Nghiên cứu đánh giá các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu cho tỉnh Quảng Ngãi

Luận án nghiên cứu cơ sở khoa học đánh giá giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu cho tỉnh Quảng Ngãi, góp phần phát triển bền vững.

• Tác giả: Chu Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Thị Lan Hương
• Trường học: Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Đánh giá giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận án
• Địa điểm: Quảng Ngãi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 0.1.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 0.1.2. Đánh giá hiệu quả trước khi thực hiện các giải pháp thích ứng nhằm xác định các giải pháp ưu tiên
• 0.1.3. Đánh giá hiệu quả ở giai đoạn đang thực hiện và sau khi thực hiện các giải pháp thích ứng
• 0.1.4. Đo đạc, báo cáo, thẩm định các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
• 0.1.5. Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam
• 0.1.6. Bộ chỉ số thích ứng với biến đổi khí hậu. Công cụ lựa chọn ưu tiên đầu tư cho thích ứng với biến đổi khí hậu
• 0.1.7. Hệ thống chỉ số theo dõi, giám sát và đánh giá Chương trình Mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2012-2015
• 0.1.8. Đánh giá tác động của Chương trình Hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu
• 0.1.9. Các tiêu chí đánh giá dự án ưu tiên theo Chương trình Hỗ trợ ứng phó với biến đổi khí hậu
• 0.1.10. Một số tiêu chí đánh giá mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu. Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 0.1.11. Đánh giá hiệu quả một số biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu trong ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn
• 0.1.12. Tổng quan về khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi
• 0.1.13. Biến đổi khí hậu ở tỉnh Quảng Ngãi
• 0.1.14. Các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu ở Quảng Ngãi
• 0.1.15. Số liệu sử dụng trong Luận án
• 0.1.16. Kết luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 1.1. Phân tích lựa chọn phương pháp đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
• 1.2. Đánh giá ưu điểm và hạn chế của từng phương pháp và khả năng áp dụng phù hợp với mục đích nghiên cứu
• 1.3. Lựa chọn phương pháp đánh giá hiệu quả các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
• 1.3.1. Phương pháp Delphi
• 1.3.2. Phương pháp quản lý dựa trên kết quả RBM
• 1.4. Đề xuất quy trình đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
• 1.4.1. Quy trình đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
• 1.4.2. Chỉ số đánh giá hiệu quả của hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
• 1.4.3. Đường cơ sở về hiện trạng thích ứng với biến đổi khí hậu
• 1.4.4. So sánh kết quả thực hiện hoạt động thích ứng với Đường cơ sở
• 1.4.5. Kết luận
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CHO TỈNH QUẢNG NGÃI VÀ ĐỀ XUẤT KHUNG ĐO ĐẠC, BÁO CÁO, THẨM ĐỊNH CHO THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 2.1. Đánh giá hiệu quả của hoạt động trồng rừng ngập mặn ven biển Quảng Ngãi
• 2.2. Xây dựng bộ chỉ số giám sát đánh giá. Xây dựng bộ câu hỏi thẩm định kết quả dự án
• 2.3. Đánh giá hiệu quả của hoạt động trồng rừng ngập mặn
• 2.4. Đánh giá hiệu quả của hoạt động quản lý tổng hợp đới bờ tỉnh Quảng Ngãi
• 2.5. Xây dựng bộ chỉ số giám sát đánh giá. Xây dựng bộ câu hỏi thẩm định kết quả của dự án
• 2.6. Đánh giá hiệu quả thích ứng của dự án
• 2.7. Bài học từ việc đánh giá hiệu quả hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu
• 2.8. Đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu. Đánh giá những khó khăn và các yếu tố cần thiết để thực hiện Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu. Đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu
• 2.9. Khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định thích ứng với biến đổi khí hậu cấp quốc gia
• 2.10. Kết luận
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về biến đổi khí hậu tại Quảng Ngãi

Biến đổi khí hậu (biến đổi khí hậu) đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển bền vững tại tỉnh Quảng Ngãi. Tỉnh này thường xuyên phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt, hạn hán, và ngập úng. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế địa phương. Theo các nghiên cứu, tác động của biến đổi khí hậu đã làm gia tăng sự phân hóa mức sống và cản trở quá trình xóa đói giảm nghèo. Do đó, việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Quảng Ngãi.

II. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu

Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu là một phần quan trọng trong việc xây dựng các giải pháp thích ứng. Các nghiên cứu cho thấy rằng biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi đáng kể trong điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ngãi. Những tác động này bao gồm sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững. Việc đánh giá tác động này không chỉ giúp nhận diện các rủi ro mà còn cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách và chiến lược thích ứng hiệu quả.

