Luận văn thạc sĩ nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp phòng trừ bệnh hại chính cây con ở giai đoạn vườn ươm tại huyện thạch an tỉnh cao bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu và đề xuất biện pháp phòng trừ bệnh hại chính cây con giai đoạn vườn ươm tại huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng.

• Tác giả: Nguyễn Văn Minh
• Người hướng dẫn: Đặng Kim Tuyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu và đề xuất một số biện pháp phòng trừ bệnh hại chính cây con ở giai đoạn vườn ươm tại huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ CÁC KÝ HIỆU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học nghiên cứu và phòng trừ bệnh cây
• 1.1.1. Cơ sở khoa học của việc điều tra thành phần bệnh hại
• 1.1.2. Cơ sở khoa học của việc phòng chống dịch hại tổng hợp
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.2.1. Những nghiên cứu về bệnh trên thế giới
• 1.2.2. Những nghiên cứu về bệnh ở trong nước
• 1.3. Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 2.2.1. Thời gian tiến hành
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh đối với cây Keo lai và cây Mỡ trong vườn ươm
• 2.3.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học bệnh hại chính ở vườn ươm đối với cây Keo lai và cây mỡ
• 2.3.3. Nghiên cứu các biện pháp phòng bệnh hại chính cây Keo lai, mỡ ở vườn ươm
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh đối với cây Keo lai và cây Mỡ ở giai đoạn vườn ươm
• 2.4.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học bệnh hại chính ở vườn ươm đối với cây Keo lai và cây mỡ
• 2.4.3. Nghiên cứu các biện pháp phòng bệnh hại chính cây Keo lai, mỡ ở vườn ươm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh đối với cây Keo lai và cây Mỡ trong vườn ươm
• 3.1.1. Điều tra đánh giá tỷ lệ và mức độ bị hại đối với cây Keo lai và cây Mỡ ở giai đoạn vườn ươm
• 3.1.2. Phân lập nấm gây bệnh, xây dựng danh mục thành phần loài bệnh hại, xác định bệnh hại chính
• 3.1.3. Gây bệnh nhân tạo đối với bệnh hại chính cây Keo lai và cây mỡ
• 3.1.4. Giám định nấm gây bệnh bằng biện pháp sinh học phân tử
• 3.2. Đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh
• 3.3. Các biện pháp phòng trừ bệnh hại chính cây Keo lai, mỡ ở vườn ươm
• 3.3.1. Các biện pháp phòng trừ đối với từng loài cây
• KẾT LUẬN - TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu bệnh hại cây con

Nghiên cứu về bệnh hại cây con tại vườn ươm Thạch An, Cao Bằng, nhằm xác định nguyên nhân và đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Bệnh hại cây con là một vấn đề nghiêm trọng trong sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây giống. Việc tìm hiểu nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng và ảnh hưởng của môi trường đến sự phát sinh bệnh là rất cần thiết. Theo thống kê, tỷ lệ cây con bị bệnh tại vườn ươm Thạch An cao, đặc biệt là cây Keo lai và cây Mỡ. Điều này đòi hỏi sự chú ý đặc biệt từ các nhà nghiên cứu và quản lý lâm nghiệp.

1.1. Tình hình bệnh hại cây con tại Thạch An

Tại huyện Thạch An, tình hình bệnh hại cây con diễn ra phức tạp. Các loại bệnh như thối cổ rễ, bệnh rơm lá thông, và bệnh phấn trắng hại keo đã gây thiệt hại lớn cho sản xuất cây giống. Việc điều tra và đánh giá tỷ lệ nhiễm bệnh là cần thiết để có cái nhìn tổng quan về tình hình bệnh hại. Các nghiên cứu trước đây cho thấy rằng, cây con trong giai đoạn vườn ươm rất dễ bị nhiễm bệnh do điều kiện khí hậu và môi trường thuận lợi cho sự phát triển của nấm và vi sinh vật gây hại.

II. Nguyên nhân gây bệnh và đặc điểm sinh học

Nghiên cứu đã xác định được nhiều nguyên nhân gây bệnh cho cây Keo lai và cây Mỡ. Các yếu tố như độ ẩm, nhiệt độ, và chất lượng đất đều ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh. Đặc biệt, nấm Fusarium oxysporum và C. gloeosporioides là hai loại nấm chính gây hại cho cây con. Việc phân lập và xác định các loài nấm gây bệnh là bước quan trọng trong việc phát triển các biện pháp phòng trừ. Đặc điểm sinh học của các loại nấm này cho thấy chúng có khả năng phát triển mạnh trong điều kiện ẩm ướt, làm tăng nguy cơ lây lan bệnh trong vườn ươm.

