Đánh giá kết quả điều trị mất răng bằng phục hình cố định cầu răng trên bệnh nhân đến khám tại bệnh viện đại học y dược cần thơ năm 2017 2019

Tài liệu nghiên cứu Đánh giá kết quả điều trị mất răng bằng phục hình cố định cầu răng trên bệnh nhân đến khám tại bệnh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Nguyễn Huy Hoàng Trí
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Phương Đan
• Trường học: Đại học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Mất Răng Bằng Phục Hình Cố Định Cầu Răng Tại Bệnh Viện Đại Học Y Dược Cần Thơ (2017-2019)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu răng
• 1.2. Răng và các tổ chức quanh răng
• 1.3. Khái niệm răng sau
• 1.4. Đặc điểm răng cối nhỏ và răng cối lớn
• 1.5. Tình hình mất răng và các nguyên nhân gây mất răng
• 1.6. Các phương pháp điều trị mất răng
• 1.6.1. Phục hình tháo lắp bán phần
• 1.6.2. Phục hình răng cố định
• 1.6.3. Cấy ghép Implant
• 1.7. Đại cương về phục hình cố định
• 1.7.1. Định nghĩa phục hình cố định
• 1.7.2. Định nghĩa cầu răng
• 1.7.3. Thiết kế cầu răng
• 1.7.3.1. Tính số lượng răng trụ
• 1.7.3.2. Hình thể nhịp cầu
• 1.8. Đường hoàn tất
• 1.9. Đặc điểm lâm sàng, X quang răng trụ và đánh giá kết quả điều trị
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.5.4. Phương pháp thu thập và đánh giá số liệu
• 2.5.5. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.5.6. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.5.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, X quang của răng trụ trước và sau điều trị
• 3.3. Tình trạng sâu răng trên lâm sàng và trên phim X quang
• 3.4. Tình trạng nha chu
• 3.5. Tình trạng tuỷ và thấu quang quanh chóp của răng trụ
• 3.6. Đánh giá phục hình cầu răng
• 3.6.1. Tiêu chuẩn thẩm mỹ, dạng giải phẫu, đường hoàn tất
• 3.6.2. Đánh giá cầu răng theo hệ thống xếp loại của CDA
• 3.7. Sự hài lòng của bệnh nhân về kết quả điều trị
• 3.7.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.7.2. Đặc điểm lâm sàng, X quang của răng trụ trước và sau điều trị
• 3.7.3. Tình trạng sâu răng, tiêu xương và thấu quang quanh chóp răng trụ trên phim X quang
• 3.7.4. Tình trạng nha chu
• 3.7.5. Đánh giá chất lượng phục hình theo tiêu chuẩn CDA
• 3.7.6. Đánh giá phục hình theo tiêu chuẩn thẩm mỹ
• 3.7.7. Đánh giá phục hình theo tiêu chuẩn dạng giải phẫu
• 3.7.8. Đánh giá phục hình theo tiêu chuẩn đường hoàn tất
• 3.7.9. Đánh giá phục hình theo tiêu chuẩn CDA
• 3.7.10. Đánh giá của bệnh nhân về kết quả điều trị
• 3.7.10.1. Cảm giác đau của bệnh nhân trong quá trình điều trị
• 3.7.10.2. Đánh giá của bệnh nhân về thẩm mỹ
• 3.7.10.3. Đánh giá của bệnh nhân về chức năng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• 1. DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 2. DANH MỤC BẢNG
• 3. DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 4. DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Mất Răng

Đánh giá kết quả điều trị mất răng bằng phục hình cố định cầu răng là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực nha khoa. Nghiên cứu này tập trung vào việc khảo sát và phân tích hiệu quả của phương pháp điều trị này tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn 2017-2019. Mục tiêu chính là xác định mức độ hài lòng của bệnh nhân và các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

1.1. Khái Niệm Về Mất Răng Và Phục Hình Cố Định

Mất răng là tình trạng phổ biến ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai và thẩm mỹ. Phục hình cố định cầu răng là phương pháp điều trị hiệu quả, giúp phục hồi chức năng và cải thiện diện mạo cho bệnh nhân.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Đánh Giá

Nghiên cứu đánh giá kết quả điều trị không chỉ giúp cải thiện chất lượng phục hình mà còn cung cấp thông tin quý giá cho các bác sĩ trong việc điều trị bệnh nhân mất răng.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Mất Răng

Mặc dù phục hình cố định cầu răng mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong quá trình điều trị. Các vấn đề như sâu răng trụ, bệnh lý nha chu và sự hài lòng của bệnh nhân cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Các Vấn Đề Thường Gặp Trong Điều Trị

Các vấn đề như sâu răng trụ và bệnh lý nha chu có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Việc theo dõi và xử lý kịp thời là rất cần thiết để đảm bảo hiệu quả phục hình.