III. Các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu

Các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại Quảng Ngãi đã được triển khai trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Một số giải pháp tiêu biểu bao gồm trồng rừng ngập mặn, quản lý tổng hợp đới bờ, và phát triển nông nghiệp bền vững. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương. Đặc biệt, việc áp dụng các biện pháp quản lý tài nguyên hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo sự bền vững trong phát triển. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các hoạt động này.

IV. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp

Đánh giá hiệu quả của các giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu là một nhiệm vụ quan trọng để xác định tính khả thi và hiệu quả của các hoạt động đã triển khai. Việc sử dụng các chỉ số đánh giá cụ thể giúp theo dõi và giám sát tiến độ thực hiện các giải pháp. Các chỉ số này bao gồm khả năng tăng cường năng lực thích ứng, hiệu quả thực hiện các hoạt động thích ứng, và mức độ phát triển bền vững. Kết quả đánh giá sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc điều chỉnh và cải thiện các chính sách trong tương lai.

V. Đề xuất khung Đo đạc Báo cáo Thẩm định

Để nâng cao hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu, việc xây dựng một khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định (MRV) là rất cần thiết. Khung này sẽ giúp các nhà quản lý có thể theo dõi, đánh giá và điều chỉnh các hoạt động một cách hiệu quả. Việc áp dụng khung MRV không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch trong quản lý mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động nguồn lực từ các tổ chức quốc tế và trong nước. Điều này sẽ góp phần nâng cao khả năng thích ứng của tỉnh Quảng Ngãi trước những thách thức của biến đổi khí hậu.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Biến đổi khí hậu (BĐKH) tác động sâu rộng đến nhiều ngành, lĩnh vực và các vùng lãnh thổ trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Mặc dù các hoạt động thích ứng (HĐTƯ) với BĐKH đã được triển khai nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực, nâng cao khả năng chống chịu và thúc đẩy phát triển bền vững, việc đánh giá hiệu quả của các hoạt động này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống. Bên cạnh đó, sau Thỏa thuận Paris (COP21, năm 2015) và Quyết định số 2053/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch thực hiện Thỏa thuận Paris tại Việt Nam (Nhiệm vụ số 58), yêu cầu thiết lập hệ thống Đo đạc, Báo cáo và Thẩm định (MRV) cho thích ứng với BĐKH trở nên cấp thiết. Khoảng trống nghiên cứu lớn nhất hiện nay là thiếu vắng một quy trình khoa học, công cụ chuẩn hóa để giám sát, đánh giá hiệu quả HĐTƯ và chưa có khung MRV cụ thể cho lĩnh vực thích ứng ở cấp dự án cũng như cấp quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm 3 nội dung chính:

1. Xác định được phương pháp và quy trình đánh giá hiệu quả của HĐTƯ với BĐKH;
2. Đánh giá được hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH ở tỉnh Quảng Ngãi;
3. Đề xuất được khung Đo đạc - Báo cáo - Thẩm định (MRV) cho thích ứng với BĐKH.

Để thực hiện các mục tiêu trên, luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Phương pháp nào thích hợp với điều kiện Việt Nam trong việc xây dựng quy trình đánh giá hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH?
• Câu hỏi 2: Hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH ở tỉnh Quảng Ngãi trong tăng cường khả năng thích ứng, thực hiện HĐTƯ, góp phần phát triển bền vững như thế nào?
• Câu hỏi 3: Vai trò của phương pháp đánh giá hiệu quả thích ứng với BĐKH trong xây dựng khung MRV cho thích ứng với BĐKH?

Đối tượng nghiên cứu là các HĐTƯ với BĐKH đã và đang được phê duyệt, triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Tỉnh Quảng Ngãi (tập trung vào các dự án điển hình tại khu vực ven biển).
• Thời gian: Số liệu điều tra khảo sát, thu thập thực tế tại địa phương được thực hiện trong năm 2016 kết hợp chuỗi dữ liệu khí tượng thủy văn và kinh tế - xã hội giai đoạn lịch sử đến năm 2016.
• Nội dung: Tập trung đánh giá hiệu quả thích ứng với BĐKH dựa trên 3 nhóm chỉ số (Tăng cường năng lực thích ứng; Thực hiện HĐTƯ; Phát triển bền vững). Luận án không đánh giá hiệu quả tài chính/kinh tế thuần túy (CBA) và không xem xét các hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các hướng nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến đánh giá thích ứng với BĐKH theo từng giai đoạn và mục tiêu:

Các nghiên cứu quốc tế

• Đánh giá trước khi thực hiện để lựa chọn ưu tiên: Tiêu chí của Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) dựa trên 4 khía cạnh: tính liên quan, nhân rộng, hiệu quả và bền vững; Nghiên cứu của Viện Chiến lược môi trường toàn cầu Nhật Bản (IGES, 2014) và hướng dẫn của UNFCCC khẳng định phân tích đa tiêu chí (MCA) là công cụ phù hợp để xếp hạng ưu tiên hành động thích ứng.
• Giám sát và đánh giá trong/sau thực hiện: Khung năng lực thích ứng địa phương của Mạng lưới ứng phó với BĐKH châu Phi (ACCRA) với 5 đặc tính (cơ sở vật chất, thể chế, kiến thức/thông tin, sáng kiến đổi mới, cơ chế ra quyết định linh hoạt); Hướng dẫn AdaptME của Chương trình tác động khí hậu Vương quốc Anh (UKCIP); Khung giám sát thích ứng của UNDP (đánh giá 5 quá trình và 4 mục tiêu); Nghiên cứu của Harley và cộng sự (2008) phân định chỉ số quá trình và chỉ số kết quả; Khung TAMD (Tracking Adaptation and Measuring Development) của Nick Brooks và cộng sự (2013) theo dõi thích ứng qua khung đôi; Phương pháp TRAC3 (2014) theo dõi việc thực hiện kế hoạch thích ứng cấp toàn cầu và quốc gia.
• Nghiên cứu về MRV: Khung hành động Bali (2007) và Thỏa thuận Cancun (2010) thiết lập yêu cầu MRV cho giảm nhẹ và hỗ trợ tài chính/công nghệ; Thỏa thuận Paris (2015) thúc đẩy minh bạch trong báo cáo thích ứng quốc gia.

Loại chỉ số	Ưu điểm	Hạn chế
Chỉ số quá trình	- Hầu hết mục tiêu chính sách dựa trên quá trình. - Có khả năng liên kết mục tiêu chính sách thích ứng với các chính sách khác.	- Không phản ánh được đầy đủ thành công thực tế của chính sách thích ứng. - Không linh hoạt, khó cập nhật thông tin mới.
Chỉ số kết quả	- Cho phép lựa chọn giải pháp phù hợp nhất để đạt mục tiêu đề ra. - Tiếp cận linh hoạt, có thể điều chỉnh khi có thông tin mới.	- Không phản ánh được toàn bộ tiến trình của chính sách thích ứng. - Khó tích hợp mục tiêu với các chính sách khác do mỗi mục tiêu có cách tiếp cận riêng.

(Nguồn: Harley và cộng sự, 2008, tổng hợp trong luận án)

Các nghiên cứu tại Việt Nam

• Bộ chỉ số và công cụ chính sách: Đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước về bộ chỉ số thích ứng với BĐKH phục vụ quản lý nhà nước (thử nghiệm tại Quảng Ngãi và Cần Thơ theo 3 bước: hiện trạng, hiệu quả thực hiện, tổng hợp); Khung hướng dẫn lựa chọn ưu tiên thích ứng theo Quyết định 1485/QĐ-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (chấm điểm 5 tiêu chí lợi ích trực tiếp và gián tiếp); Hệ thống M&E Chương trình NTP-RCC giai đoạn 2012-2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường (theo dõi 15 nhiệm vụ theo tỷ lệ hoàn thành 0% - 50% - 100%); Đánh giá tác động chính sách Chương trình SP-RCC do JICA thực hiện (2013); Tiêu chí đánh giá dự án ưu tiên SP-RCC (thang điểm 100 gồm 24 điểm ngành/khu vực và 76 điểm nội dung dự án); Bộ tiêu chí đánh giá mô hình thích ứng BĐKH của Cục Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu phối hợp CCWG và VNGO&CC (thang điểm 100 với 4 tiêu chí: thích ứng 40đ, giảm nhẹ 10đ, hiệu quả bền vững 40đ, nhân rộng 10đ; chọn 9/38 mô hình đạt trên 80đ).
• Đánh giá chuyển đổi nông nghiệp thích ứng BĐKH:

Khu vực / Địa bàn	Mô hình chuyển đổi	Kết quả / Hiệu quả ghi nhận
Đồng bằng sông Hồng	Chuyển vụ lúa đông xuân sang lúa xuân muộn	Sản lượng tăng 1,19 triệu tấn (giai đoạn 2005-2006); doanh thu cao hơn 1,559 triệu đồng/ha; tránh rét hại đầu đông.
Đồng bằng sông Cửu Long	Chuyển 2 vụ lúa bấp bênh sang 1 vụ lúa - 1 vụ tôm	Thu nhập tăng thêm 27,5 triệu đồng/ha; tổng giá trị chuyển đổi đạt khoảng 3.300 tỷ đồng/năm.
Duyên hải Nam Trung Bộ	Chuyển từ cây lúa sang cây chịu hạn (lạc, sắn, ngô)	Diện tích lúa giảm từ 450.000 ha (1995) xuống dưới 350.000 ha (2008); tăng 100,3 nghìn tấn lạc, 2.206 nghìn tấn sắn, 674,9 nghìn tấn ngô.
Đất dốc Bắc Giang	Chuyển 1 vụ lúa sang 1 cá - 1 lúa hoặc nuôi cá hoàn toàn; xen canh dưa hấu, đậu tương	Thu nhập tăng gấp 8,5 lần (cá - lúa), tăng gấp 9 lần (nuôi cá); đưa dưa hấu vào cơ cấu tăng 3,36 lần, thêm vụ 4 tăng 1,22 lần.
Đất dốc Sơn La (Yên Châu)	Trồng xen lạc với sắn	Thu nhập tăng 4,06 lần so với trồng thuần sắn; che phủ bề mặt, giữ nước và bổ sung dinh dưỡng cho đất.

Khoảng trống luận án giải quyết

Các công cụ trước đây chủ yếu dừng lại ở việc xếp hạng danh mục ưu tiên trước đầu tư, kiểm tra tiến độ giải ngân/hoàn thành nhiệm vụ hành chính, hoặc xây dựng chỉ số tổng hợp cấp vĩ mô mà chưa đánh giá được hiệu quả thực chất của các can thiệp thích ứng ở cấp dự án cụ thể. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách thiết lập một phương pháp luận kết hợp RBM và Delphi, xây dựng bộ chỉ số kết quả, thiết lập đường cơ sở và đề xuất khung MRV chuyên biệt cho thích ứng với BĐKH.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm tiếp cận

Luận án vận dụng lý thuyết Quản lý dựa trên kết quả (RBM), lý thuyết đánh giá thích ứng của IPCC, khung phân tích chỉ số thích ứng (Harley et al., 2008) và khái niệm Đo đạc - Báo cáo - Thẩm định (MRV) theo quy định của UNFCCC:

• Quản lý dựa trên kết quả (RBM): Tập trung đánh giá chất lượng và kết quả đạt được của hoạt động thích ứng so với mục tiêu ban đầu thông qua việc so sánh các chỉ số thực hiện với Đường cơ sở (Baseline). Hiệu quả được cấu trúc thành 3 nhóm chỉ số:
  1. Nhóm chỉ số tăng cường năng lực thích ứng: Đánh giá thể chế, kiến thức, cơ sở vật chất, khả năng ứng phó của cộng đồng.
  2. Nhóm chỉ số thực hiện HĐTƯ: Đánh giá quy mô, khối lượng và tiến độ các hạng mục công trình, phi công trình thích ứng.
  3. Nhóm chỉ số phát triển bền vững: Đánh giá các tác động tích cực lâu dài về mặt môi trường, kinh tế hộ gia đình và trật tự xã hội.
• Phương pháp Delphi theo quy tắc KAMET: Sử dụng bảng hỏi chuyên gia qua 3 giai đoạn (trước, trong và sau tham vấn) với 8 bước để đạt được sự đồng thuận cao về bộ chỉ số giám sát và bộ câu hỏi thẩm định.
• Phương pháp phân tích đa tiêu chí (MCA) và ma trận SWOT: Dùng để sàng lọc, phân tích ưu nhược điểm của các phương pháp đánh giá quốc tế và trong nước nhằm chọn lựa quy trình tối ưu.

Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

• Thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Báo cáo kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển, số liệu khí tượng thủy văn trạm Ba Tơ và trạm Quảng Ngãi (nhiệt độ, lượng mưa giai đoạn 1958/1977/1980 đến 2010), kịch bản biến đổi khí hậu phiên bản cập nhật (RCP4.5, RCP8.5) của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Tiến hành khảo sát thực địa, lấy ý kiến chuyên gia, phỏng vấn người dân tại vùng thực hiện dự án tại Quảng Ngãi trong năm 2016.
• Phương pháp chuyên gia: Xác định ngưỡng đánh giá, chấm điểm kết quả thực hiện, đối chiếu với năm cơ sở để định lượng mức độ hiệu quả.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan các nghiên cứu về đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu

Chương 1 trình bày tổng quan toàn diện các nghiên cứu lý thuyết, phương pháp đánh giá hiệu quả thích ứng trên thế giới và tại Việt Nam, đồng thời tổng thuật chi tiết điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, diễn biến khí hậu và hiện trạng các HĐTƯ tại địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.