2.1. Đặc điểm sinh học của nấm gây bệnh

Nấm Fusarium oxysporum và C. gloeosporioides có khả năng sinh sản nhanh chóng và phát triển mạnh trong môi trường ẩm ướt. Chúng có thể tồn tại trong đất và trên cây con, gây ra các triệu chứng bệnh như vàng lá, thối rễ. Việc hiểu rõ đặc điểm sinh học của các loại nấm này giúp các nhà nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn. Các biện pháp như sử dụng chế phẩm sinh học và thuốc hóa học đã được thử nghiệm và cho thấy hiệu quả trong việc kiểm soát bệnh hại.

III. Biện pháp phòng trừ bệnh hại cây con

Để phòng trừ bệnh hại cây con, nghiên cứu đã đề xuất một số biện pháp kỹ thuật. Các biện pháp này bao gồm việc cải thiện điều kiện môi trường vườn ươm, sử dụng giống cây kháng bệnh, và áp dụng các biện pháp sinh học. Việc kết hợp nhiều biện pháp sẽ giúp tăng cường hiệu quả phòng trừ bệnh. Đặc biệt, việc sử dụng chế phẩm sinh học đã cho thấy tiềm năng lớn trong việc kiểm soát bệnh hại mà không gây hại cho môi trường.

3.1. Các biện pháp kỹ thuật trong phòng trừ

Các biện pháp kỹ thuật trong phòng trừ bệnh hại cây con bao gồm việc sử dụng thuốc hóa học, chế phẩm sinh học, và các biện pháp canh tác hợp lý. Việc áp dụng các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ và liên tục để đạt hiệu quả cao nhất. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi và đánh giá tình hình bệnh hại thường xuyên để có biện pháp ứng phó kịp thời.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu về bệnh hại cây con tại vườn ươm Thạch An, Cao Bằng đã chỉ ra rằng việc phòng trừ bệnh hại là rất cần thiết để đảm bảo chất lượng cây giống. Các biện pháp phòng trừ cần được áp dụng một cách đồng bộ và hiệu quả. Đề xuất các biện pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện thực tế tại địa phương sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng cây con. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn lớn trong việc phát triển lâm nghiệp bền vững tại Cao Bằng.

4.1. Khuyến nghị cho các nhà quản lý

Các nhà quản lý cần chú trọng đến việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân về phòng trừ bệnh hại cây con. Cần có các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để người dân có thể áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Đồng thời, việc nghiên cứu và phát triển các giống cây kháng bệnh cũng cần được đẩy mạnh để đảm bảo sản xuất cây giống bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Cao Bằng hiện sở hữu 533.715,04 ha đất quy hoạch lâm nghiệp, trong đó huyện Thạch An đạt tỷ lệ che phủ rừng lên tới 66,85% tính đến năm 2019. Toàn tỉnh hiện duy trì 2.617,82 ha diện tích trồng keo cùng hàng nghìn hecta rừng mỡ, riêng địa bàn huyện Thạch An diện tích cây mỡ đã đạt 767,7 ha, chiếm 39,1% tổng diện tích rừng trồng toàn huyện. Nhằm hiện thực hóa định hướng tại Kết luận số 451/KL-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc đưa Cao Bằng trở thành trung tâm chế biến gỗ rừng trồng xuất khẩu, chất lượng cây giống ở giai đoạn vườn ươm giữ vai trò quyết định hàng đầu. Tuy nhiên, hoạt động thâm canh cây giống quy mô lớn tại các vườn ươm địa phương đang đối mặt với tình trạng nấm bệnh bùng phát mạnh, làm giảm nghiêm trọng số lượng cây xuất vườn và gây thiệt hại kinh tế lớn cho người dân.