2.2. Thách Thức Trong Việc Đảm Bảo Hài Lòng Của Bệnh Nhân

Sự hài lòng của bệnh nhân về chức năng và thẩm mỹ là yếu tố quan trọng. Cần có các biện pháp để nâng cao trải nghiệm của bệnh nhân trong quá trình điều trị.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Kết Quả Điều Trị

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong đánh giá kết quả điều trị mất răng bao gồm khảo sát lâm sàng và phân tích X quang. Các tiêu chí đánh giá cụ thể sẽ giúp xác định hiệu quả của phục hình cố định cầu răng.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu Và Đối Tượng

Nghiên cứu được thực hiện trên bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ, với tiêu chí chọn mẫu rõ ràng nhằm đảm bảo tính chính xác của kết quả.

3.2. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn và kiểm tra lâm sàng, giúp đánh giá tình trạng răng miệng và mức độ hài lòng của bệnh nhân sau điều trị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phục Hình Cố Định Cầu Răng

Kết quả nghiên cứu cho thấy phục hình cố định cầu răng mang lại hiệu quả cao trong việc phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho bệnh nhân. Tỷ lệ hài lòng của bệnh nhân cũng được ghi nhận ở mức cao.

4.1. Đặc Điểm Lâm Sàng Của Bệnh Nhân

Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân được phân tích trước và sau điều trị, cho thấy sự cải thiện rõ rệt về tình trạng răng miệng.

4.2. Đánh Giá Chất Lượng Phục Hình

Chất lượng phục hình được đánh giá dựa trên các tiêu chí thẩm mỹ và chức năng, cho thấy phục hình cố định cầu răng đáp ứng tốt nhu cầu của bệnh nhân.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Mất Răng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phục hình cố định cầu răng là phương pháp hiệu quả trong điều trị mất răng. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện quy trình điều trị để nâng cao chất lượng phục hình và sự hài lòng của bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Phục Hình Cố Định

Phục hình cố định cầu răng sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân trong tương lai.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cải thiện quy trình điều trị và nâng cao chất lượng phục hình, từ đó tăng cường sự hài lòng của bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mất răng là một vấn đề sức khỏe răng miệng phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng ăn nhai, phát âm và thẩm mỹ khuôn mặt. Theo các khảo sát dịch tễ học lâm sàng, tỷ lệ mất răng ở bệnh nhân đến khám chuyên khoa Răng Hàm Mặt chiếm tới 65,6%, trong đó mất răng từng phần chiếm 59,4% và mất răng toàn bộ hai hàm chiếm 6,2%. Tình trạng mất răng kéo dài không chỉ làm suy giảm chất lượng cuộc sống mà còn dẫn đến hiện tượng xô lệch răng kế cận, trồi răng đối kháng và tiêu ngót xương ổ răng nghiêm trọng.

Hiện nay, các giải pháp phục hồi răng mất bao gồm phục hình tháo lắp, cấy ghép Implant và phục hình cố định cầu răng. Dù Implant sở hữu ưu điểm vượt trội về bảo tồn mô răng nhưng chi phí còn cao so với thu nhập bình quân của đa số người dân. Do đó, phục hình cầu răng cố định vẫn là lựa chọn hàng đầu nhờ khả năng phục hồi chức năng nhai tối ưu, tính thẩm mỹ cao, thời gian thực hiện nhanh và chi phí hợp lý.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Răng Hàm Mặt của tác giả Nguyễn Huy Hoàng Trí, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trần Thị Phương Đan tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, tập trung giải quyết yêu cầu đánh giá kết quả điều trị mất răng sau bằng cầu răng sứ cố định. Nghiên cứu được triển khai trên 38 bệnh nhân tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn 2017–2019. Mục tiêu trọng tâm là khảo sát các chỉ số lâm sàng, hình ảnh X-quang của răng trụ trước và sau điều trị, đồng thời phân tích chất lượng phục hình sau 6 tháng theo dõi theo các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng cơ sinh học phục hình và sinh học mô nha chu hiện đại:

• Định luật Ante trong thiết kế cầu răng: Nguyên lý cơ bản xác định tổng diện tích màng nha chu của các răng trụ phải lớn hơn hoặc bằng diện tích màng nha chu của các răng bị mất. Theo bảng diện tích của Ante, răng cối lớn thứ nhất hàm trên có diện tích màng quanh răng là 335 mm², trong khi răng cối lớn thứ nhất hàm dưới đạt 352 mm², giữ vai trò chịu lực nhai chủ lực cho toàn bộ cung hàm.
• Cơ sinh học đường hoàn tất: Nghiên cứu áp dụng các nguyên lý mài cùi răng với các kiểu đường hoàn tất bờ vai và bờ cong. Dựa trên dữ liệu thực nghiệm, khả năng chịu lực nén tối đa của đường hoàn tất bờ vai đạt 2286 ± 536 N, bờ cong sâu đạt 1752 ± 261 N và bờ cong nhẹ đạt 1642 ± 150 N, bảo đảm độ bền cơ học cho phục hình sứ - kim loại.
• Hệ thống đánh giá chất lượng phục hình CDA (California Dental Association): Khung đánh giá chuẩn hóa phân loại chất lượng phục hình thành 4 mức: Romeo (R - Hoàn hảo), Sierra (S - Chấp nhận được), Tango (T - Cần sửa chữa/thay thế dự phòng) và Victor (V - Thay thế ngay lập tức) dựa trên 3 tiêu chí: thẩm mỹ, dạng giải phẫu và độ khít sát đường hoàn tất.
• Bộ chỉ số đánh giá nha chu chuẩn hóa: Sử dụng chỉ số mảng bám PI (Silness và Loe, 1964), chỉ số viêm nướu GI (Loe, 1967) và chỉ số độ sâu túi nha chu PD để định lượng sức khỏe mô mềm quanh răng trụ.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp lâm sàng theo dõi dọc không nhóm chứng. Đối tượng nghiên cứu được theo dõi và đánh giá tại các mốc thời gian: trước điều trị, sau gắn phục hình 1 tuần, 3 tháng và 6 tháng.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Cỡ mẫu xác định gồm 38 bệnh nhân (tương ứng 38 cầu răng 3 đơn vị và 76 răng trụ). Công thức ước lượng một tỷ lệ được áp dụng với mức tin cậy 90% ($Z = 1,65$), tỷ lệ thành công tham chiếu từ y văn là 94% ($p = 0,94$) và sai số biên chấp nhận $c = 5%$. Phương pháp lấy mẫu thuận tiện được thực hiện trên các bệnh nhân mất răng sau đến khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược Cần Thơ từ tháng 9/2017 đến tháng 12/2018, thỏa mãn các tiêu chuẩn chọn mẫu: tủy răng sống khỏe mạnh, góc nghiêng răng trụ không quá 15 độ và điểm phân loại sức khỏe toàn thân ASA $\le 2$.
• Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu được thu thập bằng bệnh án mẫu, phim X-quang quanh chóp song song và xử lý trên phần mềm SPSS phiên bản 18.0. Các kiểm định phi tham số như Fisher's Exact Test và Wilcoxon Signed-Rank Test được lựa chọn để phân tích sự thay đổi các chỉ số định danh và thứ bậc trước - sau can thiệp vì cỡ mẫu vừa phải và dữ liệu không tuân theo phân phối chuẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm dịch tễ và vị trí mất răng: Nữ giới chiếm ưu thế với 65,8% ($n = 25$), nam giới chiếm 34,2% ($n = 13$). Nhóm tuổi từ 18–30 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 65,8%. Tỷ lệ mất răng cối lớn chiếm đa số với 86,9% ($n = 33$), cao hơn hẳn nhóm răng cối nhỏ với 13,1% ($n = 5$). Vùng mất răng tập trung chủ yếu ở hàm dưới chiếm 81,6%, trong đó vị trí răng 36 và 46 chiếm tỷ lệ cao nhất (36,9% cho mỗi vị trí).
• Kiểm soát triệt để tổn thương sâu răng: Trước can thiệp, tỷ lệ sâu răng trên lâm sàng ở răng trụ trước là 28,9% và răng trụ sau là 42,1%; tỷ lệ sâu răng phát hiện trên X-quang lần lượt là 39,5% và 57,9%. Sau 6 tháng phục hình, toàn bộ các tổn thương sâu răng đã được làm sạch và hàn kín, đạt tỷ lệ sâu răng thứ phát là 0%.
• Cải thiện đáng kể các chỉ số nha chu:
  • Chỉ số mảng bám (PI): Ở răng trụ trước, tỷ lệ có mảng bám mức 2 giảm từ 36,8% trước điều trị xuống còn 10,5% sau 6 tháng ($p = 0,008$). Ở răng trụ sau, tỷ lệ PI mức 2 và mức 3 giảm mạnh từ 63,2% và 18,4% xuống còn 47,4% và 0% ($p < 0,001$).
  • Chỉ số viêm nướu (GI): Tình trạng viêm nướu ở răng trụ sau giảm rõ rệt; tỷ lệ viêm mức 1 và mức 2 từ 44,7% và 18,4% trước điều trị đã giảm xuống còn 28,9% và 2,6% sau 6 tháng phục hình ($p < 0,001$).
• Bảo tồn tủy răng và mô xương nâng đỡ: 100% răng trụ ($n = 76$) duy trì tình trạng tủy sống lành mạnh sau 6 tháng, không có bất kỳ trường hợp nào xuất hiện viêm tủy hay thấu quang quanh chóp chân răng. Tỷ lệ túi nha chu duy trì ổn định ở mức 21,1% và tình trạng tiêu xương ổ răng không tiến triển thêm trên phim X-quang kiểm tra.

