
• Đổi mới quy trình phân loại và làm khô sau thu hoạch (Post-harvest Drying): Thực hiện loại bỏ 100% bắp bị thối hỏng hoặc bắp bị sâu cắn trước khi tẽ hạt. Tuyệt đối không phơi hạt trực tiếp trên nền đất; sử dụng bạt lót cách ẩm hoặc hệ thống sấy khí nóng cưỡng bức quy mô nhỏ để hạ độ ẩm hạt xuống dưới 13% trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi thu hoạch. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông tỉnh và các hợp tác xã nông nghiệp. Target metric: Giảm tỷ lệ mẫu ngô vượt ngưỡng 20 µg/kg từ 37.4% hiện tại xuống dưới 15%. Timeline: Hoàn thiện mô hình điểm trong 12 tháng và nhân rộng từ năm 2018.
• Nâng cấp hạ tầng bảo quản kín khí (Hermetic Storage): Thay thế dần các bồ chứa truyền thống bằng thùng silo kim loại hoặc túi bảo quản yếm khí chuyên dụng (PICS bags); vệ sinh và khử trùng toàn bộ kho bãi trước khi nhập vụ ngô mới; duy trì độ ẩm không khí trong kho bảo quản dưới 65%. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ, các doanh nghiệp thu mua và cơ sở chăn nuôi gia súc. Target metric: Đảm bảo 95% sản lượng ngô lưu kho trong 6 tháng không bị nảy sinh nấm mốc. Timeline: Thực hiện từ năm 2018 đến 2022.
• Triển khai chiến dịch truyền thông đa ngữ tại cơ sở (Risk Communication): Thiết kế các ấn phẩm truyền thông trực quan và phát thanh bằng ba thứ tiếng (tiếng Thái, tiếng H'Mông, tiếng Kinh) trên hệ thống loa truyền thanh xã; lồng ghép nội dung an toàn thực phẩm vào các buổi sinh hoạt hội phụ nữ và đoàn thể thôn bản, nhấn mạnh mối nguy của việc tiêu thụ thịt gia súc ăn cám mốc. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, Chi cục An toàn Vệ sinh Thực phẩm và chính quyền các huyện. Target metric: Nâng tỷ lệ người dân hiểu đúng về độc tố aflatoxin từ 1.9% lên tối thiểu 80%. Timeline: Giai đoạn 2017-2022.
• Hoàn thiện khung pháp lý và mạng lưới giám sát độc tố: Ban hành quy chuẩn kỹ thuật địa phương quy định giới hạn tối đa độc tố AFB1 trong nguyên liệu thức ăn chăn nuôi (bổ sung cho khoảng trống pháp lý của QCVN 8-1:2011/BYT vốn chỉ áp dụng cho người); sử dụng bộ kit thử nhanh ELISA để kiểm tra đột xuất tại các đại lý thức ăn gia súc. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La. Target metric: Kiểm soát 100% các cơ sở chế biến thức ăn chăn nuôi đạt chuẩn. Timeline: Định kỳ hàng quý từ năm 2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách an toàn thực phẩm (Sở NN&PTNT, Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản, Cục Thú y): Luận văn cung cấp bằng chứng dịch tễ học thực địa chính xác để xây dựng các chính sách quản lý an toàn sinh học, thiết lập quy chuẩn kỹ thuật kiểm soát độc tố nấm trong chuỗi thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam, đồng thời xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ theo mùa vụ.
• Doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi và các nhà máy chế biến nông sản (CP Group, Dabaco, Cargill và các hợp tác xã chế biến cám): Nắm bắt dữ liệu về tỷ lệ nhiễm độc tố AFB1 theo từng huyện để định hình vùng nguyên liệu an toàn, thiết lập quy trình kiểm soát chất lượng đầu vào (QA/QC) bằng phương pháp xét nghiệm nhanh ELISA, từ đó ngăn chặn nguy cơ tồn dư AFM1 trong chuỗi cung ứng sữa và thịt.
• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Công nghệ thực phẩm, Bảo vệ thực vật, Thú y và Y tế công cộng: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu tích hợp giữa phân tích độc học phân tử (ELISA), phân tích không gian dịch tễ học (GIS) và mô hình hóa thống kê đa biến có kiểm soát hiệu ứng cụm (STATA Logistic Regression).
• Cán bộ khuyến nông cơ sở, tổ chức phi chính phủ (NGOs) và trưởng thôn bản vùng cao: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm giáo trình đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật sau thu hoạch thực tế cho bà con đồng tộc thiểu số, góp phần thay đổi hành vi canh tác và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Độc tố Aflatoxin B1 có thể bị phá hủy qua quá trình đun nấu thông thường không? Aflatoxin B1 là hợp chất rất bền nhiệt với nhiệt độ nóng chảy và phân hủy lên tới 268°C đến 269°C. Các phương pháp nấu nướng gia đình thông thường như luộc, hấp, xào hoặc nướng nhiệt độ thấp hoàn toàn không thể phá hủy được cấu trúc độc tố. Người tiêu dùng tuyệt đối không tái chế hoặc đun nấu ngô đã mốc để sử dụng.