Về bối cảnh khí hậu và kịch bản BĐKH tại Quảng Ngãi:

• Nhiệt độ trung bình năm thời kỳ 2000-2010 tăng so với 1980-1999 (trạm Ba Tơ tăng 0,2÷0,3°C, trạm Quảng Ngãi tăng 3,1÷4,4°C). Theo kịch bản RCP4.5, nhiệt độ trung bình năm giữa thế kỷ tăng khoảng 1,4°C và cuối thế kỷ tăng 1,9°C; theo kịch bản RCP8.5, cuối thế kỷ tăng 3,2°C.
• Lượng mưa năm theo RCP4.5 tăng 25,2% vào giữa thế kỷ và tăng 29,5% vào cuối thế kỷ. Mưa 1 ngày lớn nhất có xu thế tăng từ 45 đến 70%.
• Mực nước biển dâng theo kịch bản RCP4.5 vào cuối thế kỷ 21 là 54 cm. Trường hợp nước biển dâng 100 cm, có 0,86% diện tích toàn tỉnh bị ngập, tập trung cao ở các huyện ven biển: Đức Phổ (3,62%), Sơn Tịnh (3,24%), Tư Nghĩa (3,49%). Nguy cơ ngập đất nông nghiệp lên tới 31.977 ha (chiếm 23,5% diện tích đất nông nghiệp toàn tỉnh), trong đó đất lúa bị ngập là 28.890 ha (chiếm 39,76% diện tích đất lúa).
• Nhu cầu nước tưới nông nghiệp tăng cao; vùng Hạ Thạch Nham có nhu cầu nước tăng từ 399 triệu m³ ở hiện tại lên 577 triệu m³ vào cuối thế kỷ 21.

Về các dự án thích ứng thực tế tại Quảng Ngãi được phân tích:

1. Dự án Trồng mới và phục hồi rừng ngập mặn ven biển xã Bình Thuận, huyện Bình Sơn (Quyết định số 1470/QĐ-UBND ngày 10/10/2013): Mục tiêu chống xâm thực, chắn sóng gió, bảo vệ nước ngầm, ổn định an toàn cho 850 hộ dân (3.200 nhân khẩu) và hạ tầng Khu kinh tế Dung Quất.
2. Dự án Quản lý tổng hợp đới bờ (QLTHĐB) tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2012-2015, định hướng 2020: Triển khai văn phòng điều phối, CSDL GIS/IMS, đánh giá xói lở, tài nguyên đất ngập nước và quy hoạch sử dụng không gian đới bờ.

Chương 2. Cơ sở khoa học lựa chọn phương pháp và đề xuất quy trình đánh giá hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu

Chương 2 tập trung luận giải cơ sở khoa học để thiết lập quy trình đánh giá:

• Sử dụng phương pháp SWOT để so sánh các công cụ (CBA, CEA, MCA, TAMD, AdaptME, RBM) và xác định sự kết hợp giữa RBM và Delphi theo quy tắc KAMET là tối ưu cho điều kiện thiếu hụt số liệu chuỗi thời gian dài ở Việt Nam.
• Thiết lập quy trình đánh giá hiệu quả HĐTƯ theo các bước:
  1. Xác định mục tiêu và phạm vi của hoạt động/dự án thích ứng;
  2. Thiết lập bộ chỉ số giám sát đánh giá dựa trên 3 nhóm chỉ số thành phần của RBM;
  3. Sử dụng kỹ thuật Delphi qua 2 vòng tham vấn chuyên gia (quy tắc KAMET) để sàng lọc chỉ số có mức độ đồng thuận cao;
  4. Thu thập dữ liệu và xây dựng Đường cơ sở (Baseline) của dự án;
  5. Đánh giá, chấm điểm kết quả thực tế đạt được so với đường cơ sở và mục tiêu dự án;
  6. Xây dựng bộ câu hỏi phỏng vấn phục vụ công tác thẩm định kết quả độc lập.