Thảo luận kết quả

Các kết quả đạt được chứng minh can thiệp phục hình cầu răng cố định mang lại hiệu quả sinh học và cơ học vượt trội khi quy trình lâm sàng được kiểm soát nghiêm ngặt. Việc dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua các biểu đồ phân bố tần số mảng bám PI và bảng kiểm định bắt cặp Wilcoxon cho thấy sự suy giảm mảng bám vi khuẩn có ý nghĩa thống kê rất cao ($p < 0,001$).

Nguyên nhân chính giúp cải thiện sức khỏe mô chu và loại bỏ hoàn toàn sâu răng thứ phát là do quy trình mài cùi tạo đường hoàn tất rõ ràng (bờ vai và bờ cong), lấy dấu cao su chính xác, gắn phục hình bằng xi măng GC Fuji Plus đúng tỷ lệ và loại bỏ sạch xi măng dư vùng kẽ nướu. Đồng thời, việc hướng dẫn bệnh nhân sử dụng các phương tiện làm sạch kẽ răng đã giúp giảm thiểu lắng đọng mảng bám. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Nguyễn Mạnh Ninh khi ghi nhận tỷ lệ phục hình tốt đạt 85,9% sau thời gian dài theo dõi, đồng thời vượt trội hơn tỷ lệ biến chứng sinh học 32,6% răng trụ chết tủy trong báo cáo 10 năm của Pjetursson nhờ việc lựa chọn ca bệnh có tủy sống khỏe mạnh và thao tác mài cùi bảo tồn tối đa ngà răng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa kỹ thuật mài cùi và chọn lựa đường hoàn tất: Bác sĩ điều trị Răng Hàm Mặt cần áp dụng triệt để đường hoàn tất bờ vai hoặc bờ cong sâu tại các vị trí chịu lực nhai lớn để đạt khả năng chịu lực trên 1700 N, đồng thời bo tròn các góc chuyển tiếp nhằm hạn chế tập trung ứng suất gây nứt vỡ sứ trong vòng 1–2 năm tới.
• Tối ưu hóa quy trình kiểm soát khớp cắn và vật liệu gắn kết: Nhân viên y tế lâm sàng cần thực hiện kiểm tra tiếp xúc cắn trung tâm và vận động trượt sang bên trước khi gắn vĩnh viễn, kết hợp sử dụng xi măng dán resin hoặc glass ionomer cải tiến nhằm bảo đảm độ khít sát bờ viền đạt trên 95% theo tiêu chuẩn CDA.
• Tăng cường truyền thông giáo dục vệ sinh răng miệng: Các cơ sở khám chữa bệnh răng hàm mặt cần xây dựng tài liệu hướng dẫn bệnh nhân làm sạch nhịp cầu bằng chỉ nha khoa chuyên dụng và bàn chải kẽ răng. Mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân sử dụng chỉ nha khoa từ 13,2% lên trên 50%, đồng thời giảm tỷ lệ bệnh nhân chỉ đi khám khi có triệu chứng đau từ 57,9% xuống dưới 30% giai đoạn 2020–2025.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu và ứng dụng công nghệ số: Nhóm nghiên cứu và các viện đào tạo cần kéo dài thời gian theo dõi dọc lên từ 24 đến 60 tháng, đồng thời tích hợp công nghệ scan mẫu hàm 3D và tiện CAD/CAM toàn sứ Zirconia để so sánh độ bền cơ học và tính tương thích sinh học với phục hình kim loại - sứ truyền thống.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ Răng Hàm Mặt thực hành lâm sàng: Tiếp cận cẩm nang chi tiết về quy trình điều trị cầu răng sau 3 đơn vị, kỹ thuật mài đường hoàn tất chính xác và giải pháp bảo tồn sự sống tủy răng trụ trong thực tế điều trị.
• Học viên sau đại học và sinh viên chuyên khoa Răng Hàm Mặt: Nắm vững phương pháp thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng, quy trình đánh giá chất lượng phục hình theo hệ thống CDA và cách xử lý dữ liệu nha chu bằng các kiểm định thống kê y sinh.
• Kỹ thuật viên phục hình răng (Labo nha khoa): Hiểu rõ yêu cầu giải phẫu mặt nhai, hình thể nhịp cầu tự làm sạch (nửa yên ngựa, hình trứng) và độ dày bờ hoàn tất để chế tác cầu răng đạt chuẩn khít sát bờ viền.
• Nhà quản lý y tế và lãnh đạo khoa Răng Hàm Mặt: Tham khảo cơ sở thực chứng để xây dựng quy trình kỹ thuật chuẩn (SOP) về phục hình cố định và hoạch định chương trình chăm sóc răng miệng định kỳ cho cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chuẩn CDA đánh giá phục hình răng cố định dựa trên những tiêu chí nào?
Hệ thống CDA phân loại chất lượng phục hình dựa trên 3 tiêu chuẩn cốt lõi: Thẩm mỹ (màu sắc, độ bóng), Dạng giải phẫu (hình thể răng, điểm tiếp xúc, gờ bên) và Đường hoàn tất (độ khít sát mép mão, không đọng xi măng). Kết quả được xếp thành 4 bậc: Romeo (Hoàn hảo), Sierra (Chấp nhận được), Tango (Cần sửa chữa dự phòng) và Victor (Cần thay thế ngay).

