Đánh Giá Hiện Trạng Chất Thải Rắn Nông Nghiệp Tại Xã Lương Phú, Huyện Phú Bình, Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên, đề xuất giải pháp quản lý hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thị Lý
• Người hướng dẫn: ThS. Trương Thị Ánh Tuyết
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu, yêu cầu của đề tài
• 1.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4. Cơ sở khoa học
• 1.5. Một số khái niệm
• 1.6. Ảnh hưởng của chất thải rắn nông thôn tới môi trường và sức khỏe con người
• 1.7. Các văn bản pháp luật liên quan
• 1.8. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước của chất thải rắn nông nghiệp
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Một số khái niệm
• 2.2.1. Khái niệm về chất thải
• 2.2.2. Khái niệm về chất thải rắn
• 2.2.3. Khái niệm về chất thải rắn nông nghiệp
• 2.3. Phân loại chất thải rắn nông nghiệp
• 2.4. Ảnh hưởng của chất thải rắn nông nghiệp tới môi trường và sức khỏe con người
• 2.4.1. Ảnh hưởng của chất thải rắn nông nghiệp tới môi trường
• 2.4.2. Ảnh hưởng của chất thải rắn nông nghiệp tới sức khỏe con người
• 2.5. Các văn bản pháp luật liên quan
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.5. Đánh giá hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.5.1. Đánh giá hiện trạng thu gom, xử lý chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.5.2. Đưa ra một số giải pháp thu gom, xử lý chất thải nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3.6.1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin thứ cấp
• 3.6.2. Phương pháp điều tra số liệu thứ cấp
• 3.6.3. Phương pháp tính lượng chất thải
• 3.6.4. Phương pháp khảo sát thực địa
• 3.6.5. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Tình hình phát triển kinh tế- xã hội. Phát triển các khu dân cư nông thôn
• 4.1.3. Tổng quan khu vực điều tra
• 4.2. Đánh giá hiện trạng phế phụ phẩm nông nghiệp, bao bì thuốc BVTV và phân bón, chất thải rắn chăn nuôi
• 4.2.1. Đánh giá hiện trạng phế phụ phẩm nông nghiệp
• 4.2.2. Đánh giá hiện trạng bao bì hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón
• 4.2.3. Đánh giá hiện trạng chất thải rắn chăn nuôi
• 4.3. Thực trạng thu gom, xử lý chất thải rắn nông nghiệp nông thôn tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3.1. Phế phụ phẩm nông nghiệp
• 4.3.2. Chất thải rắn chăn nuôi
• 4.3.3. Bao bì hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón
• 4.3.4. Đánh giá chung tình hình thu gom, xử lý
• 4.4. Giải pháp thu gom, xử lý chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên
• 4.4.1. Phế phụ phẩm nông nghiệp
• 4.4.2. Chất thải rắn chăn nuôi
• 4.4.3. Mô hình thu gom, xử lý bao bì hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu 'Đánh giá hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên' nhằm cung cấp dữ liệu cụ thể về chất thải rắn nông nghiệp, phục vụ công tác quản lý và xử lý chất thải tại địa phương. Mục tiêu chính là đánh giá hiện trạng, đề xuất giải pháp thu gom và xử lý hiệu quả, đặc biệt là rơm rạ, phù hợp với điều kiện địa phương. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

1.1. Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường từ chất thải rắn nông nghiệp là vấn đề nghiêm trọng tại các vùng nông thôn, bao gồm xã Lương Phú. Các phế phẩm nông nghiệp như rơm rạ thường bị đốt hoặc xả bừa bãi, gây ô nhiễm không khí và nguồn nước. Chất thải chăn nuôi cũng chưa được xử lý đúng cách, gây ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Mục tiêu và yêu cầu

Nghiên cứu nhằm cung cấp số liệu chính xác về chất thải rắn nông nghiệp, từ đó đề xuất các giải pháp thu gom và xử lý phù hợp. Yêu cầu đặt ra là các giải pháp phải có tính khả thi, dựa trên điều kiện thực tế của xã Lương Phú.

II. Cơ sở lý thuyết và khái niệm

Nghiên cứu dựa trên các khái niệm cơ bản về chất thải rắn nông nghiệp, bao gồm chất thải từ trồng trọt, chăn nuôi và bao bì hóa chất bảo vệ thực vật. Chất thải được phân loại thành chất hữu cơ dễ phân hủy và chất thải khó phân hủy, độc hại. Các tác động của chất thải rắn đến môi trường và sức khỏe con người cũng được phân tích chi tiết.

2.1. Khái niệm chất thải rắn nông nghiệp

Chất thải rắn nông nghiệp bao gồm các phế phẩm từ trồng trọt (rơm rạ, trấu), chất thải chăn nuôi (phân, nước tiểu) và bao bì hóa chất bảo vệ thực vật. Chất thải này có thể gây ô nhiễm môi trường nếu không được xử lý đúng cách.

2.2. Tác động đến môi trường

Chất thải rắn nông nghiệp gây ô nhiễm không khí, nước và đất. Đốt rơm rạ thải ra khí CO2, CO và NOx, gây hiệu ứng nhà kính. Chất thải chăn nuôi chưa xử lý làm ô nhiễm nguồn nước và đất, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và động vật.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp điều tra, thu thập số liệu thứ cấp và khảo sát thực địa để đánh giá hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú. Các phương pháp tính toán lượng chất thải và tổng hợp số liệu cũng được áp dụng để đưa ra kết quả chính xác.

3.1. Điều tra và thu thập số liệu

Nghiên cứu tiến hành điều tra thực địa, thu thập số liệu về lượng chất thải rắn phát sinh từ trồng trọt và chăn nuôi. Các số liệu được thu thập từ cán bộ địa phương và người dân.

3.2. Phương pháp tính toán

Lượng chất thải rắn được tính toán dựa trên sản lượng nông nghiệp và quy mô chăn nuôi. Các phương pháp xử lý chất thải cũng được đánh giá để đề xuất giải pháp phù hợp.

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy lượng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú chủ yếu đến từ trồng trọt và chăn nuôi. Rơm rạ chiếm tỷ lệ lớn, thường bị đốt hoặc xả bừa bãi. Chất thải chăn nuôi chưa được xử lý đúng cách, gây ô nhiễm môi trường. Các giải pháp thu gom và xử lý chất thải được đề xuất dựa trên điều kiện thực tế của địa phương.