Luận văn thạc sĩ lâm học của tác giả Nguyễn Văn Minh giải quyết bài toán cấp bách về điều tra thành phần loài nấm bệnh, xác định tác nhân gây hại chủ yếu và xây dựng quy trình phòng trừ an toàn sinh học cho hai loài cây lâm nghiệp chủ lực. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng nhiễm bệnh trên cây keo lai và cây mỡ, phân lập định danh nấm bằng chỉ thị phân tử, đồng thời khảo nghiệm hiệu lực của các biện pháp lâm sinh, chế phẩm sinh học và thuốc hóa học. Phạm vi khảo sát được triển khai tại Vườn ươm Ban quản lý rừng phòng hộ huyện Thạch An và Cơ sở sản xuất kinh doanh giống cây trồng Thống Nhất trong thời gian từ ngày 15/6/2019 đến ngày 15/9/2020. Kết quả nghiên cứu đóng góp giải pháp hạ tỷ lệ nhiễm bệnh từ mức trên 30% xuống dưới 5%, đồng thời nâng tỷ lệ cây giống khỏe mạnh đạt tiêu chuẩn xuất vườn lên trên 90%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tam giác bệnh cây cổ điển, phân tích sự phát sinh và lây lan dịch bệnh dưới góc độ tương tác ba chiều giữa tính mẫn cảm của cây chủ (keo lai, mỡ), độc lực của quần thể nấm ký sinh và các yếu tố vi khí hậu môi trường (nhiệt độ 20-35°C, ẩm độ 75-80%). Song song với đó, đề tài triển khai trên nền tảng lý thuyết quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) trong lâm nghiệp, ưu tiên tối đa các tác động sinh thái và kiểm soát sinh học trước khi can thiệp hóa học.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa xuyên suốt gồm: tỷ lệ bị bệnh (P%), chỉ số bệnh hại bình quân (R), cấp mức độ hại theo thang 5 bậc, độc lực gây bệnh nhân tạo theo quy tắc Koch, và hiệu lực ức chế sinh trưởng hệ sợi nấm. Mô hình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa giám định ngoại vi tại vườn ươm, phân tích sinh hóa in vitro trong phòng thí nghiệm và kiểm chứng sinh học phân tử hiện đại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn số liệu sơ cấp được thu thập từ hệ thống vườn ươm đại diện tại huyện Thạch An kết hợp quy trình giải trình tự gen tại Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ rừng thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 18 ô tiêu chuẩn (OTC) có diện tích 4 mét vuông (2m x 2m) phân bố đều trên 6 luống gieo ươm được chọn ngẫu nhiên tại 2 cơ sở sản xuất giống. Các ô tiêu chuẩn được theo dõi liên tục định kỳ 15 ngày một lần trong suốt 3 tháng cao điểm mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được lựa chọn nhằm phản ánh chính xác cấu trúc sinh trưởng của từng lứa cây con và hạn chế sai số do vị trí luống ươm.

Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp quan sát hình thái vi học trên kính hiển vi Leica M165 độ phóng đại 400 lần với kỹ thuật sinh học phân tử tiên tiến. DNA của các chủng nấm thuần khiết được tách chiết bằng kỹ thuật glassmilk, nhân bản đoạn gen ITS1 và ITS4 trên máy luân nhiệt PTC-225 và giải trình tự trên hệ thống ABI 3500 Genetic Analyzer. Lý do lựa chọn phương pháp giải trình tự gen kết hợp đối chiếu cơ sở dữ liệu GenBank qua thuật toán BLAST là nhằm khắc phục triệt để các hạn chế của phương pháp phân loại hình thái truyền thống, đảm bảo độ chính xác tuyệt đối trong việc định danh loài vi nấm gây hại. Các thí nghiệm sinh thái in vitro được bố trí theo khối ngẫu nhiên với 3 lần lặp lại trên 6 dải nhiệt độ (15-40°C) và 6 thang độ ẩm (50-100%) theo phương pháp Booth.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã lập danh mục và xác định chính xác các bệnh hại nguy hiểm nhất trên hai đối tượng cây con tại huyện Thạch An:

• Bệnh thối rễ, lở cổ rễ do nấm Fusarium oxysporum là bệnh hại chính trên cây keo lai với tỷ lệ nhiễm bệnh P dao động từ 18,5% đến 32,4%, chỉ số bệnh R đạt mức cấp 2 đến cấp 3, gây hiện tượng thối đen vỏ rễ và chết khô cục bộ từng luống.
• Bệnh thán thư và đốm lá do nấm Colletotrichum gloeosporioides là bệnh hại chính trên cây mỡ với tỷ lệ bị hại đạt 27,6%, làm lá non bị biến dạng, hoại tử từng mảng lớn và rụng sớm hàng loạt.
• Phân tích sinh học phân tử qua giải trình tự đoạn gen ITS khẳng định độ tương đồng di truyền đạt từ 99% đến 100% so với các chủng chuẩn Fusarium oxysporum và Colletotrichum gloeosporioides trên ngân hàng gen quốc tế.
• Đặc điểm sinh học của hai chủng nấm chỉ ra rằng sợi nấm sinh trưởng mạnh nhất ở dải nhiệt độ 25-30°C và độ ẩm bão hòa 85-100%, đây cũng chính là khoảng nhiệt ẩm đặc trưng của mùa hè - thu tại vùng cao Thạch An.
• Thử nghiệm các chế phẩm sinh học đối kháng MF1 và NTV-N01 ngoài vườn ươm cho thấy hiệu lực phòng trừ bệnh hại rễ đạt từ 76,2% đến 84,5%, tương đương với các dòng thuốc hóa học thông thường nhưng mang lại độ an toàn sinh thái vượt trội.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ phát sinh dịch bệnh có mối liên hệ mật thiết với lượng mưa hàng năm tập trung từ 1.300 mm đến 1.400 mm của huyện Thạch An, đặc biệt là trong các tháng chuyển giao khí hậu hè - thu. Nền nhiệt cao 30-32°C kết hợp độ ẩm đất dư thừa trong các bầu ươm kém thoát nước tạo điều kiện tối ưu cho bào tử vô tính nảy mầm và xâm nhập qua biểu bì rễ hoặc khí khổng lá non. Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây tại khu vực trung du Bắc Bộ, mức độ gây hại của nấm Fusarium oxysporum tại Thạch An diễn biến nhanh hơn do đất đai vùng núi có độ chua cao với độ pH dao động từ 4,5 đến 6,0.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm có thể được trình bày rõ nét qua biểu đồ cột thể hiện sự tương quan giữa các tháng điều tra với tỷ lệ nhiễm bệnh P%, kết hợp bảng tổng hợp so sánh bán kính vòng ức chế sợi nấm của các loại chế phẩm sinh học và thuốc hóa học ở các nồng độ khác nhau. Những phát hiện này khẳng định tính khả thi của việc thay thế hóa chất độc hại bằng các chủng vi sinh vật đối kháng bản địa, giúp giải quyết triệt để vấn đề kháng thuốc của mầm bệnh trong sản xuất lâm nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khống chế tỷ lệ bệnh hại dưới mức 5% và duy trì tỷ lệ cây giống xuất vườn đạt tiêu chuẩn chất lượng trên 92% trong giai đoạn tới, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể:

• Khử trùng triệt để đất đóng bầu và giá thể gieo ươm: Ban quản lý rừng phòng hộ và các hộ sản xuất giống cần thực hiện phơi ải đất kết hợp xử lý giá thể bằng dung dịch Booc-đô 1% hoặc thuốc tím 1% trước khi đóng bầu từ 15 đến 20 ngày nhằm tiêu diệt hoàn toàn nguồn nấm tồn dư trong đất Feralit.
• Ứng dụng chế phẩm sinh học đối kháng định kỳ: Đưa chế phẩm sinh học MF1 và NTV-N01 vào quy trình chăm sóc tiêu chuẩn với liều lượng 20-30g trên một mét vuông luống bầu, thực hiện tưới định kỳ 10-15 ngày một lần cho cây con từ 1 đến 3 tháng tuổi để tạo màng chắn vi sinh vật bảo vệ vùng rễ.
• Cải thiện kỹ thuật lâm sinh và điều tiết tiểu khí hậu vườn ươm: Công nhân kỹ thuật cần thực hiện đảo bầu, tỉa thưa giãn khoảng cách luống từ mật độ 200 cây xuống 120-150 cây trên một mét vuông khi cây đạt 2 tháng tuổi, đồng thời nâng cao mặt luống từ 15-20 cm và điều chỉnh mái che lưới đen giảm 50% ánh sáng trực xạ trong mùa nắng gắt.
• Ban hành quy chế giám sát và can thiệp hóa học có kiểm soát: Phòng Nông nghiệp và Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Thạch An cần thiết lập mạng lưới theo dõi dịch hại 15 ngày một lần, chỉ cho phép sử dụng thuốc hóa học đặc trị như Carbendazim nồng độ 0,1% hoặc Daconil 75WP khi chỉ số bệnh R vượt ngưỡng cấp 2, đảm bảo khoanh vùng dập dịch trong vòng 48 giờ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ kỹ thuật và chủ vườn ươm cây giống lâm nghiệp: Tiếp cận cẩm nang hướng dẫn nhận diện sớm triệu chứng thối rễ, thán thư và quy trình sử dụng chế phẩm sinh học đối kháng, giúp tiết kiệm 40% chi phí sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao tỷ lệ sống của cây con keo lai, mỡ.
• Cơ quan quản lý lâm nghiệp và Hạt Kiểm lâm địa phương: Nắm bắt cơ sở khoa học xác thực để xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật kiểm soát dịch bệnh cây giống, phục vụ kế hoạch trồng mới 2.963 ha rừng và quản lý 60.999 ha đất lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh Cao Bằng.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Lâm học, Bảo vệ thực vật: Khai thác kho tư liệu thực nghiệm chuẩn mực về phương pháp phân lập vi nấm, kỹ thuật tách chiết DNA bằng glassmilk, quy trình phản ứng PCR vùng gen ITS và thiết kế thí nghiệm sinh thái học nấm bệnh.
• Các hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến gỗ rừng trồng: Nắm vững các tiêu chuẩn chọn lọc giống sạch bệnh ngay từ khâu vườn ươm, đảm bảo chất lượng rừng trồng thương phẩm sinh trưởng nhanh, đồng đều và không bị rỗng ruột hay chết héo ở các chu kỳ khai thác tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Căn nguyên chính gây chết héo hàng loạt trên cây con keo lai tại vườn ươm Thạch An là gì?

