CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm, phân loại, đặc điểm vốn kinh doanh của doanh nghiệp 1.1 Vốn kinh doanh Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, bất kỳ một doanh nghiệp nào muốn tồn tại và phát triển được đều cần phải có nguồn tài chính đủ mạnh, đây là một trong ba yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp có thể duy trì hoạt động của mình. chủ thể kinh doanh không chỉ có vốn mà còn phải biết vận động không ngừng phát triển đồng vốn đó. Vốn là một khối lượng tiền tệ nào đó được đưa vào lưu thông nhằm mục đích kiếm lời. nhưng suy cho cùng là để mua sắm tư liệu sản xuất và trả công cho người lao động, nhằm hoàn thành công việc sản xuất kinh doanh hay dịch vụ nào đó với mục đích là thu về số tiền lớn hơn ban đầu.
do đó vốn mang lại giá trị thặng dư cho doanh nghiệp.Samuelson- nhà kinh tế học của trường phái “tân cổ điển” đã thừa kế các quan niệm của trường phái “cổ điển” về yếu tố sản xuất để phân chia các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất thành ba bộ phận là: đất đai – lao động – vốn. Theo ông “Vốn là hàng hoá được sản xuất ra để phục vụ cho quá trình sản xuất mới, là đầu vào của hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”. Sau này David Begg có bổ sung thêm về định nghĩa của vốn, theo ông: vốn bao gồm có vốn hiện vật (tiền, các giấy tờ có giá trị của doanh nghiệp). Nhìn chung cả Samuelson và Begg đều có chung một thống nhất cơ bản về vốn là các yếu tố đầu vào phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh.
Tuy vậy, quan điểm này cho thấy vốn vẫn bị đồng nhất với tài sản của doanh nghiệp. Thực chất vốn là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ tài sản của doanh nghiệp huy động vào quá trình sản xuất nhằm mục đích sinh lời. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, vốn được quan niệm là toàn bộ những giá trị ứng ra ban đầu và các quá trình sản xuất tiếp theo của doanh nghiệp. Khái niệm này không những chỉ ra vai trò là một yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất mà còn đề cập tới sự tham gia của vốn không chỉ bó hẹp trong một quá trình sản xuất và tái sản xuất 3 liên tục, suốt thời gian tồn tại của doanh nghiệp, từ khi bắt đầu quá trình sản xuất đầu tiên cho tới chu kỳ sản xuất cuối cùng.
Như vậy, muốn tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh doanh nghiệp nào cũng cần phải có một lượng vốn nhất định. Trong nền kinh tế thị trường vốn là điều kiện tiên quyết, có ý nghĩa quyết định tới mọi khâu trong quá trình sản xuất kinh doanh. Vốn kinh doanh là điều kiện để duy trì sản xuất, đổi mới thiết bị công nghệ, mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng việc làm và thu nhập cho người lao động. Ta cũng cần phân biệt giữa tiền và vốn.
muốn có vốn thì thường phải có tiền, nhưng có tiền thì chưa hẳn được gọi là vốn. Tiền muốn được coi là vốn phải thoả mãn những điều kiện sau: - Tiền phải đại diện cho một lượng hàng hoá nhất định tức phải được đảm bảo bằng một lượng hàng hoá có thực. - Tiền phải được tích tụ và tập trung đến một lượng nhất định. sự tích tụ và tập trung của tiền phải đạt một mức độ tối thiểu nào đó thì mới đủ sức để đầu tư cho một dự án kinh doanh nào đó dù là nhỏ nhất.
nếu tiền nằm rải rác khắp nơi, không được gom thành khoản thì cũng không làm được việc gì. - Khi đã đủ về lượng, tiền phải được vận động nhằm mục đích sinh lợi. cách vận động và phương thức vận động của tiền tuỳ thuộc vào phương thức đầu tư kinh doanh.2 Phân loại vốn kinh doanh Trong công tác quản lí, căn cứ vào những tiêu thức nhất định, người ta có thể phân loại vốn của doanh nghiệp thành những loại khác nhau. Thông thường có các cách phân loại như sau: Căn cứ vào đặc điểm luân chuyển của vốn: Vốn của doanh nghiệp được chia làm hai loại là vốn cố định và vốn lưu động.
Căn cứ vào nguồn hình thành ban đầu: Vốn của doanh nghiệp được chia thành vốn chủ sở hữu và vốn vay Căn cứ vào hình thái biểu hiện của vốn: Toàn bộ vốn của doanh nghiệp được chia làm hai loại: vốn hiện vật (tài sản hiện vật) và vốn bằng tiền (tài sản tài chính) 4 Căn cứ vào thời hạn luân chuyên: Vốn của doanh nghiệp được chia thành 3 loại: vốn ngắn hạn (là loại vốn có thời hạn luân chuyển dưới một năm), vốn trung hạn ( là loại vốn có thời hạn trung chuyển từ một đến năm năm), vốn dài hạn ( là loại vốn có thời hạn trung chuyển từ năm năm trở lên). Mỗi cách phân loại đều nhằm đạt những mục đích nhất định trong công tác quản lí và sử dụng vốn của doanh nghiệp. Với mục đích của đề tài nay, tôi chỉ đi sâu tìm hiểu nghiên cứu vốn theo cách phân loại thứ nhất: Vốn cố định và vốn lưu động. Vốn cố định: Số vốn bỏ ra ban đầu đầu tư cho mua sắm, xây dựng hoặc lắp đặt tài sản cố định hữu hình và những chi phí đầu tư cho nhưng tài sản cố định vô hình được gọi là vốn cố định của doanh nghiệp.