4.1. Hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp

Rơm rạ và chất thải chăn nuôi là nguồn chất thải rắn nông nghiệp chính tại xã Lương Phú. Rơm rạ thường bị đốt, gây ô nhiễm không khí. Chất thải chăn nuôi chưa được xử lý, thải trực tiếp ra môi trường.

4.2. Giải pháp thu gom và xử lý

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như ủ phân compost từ chất thải chăn nuôi, tái sử dụng rơm rạ làm thức ăn gia súc hoặc nguyên liệu sản xuất. Các mô hình thu gom bao bì hóa chất bảo vệ thực vật cũng được đề xuất.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã đánh giá hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú và đề xuất các giải pháp thu gom, xử lý phù hợp. Các giải pháp này có tính khả thi cao, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Kiến nghị đưa ra là cần tăng cường công tác quản lý và nâng cao nhận thức của người dân về vấn đề chất thải rắn nông nghiệp.

5.1. Kết luận

Nghiên cứu đã cung cấp cái nhìn toàn diện về hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú. Các giải pháp đề xuất có tính thực tiễn cao, phù hợp với điều kiện địa phương.

5.2. Kiến nghị

Cần tăng cường công tác quản lý chất thải rắn nông nghiệp, nâng cao nhận thức của người dân và áp dụng các giải pháp xử lý hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ô nhiễm môi trường nông thôn do chất thải rắn nông nghiệp đang là vấn đề thực tiễn cấp bách tại Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nông thôn mới. Tại khu vực đồng bằng và trung du Bắc Bộ, phương thức canh tác truyền thống kết hợp với mức độ thâm canh tăng vụ ngày càng cao đã làm phát sinh khối lượng lớn phế phụ phẩm trồng trọt, chất thải chăn nuôi và bao bì vật tư nông nghiệp. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2011) được tác giả dẫn dụng, hàng năm cả nước phát sinh khoảng 80 triệu tấn rơm rạ và vỏ trấu; nếu 50% lượng này bị đốt ngoài đồng ruộng sẽ thải vào khí quyển khoảng 8 triệu tấn $\text{CO}_2$, hơn 2,5 nghìn tấn $\text{CH}_4$ và 100 nghìn tấn $\text{CO}$. Bên cạnh đó, với quy mô chăn nuôi nông hộ chiếm đa số (khoảng 8,5 triệu hộ chăn nuôi trên toàn quốc), chỉ khoảng 40% đến 70% chất thải chăn nuôi được thu gom, xử lý; phần còn lại xả thẳng ra hệ thống kênh mương, ao hồ. Sự gia tăng sử dụng phân bón vô cơ và hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) cũng kéo theo lượng bao bì độc hại thải bỏ trực tiếp ra môi trường đất và nguồn nước mặt.

Tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên – một xã thuần nông với diện tích đất nông nghiệp chiếm 80,02% tổng diện tích tự nhiên – quá trình đẩy mạnh thâm canh cây lúa, cây ngô và phát triển chăn nuôi quy mô gia đình đã tạo ra áp lực môi trường tương tự. Mặc dù địa phương đang trong tiến trình phấn đấu đạt chuẩn các tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2011 - 2015, công tác quản lý chất thải rắn nông nghiệp tại địa bàn vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống: thói quen đốt rơm rạ sau thu hoạch còn phổ biến; chất thải chăn nuôi xả thải tự do gây phú dưỡng nguồn nước; bao bì thuốc BVTV vứt bừa bãi tại đồng ruộng hoặc xử lý bằng biện pháp đốt hở thiếu kiểm soát. Nhằm thiết lập nguồn cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ quản lý môi trường tại địa phương, đề tài "Đánh giá hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện.

Mục tiêu và yêu cầu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Cung cấp nguồn số liệu cụ thể, có độ tin cậy về các loại chất thải rắn nông nghiệp phát sinh trên địa bàn xã Lương Phú, từ đó làm căn cứ phục vụ công tác quản lý và đề xuất giải pháp xử lý chất thải rắn nông nghiệp tại địa phương.
2. Yêu cầu của đề tài:
   • Các số liệu thu thập và tính toán phải bảo đảm tính chính xác, độ tin cậy, đầy đủ và chi tiết.
   • Các giải pháp thu gom, xử lý rơm rạ và chất thải nông nghiệp được đề xuất phải có tính khả thi, phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và năng lực kinh tế của xã Lương Phú.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu:
   • Tìm hiểu các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến việc phát sinh và quản lý chất thải rắn tại xã Lương Phú.
   • Đánh giá hiện trạng phát sinh các nhóm chất thải rắn nông nghiệp chính: phế phụ phẩm trồng trọt (lúa, ngô), bao bì phân bón và hóa chất BVTV, chất thải rắn chăn nuôi.
   • Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác thu gom, xử lý từng nhóm chất thải rắn trên địa bàn xã.
   • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và quản lý thu gom, xử lý chất thải rắn nông nghiệp phù hợp với thực tiễn địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chất thải rắn phát sinh từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, bao gồm: rơm rạ, trấu, thân bắp lá ngô; bao bì đựng phân bón hóa học và vỏ chai lọ thuốc BVTV; chất thải rắn từ đàn gia súc (trâu, bò, lợn) và gia cầm.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát thực địa và điều tra xã hội học từ ngày 18/8/2014 đến ngày 15/12/2014. Chuỗi số liệu thống kê thứ cấp về nông nghiệp và chăn nuôi được thu thập trong giai đoạn 2010 - 2013 và 6 tháng đầu năm 2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung khái niệm và căn cứ pháp lý

Tác giả tiếp cận vấn đề dựa trên định nghĩa về chất thải rắn quy định tại Nghị định số 59/2007/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chất thải rắn và phân loại theo Báo cáo môi trường quốc gia năm 2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường. Chất thải rắn nông nghiệp được phân định thành hai nhóm chính:

• Chất thải rắn nông nghiệp thông thường: Các chất hữu cơ dễ phân hủy sinh học phát sinh từ hoạt động trồng trọt (rơm, rạ, trấu, lõi ngô, thân lá ngô), chất thải chăn nuôi (phân chuồng, gia cầm) và bao bì đóng gói phân bón.
• Chất thải rắn nông nghiệp nguy hại (CTRNH): Phát sinh chủ yếu từ bao bì, vỏ chai lọ đựng hóa chất BVTV, thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, vỏ thuốc thú y và dụng cụ tiêm mổ.