Tại sao phương pháp ELISA được ưu tiên lựa chọn thay vì sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC trong nghiên cứu này? Mặc dù HPLC có độ chính xác chuẩn mực, kỹ thuật ELISA Low Matrix mang lại ưu thế vượt trội về khả năng sàng lọc đồng thời hàng trăm mẫu với độ nhạy cao (giới hạn phát hiện 1 µg/kg), quy trình chiết xuất mẫu đơn giản bằng methanol 70%, tốc độ phân tích nhanh và tiết kiệm đáng kể chi phí khi thực hiện trên diện rộng với 378 mẫu.

Tại sao tỷ lệ ngô nhiễm AFB1 tại huyện Yên Châu lại thấp hơn rất nhiều so với Thuận Châu và Mai Sơn? Sự khác biệt bắt nguồn từ vị trí lấy mẫu trong chuỗi thu hoạch. Toàn bộ 75 mẫu ngô tại Yên Châu được thu thập trực tiếp trên ruộng khi bắp còn nguyên vỏ bao, giúp cách ly hạt với nguồn nấm trong đất. Trong khi đó, mẫu tại Thuận Châu và Mai Sơn được lấy từ các kho chứa gia đình sau nhiều ngày phơi sấy không đạt chuẩn, khiến nấm mốc phát triển mạnh.

Gia súc ăn thức ăn nhiễm AFB1 thì thịt và sữa có bị nhiễm độc sang người không? Có nguy cơ rất cao. Khi gia súc tiêu thụ thức ăn nhiễm AFB1, độc tố được hấp thu qua đường tiêu hóa vào máu và chuyển hóa tại gan thành AFM1 bài tiết qua sữa tươi, hoặc tích tụ tồn dư trong mô cơ, gan, thận. Người tiêu dùng sử dụng sữa và thịt này sẽ đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm độc tố tích lũy mãn tính.

Quy chuẩn Việt Nam hiện hành quy định giới hạn Aflatoxin B1 trong ngô là bao nhiêu? Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 8-1:2011/BYT, giới hạn tối đa cho phép của Aflatoxin B1 trong ngô hạt dùng làm thực phẩm hoặc nguyên liệu chế biến thực phẩm là 5 µg/kg, và tổng hàm lượng các độc tố aflatoxin (B1, B2, G1, G2) không được vượt quá 10 µg/kg.

