Đánh giá kết quả phục hình tháo lắp toàn bộ có sử dụng kỹ thuật ghi tương quan trung tâm bằng cung gothic trên bệnh nhân mất răng hai hàm tại bệnh viện trường đại học y dược cần thơ năm

Tài liệu nghiên cứu Đánh giá kết quả phục hình tháo lắp toàn bộ có sử dụng kỹ thuật ghi tương quan trung tâm bằng cung, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trần Hà Phương Thảo
• Người hướng dẫn: Ths. CK2 Nguyễn Hoàng Nam
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược Cần Thơ
• Chuyên ngành: Răng Hàm Mặt
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Phục Hình Tháo Lắp Toàn Bộ Với Kỹ Thuật Ghi Tương Quan Trung Tâm Trên Bệnh Nhân Mất Răng
• Loại tài liệu: luận văn chuyên khoa cấp II
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm lâm sàng hàm mất răng toàn bộ
• 1.2. Các giai đoạn làm phục hình tháo lắp toàn bộ trên lâm sàng
• 1.3. Ghi tương quan trung tâm
• 1.4. Các phương pháp ghi tương quan trung tâm
• 1.4.1. Định nghĩa tương quan trung tâm
• 1.4.2. Các phương pháp xác định tương quan trung tâm
• 1.4.2.1. Phương pháp ghi dấu cắn trực tiếp
• 1.4.2.2. Phương pháp ghi chức năng
• 1.4.2.3. Phương pháp ghi đồ hình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng
• 4.3. Đánh giá kết quả điều trị
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1 Phiếu thu thập số liệu
• PHỤ LỤC 2 Phiếu tình nguyện tham gia nghiên cứu
• PHỤ LỤC 3 Hình ảnh đồ hình Gothic
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu quả phục hình tháo lắp toàn bộ cho bệnh nhân mất răng

Phục hình tháo lắp toàn bộ (PHTLTB) là một giải pháp quan trọng cho bệnh nhân mất răng. Kỹ thuật này không chỉ giúp phục hồi chức năng ăn nhai mà còn cải thiện thẩm mỹ và tâm lý cho bệnh nhân. Theo nghiên cứu, tỷ lệ bệnh nhân mất răng toàn bộ ngày càng gia tăng, đặc biệt ở người cao tuổi. Việc áp dụng kỹ thuật ghi tương quan trung tâm (TQTT) bằng cung Gothic đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện kết quả điều trị.

1.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân mất răng

Bệnh nhân mất răng thường gặp nhiều vấn đề về tâm lý và sức khỏe. Đặc điểm lâm sàng của họ bao gồm tình trạng tiêu xương hàm, sự thay đổi trong cấu trúc miệng và khả năng ăn nhai. Những yếu tố này ảnh hưởng lớn đến việc lựa chọn phương pháp phục hình.

1.2. Tầm quan trọng của phục hình tháo lắp toàn bộ

PHTLTB không chỉ phục hồi chức năng ăn nhai mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Việc sử dụng kỹ thuật ghi TQTT giúp đảm bảo độ chính xác và hiệu quả trong quá trình phục hình.

II. Thách thức trong việc phục hình tháo lắp toàn bộ cho bệnh nhân mất răng

Việc phục hình tháo lắp toàn bộ đối với bệnh nhân mất răng không phải là điều dễ dàng. Các thách thức bao gồm việc xác định chính xác tương quan giữa hàm trên và hàm dưới, cũng như đảm bảo độ bám dính và ổn định của hàm giả. Những yếu tố như tiêu xương, tình trạng mô mềm và thói quen ăn nhai của bệnh nhân đều có thể ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả phục hình

Các yếu tố như tiêu xương hàm, tình trạng mô mềm và thói quen ăn nhai của bệnh nhân có thể gây khó khăn trong việc phục hình. Đặc biệt, tiêu xương hàm có thể làm giảm độ bám dính của hàm giả.

2.2. Khó khăn trong việc ghi tương quan trung tâm

Ghi TQTT là một bước quan trọng trong quá trình phục hình. Tuy nhiên, việc xác định chính xác vị trí TQTT có thể gặp khó khăn do sự thay đổi trong cấu trúc hàm và phản xạ của bệnh nhân.