Hệ thống cơ sở pháp lý được viện dẫn trong khóa luận gồm: Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 (Luật số 52/2005/QH11); Nghị định số 59/2007/NĐ-CP; Nghị định số 174/2007/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường đối với chất thải rắn; Nghị định số 69/2008/NĐ-CP; Nghị định số 04/2009/NĐ-CP về ưu đãi, hỗ trợ hoạt động bảo vệ môi trường; Nghị định số 179/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; Quyết định số 2149/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về quản lý tổng hợp chất thải rắn đến năm 2025; Quyết định số 1216/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn 2030; Thông tư số 13/2007/TT-BXD và Quyết định số 17/2011/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng.

Về mặt cơ sở khoa học, tác giả phân tích cơ chế phân hủy kỵ khí của chất thải chăn nuôi tạo ra các khí gây mùi và độc hại ($\text{NH}_3$, $\text{H}_2\text{S}$, $\text{CH}_4$, $\text{CO}_2$); quá trình rửa trôi nitơ, phốt pho gây phú dưỡng nguồn nước; nguy cơ tích tụ đồng ($\text{Cu}$) và kẽm ($\text{Zn}$) từ thức ăn kích thích tăng trọng vào đất; cũng như tác động của khói đốt rơm rạ chứa bụi mịn, hắc ín, khí $\text{CO}$ đối với đường hô hấp của con người.

Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận vận dụng phối hợp 5 phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và điều tra xã hội học môi trường:

1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin thứ cấp: Thu thập số liệu thống kê tự nhiên, địa chính, kinh tế - xã hội, báo cáo tổng kết sản xuất nông nghiệp từ UBND xã Lương Phú; các báo cáo quản lý môi trường từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Phú Bình và các văn bản chỉ đạo của địa phương.
2. Phương pháp điều tra số liệu bằng bảng hỏi: Tiến hành điều tra chọn mẫu ngẫu nhiên trên địa bàn xã với quy mô mẫu $n = 100$ hộ gia đình sản xuất nông nghiệp. Sử dụng phiếu điều tra in sẵn kết hợp câu hỏi mở và trao đổi trực tiếp để thu thập dữ liệu định lượng về diện tích canh tác, khối lượng phân bón và thuốc BVTV sử dụng, quy mô chăn nuôi, tập quán thu gom và các hình thức xử lý chất thải đang áp dụng.
3. Phương pháp tính toán lượng chất thải phát sinh: Áp dụng các hệ số phát thải kỹ thuật được thừa nhận trong nước và quốc tế để quy đổi từ dữ liệu thống kê sản lượng sang khối lượng chất thải:
   • Phế phụ phẩm lúa: Căn cứ báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1997), tỷ lệ rơm rạ/thóc dao động từ 0,4 (độ ẩm 27%) đến 1,4 (độ ẩm 12 - 22%). Nghiên cứu áp dụng hệ số 1,4 lần khối lượng thóc để tính lượng rơm rạ độ ẩm 12 - 22%; tỷ lệ trấu/thóc được lấy theo hệ số trung bình 0,2 (chiếm 20% khối lượng thóc).
   • Phế phụ phẩm cây ngô: Theo tài liệu của Lê Văn Khoa (1999), tỷ lệ quy đổi là $1:1$, tức cứ 1 tấn hạt ngô sản phẩm thu hoạch sẽ tạo ra 1 tấn chất thải rắn gồm thân, lá, bẹ và lõi ngô.
   • Bao bì phân bón và hóa chất BVTV: Căn cứ định mức của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2011), lượng bao bì thuốc BVTV chiếm bình quân 10% khối lượng hoạt chất tiêu thụ; lượng bao bì phân bón được tổng hợp trực tiếp từ định mức đóng gói (bao 25 kg) và số lượng sử dụng bình quân trên mỗi sào Bắc Bộ ($360 \text{ m}^2$).
   • Chất thải rắn chăn nuôi: Áp dụng định mức phát thải phân bình quân đầu con/ngày của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2011): bò thải $10 \text{ kg/con/ngày}$; trâu thải $15 \text{ kg/con/ngày}$; lợn thải $1,5 \text{ kg/con/ngày}$; gia cầm thải $0,2 \text{ kg/con/ngày}$.
4. Phương pháp khảo sát thực địa: Quan sát trực tiếp, chụp ảnh hiện trạng tại các xứ đồng, bờ mương, tuyến đường giao thông nông thôn và các bể thu gom bao bì thuốc BVTV; ghi nhận các vị trí phơi rơm, điểm đốt hở và cửa xả nước thải chăn nuôi nông hộ.
5. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát 100 phiếu điều tra được mã hóa, làm sạch và xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của vấn đề suy thoái môi trường nông thôn do áp lực chất thải rắn sản xuất; phân tích mâu thuẫn giữa nhu cầu gia tăng năng suất nông sản với tình trạng lạm dụng hóa chất và phát sinh phế phẩm; xác lập mục tiêu cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý môi trường tại địa phương xã Lương Phú; đồng thời phân định rõ ý nghĩa học thuật trong việc rèn luyện phương pháp nghiên cứu môi trường và ý nghĩa thực tiễn đối với công tác quy hoạch môi trường xã nông thôn mới.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần tổng quan tổng hợp hệ thống khái niệm, thành phần chất thải rắn nông nghiệp và phân tích chuyên sâu tác động sinh thái đến ba hợp phần môi trường (không khí, nước, đất) cùng sức khỏe cộng đồng. Tác giả cập nhật đầy đủ các công cụ chính sách của Việt Nam từ cấp Luật đến Nghị định, Thông tư hướng dẫn quản lý chất thải. Ngoài ra, văn bản trình bày kinh nghiệm quản lý, tái chế phế phụ phẩm nông nghiệp trên thế giới:

• Tại Mỹ: Bang California áp dụng đạo luật năm 1991 buộc cắt giảm việc đốt rơm rạ ngoài đồng ở thung lũng Sacramento, chuyển sang nghiên cứu làm thức ăn chăn nuôi, ván ép, bột giấy, si-rô đường và sản xuất năng lượng sinh khối.
• Tại Trung Quốc: Khai thác rơm rạ theo chuỗi thương mại hóa thông qua công nghệ nhiệt khí hóa sinh khối (chuyển đổi lignocellulosic thành khí cháy) và sản xuất nhiên liệu sinh học.
• Tại Nhật Bản: Phát triển công nghệ chuyển hóa rơm rạ thành nhiệt đốt cháy và sản xuất điện năng trực tiếp, dù gặp rào cản do chi phí tập trung nguyên liệu cao. Đồng thời, tác giả phản ánh tổng quan bức tranh chất thải rắn nông nghiệp tại Việt Nam với lượng bao bì BVTV phát sinh hàng chục tấn/năm và lượng chất thải chăn nuôi vượt 80 triệu tấn/năm.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Văn bản xác định không gian nghiên cứu tại xã Lương Phú, thời gian thực hiện từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2014; thiết lập 4 nội dung điều tra thực tế gắn với 5 phương pháp kỹ thuật: thu thập thông tin cơ sở, điều tra 100 bảng hỏi hộ dân, áp dụng hệ số tính toán lượng thải từ sản lượng cây trồng - vật nuôi, khảo sát thực địa bằng thiết bị ghi hình và tổng hợp phân tích dữ liệu trên Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung trình bày toàn bộ số liệu điều tra và phân tích hiện trạng tại xã Lương Phú theo các nhóm nội dung:

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội: Tổng diện tích đất tự nhiên của xã là 462,29 ha, trong đó đất nông nghiệp là 369,94 ha (chiếm 80,02%). Nguồn nước mặt phụ thuộc hệ thống sông Đào nhưng đang chịu áp lực ô nhiễm hữu cơ do nước thải chăn nuôi và sinh hoạt. Xã có 62,62% dân số trong độ tuổi lao động, thu nhập nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo. Địa phương đã đạt 17/19 tiêu chí nông thôn mới, trong đó tiêu chí số 17 về Môi trường chưa đạt chuẩn.
• Hiện trạng phát sinh phế phụ phẩm nông nghiệp: Diện tích gieo cấy lúa là 167,9 ha, năng suất đạt 5,75 tấn/ha, sản lượng đạt 975 tấn (năm 2014). Tổng lượng phụ phẩm lúa trung bình năm biến động từ 1.100 đến 1.205 tấn. Sản lượng ngô đạt 155,6 - 284,9 tấn/năm, tương ứng phát sinh khối lượng phụ phẩm thân, lá, lõi ngô từ 155,6 đến 284,9 tấn/năm.
• Hiện trạng phát sinh bao bì phân bón và thuốc BVTV: Khảo sát 100 hộ cho thấy tổng khối lượng phân bón sử dụng là 27.012,5 kg/năm, làm phát sinh 2.701,25 kg vỏ bao bì. Khối lượng thuốc trừ sâu và trừ cỏ sử dụng là 2.490 kg/năm, làm phát sinh 265,3 kg bao bì hóa chất nguy hại.
• Hiện trạng phát sinh chất thải chăn nuôi: Đàn lợn năm 2013 đạt 107.330 con, phát sinh 7.886,4 tấn phân; đàn bò phát sinh 2.033 tấn/năm; đàn trâu phát sinh khoảng 986,9 tấn/năm; đàn gia cầm chiếm tỷ trọng chất thải rắn rất lớn.
• Thực trạng thu gom và xử lý:
  • Phế phụ phẩm: Đa số rơm rạ và thân ngô bị phơi khô và đốt ngay tại ruộng hoặc lề đường giao thông; một phần nhỏ làm thức ăn gia súc.
  • Chất thải chăn nuôi: Chỉ có 13/100 hộ có công trình hầm khí sinh học (biogas); 34% dùng phân tươi bón trực tiếp; có đến 52% số hộ xả thẳng phân và nước rửa chuồng ra rãnh thoát nước, ao hồ, sông suối.
  • Bao bì thuốc BVTV: Dù xã đã đầu tư xây dựng các bể xi măng hình trụ (chiều cao 50 cm, đường kính 70 cm, không nắp đậy, không đáy thoát nước, khoảng cách đặt khoảng 50 m ven đường nội đồng), song do vị trí xa nguồn nước lấy thuốc, thiếu đơn vị thu gom trung chuyển nên người dân vẫn vứt bừa bãi tại ruộng (24%) hoặc kênh mương (29%); tại các bể chứa khi đầy, người dân tự ý đốt hở gây mùi và khói độc hại.
• Đề xuất giải pháp: Tác giả đề xuất 3 nhóm giải pháp kỹ thuật: (1) Mô hình tận dụng rơm rạ trồng nấm rơm ngoài trời (năng suất 150 - 200 kg nấm tươi/tấn rơm) và quy trình ủ phân hữu cơ vi sinh (compost); (2) Phát triển hầm biogas và ứng dụng chế phẩm sinh học xử lý chuồng trại; (3) Hoàn thiện quy cách bể bê tông thu gom bao bì thuốc BVTV (bổ sung nắp đậy, hố thu nước rửa, vị trí gần nguồn nước pha chế) và quy trình vận chuyển tiêu hủy CTRNH theo quy chuẩn.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các chỉ số định lượng về tải lượng chất thải rắn trên địa bàn; đánh giá những điểm nghẽn về hạ tầng và nhận thức cộng đồng; đồng thời kiến nghị UBND huyện Phú Bình và UBND xã Lương Phú đưa tiêu chí môi trường vào quy hoạch trọng tâm, hỗ trợ vốn xây dựng bể chuẩn kỹ thuật và mở rộng các lớp tập huấn kỹ thuật ủ phân, trồng nấm rơm cho nông dân.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

Toàn bộ số liệu về sản lượng phụ phẩm, lượng bao bì vật tư và hiện trạng thu gom, xử lý được trích xuất từ khóa luận và tổng hợp trong các bảng dữ liệu sau:

Bảng 1: Biến động khối lượng phụ phẩm cây lúa và cây ngô tại xã Lương Phú giai đoạn 2010 - 2013

Năm	Rơm, rạ (tấn)	Trấu (tấn)	Tổng phụ phẩm lúa (tấn)	Sản lượng ngô (tấn)	Phụ phẩm cây ngô (tấn)
2010	749,39	374,70	1.124,09	240,0	240,0
2011	750,00	375,00	1.125,00	225,0	225,0
2012	780,00	390,00	1.170,00	284,9	284,9
2013	803,83	401,92	1.205,75	155,6	155,6

Ghi chú: Lượng rơm rạ được tính bằng 1,4 lần sản lượng thóc (độ ẩm 12 - 22%); lượng trấu tính bằng 0,2 lần sản lượng thóc; phụ phẩm ngô tính tỷ lệ 1:1 theo sản lượng hạt.