Tại sao nghiên cứu chỉ chọn mẫu cầu 3 răng có răng trụ tủy sống?
Nghiên cứu chọn răng trụ tủy sống nhằm đánh giá chính xác phản ứng sinh học của mô tủy dưới tác động mài cùi và xi măng gắn kết, đồng thời khảo sát cảm giác đau thực tế của bệnh nhân bằng thang đo VAS mà không bị nhiễu bởi các răng đã điều trị nội nha trước đó.

Làm cầu răng cố định có làm gia tăng nguy cơ viêm nướu và tụt nướu không?
Nếu phục hình được mài đúng đường hoàn tất ngang nướu hoặc trên nướu, bờ mão khít sát và bệnh nhân duy trì vệ sinh tốt, nguy cơ viêm nướu sẽ giảm rõ rệt. Nghiên cứu chứng minh tỷ lệ viêm nướu mức 2 ở răng trụ sau giảm từ 18,4% xuống chỉ còn 2,6% sau 6 tháng.

Tại sao tỷ lệ mất răng cối lớn hàm dưới lại chiếm tỷ lệ cao nhất trong nghiên cứu?
Răng cối lớn thứ nhất hàm dưới (răng 36, 46) mọc sớm nhất trên cung hàm (khoảng 6 tuổi), có hệ thống hố rãnh phức tạp dễ đọng thức ăn. Do nhận thức chăm sóc răng miệng chưa cao, tỷ lệ sâu răng và mất răng tại vị trí này chiếm tới 73,8% tổng số răng mất ở nhóm khảo sát.

Đường hoàn tất bờ vai và bờ cong có sự khác biệt gì về khả năng chịu lực cơ học?
Thực nghiệm cơ học chỉ ra rằng đường hoàn tất bờ vai có khả năng chịu lực nén cao nhất đạt 2286 ± 536 N, thích hợp cho phục hình sứ thẩm mỹ; bờ cong sâu đạt 1752 ± 261 N, tạo khoảng thoát lực tốt và bảo tồn mô răng nhiều hơn bờ vai.