III. Phương pháp ghi tương quan trung tâm hiệu quả cho phục hình tháo lắp

Kỹ thuật ghi TQTT bằng cung Gothic đã được chứng minh là một phương pháp hiệu quả trong việc phục hình tháo lắp toàn bộ. Phương pháp này giúp xác định chính xác vị trí TQTT mà không cần sự can thiệp quá nhiều từ bác sĩ, từ đó đảm bảo độ chính xác cao hơn trong quá trình phục hình.

3.1. Định nghĩa và vai trò của tương quan trung tâm

Tương quan trung tâm (TQTT) là vị trí mà hàm dưới ở trạng thái nghỉ, không có áp lực từ răng. Đây là điểm xuất phát quan trọng cho các chuyển động của hàm dưới và là cơ sở để xác định vị trí phục hình.

3.2. Kỹ thuật ghi TQTT bằng cung Gothic

Kỹ thuật ghi TQTT bằng cung Gothic cho phép xác định vị trí TQTT một cách chính xác thông qua hình dáng của cung. Phương pháp này giúp giảm thiểu sự can thiệp của bác sĩ và tăng độ tin cậy trong quá trình phục hình.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kỹ thuật ghi tương quan trung tâm trong phục hình

Kỹ thuật ghi TQTT bằng cung Gothic đã được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn lâm sàng. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng phương pháp này không chỉ cải thiện độ chính xác trong phục hình mà còn nâng cao sự hài lòng của bệnh nhân về chức năng ăn nhai và thẩm mỹ.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả phục hình

Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân sử dụng kỹ thuật ghi TQTT bằng cung Gothic có mức độ hài lòng cao hơn về chức năng ăn nhai và thẩm mỹ so với các phương pháp truyền thống.

4.2. Tác động đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân

Việc phục hình thành công không chỉ giúp bệnh nhân cải thiện khả năng ăn nhai mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống, giảm thiểu cảm giác tự ti và lo âu về ngoại hình.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phục hình tháo lắp

Phục hình tháo lắp toàn bộ với kỹ thuật ghi TQTT bằng cung Gothic đã chứng minh được hiệu quả trong việc phục hồi chức năng và thẩm mỹ cho bệnh nhân mất răng. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp phục hình để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bệnh nhân.

5.1. Tương lai của kỹ thuật ghi tương quan trung tâm

Kỹ thuật ghi TQTT sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển, nhằm nâng cao độ chính xác và hiệu quả trong phục hình tháo lắp toàn bộ.

5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực phục hình

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các phương pháp phục hình mới, từ đó cải thiện chất lượng điều trị cho bệnh nhân mất răng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Mất răng toàn bộ hai hàm là tình trạng bệnh lý phức tạp gây suy giảm nghiêm trọng chức năng nhai, phát âm cũng như thẩm mỹ khuôn mặt. Theo dữ liệu từ Trung tâm khảo sát kiểm tra dinh dưỡng và sức khỏe quốc gia (NHANES), tỷ lệ mất răng toàn bộ chiếm hơn 50% ở nhóm người trên 50 tuổi và đang không ngừng gia tăng theo xu hướng già hóa dân số toàn cầu. Tại Việt Nam, phục hình tháo lắp toàn bộ vẫn là giải pháp điều trị chủ yếu giúp phục hồi chức năng ăn nhai cho người cao tuổi. Tuy nhiên, việc xác định chính xác tương quan trung tâm của xương hàm dưới so với xương hàm trên luôn là thách thức lớn đối với các bác sĩ lâm sàng, khi mà các nghiên cứu đối chứng cho thấy kỹ thuật ghi dấu sáp cắn tĩnh truyền thống có thể gây sai lệch vị trí ra trước tới 71,42%.