Số vốn này mang tính đầu tư ứng trước vì nếu được sử dụng có hiệu quả sẽ không mất đi, doanh nghiệp sẽ thu hồi lại được sau khi tiêu thụ hàng hóa hay dịch vụ của mình. - Đặc điểm luân chuyển của vốn cố định: Những điểm của tài sản cố định trong qua trình sử dụng có ảnh hưởng quyết định và chi phối đặc điểm luân chuyển của vốn cố định. Có thể thấy qua trình luần chuyển của vốn cố định có các đặc điểm sau: o Vốn cố định được luân chuyển dần dần từng phần vào trong các chu kỳ sản xuất kinh doanh. Khi tham gia vào quá trình sản xuất, một bộ phận vốn cố định được luân chuyển và trở thành một khoản chi phí sản xuất (chi phí khấu hao tài sản cố định) tương ứng với phần hao mòn của tài sản cố định.
o Sau nhiều chu kỳ sản xuất, vốn cố định mới hoàn thành một vòng luân chuyển: Sau mỗi chu kỳ sản xuất, phần vốn cố định được luân chuyển vào giá trị sản phẩm dưới dạng khấu hao được tăng lên, xong phần vốn đầu tư ban đầu vào tài sản cố định (giá trị còn lại của tài sản cố định sau khấu hao) thì lại giảm xuống. Khi tài sản cố định hết thời hạn sử dụng, già trị của nó được chuyển dịch hết vào giá trị sản phẩm làm ra của doanh nghiệp thì vốn cố định mới hoàn thành một vòng luân chuyển. o Vốn cố định tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh vì tài sản cố định của doanh nghiệp có thời gian luân chuyển dài. Tùy theo hinh thái biểu hiện và kết hợp tính chất đầu tư vốn cố định tồn tại dưới dạng tài sản cố định của doanh nghiệp được chia làm ba loại: tài sản cố định hữu hình, tài sản cố định vô hình, tài sản cố định tài chính.
5 Tài sản cố định hữu hình là những tư liệu lao động chủ yếu được biểu hiện bằng các hình thái vật chất cụ thể như nhà cửa, máy móc, thiết bị phương tiện vận tải… Những tài sản cố định hữu hình này có thể là từng đơn vị tài sản có kết cấu độc lập hoặc là một hệ thống bao gồm nhiều bộ phân tài sản liên kết với nhau để thực hiện một hay một số chức năng nhất định trong quá trình sản xuất kinh doanh. Tài sản cố định hữu hình có thể do doanh nghiệp tự mua sắm, xây dựng hoặc cho thuê dài hạn. Tài sản cố định vô hình là tài sản cố định không có hình thái vật chất cụ thể, thể hiện một lượng giá trị đã được đầu tư có lien quan trực tiếp đển nhiều chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp như chi phí thành lập doanh nghiệp, chi phí về đất sử dụng, chi phí mua bằng sáng chế, phát minh hay nhãn hiệu thương mại, giá trị lợi thế thương mại… Tài sản cố định vô hình cũng được hình thành do doanh nghiệp đầu tư hay cho thuê dài hạn. Tài sản cố định tài chính là giá trị các khoản đầu tư tài chính dài hạn với mục đích kiếm lời như đầu tư vào liên doanh dài hạn, cho thuê tài sản cố định dài hạn… Đây là những khoản vốn đầu tư có thời gian thù hồi dài (lớn hơn một năm hay một chu kỳ kinh doanh).
Thông thường, vốn cố định là bộ phận quan trọng và chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng số vốn kinh doanh của doanh nghiệp, đặc điểm luân chuyển của nó lại tuân theo quy luật riêng, do đó việc quản lý và sử dụng vốn cố định có ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả vốn sản xuất kinh doanh. Vốn lưu động các doanh nghiệp thực hiện sản xuất kinh doanh, ngoài tài sản cố định còn cần thiết phải có các tư liệu sản xuất khác như công cụ nhỏ thường dùng; các đối tượng như lao động, nguyên liệu, nhiên liệu bán thành phẩm các tài sản lưu động như tiền mặt, tiền trong thanh toán, sản phẩm hàng hóa chờ tiêu thụ, chứng khoán ngắn hạn. Các tài sản này về hình thái hiện vật được gọi là tài sản lưu động, còn về hình thái giá trị được gọi là vốn lưu động của doanh nghiệp. Như vậy vốn lưu động của doanh nghiệp được định nghĩa như sau: Vốn lưu động của doanh nghiệp là toàn bộ những giá trị tài sản lưu động và vốn bằng tiền mà doanh nghiệp đang quản lý và sử dụng trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Trong nền kinh tế hàng hóa – tiền tệ để hình thành các tài sản lưu động của doanh nghiệp phải bỏ ra một số vốn đầu tư ban đầu 6 nhất định. Vì vậy cũng có thể nói cách khác: Vốn lưu động của doanh nghiệp là số vốn tiền lệ ứng trước để đầu tư, mua sắm những tài sản lưu động của doanh nghiệp. - Đặc điểm luân chuyển của vốn lưu động: trong quá trình sản xuất kinh doanh, các tài sản lưu động có đặc điểm là luôn luôn vận động, thay thế và chuyển hóa lẫn nhau đảm bảo cho quá trình sản xuất kinh doanh được liên tục.