Nhóm chỉ số thành phần	Nội dung đánh giá trọng tâm
1. Tăng cường năng lực thích ứng	Thể chế chính sách, nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ thuật, khả năng tiếp cận nguồn lực và cơ chế ra quyết định linh hoạt tại địa phương.
2. Thực hiện hoạt động thích ứng	Tiến độ hoàn thành, diện tích rừng trồng/phục hồi, chiều dài công trình bảo vệ, số hộ dân được bảo vệ an toàn trước thiên tai.
3. Phát triển bền vững	Cải thiện sinh kế hộ gia đình, ổn định thu nhập, bảo vệ chất lượng môi trường nước ngầm, duy trì đa dạng sinh học và an ninh trật tự xã hội.

Chương 3. Đánh giá hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu cho tỉnh Quảng Ngãi và đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định cho thích ứng với biến đổi khí hậu

Chương 3 áp dụng thực nghiệm quy trình đã xây dựng vào 2 dự án tại Quảng Ngãi và đề xuất khung MRV:

• Đánh giá Dự án trồng rừng ngập mặn tại xã Bình Thuận (huyện Bình Sơn):
  • Xây dựng bộ chỉ số M&E gồm các chỉ số về tỷ lệ cây sống, diện tích rừng thành rừng, mức độ giảm thiểu sạt lở bờ biển, mức độ bảo đảm an toàn dân cư.
  • Qua 2 vòng tham vấn Delphi KAMET, các chuyên gia thống nhất cao về bộ chỉ số và bộ câu hỏi thẩm định.
  • Kết quả đánh giá cho thấy dự án đạt hiệu quả cao trong việc bảo vệ khoảng 850 hộ dân (3.200 nhân khẩu), hạn chế xâm nhập mặn, bảo vệ nguồn nước ngầm và tạo sinh kế bền vững gắn liền với hệ sinh thái ven biển.
• Đánh giá Dự án Quản lý tổng hợp đới bờ (QLTHĐB) giai đoạn 1 (2013-2015):
  • Đánh giá thông qua các chỉ số về năng lực thể chế (thành lập Văn phòng QLTHĐB, Ban chỉ đạo liên ngành), mức độ tích hợp CSDL IMS/GIS, hoàn thành các báo cáo điều tra hiện trạng xói lở, tài nguyên đất ngập nước và xây dựng hồ sơ vùng bờ.
  • Kết quả khẳng định dự án nâng cao rõ rệt năng lực quản lý nhà nước về tài nguyên - môi trường biển tại Quảng Ngãi.
• Đề xuất Khung MRV thích ứng với BĐKH:
  • Cấp dự án: Thiết lập quy trình 3 cấu phần độc lập:
    • M (Đo đạc/Giám sát): Đo đạc dựa trên các chỉ số kết quả đầu ra theo 3 nhóm chỉ số RBM, theo dõi tiến độ so với đường cơ sở.
    • R (Báo cáo): Áp dụng biểu mẫu khung báo cáo chuẩn hóa mô tả tiến trình, kết quả đạt được, phân bổ tài chính và các bằng chứng thực thi.
    • V (Thẩm định): Sử dụng bộ câu hỏi phỏng vấn chuyên gia và các bên liên quan độc lập để kiểm tra độ tin cậy, tính chính xác của báo cáo.
  • Cấp quốc gia: Đề xuất sơ đồ vận hành hệ thống MRV thích ứng quốc gia nhằm kết nối thông tin báo cáo từ cấp dự án/địa phương lên cơ quan đầu mối quản lý nhà nước (Bộ Tài nguyên và Môi trường), phục vụ việc tổng hợp Báo cáo quốc gia về thích ứng và thực hiện Thỏa thuận Paris.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận

1. Luận án đã nghiên cứu, phân tích và lựa chọn được phương pháp đánh giá hiệu quả của các HĐTƯ với BĐKH trên cơ sở kết hợp giữa phương pháp Quản lý dựa trên kết quả (RBM) và phương pháp Delphi theo quy tắc KAMET; xây dựng thành công quy trình đánh giá hiệu quả thích ứng gồm các bước cụ thể, khoa học và khả thi trong điều kiện Việt Nam.
2. Lần đầu tiên tại Việt Nam, cơ sở khoa học và cấu trúc chi tiết của khung Đo đạc, Báo cáo và Thẩm định (MRV) cho các HĐTƯ với BĐKH ở cấp dự án được nghiên cứu, đề xuất một cách có hệ thống, đồng thời đưa ra các định hướng then chốt cho việc xây dựng khung MRV thích ứng cấp quốc gia.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp kết quả đánh giá thực nghiệm định lượng và định tính về hiệu quả của các dự án thích ứng điển hình tại tỉnh Quảng Ngãi (Dự án trồng rừng ngập mặn Bình Thuận và Dự án QLTHĐB giai đoạn 1), hỗ trợ địa phương đúc kết bài học kinh nghiệm và xác định danh mục ưu tiên thích ứng cho các giai đoạn tiếp theo.
2. Quy trình đánh giá và khung MRV cấp dự án do luận án đề xuất có khả năng chuyển giao áp dụng trực tiếp cho các địa phương có điều kiện tương tự và phục vụ công tác quản lý nhà nước của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Kiến nghị, giải pháp đề xuất