Nghiên cứu của bác sĩ Trần Hà Phương Thảo dưới sự hướng dẫn của Thạc sĩ, Bác sĩ Chuyên khoa II Nguyễn Hoàng Nam tại Trường Đại học Y Dược Cần Thơ đã tập trung giải quyết triệt để vấn đề này. Đề tài được triển khai với hai mục tiêu cốt lõi: khảo sát đặc điểm lâm sàng của người bệnh mất răng toàn bộ hai hàm và đánh giá hiệu quả phục hình tháo lắp toàn bộ khi ứng dụng kỹ thuật ghi tương quan trung tâm bằng cung Gothic. Nghiên cứu thực hiện trên 45 bệnh nhân tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ trong giai đoạn từ tháng 03/2021 đến tháng 08/2022. Kết quả mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong việc nâng cao độ dính, độ vững ổn của hàm giả và cải thiện chỉ số hài lòng của người bệnh lên trên 93,3% sau 3 tháng sử dụng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở khoa học của đề tài được xây dựng trên hệ thống lý thuyết chuẩn mực về sinh lý khớp cắn và giải phẫu hàm mất răng:

• Khái niệm Tương quan trung tâm theo Glossary of Prosthodontic Terms (GPT-9, năm 2017): Định nghĩa tương quan trung tâm là mối quan hệ giữa xương hàm dưới và xương hàm trên khi phức hợp đĩa khớp - lồi cầu nằm ở vị trí cao nhất, trước nhất trong hõm khớp và tựa vào sườn sau lồi khớp. Vị trí này hoàn toàn độc lập với sự tiếp xúc của răng, cho phép hàm dưới thực hiện vận động quay bản lề thuần túy quanh trục ngang.
• Phân loại tiêu xương sống hàm theo Sangiuolo (1980): Đánh giá mức độ tiêu xương hàm trên theo 3 mức độ (Độ I: tiêu xương ít; Độ II: tiêu xương trung bình; Độ III: tiêu xương nhiều) và hàm dưới theo 4 mức độ (Độ I đến Độ IV, trong đó Độ IV sống hàm âm thuộc tiêu chuẩn loại trừ).
• Nguyên lý đồ hình Gerber: Đồ hình cung Gothic tạo bởi chuyển động của chốt ghi trung tâm phản ánh quỹ đạo lồi cầu trong không gian. Góc vòm Gothic tiêu chuẩn trung bình đạt khoảng 120 độ ở một khớp thái dương hàm khỏe mạnh.
• Các chỉ số kích thước dọc: Thiết lập mặt phẳng nhai song song với mặt phẳng Camper bằng thước Fox và xác định khoảng trống tự do cắn khớp sinh lý ở mức chuẩn 2 mm đến 3 mm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hai thiết kế gồm mô tả cắt ngang và can thiệp lâm sàng tiến cứu trên cỡ mẫu 45 bệnh nhân mất răng toàn bộ hai hàm đến khám tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ. Cỡ mẫu được tính toán chặt chẽ theo công thức ước lượng độ lệch chuẩn với độ lệch chuẩn thời gian ghi s = 2,042 giây, sai số cho phép d = 0,6 giây và mức ý nghĩa thống kê alpha = 0,05 (Z = 1,96).

Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng cho các đối tượng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chọn mẫu: sức khỏe tổng quát tốt, há miệng tối thiểu 40 mm, không có bệnh lý thần kinh - cơ và sống hàm không bị tiêu âm. Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực y sinh học, được Hội đồng Đạo đức trong nghiên cứu y sinh học Trường Đại học Y Dược Cần Thơ thông qua theo quyết định số 124/PCT-HĐĐĐ.

Để kiểm soát sai số, nghiên cứu viên có trên 10 năm kinh nghiệm đã thực hiện quy trình chuẩn hóa kỹ thuật với bộ dụng cụ cung Gothic Candulor (Đức) và Labo Cetec (Việt Nam). Nghiên cứu đạt tỷ lệ nhất trí đánh giá lâm sàng 90% và độ kiên định khi khám lặp lại sau 1 giờ trên 5 bệnh nhân đạt 95%. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS, áp dụng kiểm định t-test hoặc Mann-Whitney để so sánh 2 trung bình, kiểm định One-way ANOVA hoặc Kruskal-Wallis cho nhiều trung bình, cùng phép kiểm Chi-square và Fisher's exact test để đánh giá các tỷ lệ phần trăm với mức ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận nhiều kết quả định lượng rõ ràng qua các giai đoạn can thiệp lâm sàng:

• Phân bố hình thái sống hàm và giải phẫu: Khoảng 68,9% bệnh nhân có mức độ tiêu xương sống hàm ở độ I và độ II; chiều rộng vòm khẩu cái trung bình đạt 43 mm và chiều cao khẩu cái trung bình là 13 mm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giữ dính nền hàm.
• Đặc điểm đồ hình Gothic: Khoảng 86,7% bệnh nhân ghi nhận hình thái mũi tên nhọn đối xứng với góc mở xấp xỉ 120 độ, phản ánh sự phối hợp cơ thần kinh tốt và khớp thái dương hàm ổn định. Thời gian ghi đồ hình trung bình chỉ mất từ 8 đến 12 phút.
• Đánh giá độ vững ổn và lưu giữ tại trạng thái tĩnh: Hàm giả sau khi hoàn thiện đạt điểm lưu giữ tối đa (mức 3 và mức 4) ở 91,1% trường hợp hàm trên và 84,4% trường hợp hàm dưới.
• Sự thích nghi chức năng theo thời gian: Tại thời điểm tái khám sau 3 tháng, tỷ lệ bệnh nhân hài lòng rất tốt và tốt về khả năng ăn nhai thức ăn cứng và mềm đạt 93,3%, tỷ lệ hài lòng tuyệt đối về mặt thẩm mỹ nụ cười đạt 95,6%.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của kỹ thuật ghi cung Gothic xuất phát từ cơ chế ghi chức năng chủ động. Không giống như phương pháp nắn chỉnh bằng tay của bác sĩ vốn dễ gây áp lực nén không đồng đều lên niêm mạc hoặc kích thích co thắt cơ, cung Gothic cho phép hàm dưới tự do thực hiện các chuyển động trượt ra trước và sang hai bên. Đỉnh nhọn của đồ hình ghi lại chính xác vị trí tương quan trung tâm sinh lý nhất.

Các dữ liệu lâm sàng được thể hiện rất trực quan thông qua bảng đối chiếu độ vững ổn của hàm giả tại 4 mốc thời gian (3 ngày, 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng) cùng biểu đồ phân bố dạng đồ hình Gothic theo tình trạng khớp thái dương hàm. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quốc tế của Kattadiyil (2021) và Xu Wei (2021), khẳng định phương pháp ghi đồ hình chức năng giúp loại bỏ hoàn toàn các tiếp xúc cản trở lệch tâm, phân bổ lực nhai đồng đều trên sống hàm và duy trì tính ổn định lâu dài của nền hàm nhựa tháo lắp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng điều trị phục hình toàn hàm tại các cơ sở y tế chuyên khoa, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị then chốt:

1. Chuẩn hóa quy trình ghi tương quan trung tâm bằng cung Gothic tại các bệnh viện Răng Hàm Mặt tuyến tỉnh và trung ương, đặt mục tiêu đạt tỷ lệ thăng bằng khớp cắn trên 95% ở tất cả các ca phục hình toàn bộ trong giai đoạn 2023 - 2025 do bác sĩ phục hình trực tiếp thực hiện.
2. Ứng dụng tích hợp công nghệ CAD/CAM và in 3D để thiết kế khay cá nhân liền cung Gothic, giúp cắt giảm 30% thời gian thực hiện trên lâm sàng từ năm 2024 do đội ngũ kỹ thuật viên labo và bác sĩ điều trị phối hợp triển khai.
3. Tổ chức các khóa đào tạo liên tục và tập huấn lâm sàng về kỹ thuật chỉnh mặt phẳng nhai bằng thước Fox và gắn khí cụ cung Gothic cho 100% học viên sau đại học tại các trường y dược bắt đầu từ quý II/2023 do bộ môn phục hình phụ trách.
4. Xây dựng quy chế theo dõi tái khám định kỳ nghiêm ngặt tại các mốc 3 ngày, 7 ngày, 30 ngày và 90 ngày sau khi gắn hàm nhằm kiểm soát điểm tỳ đè, giảm tỷ lệ loét niêm mạc xuống dưới 5% do khoa lâm sàng đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu cho nhiều nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Răng Hàm Mặt và bác sĩ phục hình: Tiếp cận hướng dẫn chi tiết từng bước về kỹ thuật gắn cung Gothic Candulor và Cetec trên lâm sàng, giúp hạn chế tối đa việc mài chỉnh khớp cắn sau khi giao hàm.
• Học viên sau đại học, Bác sĩ CKI, CKII, Bác sĩ Nội trú và Thạc sĩ: Sử dụng làm tài liệu tham khảo phương pháp luận nghiên cứu can thiệp tiến cứu, cách thiết lập cỡ mẫu chuẩn mực (n = 45) và quy trình thông qua đạo đức y sinh.
• Kỹ thuật viên Labo phục hình nha khoa: Nắm vững quy chuẩn kỹ thuật đổ mẫu, đắp gối sáp, xác định tâm hàm dưới và lắp đặt khí cụ ghi đồ hình chính xác theo mặt phẳng cắn.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu nha học: Bổ sung tư liệu giảng dạy thực chứng về khớp cắn học, các phương pháp ghi tương quan hai hàm và phân tích hình thái tiêu xương sống hàm tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ thuật ghi tương quan trung tâm bằng cung Gothic có ưu điểm gì so với ghi bằng sáp cắn truyền thống?