Kết luận

• Luận văn đã thực hiện thành công cuộc khảo sát thực chứng quy mô lớn với 378 mẫu ngô và 107 hộ dân tại 25 xã thuộc 5 địa bàn trọng điểm của tỉnh Sơn La.
• Tỷ lệ nhiễm độc tố AFB1 trong ngô ở mức rất cao, với 54.1% mẫu vượt ngưỡng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm cho người (5 µg/kg) và 37.4% vượt ngưỡng thức ăn chăn nuôi (20 µg/kg), nồng độ cá biệt lên tới 417.4 µg/kg.
• Phát hiện sự chênh lệch lớn về mức độ nhiễm độc theo mùa vụ (mùa mưa 37.39% so với mùa khô 1.57%) và theo khâu thu hoạch (mẫu tại ruộng thấp hơn nhiều so với mẫu lưu kho).
• Ghi nhận khoảng trống nghiêm trọng trong nhận thức cộng đồng: 83.2% nhận biết được ngô mốc nhưng chỉ 1.9% biết về độc tố aflatoxin, và gần 70% vẫn giữ thói quen sử dụng thịt động vật ăn thức ăn mốc.
• Nghiên cứu đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện từ kỹ thuật tiền thu hoạch, sấy nhanh dưới 13% ẩm, bảo quản silo kín khí đến chiến dịch truyền thông đa ngữ cho đồng bào dân tộc.

Lộ trình tiếp theo cần tập trung chuyển giao ngay các bộ kit thử nhanh cho hệ thống khuyến nông cơ sở trong giai đoạn 2017-2020, đồng thời hoàn thiện quy chuẩn kiểm soát độc tố vi nấm trong thức ăn chăn nuôi trên toàn quốc giai đoạn 2021-2025. Các cơ quan ban ngành, doanh nghiệp chế biến và người dân hãy cùng chung tay hành động để loại bỏ hoàn toàn độc tố nấm mốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng tầm giá trị nông sản Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY OF AGRICULTURE NGUYEN THI THANH XUAN ASSESSMENT OF AFLATOXIN B1 CONTAMINATION IN MAIZE AND AWARENESS OF AFLATOXINS IN SON LA PROVINCE Major : Food Science and Technology Code : 60540103 Supervisor : 1. Hu Suk Lee 2. Nguyen Thi Thanh Thuy AGRICULTURAL UNIVERSITY PRESS - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION This thesis contains no materials that have been accepted for the award of any other degrees or diploma in any educational institutions. To the best of my knowledge, my paper includes no previously published work written by any person, except where indicated in references.

Hanoi, May 10th, 2017 Master candidate Nguyen Thi Thanh Xuan i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS First of all, I am really grateful my supervisors Dr. Hu Suk Lee from International Livestock Research Institute (ILRI) for his patience, enthusiasm, motivation and immense knowledge, and to Dr. Nguyen Thi Thanh Thuy from Vietnam National University of Agriculture, who gave me the opportunity to carry out this thesis and always had a piece of advice ready regarding the practical aspect of my work. Their guidance supported me during this research.

I wish to express my gratitude to Prof. Nguyen Viet Hung, a Southeast Asia regional representative at ILRI in Vietnam, for giving me a profound insight into the research and sharing his valuable experience with me. I always bear in mind the enthusiasm Prof. Delia Grace and Dr.

Johanna Lindahl at ILRI in Nairobi. I highly appreciate Ms. Nguyen Le Thanh and Ms. Le My Hanh for their help in the administrative aspect.

Eventually, I would like to thank to all the members at ILRI in Vietnam for giving me the opportunity to become temporarily a part of their team. I owe my thanks to all staffs in Plant Protection Research Institute. They helped me so much for conducting sampling, interview, data collection and laboratory analysis. Many thanks particularly to the whole team, who went to Son La for their logistical support and suggestion.

I also express my admiration to all members in Son La who introduced me to the locals and supervised our team during sampling and interview process. I am also very thankful to Son La residents who warmly welcomed our team in their homes and participated in the survey. Last but not least, I want to convey my gratefulness to my family and friends for their unremitting support, patience and understanding. Hanoi, May 10th, 2017 Master candidate Nguyen Thi Thanh Xuan ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF CONTENTS Declaration.

ii List of contents. iii List of abbreviations. v List of tables. vii List of figures.

viii Thesis abstract. Situation in the maize production in vietnam – case of Son La. Situation in the maize production in Vietnam. Study location - Son La province.

Aflatoxins and their impacts on human and animal health. The impact of aflatoxins on human and animal health. Factors influencing aspergillus spp. infection and aflatoxin development in maize.

Situation in the aflatoxin contamination in maize. Situation in the aflatoxin contamination in the world. Situation in the aflatoxin contamination in Vietnam. Methods to detect aflatoxins.