• Ban hành quy chế và hướng dẫn kỹ thuật chuẩn hóa quy trình đánh giá hiệu quả HĐTƯ dựa trên 3 nhóm chỉ số RBM;
• Từng bước xây dựng và hoàn thiện Cơ sở dữ liệu đường cơ sở (Baseline) về BĐKH và thích ứng ở cấp tỉnh và cấp ngành;
• Thể chế hóa khung MRV thích ứng với BĐKH từ cấp dự án đến cấp quốc gia nhằm đáp ứng yêu cầu thực hiện Kế hoạch Thỏa thuận Paris tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu điển hình tại tỉnh Quảng Ngãi và chỉ tập trung vào một số dự án cụ thể mà không đánh giá toàn bộ các giải pháp thích ứng trên địa bàn; không thực hiện đánh giá hiệu quả kinh tế - tài chính dài hạn (CBA) do đặc thù hiệu quả kinh tế của các dự án thích ứng đòi hỏi thời gian vận hành kéo dài (có thể lên tới 15 năm); một số chỉ số cấp cơ sở còn phụ thuộc vào mức độ sẵn có của số liệu thống kê địa phương.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng kiểm chứng quy trình đánh giá và bộ chỉ số cho các dạng sinh thái, địa bàn và lĩnh vực khác (nông nghiệp nội đồng, đô thị, công nghiệp); nghiên cứu chi tiết hóa các tiêu chí thẩm định (V) và cơ chế chia sẻ thông tin báo cáo (R) để hoàn thiện khung MRV thích ứng ở quy mô cấp tỉnh và cấp quốc gia.

Giá trị tham khảo

• Đối với các nhà quản lý và cơ quan hoạch định chính sách: Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh ven biển có thể sử dụng khung MRV và quy trình đánh giá để thiết lập tiêu chí phê duyệt, giám sát và nghiệm thu các chương trình, dự án thích ứng với BĐKH.
• Đối với các nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp luận kết hợp RBM - Delphi KAMET, bộ tiêu chí đánh giá thích ứng quốc tế/trong nước và phương pháp luận thiết lập đường cơ sở trong nghiên cứu khí hậu.
• Phần đáng tham khảo nhất: Quy trình 8 bước Delphi KAMET trong lựa chọn chỉ số và cấu trúc 3 cấu phần của Khung MRV cấp dự án (Chương 2 và Chương 3).

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao luận án không đánh giá hiệu quả kinh tế (chi phí - lợi ích) của các hoạt động thích ứng?

Luận án giải thích rằng hiệu quả kinh tế và phân tích chi phí - lợi ích (CBA) của các hoạt động thích ứng thường đã được xem xét trong giai đoạn phê duyệt dự án đầu tư. Hơn nữa, hiệu quả kinh tế thực tế của một dự án thích ứng chỉ có thể lượng hóa đầy đủ khi công trình đi vào vận hành trong một thời gian tương đối dài (có thể lên đến 15 năm). Do đó, luận án tập trung đánh giá hiệu quả thích ứng thực chất qua 3 nhóm chỉ số: tăng cường năng lực thích ứng, kết quả thực hiện hoạt động và đóng góp cho phát triển bền vững.

2. Sự kết hợp giữa phương pháp RBM và phương pháp Delphi theo quy tắc KAMET có vai trò gì trong luận án?

Phương pháp Quản lý dựa trên kết quả (RBM) cung cấp khung logic để phân nhóm chỉ số (năng lực thích ứng, thực hiện HĐTƯ, phát triển bền vững) và so sánh kết quả thực hiện với Đường cơ sở. Phương pháp Delphi theo quy tắc KAMET (qua 3 giai đoạn, 8 bước) đóng vai trò thu thập, xử lý ý kiến chuyên gia nhằm sàng lọc, đạt được sự đồng thuận cao đối với bộ chỉ số giám sát và bộ câu hỏi phỏng vấn phục vụ thẩm định.