Kỹ thuật cung Gothic ghi lại vận động chức năng tự nhiên của hàm dưới mà không có lực tỳ đè cưỡng bức từ tay bác sĩ. Điều này giúp loại bỏ phản xạ sai lệch ra trước, vốn xuất hiện ở 71,42% các trường hợp ghi bằng sáp cắn tĩnh, mang lại độ chính xác và khả năng lặp lại tối ưu.

Những trường hợp nào chống chỉ định sử dụng kỹ thuật cung Gothic?

Kỹ thuật này chống chỉ định trên bệnh nhân có sống hàm tiêu xương quá nặng (Độ IV sống hàm âm), niêm mạc phập phều di động, bệnh nhân có lưỡi quá lớn, bệnh nhân bị đau hoặc rối loạn chức năng khớp thái dương hàm nặng và người có hội chứng Parkinson hoặc hạn chế há miệng dưới 40 mm.

Ý nghĩa của đồ hình mũi tên nhọn đối xứng với góc vòm 120 độ là gì?

Hình ảnh mũi tên nhọn đối xứng với góc mở trung bình khoảng 120 độ theo phân loại Gerber là dấu hiệu cho thấy các cơ nhai hoạt động đồng bộ, khớp thái dương hàm khỏe mạnh, không có cản trở khớp cắn và đỉnh nhọn đại diện chính xác cho vị trí tương quan trung tâm sinh lý.

Cỡ mẫu 45 bệnh nhân trong nghiên cứu được xác định dựa trên công thức nào?

Cỡ mẫu n = 45 được tính toán theo công thức ước lượng độ lệch chuẩn trong nghiên cứu can thiệp y học, dựa trên độ lệch chuẩn thời gian ghi s = 2,042 giây, sai số chấp nhận d = 0,6 giây và hệ số tin cậy Z = 1,96 ở mức ý nghĩa thống kê 0,05.

Tại sao cần theo dõi đánh giá độ vững ổn hàm giả qua các mốc thời gian 3 ngày, 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng?

Các mốc thời gian này giúp theo dõi quá trình thích nghi thần kinh - cơ của người bệnh, kiểm tra sự ổn định của nền hàm khi chịu lực nhai thực tế và phát hiện sớm các điểm sang chấn niêm mạc để điều chỉnh kịp thời, nâng tỷ lệ hài lòng lên 93,3% sau 3 tháng.

Kết luận

• Công trình khẳng định tính ưu việt vượt trội của kỹ thuật ghi tương quan trung tâm bằng cung Gothic trong quy trình phục hình tháo lắp toàn bộ hai hàm.
• Nghiên cứu xác lập độ chính xác lâm sàng cao với 86,7% đồ hình đạt dạng mũi tên chuẩn và tỷ lệ hài lòng ăn nhai đạt 93,3% sau 3 tháng điều trị.
• Đóng góp bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn mực trên 45 bệnh nhân tại Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, phục vụ đắc lực cho công tác đào tạo và điều trị chuyên sâu.
• Định hướng phát triển tích hợp kỹ thuật cung Gothic với công nghệ số CAD/CAM trong giai đoạn 2024 - 2026 nhằm tối ưu hóa thời gian điều trị.
• Các bác sĩ lâm sàng và cơ sở nha khoa nên chủ động áp dụng quy trình ghi đồ hình chức năng này vào thực hành thường quy để nâng cao chất lượng điều trị và sức khỏe răng miệng cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm lâm sàng hàm mất răng toàn bộ Đặc điểm lâm sàng của hàm mất răng toàn bộ là đặc điểm các yếu tố giải phẫu thuận lợi và bất lợi, có liên quan đến sự giữ dính và vững ổn của phục hình. Hàm trên Hình 1. Giải phẫu định khu hàm trên mất răng toàn bộ Nguồn: tác giả Hình dáng và chiều cao sống hàm là yếu tố chính ảnh hưởng lớn đến sự giữ dính và ổn định của hàm giả.