Kết luận

• Điều trị mất răng sau bằng cầu 3 răng cố định đạt tỷ lệ thành công cao, bảo tồn 100% tủy sống lành mạnh trên 76 răng trụ sau 6 tháng theo dõi.
• Loại bỏ hoàn toàn tổn thương sâu răng cũ, ghi nhận 0% tỷ lệ sâu răng mới hoặc sâu răng thứ phát quanh bờ phục hình.
• Cải thiện sức khỏe mô nha chu vượt trội, giảm tỷ lệ mảng bám mức 2 ở răng trụ trước từ 36,8% xuống 10,5% và giảm viêm nướu nặng ở răng trụ sau từ 18,4% xuống 2,6% ($p < 0,001$).
• Khẳng định tính hiệu quả cơ học và sinh học của quy trình mài cùi bờ vai/bờ cong kết hợp gắn phục hình bằng xi măng GC Fuji Plus.
• Định hướng tiếp tục mở rộng theo dõi đánh giá dài hạn từ 12 đến 24 tháng và ứng dụng kỹ thuật số CAD/CAM trong phục hình răng hàm mặt.

Bạn đọc và các chuyên gia y tế quan tâm có thể tra cứu toàn văn luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Huy Hoàng Trí tại thư viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ để nghiên cứu chi tiết phương pháp và hệ thống số liệu lâm sàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giải phẫu răng 1. Răng và các tổ chức quanh răng Hệ thống nhai bao gồm răng, nha chu, xương hàm, khớp thái dương hàm, các cơ nhai, các dây thần kinh, mạch máu, hệ thống tuyến nước bọt, hệ thống môi má lưỡi. Cơ quan răng là một đơn vị cấu tạo và chức năng của bộ răng, bao gồm răng và nha chu: răng là bộ phận chính, trực tiếp nhai nghiền thức ăn, gồm men răng, ngà răng và tủy răng.

Nha chu bao gồm xê măng răng, dây chằng nha chu, xương ổ răng và nướu [4].1 Giải phẫu răng và cấu trúc quanh răng (Nguồn: Frank H. Khái niệm răng sau Trong một bộ răng vĩnh viễn thông thường các răng được phân chia thành hai nhóm: nhóm răng trước và nhóm răng sau. Nhóm răng trước bao gồm các răng cửa và răng nanh có chức năng cắn xé thức ăn. Nhóm răng sau bao gồm các răng cối nhỏ và răng cối lớn có chức năng nhai, nghiền thức ăn [4].

Đặc điểm răng cối nhỏ và răng cối lớn Răng cối nhỏ: Nhóm răng cối nhỏ vĩnh viễn có 8 răng, bao gồm 4 răng hàm trên và 4 răng hàm dưới. Răng cối nhỏ thứ nhất hàm trên có kích thước lớn hơn răng cối nhỏ thứ hai, ở hàm dưới thì cả hai răng đều tương đồng về kích thước. Răng cối nhỏ có dạng lập phương với hai múi ngoài và trong, đảm nhận chức năng nhai nghiền thức ăn. Răng cối lớn: Nhóm răng cối lớn vĩnh viễn có 12 răng, bao gồm 6 răng hàm trên và 6 răng hàm dưới.

Về hình thái các răng có dạng khối lập phương, có mặt nhai từ 4-5 múi và là các răng nhiều chân (thông thường từ 2-3 chân). Trong bộ răng các răng này đảm nhận chức năng nhai nghiền thức ăn chính cho toàn bộ răng [19]. Tình hình mất răng và các nguyên nhân gây mất răng Kết quả khảo sát về tình trạng mất răng của bệnh nhân đến khám tại Khoa Răng Hàm Mặt cho thấy tỷ lệ mất răng khá cao chiếm 65,6%. Trong đó có 59,4% bệnh nhân có mất răng bán phần ở hàm trên hoặc hàm dưới, mất toàn bộ hai hàm là 6,2% [5].

Các nguyên nhân mất răng thường gặp là: sâu răng, bệnh lý nha chu, bệnh lý tuỷ và vùng quanh chóp, chấn thương hàm mặt. Các phương pháp điều trị mất răng 1. Phục hình tháo lắp bán phần Là loại hàm giả mà bệnh nhân có thể tháo lắp được, hàm giả này có nền bằng nhựa với hệ thống móc và răng giả thay thế khoảng mất răng. Khi bệnh 5 nhân ăn nhai thì lực sẽ truyền từ răng giả qua nền hàm đến niêm mạc và xương hàm [21].

- Ưu điểm + Rẻ tiền. + Tiết kiệm mô răng thật. + Vệ sinh hàm giả dễ dàng. + Dễ sửa chữa hàm giả: thêm răng, thêm móc, đệm hàm… + Dễ điều trị các răng thật còn lại vì hàm giả có thể tháo ra được.