Nguyên nhân chính được xác định qua giám định phân tử là nấm Fusarium oxysporum. Nấm tấn công trực tiếp vào phần cổ rễ và hệ thống rễ tơ, phá hủy hệ mạch dẫn khiến cây không thể hút nước và dinh dưỡng, làm cây héo rũ nhanh chóng và chết khô trong vòng 7 đến 10 ngày với tỷ lệ nhiễm lên tới 32,4%.

Tại sao nên ưu tiên chế phẩm sinh học MF1 và NTV-N01 hơn thuốc hóa học trong vườn ươm?

Chế phẩm sinh học MF1 và NTV-N01 đạt hiệu lực ức chế nấm gây hại từ 76,2% đến 84,5%, tương đương thuốc hóa học nhưng không gây thoái hóa đất, không tiêu diệt hệ vi sinh vật có ích và loại bỏ hoàn toàn nguy cơ kháng thuốc của mầm bệnh, đảm bảo độ an toàn tuyệt đối cho người lao động.

Cây mỡ giai đoạn vườn ươm thường bị tổn thương nặng nề nhất bởi loại bệnh hại nào?

Cây mỡ giai đoạn vườn ươm bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất bởi bệnh thán thư và đốm lá do nấm Colletotrichum gloeosporioides gây ra với tỷ lệ nhiễm 27,6%. Bệnh tạo ra các vết hoại tử màu nâu sẫm lan rộng trên phiến lá, làm lá rụng sớm, khô ngọn non và suy giảm đáng kể tốc độ phát triển đường kính gốc.

Điều kiện thời tiết nào tại Cao Bằng kích thích nấm bệnh bùng phát mạnh nhất?

Nấm bệnh phát triển tối ưu trong điều kiện nhiệt độ từ 25°C đến 30°C và độ ẩm không khí vượt trên 85%. Khí hậu mùa mưa tại huyện Thạch An từ tháng 6 đến tháng 9 với lượng mưa lớn và số giờ nắng cao tạo nên môi trường nóng ẩm lý tưởng cho bào tử nấm phân tán và xâm nhiễm.

Khi phát hiện ổ bệnh thối rễ xuất hiện trên luống ươm, quy trình xử lý cấp bách gồm những bước nào?

Người làm vườn cần nhanh chóng nhổ bỏ và đốt tiêu hủy toàn bộ các cây bị bệnh ở cấp 3 và cấp 4, sau đó rải vôi bột khử trùng cục bộ vị trí nhiễm. Tiếp theo, phun bao vây toàn bộ luống bằng dung dịch Booc-đô 1% hoặc Carbendazim 0,1% với chu kỳ 2 lần cách nhau 7 ngày để chặn đứng lây lan.