Sống hàm phẳng gây kém bám dính, sống hàm quá cao giúp hàm giả bám dính tốt tuy nhiên gây thiếu khoảng khi lên răng. Hình dáng và chiều cao sóng hàm phụ thuộc vào mức độ tiêu của xương hàm. Theo Sangiuolo (1980) có 3 độ tiêu xương [5]: - Độ I: Tiêu xương ít, sống hàm cao: Thuận lợi - Độ II: Tiêu xương trung bình có một số vùng cần giảm nén - Độ III: Tiêu xương nhiều: Không thuận lợi. Các mức độ tiêu xương hàm trên A.

Độ III Nguồn: tác giả 1. Hàm dưới Hình 1. Giải phẫu định khu hàm dưới mất răng toàn bộ Nguồn: tác giả Hàm dưới thường có yếu tố bất lợi nhiều hơn hàm trên như: sàn miệng, lưỡi là các cấu trúc di động, gây bất ổn cho phục hình hàm dưới. Theo Sanguiolo (1980) chia làm 4 độ tiêu xương [5]: + Độ I: Tiêu xương ít, sóng hàm cao.

+ Độ II: Tiêu xương trung bình, sóng hàm cao. + Độ III: Tiêu xương nhiều, sóng hàm thấp. + Độ IV: Tiêu xương nặng, sóng hàm âm (tiêu chuẩn loại trừ). Các mức độ tiêu xương hàm dưới A.

Độ III Nguồn: tác giả 1. Các giai đoạn làm phục hình tháo lắp toàn bộ trên lâm sàng Để hoàn thành một phục hình tháo lắp toàn bộ, cần phải trải qua các giai đoạn trên lâm sàng đan xen với các giai đoạn trong labo. Lấy dấu sơ khởi Lấy dấu sơ khởi còn được gọi là lấy dấu nghiên cứu, bởi vì BS có nhiều thời gian làm việc với mẫu hàm thạch cao đổ ra từ dấu này, có thể nghiên cứu, phân tích các yếu tố giải phẫu thuân lợi và bất lợi để đưa ra kế hoạch điều trị chính xác. Chất lượng mẫu sơ khởi ảnh hưởng trực tiếp đến việc lấy dấu chức năng trong giai đoạn tiếp theo.

Lấy dấu chức năng Lấy dấu chức năng hay còn gọi là lấy dấu động, một khi đã điều chỉnh khay cá nhân đúng thì dấu lần hai mới được lấy chính xác. Vì dấu được lấy khi BN thực hiện các cử động mô phỏng cho các vận động diễn tả nét mặt, ăn, nói, nuốt; nên dấu lần hai này đảm bảo độ vững ổn ở mọi trạng thái, dấu này sẽ được đổ mẫu thạch cao để ép ra nền hàm giả sau cùng khít sát với nó. Mọi sự thay đổi tuần hoàn máu đều gây ra sự tiêu xương, dấu lần hai không được tạo bất kỳ lực gây nén niêm mạc (theo định luật tiêu xương và tạo xương của Jores [5]). Các giai đoạn làm PHTLTB Giai đoạn thực hiện Lâm sàng Labo Đổ mẫu thạch cao, Bước 1 Lấy dấu sơ khởi làm khay cá nhân Chạy vành khít Đổ mẫu thạch cao, Bước 2 Lấy dấu chức năng làm nền tạm gối sáp Xác định mặt phẳng nhai Lên giá khớp Bước 3 Ghi TQTT Lên 12 răng trước Thử răng trước Bước 4 Kiểm tra lại TQTT và thẩm Lên răng sau mỹ Thử răng hai hàm Bước 5 Kiểm tra lại TQTT và thẩm Ép hàm mỹ Kiểm tra lại TQTT Bước 6 Đánh bóng Thăng bằng khớp cắn Bước 7 Chỉnh khớp cắn, chữa đau Đánh bóng 1.