Bảng 2: Thống kê lượng phân bón, thuốc BVTV sử dụng và lượng bao bì phát sinh tại 100 hộ khảo sát

Nhóm vật tư	Chủng loại vật tư	Khối lượng sử dụng (kg)	Tổng lượng sử dụng (kg)	Lượng bao bì phát sinh (kg)
Phân bón hóa học	Phân Đạm	9.575,0	27.012,5	2.701,25
	Phân Lân	5.862,5
	Phân Kali	4.350,0
	Phân NPK	7.225,0
Thuốc BVTV	Thuốc trừ sâu	1.653,0	2.490,0	265,30
	Thuốc trừ cỏ	837,0

Ghi chú: Định mức bao bì thuốc BVTV tính bằng 10% khối lượng tiêu thụ; bao bì phân bón căn cứ khối lượng bao chứa thực tế.

Bảng 3: Hiện trạng các biện pháp thu gom, xử lý phân gia súc và bao bì thuốc BVTV tại 100 hộ dân

Phương thức xử lý	Phân gia súc		Bao bì thuốc BVTV
	Số hộ	Tỷ lệ (%)	Số hộ	Tỷ lệ (%)
Xây dựng hầm biogas / Bể xử lý chuyên dụng	13	13,0	14	14,0
Dùng làm phân bón (chủ yếu phân tươi)	34	34,0	-	-
Thải trực tiếp ra cống rãnh	30	30,0	-	-
Thải ra ao, hồ, ruộng / Vứt bỏ tại ruộng	12	12,0	24	24,0
Thải ra sông, suối / Vứt ra kênh, mương	10	10,0	29	29,0
Tự thu gom, chôn lấp hoặc đốt thủ công	-	-	18	18,0
Thu gom chung vào rác thải sinh hoạt	-	-	15	15,0
Phương thức khác	1	1,0	0	0,0
Tổng cộng	100	100,0	100	100,0

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

Trên cơ sở kết quả khảo sát, tác giả xây dựng 3 giải pháp trọng tâm:

1. Tái chế rơm rạ: Triển khai mô hình trồng nấm rơm ngoài trời trong vụ đông (tận dụng công nghệ của Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật đã thực nghiệm tại Tiên Lãng, Hải Phòng với định mức thu hồi 120 - 200 kg nấm tươi/tấn rơm rạ; giá trị thị trường thời điểm nghiên cứu là 10.000 đồng/kg nấm tươi và 15.000 đồng/kg nấm muối). Kết hợp xây dựng quy trình ủ phân compost từ rơm rạ với chế phẩm vi sinh để thay thế phân bón hóa học.
2. Quản lý chất thải chăn nuôi: Vận động mở rộng tỷ lệ lắp đặt hầm biogas quy mô hộ, hướng dẫn quy trình ủ phân chuồng hoai mục trước khi bón ruộng thay cho tập quán dùng phân tươi.
3. Quy chuẩn hóa bể thu gom vỏ thuốc BVTV: Đề xuất thiết kế lại bể xi măng: bổ sung nắp đậy kín để ngăn nước mưa ngấm rửa trôi hóa chất; lắp đặt đáy thu nước thải; bố trí bể tại các bờ trục chính nội đồng gần kênh nước thuận tiện cho việc súc rửa vỏ chai; chính quyền địa phương phải hợp đồng với đơn vị có chức năng để vận chuyển, tiêu hủy định kỳ theo quy chế chất thải nguy hại, chấm dứt việc người dân tự đốt trong bể.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã cung cấp hệ thống số liệu thực địa đầu tiên và toàn diện về tải lượng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú. Kết quả điều tra đã chỉ ra các khiếm khuyết kỹ thuật cụ thể của mô hình bể chứa xi măng tự phát năm 2014, giúp chính quyền cơ sở nhận diện rõ nguyên nhân khiến tiêu chí số 17 về Môi trường chưa đạt chuẩn, tạo tiền đề khoa học cho việc điều chỉnh quy hoạch hạ tầng nông thôn mới tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số điểm hạn chế do tác giả nêu và giới hạn phạm vi nghiên cứu:

• Thời gian và địa bàn: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian ngắn (khoảng 4 tháng, từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2014) trên địa bàn một xã đơn lẻ, do đó các quan sát chưa bao quát trọn vẹn cả chu kỳ canh tác 4 mùa trong năm.
• Phương pháp xác định lượng thải: Khối lượng phế phụ phẩm trồng trọt và chất thải chăn nuôi chủ yếu được xác định gián tiếp qua hệ số lý thuyết (FAO, Bộ Tài nguyên và Môi trường) nhân với số liệu thống kê sản lượng cây trồng, đàn vật nuôi, chưa tổ chức cân đo thực nghiệm trực tiếp tại đồng ruộng hay chuồng nuôi.
• Thiếu hụt số liệu phân tích hóa lý: Đề tài dừng lại ở khảo sát điều tra định lượng và xã hội học, chưa tiến hành lấy mẫu và phân tích trong phòng thí nghiệm về các chỉ tiêu ô nhiễm hữu cơ, kim loại nặng trong đất, nước ngầm và nước mặt xung quanh các điểm xả thải hay các bể chứa bao bì thuốc BVTV.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô điều tra thực địa trên toàn bộ các xã thuộc huyện Phú Bình để so sánh sự khác biệt theo tiểu vùng sản xuất.
• Tiến hành thực nghiệm cân đo sinh khối phụ phẩm và lấy mẫu phân tích dư lượng hóa chất BVTV tồn lưu trong đất và nước tại các khu vực tập kết rác thải nông nghiệp.
• Xây dựng mô hình trình diễn thí điểm về ủ phân vi sinh từ rơm rạ quy mô hộ để đánh giá các chỉ tiêu chi phí - lợi ích kinh tế cụ thể trước khi nhân rộng.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng và hoạt động chuyên môn sau:

• Sinh viên, học viên ngành Khoa học Môi trường và Quản lý Môi trường: Tham khảo phương pháp thiết kế bảng hỏi xã hội học môi trường cấp xã; cách thức áp dụng các hệ số phát thải của FAO và Bộ Tài nguyên và Môi trường để định lượng tải lượng chất thải nông nghiệp từ số liệu niên giám thống kê.
• Cán bộ quản lý môi trường cấp xã, huyện: Cung cấp bức tranh thực tế về các hạn chế kỹ thuật trong việc triển khai tiêu chí 17 (Môi trường) trong Bộ tiêu chí Quốc gia về Nông thôn mới; làm tài liệu tham khảo để tránh các sai sót thiết kế bể thu gom bao bì thuốc BVTV (như thiếu nắp đậy, thiếu hố tiêu thoát, vị trí xa nguồn nước pha chế).
• Người làm nghiên cứu về kinh tế tuần hoàn nông nghiệp: Tham khảo các số liệu định lượng về khối lượng rơm rạ, trấu, thân ngô tại khu vực trung du Bắc Bộ phục vụ tính toán nguyên liệu cho các dự án trồng nấm, ủ phân hữu cơ hoặc sản xuất viên nén sinh khối.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ hộ gia đình xả thải trực tiếp phân chăn nuôi ra môi trường tự nhiên (cống rãnh, ao hồ, sông suối) tại xã Lương Phú là bao nhiêu?
Theo kết quả điều tra 100 hộ dân của tác giả (Bảng 4.8 trong văn bản), có 30% số hộ xả phân ra cống rãnh, 12% xả ra ruộng/ao/hồ và 10% xả trực tiếp ra sông suối. Tổng cộng có 52% số hộ xả thẳng chất thải chăn nuôi chưa qua xử lý ra các thủy vực tự nhiên. Tỷ lệ hộ ứng dụng hầm khí sinh học (biogas) chỉ đạt 13%.

2. Tổng khối lượng phụ phẩm cây lúa phát sinh tại xã Lương Phú trong năm 2013 được tính toán là bao nhiêu tấn?
Năm 2013, tổng khối lượng phụ phẩm cây lúa phát sinh trên địa bàn xã được tính toán là 1.205,75 tấn. Trong đó, khối lượng rơm rạ chiếm 803,83 tấn (tính theo hệ số 1,4 lần sản lượng thóc) và khối lượng trấu sau xay xát chiếm 401,92 tấn (tính theo hệ số 0,2 lần sản lượng thóc).

3. Bể bê tông thu gom bao bì thuốc BVTV do UBND xã Lương Phú lắp đặt năm 2014 có những điểm hạn chế kỹ thuật nào?
Các bể xi măng được lắp đặt có chiều cao 50 cm, đường kính 70 cm, đặt cách nhau khoảng 50 m ven đường nội đồng. Hạn chế kỹ thuật gồm: bể không có nắp đậy (khiến nước mưa ngấm vào làm hòa tan hóa chất tồn dư rò rỉ ra đất); không có hệ thống đáy thoát nước; bể đặt xa nguồn nước pha chế nên nông dân ngại mang vỏ đến bỏ; xã chưa tổ chức đơn vị vận chuyển tiêu hủy định kỳ khiến người dân tự đốt bao bì trong bể, phát sinh khói độc hại.

4. Khảo sát 100 hộ nông dân tại xã Lương Phú cho thấy lượng bao bì phân bón và hóa chất BVTV phát sinh hàng năm là bao nhiêu?
Theo Bảng 4.6 của khóa luận, 100 hộ khảo sát sử dụng trung bình mỗi năm 27.012,5 kg phân bón hóa học các loại (đạm, lân, kali, NPK), làm phát sinh 2.701,25 kg vỏ bao bì. Đồng thời, lượng thuốc trừ sâu và thuốc trừ cỏ sử dụng là 2.490 kg/năm, làm phát sinh 265,3 kg vỏ chai lọ, bao bì hóa chất BVTV thuộc danh mục chất thải nguy hại.

5. Tác giả đề xuất mô hình kinh tế sinh học nào để tận dụng nguồn rơm rạ dôi dư sau thu hoạch tại địa phương?
Tác giả đề xuất mô hình trồng nấm rơm ngoài trời trong vụ đông, dựa trên kết quả thực nghiệm của Trung tâm Công nghệ sinh học thực vật tại Tiên Lãng (Hải Phòng). Mô hình này cho năng suất thu hồi từ 120 đến 200 kg nấm tươi trên 1 tấn rơm rạ nguyên liệu, không đòi hỏi chi phí dựng nhà xưởng phức tạp, tận dụng được diện tích đất nhàn rỗi trong vụ đông và tạo thêm thu nhập từ việc bán nấm tươi (10.000 đồng/kg) hoặc nấm muối (15.000 đồng/kg).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Lý đã phản ánh bức tranh toàn diện và số liệu định lượng chi tiết về hiện trạng phát sinh, thu gom và xử lý các dòng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên. Công trình đã làm rõ các mâu thuẫn giữa tiến trình xây dựng nông thôn mới với thực trạng quản lý môi trường tại chỗ, tiêu biểu là tập quán đốt hở rơm rạ, tỷ lệ xả thải phân chăn nuôi chưa qua xử lý lên tới 52% và những bất cập kỹ thuật của hạ tầng bể chứa bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Dựa trên cơ sở khảo sát thực địa, tác giả đã đề xuất các giải pháp kỹ thuật có tính khả thi cao như mô hình trồng nấm rơm, ủ phân hữu cơ vi sinh compost, chuẩn hóa bể thu gom chất thải nguy hại và nhân rộng hầm khí sinh học biogas. Đây là công trình nghiên cứu môi trường ứng dụng mang tính thực chứng, cung cấp luận cứ khoa học tin cậy giúp chính quyền cơ sở tháo gỡ điểm nghẽn tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hiện nay ô nhiễm môi trƣờng đang là một vấn đề nóng bỏng đang đƣợc cả thế giới quan tâm. Ở Việt Nam, tình trạng này không chỉ xảy ra ở các đô thị, khu công nghiệp mà còn gặp phải ở các vùng nông thôn. Một lƣợng lớn chất thải rắn nông nghiệp chƣa đƣợc ngƣời dân quan tâm tận dụng và thu gom xử lý đã thải trực tiếp ra môi trƣờng. Phế phẩm nông nghiệp nhƣ rơm rạ sau thu hoạch một phần đƣợc sử dụng cho chăn nuôi, số còn lại chiếm tới 30% đƣợc đốt thành tro làm phát thải khí CO2 , CO và NOx gây ô nhiễm không khí hoặc xả bừa bãi trên đƣờng giao thông, công trình thủy lợi, ao hồ ở các địa phƣơng.