Regulations for aflatoxins in the world and Vietnam. Regulations for aflatoxins in the world. Regulations for aflatoxins in Vietnam. Materials and methods.

The Sigma-Aldrich® Aflatoxin B1 Low Matrix ELISA kit. 24 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sample size calculation and selection. Aflatoxin B1 analysis in Lab.

Survey data analysis. Results and discussions. Aflatoxin B1 contamination in maize in Son La. Awareness of aflatoxins in Son La.

Conclusions and recommendations. 58 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS Acronym Abbreviations A. flavus Aspergillus flavus A. nomius Aspergillus nomius A.

parasiticus Aspergillus paraciticus AFB1 Aflatoxin B1 AFM1 Aflatoxin M1 AFs Aflatoxins CIT Citrinin DON Deoxynivalenol EC European Commission EFTA European Free Trade Association ELISA Enzyme Linked Immunosorbent Assay EU European Union F. moniliforme Fusarium moniliforme FAO Food and Agriculture Organization of the United Nations FB1 Fumonisin B1 FDA Food and Drug Administration FUM Fumonisins GAPs Good agricultural practices GPS Global positioning system HBV Hepatitis B virus HCC Hepatocellular Carcinoma HPLC High-performance liquid chromatography IARC International Agency for Research on Cancer LOD Limit of detection v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] OD Optical density OTA Ochratoxin A PBS Phosphate-buffered saline PE Polyethylene ppb Part per billion TLC Thin-layer chromatography USA United States of America ZEA Zearalenone µg/kg Microgram per kilogram vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF TABLES Table 2. Area under maize, maize production and yield of districts in Son La in 2013. The property of aflatoxins.

Limits of aflatoxin growth and production by A. The FDA action levels for aflatoxins in human food and livestock feed. Vietnamese limits for aflatoxins in human food. Awareness of moldy contamination in maize in Son La.

Prevalence of AFB1 contamination in maize in Son La. Awareness of molds among 107 respondents in each category corresponding questions with answers. Practices associated with consumption of maize, meat and milk. Practices related to the medical examination.

45 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF FIGURES Figure 2. Agro-ecological regions in Vietnam. The administrative map in Son La province. Area under maize, maize production and yield in Son La province.

Chemical structure of aflatoxins. The map shows sampling sites in Son La province. Difference in the prevalence of AFB1 contamination in maize. Socio- demographic characteristics of respondents.

37 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Master candidate: Nguyen Thi Thanh Xuan Thesis title: Assessment of aflatoxin B1 contamination in maize and awareness of aflatoxins in Son La province Major:Food Technology Code: 60540103 Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA) Research Objectives This research was conducted to evaluate the prevalence of aflatoxin B1 contamination in maize and residents’ awareness of aflatoxins in Son La province. Materials and Methods Materials included maize samples and the Sigma-Aldrich® Aflatoxin B1 Low Matrix ELISA kit. Maize samples were randomly collected at the end of the rainy season from 25 communes in 5 districts in Son La with recording GPS location. All maize samples were analysed for AFB1 contamination in Lab, using the Sigma-Aldrich® Aflatoxin B1 Low Matrix ELISA kit.

Besides, questionnaire survey was simultaneously carried out with maize collection using face-to-face interviews. Eventually, all data were imported into Microsoft Excel 2010 and analyzed using STATA (version 14.0, StataCorp, College Station, TX, USA).1 ArcMap (ESRI, Redlands, CA, USA) was used to create the map. Main findings and conclusions The prevalence of AFB1 contamination in maize in Son La was lower when harvested in the field; however, this prevalence was higher in the rainy season. Noticeably, most people had adequate awareness of molds and their impacts on human and animal health, but they lack insight of aflatoxins and the impacts of aflatoxins, particularly ethnic minority groups.