Xác định mặt phẳng nhai, kích thước dọc 1. Xác định mặt phẳng nhai Kỹ thuật cổ điển để định hướng mặt phẳng nhai phục hình là sử dụng bản nền tạm - gối cắn: 7 - Điều chỉnh phần phía trước của gối cắn theo thẩm mỹ và phát âm: làm mờ bớt rãnh nhân trung và rãnh mũi cằm khi đặt gối cắn trong miệng, thấy rõ được hình dạng của môi trên. Bờ của gối cắn được điều chỉnh mấp mé bờ môi (trên hoặc nằm dưới bờ môi trên từ 1- 2 mm) và song song với đường qua hai con ngươi. Các âm môi răng (như fe, ve,.) không thể hoàn hảo nếu bờ trên của môi dưới không tiếp xúc với bờ cắn răng của môi trên.

- Điều chỉnh phần phía sau của gối cắn bằng cách sử dụng thước Fox tiếp xúc với mặt gối cắn và điều chỉnh sao cho mặt gối cắn song song với mặt phẳng Camper. Kích thước dọc Giá trị của việc xác định kích thước dọc là góp phần vào sư xác định vị trí của hàm dưới trong mặt phẳng trán. Kích thước dọc là chiều cao tầng dưới mặt, hoặc đơn giản là khoảng cách phân chia điểm dưới mũi (Sous-nasal) và điểm nhô ra nhiều nhất vùng cằm (Gnathion).- Kích thước dọc ở tình trạng nghỉ sinh lý: Tư thế nghỉ sinh lý là tư thế thăng bằng của trương lực cơ, là tư thế bắt đầu của các cử động của hàm dưới. - Kích thước dọc cắn khớp: Đây là kích thước dọc được chuyển vào giá khớp.

Có thể biết được bằng cách lấy kích thước dọc ở tư thế nghỉ sinh lý trừ cho khoảng trống tự do không cắn khớp. - Khoảng trống tự do: Ở người còn răng, trong tư thế nghỉ sinh lý, răng ở vùng phía trước có một khoảng trống tự do, trung bình khoảng 2mm.4 Ghi tương quan trung tâm Trước khi ghi TQTT , BS cần phải chuẩn bị các bước sau: 8 - Chuẩn bị BN: BN phải ở tình trạng lý tưởng của sự cân bằng sinh lý và tâm lý để đạt được cân bằng của các phản xạ cơ sọ cổ móng hàm dưới, cho BN ngồi ở tư thế thoải mái, đầu thẳng, hai chân hơi dang ra, hai tay để thõng xuống. - Bản nền tạm gối cắn phải vững ổn trên mẫu hàm đổ ra từ dấu lần hai, áp lực tác động trên bản nển trong giai đoạn xác định và ghi TQTT phù hợp với áp lực tác động trong giai đoạn lấy dấu. Gối cắn điều chỉnh phù hợp với kích thước dọc đã xác định hoàn chỉnh.

Tùy theo đặc điểm lâm sàng của từng BN, tùy theo sở thích và thói quen của BS mà việc lựa chọn phương pháp ghi TQTT sẽ khác nhau. Tương quan ngoại tâm Tương quan ngoại tâm được ghi trong trường hợp có lên cung mặt và sử dụng giá khớp bán điều chỉnh. Việc làm này nhằm xác định góc độ lồi cầu để có thể điều chỉnh khớp cắn răng giả ở các vị trí trượt hàm sang bên và ra trước ở trên giá khớp. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng giá khớp bản lề để lên răng lồng múi tối đa ở vị trí TQTT đã xác định trước đó.

Việc điều chỉnh khớp cắn ở tương quan ngoại tâm được thực hiện trực tiếp trên miệng BN, đây còn gọi là giai đoạn thăng bằng khớp cắn. Thử răng Kiểm soát lại thẩm mỹ, kích thước dọc, TQTT. Khi bệnh nhân phát âm “fe,ve”: bờ cắn răng cửa trên chạm đường ranh giới khô – ướt của môi dưới. Khi bệnh nhân phát âm “se, je” : răng cửa dưới gần chạm đối đầu răng cửa trên.