Kết luận

• Luận văn xác định chính xác hai loài nấm gây bệnh chủ yếu tại vườn ươm Thạch An là Fusarium oxysporum gây thối rễ keo lai và Colletotrichum gloeosporioides gây thán thư cây mỡ bằng giải trình tự gen ITS.
• Thiết lập dữ liệu sinh thái học cho thấy khoảng nhiệt độ 25-30°C và độ ẩm trên 80% là môi trường kích hoạt độc lực mạnh nhất của các chủng nấm bệnh ở vùng núi phía Bắc.
• Chứng minh hiệu lực diệt trừ nấm bệnh vượt trội của chế phẩm vi sinh MF1 và NTV-N01 đạt trên 80%, khẳng định tiềm năng thay thế hóa chất độc hại bằng công nghệ sinh học lâm nghiệp.
• Hoàn thiện gói quy trình quản lý bệnh hại tổng hợp bao gồm xử lý giá thể bằng Booc-đô 1%, giãn cách mật độ luống ươm và luân phiên đảo bầu giúp khống chế tỷ lệ nhiễm bệnh dưới 5%.
• Kế hoạch tiếp theo cần tập trung chuyển giao rộng rãi quy trình kỹ thuật này cho toàn bộ hệ thống vườn ươm tại tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 2021-2025 nhằm nâng cao chất lượng rừng trồng xuất khẩu.

Các đơn vị sản xuất giống, kỹ sư lâm nghiệp và nhà khoa học quan tâm nên khai thác chi tiết các số liệu thực nghiệm trong toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào mô hình quản lý vườn ươm bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học nghiên cứu và phòng trừ bệnh cây Theo cách hiểu thông thường, bệnh cây là khoa học nghiên cứu về cây bị bệnh, sinh trưởng và phát triển không bình thường vì những lý do sinh vật cũng như không phải sinh vật. Bệnh cây là kết quả tác động của 3 yếu tố: nguồn bệnh, cây trồng và điều kiện bên ngoài. Cách hiểu trên giúp chúng ta nắm được nội dung và thực chất của bệnh cây ở mức độ từng cá thể.

Tuy nhiên trong thực tế sản xuất cách hiểu trên đây chưa cho phép giải quyết một cách có cơ sở những trường hợp cụ thể về bệnh cây. Trong hoạt động thực tế của mình, người làm công tác bệnh cây phải giải quyết các nhiệm vụ có liên quan đến những tập đoàn có cây lớn, vi sinh vật gây bệnh, trong những khoảng không gian nhất định, thường là khá rộng lớn, với tác động của nhiều yếu tố khí hậu, đất đai khác nhau. Khoa học bệnh cây có các nhiệm vụ chính. Khoa học bệnh cây được hình thành và phát triển do đòi hỏi của nhu cầu cầu sản xuất cây nông nghiệp và do quá trình đấu tranh giữa thiên nhiên và con người, giữa ý thức hệ duy tâm và duy vật.Ngay từ đầu của lịch sử trồng trọt, nhân dân lao động thông qua thực tế sản xuất và những kinh nghiệm của mình đã phát hiện và phòng trừ một số bệnh hại nguy hiểm (Trần Văn Mão,1997).

Nghiên cứu bệnh hại cây trên cơ sở đó xác định các biện pháp bảo vệ cây làm cho năng suất cây trồng ở mức cao và ổn định. Góp phần phát huy tác dụng của giống cây có năng suất cao và các biện pháp kỹ thuật trồng trọt tiên tiến: Bón phân, chế độ nước, mật độ cao…Trong sản xuất không để bệnh hại phát triển và gây thành dịch. 6 Giải quyết vấn đề bệnh cây góp phần tạo điều kiện cho việc hình thành các vùng chuyên canh, nhất là những cây có giá trị kinh tế lớn (Đường Hồng Dật, 1979). Để có thể hoàn thành được các nhiệm vụ trên đây, khoa học bệnh cây có các nội dung: Nghiên cứu và xác định nguyên nhân gây bệnh: Nguyên nhân gây bệnh thường rất nhiều và rất phức tạp, trong thực tế nhiều trường hợp cùng một nguyên nhân nhưng gây ra những biểu hiện bệnh rất khác nhau, ngược lại có những trường hợp nhiều nguyên nhân cùng gây ra một triệu chứng bệnh rất giống nhau.

Một biểu hiện bệnh có thể có một hoặc một số nguyên nhân chủ yếu và một số nguyên nhân thứ yếu. Nhầm lẫn vai trò và vị trí các loại nguyên nhân có thể dẫn đến những kết luận và hành động sai lầm. Có xác định đúng nguyên nhân gây bệnh thì các công việc tiếp tục sau đó mới có cơ sở chắc chắn và chính xác. Muốn phòng trừ bệnh, bảo vệ cây có hiệu quả, tránh lãng phí và các hậu quả tiêu cực khác, không thể không xác định nguyên nhân gây bệnh (Đường Hồng Dật, 1979).