Theo tính toán của các nhà chuyên môn, hằng năm nƣớc ta có khoảng 80 triệu tấn rơm, rạ và vỏ trấu, nếu chỉ đốt 50% thì các chất khí thải có thể phát sinh: khoảng 8 triệu tấn CO2, trên 2,5 ngàn tấn khí CH4 và 100 ngàn tấn khí CO, tất cả đều bay vào khí quyển gây ô nhiễm môi trƣờng góp phần tạo ra hiệu ứng nhà kính trong không gian sống (Bộ Tài nguyên Môi trƣờng, 2011) [3]. Chất thải rắn chăn nuôi đang là một nguồn thải lớn gây ô nhiễm ở nông thôn. Theo ƣớc tính, có khoảng 40-70% (tùy theo từng vùng) chất thải rắn chăn nuôi đƣợc xử lý, số còn lại thải trực tiếp ra ao, hồ, kênh ( Bộ Tài nguyên Môi trƣờng, 2011) [3]. Đặc biệt một số trang trại chăn nuôi tập trung cũng chƣa có biện pháp xử lý chất thải phù hợp gây ô nhiễm môi trƣờng đất, nƣớc, không khí xung quanh.

Trong xu hƣớng phát triển nền nông nghiệp hiện đại việc sử dụng hóa chất thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học trong canh tác nhằm tăng năng suất cây trồng, phòng trừ sâu bệnh hại cho cây trồng đƣợc ngƣời dân sử n 2 dụng với một số lƣợng rất lớn. Đồng thời gia tăng số lƣợng vỏ chai hóa chất bảo vệ thực vật và bao bì phân bón hóa học. Trƣớc tình hình đó, yêu cầu cần có một cuộc khảo sát điều tra về hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp nông thôn. Vì vậy tôi tiến hành thực hiện đề tài : “Đánh giá hiện trạng chất thải rắn nông nghiệp tại xã Lương Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên”.

Mục tiêu, yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu - Cung cấp nguồn số liệu cụ thể về chất thải rắn nông nghiệp, từ đó phục vụ cho công tác quản lý chất thải rắn nông nghiệp trên địa bàn xã Lƣơng Phú. Yêu cầu của đề tài - Các số liệu đƣa ra phải chính xác, có độ tin cậy, đầy đủ, chi tiết. - Những giải pháp thu gom, xử lý rơm rạ phải có tính khả thi với điều kiện địa phƣơng xã Lƣơng Phú, huyện Phú Bình, tỉnh Thái Nguyên.

Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập: Qua đề tài giúp tôi có cơ hội tiếp cận với cách thức thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học và hoàn thiện một khóa luận tốt nghiệp. Vận dụng đƣợc các kiến thức đã học vào trong thực tiễn. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Đề tài mang tính thực tiễn vì nó đáp ứng yêu cầu cần có một đánh giá về chất thải rắn nông nghiệp cũng nhƣ cách sử dụng, thu gom, xử lý rơm rạ trong thực tiễn. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm 2. Khái niệm về chất thải Chất thải là sản phẩm đƣợc phát sinh trong quá trình sinh hoạt của con ngƣời, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thƣơng mại, du lịch, giao thông, sinh hoạt tại các gia đình, trƣờng học, các khu dân cƣ, nhà hàng, khách sạn. Ngoài ra còn phát sinh trong giao thông vận tải nhƣ khí thải của các phƣơng tiện giao thông đƣờng bộ, đƣờng thủy.

chất thải kim loại, hóa chất và các loại vật liệu khác [19]. Khái niệm về chất thải rắn Theo nghị định 59/2007/NĐ- CP của Chính phủ về quản lý chất thải rắn ngày 09 tháng 04 năm 2007 đƣợc định nghĩa là: CTR là chất thải ở thể rắn, đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. Chất thải rắn bao gồm chất thải rắn thông thƣờng và chất thải rắn nguy hại. Khái niệm về chất thải rắn nông nghiệp CTR nông nghiệp thông thƣờng là chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhƣ: trồng trọt (thực vật chết, tỉa cành, làm cỏ.), thu hoạch nông sản (rơm, rạ, trấu, cám, lõi ngô, thân ngô), bao bì đựng phân bón, thuốc BVTV, các chất thải từ chăn nuôi, giết mổ động vật, chế biến sữa, chế biến thủy sản,.

CTR nông nghiệp nguy hại chủ yếu phát sinh từ các hoạt động nông nghiệp (chai lọ đựng hóa chất BVTV và thuốc trừ sâu, thuốc diệt côn trùng), n 4 hoạt động chăm sóc thú y (chai lọ đựng thuốc thú y, dụng cụ tiêm, mổ), (Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng, 2011) [3]. Trồng trọt (thực vật chết, lá cành, cỏ) Thuốc bảo vệ thực vật, động vật (chai lo đựng thuốc BVTV, thuốc trừ Thu hoạch nông sản CHẤT sâu.) (rơm, rạ, trấu, cám, lõi THẢI Quá trình bón phân kích ngô, thân ngô.) RẮN thích sinh trƣởng( bao bì NÔNG đựng phân bón, phân) NGHIỆP Chăn nuôi (phân gia súc, gia cầm, động vật.) Thú y: chai lọ đựng thuốc thú y, dụng cụ tiêm mổ… Chế biến sữa, giết mổ động vật Hình 1.1: Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn nông nghiệp[19] 2. Phân loại chất thải rắn nông nghiệp Thành phần CTR nông nghiệp gồm nhiều chủng loại khác nhau [19]: - Chất hữu cơ dễ phân hủy sinh học: phân gia súc, các phế phụ phẩm trồng trọt nhƣ rơm rạ, chất thải từ chăn nuôi, giết mổ. - Chất thải khó phân hủy và độc hại: bao bì đóng gói, chai lọ đựng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu.