In conclusion, the findings can conclude that maize in Son La is exposed to AFB1 to varying degree, and there may be a risk that maize production could contain AFB1. Therefore, we believe that this study produces evidence on potential risk to humans and animals in Son La and will inform science-based messages for reducing risk. Addtionally, the findings underline the need to enhance public's awareness about aflatoxins and health risks associated with aflatoxins on human beings and animals. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

INTRODUCTION Vietnam has an extremely advantageous geographical location in Southeast Asia and Asia. It is located in both tropical and sub-tropical areas. Thus, its climate features a tropical monsoon climate with high temperature and humidity which is a favorable condition for fungal growth, especially mycotoxins produced from Aspergillus spp. Among mycotoxins, aflatoxins, particularly aflatoxin B1 (AFB1) produced primarily by two species of ubiquitous fungus Aspergillus (A.

parasiticus have attracted general public attention because it is the most toxic and potent carcinogen even in small quantities (FAO, 1979 and De Campos, 1987). According to The International Agency for Research on Cancer (IARC), AFB1 is classified as group I carcinogens (Humans et al. Epidemiologically, AFB1 can lead to be genotoxicity and carcinogenic toxicity for both human and animal, especially the development of liver cancer (hepatocellular carcinoma) and higher risk to hepatic B virus infected individuals (WHO, 1998; Hansen et al. In fact, AFB1 is very susceptible in nuts and cereal, especially maize and groundnut during the harvest, or gradually susceptible while storing and processing (Reddy et al.

Therefore, it is extremely important to detect aflatoxins in food and animal feed for assurance of human and animal health as well as food hygiene and safety. In Vietnam, maize is the second only to rice as staple food for the consumption of humans and animals, especially in the rural and mountainous areas. It is regarded as the major energy feed source for Vietnam's livestock industry (Ha et al. Mountainous North-west provinces, such as Son La, are still listed as belong to the poorest in Vietnam with limited development opportunities over the past years.

Therefore, maize is also considered as one of the most important crops. It grows in different ecological regions to alleviate poverty in the provinces with difficult economic conditions. Nevertheless, maize was reportedly extremely good substrate for fungal development producing mycotoxins, especially aflatoxins (Wang and Liu, 2006 and Zinedine et al. Meanwhile, Son La province is the largest maize producing area in Vietnam but few comprehensive AFB1 investigations had been carried out to 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] establish the prevalence of AFB1 contamination in maize in Son La.

Previously, some studies on the occurrence of AFB1 in maize in Vietnam have provided some insight; however, these were based on small sample sizes or limited-scale geographical areas or relied on the data from one point in the maize value chain. For instance, AFB1 was surveyed in 32 maize samples in a Wang et al.’s study (1995), Trung et al. (2008) only conducted in 25 maize samples whereas a bigger sample size (97 samples) were researched by Thieu et al. (2008) and Phuong et al.

(2015) (Wang et al., 1995; Trung et al., 2008; Thieu et al., 2008 and Phuong et al. This would be difficult to generalize the population. Moreover, few comprehensive AFB1 contamination research to establish the prevalence of AFB1 contamination in maize and unique study about perception and knowledge of aflatoxins had been conducted in Son La (Lee et al. Therefore, an investigation extended greater sampling was conducted to assess AFB1 contamination in maize and awareness of aflatoxins in Son La province.

RESEARCH OBJECTIVES General objectives This research conducted is to evaluate the prevalence of aflatoxin B1 contamination in maize and residents’ awareness of aflatoxins in Son La province. Specific objectives - To evaluate the prevalence of aflatoxin B1 in maize in Son La province in an attempt to give recommendations to mitigate moldy contamination in maize. - To evaluate the awareness of aflatoxins among people so as to improve their understanding of health risks for both human beings and animals relating to aflatoxins contamination by consuming maize in Son La. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

SITUATION IN THE MAIZE PRODUCTION IN VIETNAM – CASE OF SON LA 2. Situation in the maize production in Vietnam As in most of the Asian countries like China, Thailand, Indonesia, Vietnam, maize production have been dramatically increasing during the last decade along with the rapidly increasing demand for animal feed. The Vietnamese maize production boosted from 1,177.2 thousand tons in 1995 to 2,005.9 thousand tons in 2000 and drastically increased 5,281.0 thousand tons in 2015 (GSO, 2017). This rapid increase leads to both expansion in area and yield.