+ Đạt được thẩm mỹ cao nếu mất nhiều răng trước và tiêu xuơng nhiều. + Thực hiện dễ dàng, không đòi hỏi nhiều về kỹ thuật, vật liệu máy móc ở phòng mạch và labo [12]. - Nhược điểm + Vướng víu, khó chịu. Hàm có tính xê dịch tạo cảm giác bất ổn.

+ Bất tiện, phiền phức khi sử dụng do phải tháo ra, lắp vào. + Hiệu quả nhai thấp do lực nhai phải truyền qua bề mặt niêm mạc, đồng thời dễ gây tiêu xương [12]. Phục hình răng cố định Là những răng giả được làm bằng kim loại, nhựa, sứ dùng để phục hồi các tổn thương hoặc thay thế cho các răng đã mất và được gắn chặt lên các răng hoặc chân răng còn lại mà bệnh nhân không thể tự tháo lắp được [13]. - Ưu điểm + Bền vững, ổn định, hiệu quả nhai tốt.

+ Tính thẩm mỹ cao và màu sắc giống răng thật đối với phục hình sứ. + Không có độc tính và độ láng bóng tốt thích hợp với mô nướu. + Dễ dàng chải rửa, vệ sinh. - Nhược điểm + Chỉ định hạn chế do mài răng có thể ảnh hưởng đến tuỷ răng.

6 + Khó kiểm soát mô răng bên dưới phục hình. Cấy ghép Implant Là phẫu thuật cấy một hay nhiều trụ bằng vật liệu sinh học vào trong xương hàm và từ đó làm phục hình cố định hoặc tháo lắp để thay thế răng mất [8]. - Ưu điểm + Phục hình như răng thật. + Phục hồi chức năng nhai, nói, nuốt.

+ Mang lại chức năng thẩm mỹ. - Nhược điểm + Chỉ định giới hạn do tiêu xương hàm sau mất răng. + Chi phí cao hơn so với các loại phục hình răng khác. + Thời gian điều trị kéo dài, gồm nhiều công đoạn.

+ Một số trường hợp không đạt được thẩm mỹ như mong muốn. Đại cương về phục hình cố định 1. Định nghĩa phục hình cố định Phục hình cố định (PHCĐ) là phương tiện điều trị để phục hồi lại những thân răng riêng rẽ bị tổn thương lớn hoặc phục hồi lại một hay nhiều răng mất. Những bộ phận thay thế này được gắn chặt luôn vào răng của bệnh nhân.

PHCĐ được thực hiện trên răng thật hay trên chân răng nhân tạo cắm ghép vào xương hàm (Implant). Sự điều trị phục hình (PH) này còn có tác dụng làm giảm bớt các triệu chứng bệnh lý của khớp thái dương-hàm, các rối loạn cơ thần-kinh, điều trị bệnh nha chu. PHCĐ có thể được làm bằng kim loại, sứ, nhựa hay composite. Một PHCĐ tốt cần phải đạt được các mục tiêu: chức năng, thẩm mỹ, bền vững và phòng bệnh [13].

Định nghĩa cầu răng Cầu răng là loại PHCĐ dùng phục hồi răng mất bằng cách dùng các răng bên cạnh làm trụ để mang răng giả thay thế răng mất này. Một cầu răng thông thường gồm có 4 thành phần: Hình 1.2 Cầu răng (Nguồn: Nguyễn Văn Bài (2015), Phục hình răng cố định [1]) Trụ cầu: là một thân răng hay một chân răng thật dùng để chống đỡ cho cầu răng. Phần giữ: là phần của cầu răng bám giữ trên răng trụ và nối với răng nhịp cầu. Phần giữ này có thể là inlay, onlay, mão từng phần, mão toàn diện, răng chốt.

Nhịp cầu: là phần của cầu răng thay thế cho răng mất, nhịp cầu có công dụng là phục hồi chức năng và hình thể của răng mất. - Phần nối: là phần của cầu răng nối liền nhịp cầu với phần giữ. - Chỉ định cầu răng + Bệnh nhân có mất răng. + Khớp cắn thuận lợi, thăng bằng.

8 + Vị trí và số lượng các răng trụ phải tương xứng với các răng mất. + Răng trụ có tủy lành mạnh hoặc được chữa nội nha và tái tạo tốt. Răng có mô nha chu lành mạnh. + Vị trí và chiều hướng của răng trụ có thể trở nên song song sau khi mài cùi răng, răng trụ không nghiêng quá 15 độ theo chiều gần xa.