các bệnh phẩm của động vật nhiễm bệnh (gà rù, lợn lở mồm long móng, gà cúm.), hoạt động chăm sóc thú y (chai lọ đựng thuốc thú y, dụng cụ tiêm mổ). Ảnh hưởng của chất thải rắn nông nghiệp tới môi trường và sức khỏe con người 2. Ảnh hưởng của chất thải rắn nông nghiệp tới môi trường  Với môi trường không khí n 5 Rơm rạ ngoài đồng ruộng ở nông thôn ngƣời dân chủ yếu là đốt, gây ra hậu quả ONMT nghiêm trọng. Đốt rơm rạ là một nguyên nhân gây ảnh hƣởng nghiêm trọng tới môi trƣờng không khí khi thải ra nhiều loại khí độc hại nhƣ: CO2, CH4, CO, SO2.

Hoạt động chăn nuôi không chỉ tạo ra nguồn CTR lớn mà các loại khí sinh ra cũng tƣơng đối lớn. Có nhiều loại khí sinh ra trong chuồng nuôi gia súc và bãi chứa chất thải do quá trình phân hủy kỵ khí chất thải chăn nuôi (chủ yếu là phân và nƣớc tiểu) và quá trình hô hấp của vật nuôi. Trong 3- 5 ngày đầu, mùi hôi sinh ra ít, do vi sinh vật chƣa kịp bị phân hủy phân và nƣớc tiểu gia súc. NH3 đƣợc tạo thành nhiều nhất vào ngày thứ 3 và 21.

Khi phân và nƣớc tiểu gia súc (có thành phần chủ yếu là NH3,.H2S, CH4) tạo thành một mùi hôi khó chịu, đặc biệt đối với ngƣời chƣa quen tiếp xúc. Quá trình hô hấp của gia súc thải ra một lƣợng lớn CO2. Tất cả các khí này tồn tại trong môi trƣờng không khí của khu vực chăn nuôi tạo nên mùi đặc trƣng hôi thối khó chịu. Ở nồng độ cao chúng có thể gây ngạt, kích thích niêm mạc mắt, mũi, gây choáng váng nhức đầu.

Mức độ nguy hại của các khí này tăng cao khi tồn tại đồng thời trong không khí hoặc tích tụ lại với nồng độ cao, gây khó chịu có thể cho ngƣời và gia súc (Nguyễn Đỗ Hoàng Thảo, 2013) [16].  Với môi trƣờng nƣớc Các hoạt động sản xuất nông nghiệp (chăn nuôi, sử dụng phân bón) đã xác định là nguồn lớn thải khí NH3 ra môi trƣờng. Nito đƣợc thải ở dạng ure hoặc axit uric và NH3 nitrogen hữu cơ trong phân và nƣớc tiểu của vật nuôi. Để biến ure hoặc axit uric thành NH3 cần có enzyme urease.

NH3 thải ra ảnh hƣởng lớn tới chất lƣợng không khí quốc gia, khu vực và toàn cầu. Sự tích lũy NH3 trong không khí có thể gây sự phì nhiêu nƣớc mặt, do vậy làm cho tảo độc hại tăng trƣởng nhanh và sẽ làm giảm nhiều loài thủy sinh, trong đó n 6 có các đối tƣợng kinh tế. Ngoài ra chất thải rắn chăn nuôi mà chƣa qua xử lý thải trực tiếp vào môi trƣờng nƣớc mặt nhƣ ao, hồ, sống. Hoạt động chăn nuôi này sẽ làm ô nhiễm nguồn nƣớc làm phì dƣỡng nƣớc, ô nhiễm nƣớc mặt, nƣớc ngầm (Vƣơng Văn Minh, 2013) [14].

Hoạt động sản xuất nông nghiệp tạo ra một lƣợng lớn bao bì hóa chất bảo vệ thực vật. Mà ngƣời dân sau khi phun thuốc thƣờng vứt bỏ tại ruộng, kênh, mƣơng, ao, hồ. chƣa có bệnh pháp cụ thể để xử lý lƣợng bao bì thải trực tiếp ra môi trƣờng. Lƣợng tồn dƣ trong bao bì thải trực tiếp vào môi trƣờng nƣớc theo nƣớc mƣa ngấm xuống đất ảnh hƣởng đến chất lƣợng nguồn ngầm, nƣớc sinh hoạt của ngƣời dân cũng nhƣ hoạt động sử dụng trực tiếp nguồn nƣớc vào mục đích sản xuất (Mai Luận, 2013) [17].

 Với môi trường đất Không chỉ gây ra ô nhiễm không khí, môi trƣờng nƣớc mà chất thải rắn còn ảnh hƣởng tới môi trƣờng đất. Do chất thải chăn nuôi có tồn tại một số kim loại năng có thành phần của bột tăng trọng. Sự thải NH3 ra môi trƣờng không chỉ ảnh hƣởng đến nguồn nƣớc mà còn ảnh hƣởng đến môi trƣờng đất. Sự lắng đọng NH3 trong đất với khả năng đệm thấp có thể gây nên axit hóa đất và rút hết các cation cơ bản (Nguyễn Kim Đƣờng, 2013) [8].

Khi chất thải đƣợc thải ra trên nền đất sau chuồng nuôi sẽ tạo ra các đám bùn. Phân sẽ thấm xuông đất và các yếu tố khoáng ô nhiễm sẽ bị chảy tràn ra gây ô nhiễm môi trƣờng, không những thế đám bùn còn gây mùi khó chịu và làm phát triển các nguy cơ về vệ sinh. Nếu hộ gia đình nằm trong trung tâm làng xã thì hiện tƣợng ô nhiễm càng trở nên nghiêm trọng. Trong chất thải chăn nuôi có chứa nhiều chất dinh dƣỡng cần thiết cho đất, cho cây trồng nên thƣờng đƣợc dùng để bón cho cây, tăng độ màu mỡ cho đất.