Khi bệnh nhân phát âm “le, pe” : răng không chạm nhau, nếu chạm nhau là do kích thước dọc cao. Giao hàm - Kiểm tra lại TQTT và kích thước dọc 9 - Điều chỉnh khớp cắn ở vị trí lồng múi tối đa và thăng bằng khớp cắn ở tiếp xúc lệch tâm. Chữa đau - Kiểm tra lại kích thước dọc và TQTT. - Giảm nén nền hàm sau chỉnh khớp 1.

Các phương pháp ghi tương quan trung tâm 1. Định nghĩa tương quan trung tâm TQTT là khái niệm được tranh cãi trong nhiều năm qua, định nghĩa về TQTT vẫn còn được tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung và cập nhật trong cuốn thuật ngữ Academy of Prosthodontics ( Glossary of prosthodontic Term – GPT) [29] mỗi 6 năm từ năm 1956. Trong lần tái bản mới nhất lần thứ 9 – năm 2017, thuật ngữ “ tương quan trung tâm” được định nghĩa: là mối tương quan giữa xương hàm dưới với xương hàm trên, không có liên quan đến sự tiếp xúc của răng; khi đó lồi cầu trong hõm khớp ở vị trí trước nhất và trên nhất tiếp xúc sườn sau của lồi khớp xương thái dương thông qua đĩa khớp; ở vị trí này, hàm dưới chỉ giới hạn trong chuyển động xoay thuần túy; Ở tương quan hàm dưới và hàm trên sinh lý, không có bất kỳ áp lực nào, từ đó bệnh nhân có thể bắt đầu thực hiện vận động theo chiều dọc, chiều ngang và ra trước; đây là một vị trí tham chiếu rất có ích và có thể lặp lại trên lâm sàng. (2018) [59], ông khảo sát sự đồng quan điểm về định nghĩa TQTT, có sự nhất quán trong định nghĩa như sau: “TQTT được xác định trên lâm sàng là mối quan hệ hàm dưới với hàm trên, là vị trí có thể lặp lại, độc lập với tiếp xúc răng , là điểm xuất phát đối với di chuyển dọc, ngang hoặc đưa ra trước, có thể được xác định ở những bệnh nhân không bị đau hoặc rối loạn khớp thái dương 10 hàm, có thể không ghi lại được khi có rối loạn chức năng của hệ thống nhai hoặc rối loạn chức năng thần kinh cơ”.

Theo Trần Ngọc Quảng Phi (2018) [6], TQTT là một tương quan hai hàm, khi đó lồi cầu tiếp xúc với phần mỏng nhất của đĩa khớp và phức hợp đĩa – lồi cầu này nằm ở vị trí cao nhất và trước nhất trong hõm khớp, tựa vào sườn sau lồi khớp. Vị trí này không phụ thuộc trạng thái tiếp xúc nhai và vận động quay của hàm dưới ở vị trí này là vận động quay thuần túy của hàm dưới quanh trục ngang [6]. Theo Hoàng Tử Hùng (2005) [3], cần phân biệt vị trí hàm dưới với vị trí lồi cầu, hàm dưới có thể được hướng dẫn ( khi các cơ thư dãn) hoặc giữ ra sau; còn lồi cầu không ra sau mà hướng tới trước do các bó sợi của dây chằng. Ông khẳng định, TQTT là một tương quan 2 hàm (không liên quan đến răng) khi hàm dưới ở vị trí lui sau và cho phép hàm dưới thực hiện vận động bản lề.

Khi hàm dưới ở TQTT, vị trí lồi cầu ở trên nhất và trước nhất trong hõm khớp. Các phương pháp xác định tương quan trung tâm 1. Phương pháp ghi dấu cắn trực tiếp Đây là phương pháp lâu đời nhất, là phương pháp ghi TQTT sinh lý, với chức năng giác quan bình thường và đặc biệt là cảm giác xúc giác rất cần thết cho việc xác lập một tương quan đúng. BS có thể quan sát và can thiệp vào trong quá trình ghi này.