Chương 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU HÀNG HÓA CỦA CÁC CÔNG TY TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 1.1 Khái niệm, vai trò và đặc điểm của hoạt động nhập khẩu 1.1 Khái niệm của hoạt động nhập khẩu Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của hoạt động ngoại thương, là một trong hai hoạt động cơ bản cấu thành nên hoạt động ngoại thương. Trong luật thương mại 2005, điều 28 khoản 1 đã quy định: “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” Nhập khẩu có thể bổ sung những hàng hoá mà trong nước không thể sản xuất được hoặc chi phí sản xuất quá cao hoặc sản xuất nhưng không đáp ứng được nhu cầu trong nước. Nhập khẩu cũng nhằm tăng cường cơ sở vật chất kinh tế, công nghệ tiên tiến hiện đại cũng như tăng cường chuyển giao công nghệ, tiết kiệm được chi phí sản xuất, thời gian lao động, góp phần quan trọng phát triển sản xuất xã hội một cách có hiệu quả cao.
Mặt khác nhập khẩu tạo ra sự cạnh tranh giữa hàng hoá nội địa và hàng hoá ngoại nhập từ đó tạo ra động lực thúc đẩy các nhà sản xuất trong nước phải tối ưu hoá tổ chức sản xuất, tổ chức bộ máy để cạnh tranh được với các nhà sản xuất nước ngoài.2 Đặc điểm của hoạt động nhập khẩu Xét về bản chất, hoạt động nhập khẩu là hoạt động mua bán quốc tế, nó là một hệ thống các quan hệ mua bán rất phức tạp và có tổ chức từ bên trong ra bên ngoài. Vì thế hoạt động nhập khẩu đem lại hiệu quả kinh tế cao, nhưng nó cũng có thể gây những hậu quả do tác động với cả hệ thống kinh tế bên ngoài, mà một quốc gia tham gia nhập khẩu không thể khống chế được. Bên cạnh đó, hoạt động 6 Luan van nhập khẩu là hoạt động giao dịch buôn bán giữa những người có quốc tịch khác nhau. Với đặc điểm thị trường rộng lớn, khó kiểm soát, đồng tiền thanh toán là ngoại tệ đối với một nước hoặc cả hai, và các quốc gia khác nhau khi tham gia vào hoạt động nhập khẩu phải tuân theo những phong tục tập quán của địa phương, và các thông lệ quốc tế.
Xét về phương thức thanh toán: Trong kinh doanh nhập khẩu , các bên sử dụng nhiều phương thức thanh toán như: thanh toán nhờ thu, thanh toán bằng hình thức tín dụng chứng từ việc sử dụng phương thức thanh toán nào là do hai bên tự thỏa thuận được quy định trong điều khoản của hợp đồng và trong kinh doanh nhập khẩu thường sử dụng các ngoại tệ mạnh chủ yếu là USD để thanh toán. Vì vậy mà thanh toán trong nhập khẩu phụ thuộc rất lớn vào tỷ giá hối đoái giữa các đồng tiền nội tệ (VND) và ngoại tệ. Về phạm vi hoạt động: Hoạt động nhập khẩu diễn ra trên phạm vi rất rộng cả về không gian và thời gian. Nó có thể được tiến hành trên phạm vi lãnh thổ của một quốc gia hoặc trên nhiều quốc gia khác trên thế giới, và có thể chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn hoặc có thể kéo dài hàng năm.
Hoạt động nhập khẩu diễn ra trên mọi lĩnh vực, có thể hàng hoá nhập khẩu là hàng tiêu dùng hay là các tư liệu sản xuất, các máy móc thiết bị và cả công nghệ kỹ thuật cao nhằm mang lại lợi ích cho các quốc gia nhập khẩu.3 Vai trò của hoạt động nhập khẩu Nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế, nó tác động trực tiếp đến tình hình sản xuất, và đời sống nhân dân (thông qua tiêu dùng hàng nhập khẩu). Thông qua nhập khẩu sẽ tăng cường được cơ sở vật chất kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, hiện đại cho quá trình sản xuất, và người dân được tiêu dùng các sản phẩm mà trong nước không sản xuất được hoặc sản xuất chưa đáp ứng được nhu cầu. Vai trò của hoạt động nhập khẩu được thể hiện dưới các ý sau: 1.1 Đối với nền kinh tế thế giới 7 Luan van Hoạt động nhập khẩu được diễn ra giữa các nước trên thế giới, không phân biệt đẳng cấp giàu nghèo, nước phát triển hay nước không phát triển, vì thế các nước sẽ có điều kiện hiểu rõ về phong tục tập quán, văn hóa chính trị của nước bạn, qua đó góp phần đẩy nhanh quá trình hội nhập hoá nền kinh tế giữa các nước, khai thác triệt để về lợi thế so sánh của nước mình và sử dụng các nguồn lực, tài nguyên thiên một cách hợp lý hơn. Bên cạnh đó, hoạt động nhập khẩu sẽ kích thích việc sản xuất và tiêu dùng trong mỗi nước phát triển hơn.
Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng hàng hóa trong nền kinh tế. Cụ thể, hoạt động này làm cho khối lượng hàng hoá và nhu cầu trong nền kinh tế thế giới tăng lên, từ đó mức sống của người dân được nâng cao. Đối với các nước kém phát triển hay đang phát triển, thì vai trò của hoạt động nhập khẩu mang lại cũng rất quan trọng. Hoạt động nhập khẩu sẽ giúp cho các nước này có cơ hội học hỏi được nhiều kinh nghiệm trong quản lý, tiếp thu được các thành tựa khoa học kỹ thuật và phục vụ cho công cuộc hiện đại hoá, công nghiệp hoá đất nước.