Phát hiện các quy luật phát sinh, phát triển và hình thành của dịch của bệnh cây: Bệnh cây phát sinh và phát triển theo những quy luật nhất định. Các quy luật đó phụ thuộc vào tình trạng và đặc điểm của tập đoàn vi sinh vật gây bệnh, cây chủ và điều kiện bên ngoài. Khoa học bệnh cây phải nắm được các quy luật đó. Công tác dự tính, dự báo và phòng trừ bệnh đều phải dựa trên quy luật này mới đảm bảo kết quả tốt được (Đường Hồng Dật, 1979).

Tìm hiểu bản chất, đặc điểm và các quy luật chống chịu của bệnh cây: Nói chung, khi cây bị nguồn bệnh xâm nhập thường có những biểu hiện phản ứng và hoạt động chống lại để tự vệ. Trong tự nhiên hiện tượng này thường xảy ra và đó là kết quả của quá trình thích ứng lâu dài giữa vi 7 sinh vật gây bệnh và cây chủ. Nắm được các đặc điểm chống chịu bệnh của cây ta có thể dùng nhiều biện pháp khác nhau để không ngừng củng cố, làm tăng lên để ngăn ngừa mọi tác hại của bệnh, đồng thời tìm cách đưa ra các đặc điểm đó vào các giống cây mới. Các đặc điểm chống chịu bệnh thường chỉ được phát huy trong những điều kiện chăm sóc, kỹ thuật canh tác và khí hậu, đất đai nhất định.

Công tác chọn lọc, lai tạo các gống chống bệnh cũng như tiến hành các biện pháp phòng trừ chỉ có thể đạt kết quả thật tốt khi nắm được các quy luật này (Đường Hồng Dật, 1979). Nghiên cứu, xác định các phương pháp phòng trừ bệnh: Phòng trừ bệnh cây có thể tiến hành theo nhiều cách khác nhau, mỗi cách có những ưu điểm và nhược điểm của nó. Vì vậy, mỗi phương pháp thường chỉ pháp huy tác dụng cao nhất trong những điều kiện nhất định. Trong thực tế sản xuất, những biện pháp riêng rẽ thường không đảm bảo, bảo vệ tốt cây chống bệnh và cần phải phối hợp nhiều biện pháp khác nhau mới giải quyết được bệnh.

Nhiệm vụ của khoa học bệnh cây là tìm ra các hệ thống tổng hợp các biện pháp bảo vệ cây chống bệnh (Đường Hồng Dật, 1979). Thực chất công tác phòng trừ bệnh cây không chỉ nhằm tiêu diệt nguồn bệnh. Việc làm đó chỉ có ý nghĩa khi bảo vệ được cây, góp phần làm tăng năng suất, giữ năng suất cây ở mức cao nhất và đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Phương hướng chủ yếu của công tác bảo vệ thực vật là tác động các biện pháp khác nhau trong một hệ thống hợp lý có cơ sở và căn cứ đầy đủ, nhằm điều khiển toàn bộ sinh quần đồng ruộng, rừng cây, tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng tốt nhất, bệnh hại không thể phát triển được, đảm bảo tạo ra khối lượng nông lâm sản cao nhất, có phẩm chất tốt nhất.

Cho đến nay, khoa học bệnh cây đã đạt được nhiều kết quả lớn, và đã có hệ thống kiến thức có khả năng hạn chế đến mức thấp những tác hại của bệnh cây. Tuy nhiên, những kiến thức đó chỉ có thể trở thành sức mạnh thực tế, 8 khi những người trực tiếp sản xuất nắm vững được nó, và vận dụng tốt trong hoạt động sản xuất hàng ngày (Đường Hồng Dật, 1979). Cơ sở khoa học của việc điều tra thành phần bệnh hại Bệnh cây rừng là một loại tác hại tự nhiên vô cùng phổ biến. Bệnh hại thường làm cho cây rừng sinh trưởng kém, lượng sinh trưởng của cây gỗ hàng năm giảm xuống, một số bệnh hại có thể làm cây chết, thậm chí có thể gây chết hàng loạt.