- Chống chỉ định + Bệnh nhân bị đa sâu răng, chất lượng mô răng kém. + Khớp cắn không thuận lợi, không có răng bên đối xứng, mất nhiều răng cối phía sau. + Khoảng mất răng quá dài mà không đủ số răng trụ. + Cầu răng ở vùng cung răng cong (tay đòn dài) mà không đủ răng trụ phía bên đối kháng cân bằng.

+ Răng trụ có thân răng ngắn, nhỏ. + Răng nghiêng nhiều. + Răng chết tủy chưa được chữa nội nha hay chưa tái tạo tốt. + Răng có bệnh nha chu, mô nha chu suy yếu, nướu tụt nhiều, xương ổ răng tiêu nhiều: tỉ lệ thân/chân >1, lộ vùng chẽ chân răng.

Thiết kế cầu răng 1. Tính số lượng răng trụ Với số lượng răng trụ được tính dựa theo định luật Ante: Sao cho diện tích bề mặt hiệu quả các chân răng trụ phải lớn hơn hay bằng diện tích bề mặt các chân răng mất thì cầu răng mới được vững chắc.1 Bảng diện tích bề mặt chân răng của Ante[23] Hàm trên Hàm dưới Răng Diện tích màng Diện tích màng Hạng Hạng quanh răng quanh răng 1 139 mm2 7 103 mm2 8 2 112 mm2 8 124 mm2 7 3 204 mm2 3 159 mm2 4 4 149 mm2 5 130 mm2 6 5 140 mm2 6 135 mm2 5 6 335 mm2 1 352 mm2 1 7 272 mm2 2 282 mm2 2 8 197 mm2 4 190 mm2 3 1. Hình thể nhịp cầu Nhịp cầu là thành phần của cầu răng thay thế cho răng mất để phục hồi hình dạng và chức năng, duy trì hình dạng cung răng gồm những hình thể sau. Hình thể yên ngựa: nhịp cầu bao trùm trên sống hàm, ôm sát sóng hàm phía ngoài và trong, hình thể nửa yên ngựa hay yên ngựa biến đổi hay hình T, hình nón, hình trứng hoặc hình thể nhịp có chân giả.3 Nhịp cầu yên ngựa Hình 1.4 Nhịp cầu nửa yên ngựa 10 Hình 1.5 Nhịp cầu hình trứng Hình 1.6 Nhịp cầu có chân giả Hình 1.7 Nhịp hình T của răng cối theo chiều gần – xa và ngoài - trong (Nguồn: Stephen F.3 Đường hoàn tất Là đường mài quanh cùi răng và là nơi chấm dứt phần mài của cùi răng về phía nướu và cạnh của mão răng ôm sát khít vào.

Các kiểu đường hoàn tất: Bờ xuôi Bờ cong Bờ vai Hình 1.8 Các kiểu đường hoàn tất (Nguồn: Nguyễn Mạnh Minh (2010), Nghiên cứu răng trụ và đánh giá hiệu quả của cầu răng cổ điển [15]) 11 Bờ xuôi: Đường hoàn tất loại này không phân biệt rõ đối với phần bên dưới của nó trên cùi răng vì vách đứng của cùi răng gần như liên tục với phần răng bên dưới không có giới hạn rõ rệt. Loại này dễ thực hiện, dùng ở những mặt răng chỉ cần mài ít, mặt trong và mặt bên các răng trong, mão bằng kim loại. Bất lợi của loại này là bờ cạnh mão sẽ mỏng, khó đúc và dễ bị biến dạng khi thử mão răng. Ngoài ra trên mẫu hàm thạch cao cũng khó thấy giới hạn của đường hoàn tất này.

Bờ cong: Có dạng cong, phân biệt được rõ ràng, dày mỏng tùy trường hợp. Có thể dùng thay thế cho bờ vai và được dùng cho nhiều kiểu mão răng. Bờ vai: Đường hoàn tất được mài như một bậc thang thẳng góc với vách đứng của cùi răng, loại này đòi hỏi phải mài nhiều ngà răng. Chỉ định cho mão nhựa, sứ, mão sứ kim loại.

Cạnh mão với đường hoàn tất này dày và cứng. Theo kết quả nghiên cứu in vitro của Florian Beuer cho thấy khả năng chịu lực của các loại đường hoàn tất như sau [29].2 Khả năng chịu lực của các loại đường hoàn tất [29]. Bờ vai Bờ cong sâu Bờ cong nhẹ Khả năng chịu 2286 ± 536 1752 ± 261 1642 ± 150 lực tối đa (N) Vị trí các đường hoàn tất: đường hoàn tất trên cùi răng có thể được mài dưới nướu, ngang nướu hay trên nướu.