Ngoài những vai trò trên, hoạt động nhập khẩu còn giúp cho quá trình liên kết kinh tế giữa các quốc gia, các khu vực được đẩy mạnh hơn. Hoạt động này làm cho quá trình phân công lao động quốc tế diễn ra trên toàn thế giới, tạo uy tín cho mỗi quốc gia thành viên được nâng cao. Các hoạt động khác gắn liền với hoạt động nhập khẩu như: đối ngoại, bảo hiểm, du lịch, dịch vụ thương mại cũng phát triển nhanh chóng.2 Đối với nền kinh tế Việt Nam Việt Nam là một nước đang trên đà phát triển, do đó nhập khẩu hàng hóa là một nhu cầu tất yếu để phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế, và đẩy nhanh công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước. Như vậy hoạt động nhập khẩu đóng góp một vai trò không nhỏ đối với nền kinh tế Việt Nam: 8 Luan van Nhập khẩu hàng hóa sẽ làm đa dạng các mặt hàng và chủng loại hàng hóa, điều này góp phần lớn trong việc giúp người tiêu dùng sẽ chọn lựa được những hàng hóa phù hợp với thu nhập và nhu cầu của mình.
Qua đó góp phần cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân. Thông qua hoạt động nhập khẩu sẽ bổ sung kịp thời những hàng hóa thiếu hụt trong nước do sản xuất trong nước không đáp ứng đủ hoặc chưa sản xuất được phù hợp với nhu cầu người dân. Nhập khẩu các thiết bị xây dựng sẽ giúp cho quá trình xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật được rút ngắn thời gian và công sức. Với các dây truyền thiết bị hiện đại được nhập khẩu, giúp cho đội ngũ lao động được tiếp xúc với công nghệ hiện đại, nâng cao tay nghề và kiến thức, các nhà quản lý có điều kiện trao đổi những kiến thức về trình độ và công tác quản lý.
Bên cạnh đó, nhập khẩu những thiết bị này cũng tạo điều kiện phát triển cho nền kinh tế. Bên cạnh đó, nhập khẩu các phẩm từ nước ngoài sẽ thúc đẩy quá trình sản xuất trong nước. Khi hàng hóa nhập khẩu xuất hiện trên thị trường Việt Nam, sức cạnh tranh trên thị trường sẽ tăng cao. Điều đó đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp nếu không muốn bị đào thải sẽ phải tự nâng cao trình độ sản xuất và kinh doanh của mình.
Họ phải liên tục đổi mới công nghệ, dây truyền sản xuất cùng với cách quản lý để nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa đã sản xuất. Việc làm này ngoài việc chiếm lĩnh thị trường trong nước thì rất có lợi cho hoạt động xuất khẩu, đóng góp cho nền kinh tế Việt Nam. Cuối cùng, ngoài các đóng góp ý nghĩa về mặt kinh tế, thì hoạt động nhập khẩu sẽ tạo cơ hội cho nước ta mở rộng quan hệ ngoại giao, giao thương với các quốc gia khác trên thế giới. Từ đó góp phần phát triển vào nền kinh tế của nước nhà.2 Đối với các doanh nghiệp ➢ Đối với các doanh nghiệp sản xuất trong nước: 9 Luan van Nhập khẩu hàng hóa làm tăng khả năng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sản xuất trong nước.
Chính vì vậy, thông qua hoạt động nhập khẩu, các doanh nghiệp phải đổi mới cải tiến công nghệ chất lượng, dịch vụ sản phẩm để tăng sức cạnh tranh của sản phẩm nội địa. Qua đó, hiệu quả sản xuất được nâng cao, đi cùng với đó là đời sống của cán bộ công nhân được cải thiện. ➢ Đối với các doanh nghiệp nhập khẩu Ngoài ra, hoạt động nhập khẩu là hoạt động có quy mô quốc tế, các giao dịch giao thương đều phải làm việc với các nền kinh tế khác nhau về văn hóa, chính trị, tập quán, ngôn ngữ…Vì thế, đây là thử thách nhưng cũng là cơ hội rất lớn để các doanh nghiệp nhập khẩu hoàn thiện và đổi mới công tác quản trị kinh doanh, các cán bộ, các cá nhân luôn phải học hỏi kinh nghiệm, nâng cao nghiệp vụ…Điều đó góp phần làm nâng cao năng lực chuyên môn của các thành viên trong doanh nghiệp. Hoạt động nhập khẩu hàng hóa có vai trò làm tăng vị thế và uy tín của công ty cả ở thị trường trong nước và thị trường quốc tế.
Khi có những hợp đồng thành công trong việc nhập khẩu hàng hóa đối với các đối tác nước ngoài, thì việc giao dịch các hợp đồng sau đó cũng trở nên dễ dàng hơn vì chúng ta đã tạo được lòng tin tưởng và sự uy tín trong giao dịch khi làm việc với các doanh nghiệp Việt Nam nói chung, tạo cơ hội phát triển cho nền kinh tế. Hoạt động nhập khẩu tạo điều kiện cho các doanh nghiệp liên kết giữa các chủ thể trong và ngoài nước một cách tự giác, xuất phát từ lợi ích của cả hai bên, tạo thành sức mạnh chủ thể trong doanh nghiệp một cách thiết thực. Như vậy nhập khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế nói chung, cũng như đóng góp lớn cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam và đặc biệt là đối với cá nhân các doanh nghiệp, nó cũng tồn tại như một nhu cầu cần thiết đối với quốc gia, doanh nghiệp.