Nước ta đã từng xảy ra các loại bệnh hại như bệnh khô cành bạch đàn ở Đồng Nai làm cho 11.000 ha cây bị khô, ở Thừa Thiên Huế 5800 ha, ở Quảng Trị trên 50 ha. Bệnh khô xám thông, bệnh khô ngọn thông, bệnh thối cổ rễ thông, bệnh vàng lá sa mu, bệnh khô ngọn thông, bệnh chổi xể tre luồng, bệnh tua mực quế… đã gây ra những thiệt hại nghiêm trọng đến sản xuất lâm nghiệp ở nước ta. Hàng năm chúng gây ra những tổn thất lớn cho nền kinh tế, không những thế chúng còn gây ra ảnh hưởng đến môi trường sinh thái (Trần Văn Mão, 2003). Ở giai đoạn vườn ươm, cây con đang trong thời gian sinh trưởng mạnh và cây con còn bị ảnh hưởng lớn từ môi trường bên ngoài nên thời gian này cây dễ bị nhiễm bệnh.

Nước ta có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm mưa nhiều là yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho cho nấm mốc và các vi sinh vật phát triển. Trong quá trình bị bệnh cây bị biến đổi về các mặt sinh lý, giải phẫu và hình thái gây ra những tác hại đối với cây con vườn ươm, rừng trồng và rừng tự nhiên, sự thay đổi đó diễn ra liên tục. Cây bị bệnh, quá trình thay đổi về sinh lý là nguyên nhân của sự thay đổi về giải phẫu, hình thái và sự thay đổi về hình thái cũng chính là bệnh thể hiện ở triệu chứng. Mỗi một loại bệnh cây đều có những đặc trưng triệu chứng riêng biệt và là một căn cứ quan trọng để chuẩn đoán bệnh cây (Trần Văn Mão, 2003).

9 Do thực vật và vật gây bệnh đều chịu tác động của môi trường xung quanh nên cả hai bị môi trường khống chế. Tính chống chịu của cây và tính xâm nhiễm của vật gây bệnh tuỳ thuộc vào điều kiện môi trường. Trong quá trình tác động lẫn nhau giữa cây và vật gây bệnh nếu điều kiện môi trường có thuận lợi cho cây chủ và không có lợi cho vật gây bệnh quá trình gây bệnh có thể kéo dài hoặc ngưng lại. Ngược lại, nếu môi trường thuận lợi cho vật gây bệnh, quá trình gây bệnh mới có thể phát triển thuận lợi.

Cây chủ, vật gây bệnh và môi trường luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau và là cơ sở của sự phát sinh phát triển bệnh cây, ba nhân tố này luôn biến động theo thời gian và không gian cho nên mối quan hệ tương hỗ giữa chúng không ngừng phát triển. Chỉ cần tìm hiểu sâu sắc mối quan hệ động thái của 3 nhân tố trên mới có thể nắm vững quy luật phát sinh phát triển của bệnh cây và mới có thể đề ra được giải pháp phòng trừ chính xác (Trần Văn Mão, 2003). Cơ sở khoa học của việc phòng trừ bệnh hại tổng hợp Mục đích cuối cùng của khoa học bệnh cây là tìm ra những biện pháp có hiệu quả, có lợi về mặt kinh tế nhằm hạn chế tác hại của bệnh, bảo vệ cây, làm cho cây sinh trưởng, phát triển cho năng suất và phẩm chất tốt. Trên ý nghĩa đó, công tác phòng trừ bệnh cây không thể chỉ nhằm tiêu diệt nguồn bệnh mà việc tiêu diệt nguồn bệnh chỉ có ý nghĩa khi làm cho năng suất cây trồng không bị ảnh hưởng, giải phóng được nguồn bệnh và giữ được mức ổn định trong mọi trường hợp (Weber, 1973).

Phòng trừ bệnh cây phải được thực hiện trên nguyên tắc tổng hợp, toàn diện và chủ động. Biện pháp tổng hợp là áp dụng nhiều phương pháp khác nhau trong một hệ thống hoàn chỉnh và hợp lý. Trong hệ thống đó các biện pháp bổ sung cho nhau, phát huy kết quả lẫn nhau tạo nên những tác động và sức mạnh tổng hợp phát huy mức cao nhất các đặc điểm có ích của 10 cây, loại trừ tác hại của bệnh. Tổng hợp còn nhằm phát huy đến mức cao mọi điều kiện có thể có ở các cơ sở sản xuất, không tự giới hạn trong những loại biện pháp nhất định nào đó.