3. Kịch bản biến đổi khí hậu nào được sử dụng và mức độ tác động ngập lụt tại Quảng Ngãi được dự báo ra sao?

Luận án sử dụng kịch bản nồng độ khí nhà kính đại diện RCP4.5 và RCP8.5. Theo kịch bản RCP4.5, đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ tại Quảng Ngãi tăng 1,9°C, lượng mưa năm tăng 29,5%, mực nước biển dâng 54 cm. Trường hợp nước biển dâng 100 cm, 0,86% diện tích toàn tỉnh có nguy cơ bị ngập; trong đó diện tích đất nông nghiệp có nguy cơ ngập là 31.977 ha (chiếm 23,5% diện tích đất nông nghiệp toàn tỉnh) và đất trồng lúa ngập là 28.890 ha (chiếm 39,76% tổng diện tích đất lúa).

4. Hai dự án thích ứng cụ thể nào tại tỉnh Quảng Ngãi được luận án lựa chọn đánh giá thực nghiệm?

Đó là Dự án "Trồng mới và phục hồi rừng ngập mặn ven biển xã Bình Thuận, huyện Bình Sơn" (phê duyệt năm 2013, bảo vệ khoảng 850 hộ dân với 3.200 nhân khẩu và hạ tầng Khu kinh tế Dung Quất) và Dự án "Quản lý tổng hợp đới bờ (QLTHĐB) tỉnh Quảng Ngãi giai đoạn 2012-2015, định hướng đến năm 2020" (triển khai văn phòng điều phối, hệ thống GIS/IMS và quy hoạch vùng bờ).

5. Cấu phần Thẩm định (Verification) trong khung MRV cấp dự án của luận án được thực hiện như thế nào?

Thẩm định (V) trong khung MRV thích ứng được thực hiện bởi một bên độc lập thông qua việc sử dụng bộ câu hỏi phỏng vấn chuyên gia và các bên liên quan (được xây dựng qua các vòng Delphi) nhằm kiểm tra chéo tính chính xác, tính khách quan và độ tin cậy của các số liệu được đo đạc (M) và báo cáo (R).

Kết luận

Luận án của tác giả Chu Thị Thanh Hương đã giải quyết thành công vấn đề cấp thiết về phương pháp luận đánh giá hiệu quả các hoạt động thích ứng với BĐKH tại Việt Nam thông qua việc tích hợp phương pháp Quản lý dựa trên kết quả (RBM) và kỹ thuật Delphi theo quy tắc KAMET. Các kết quả đánh giá thực nghiệm tại tỉnh Quảng Ngãi đối với dự án trồng rừng ngập mặn và quản lý tổng hợp đới bờ đã chứng minh tính khả thi, độ tin cậy của quy trình đề xuất. Đồng thời, việc luận án đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định (MRV) thích ứng cấp dự án và định hướng cấp quốc gia là đóng góp khoa học và thực tiễn quan trọng, trực tiếp phục vụ công tác quản lý nhà nước về BĐKH và thực hiện các cam kết quốc tế theo Thỏa thuận Paris tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan các nghiên cứu về đánh giá hiệu quả của các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu. Cơ sở khoa học lựa chọn phương pháp và đề xuất quy trình đánh giá hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu. Đánh giá hiệu quả thích ứng với biến đổi khí hậu cho tỉnh Quảng Ngãi và đề xuất khung Đo đạc, Báo cáo, Thẩm định cho thích ứng với biến đổi khí hậu.

TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới 1. Đánh giá hiệu quả trước khi thực hiện các giải pháp thích ứng nhằm xác định các giải pháp ưu tiên 1) Tiêu chí sắp xếp thứ tự ưu tiên cho các giải pháp thích ứng của Quỹ Môi trường toàn cầu [29] Để sắp xếp thứ tự ưu tiên cho các HĐTƯ, Văn phòng Đánh giá độc lập thuộc Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) đưa ra bốn tiêu chí, bao gồm: tính liên quan, nhân rộng, hiệu quả và bền vững, cụ thể là: + Tính liên quan: Các hành động thích ứng cần phải liên quan đến kế hoạch cũng như đóng góp vào lợi ích phát triển kinh tế - xã hội bền vững. + Nhân rộng: Khả năng nhân rộng về quy mô và phạm vi của HĐTƯ.

+ Tính hiệu quả: Phân tích chi phí đầu tư và lợi ích thu được từ HĐTƯ. + Tính bền vững: Tác động tích cực và việc hỗ trợ tăng cường năng lực và quản lý tri thức của các HĐTƯ được xem xét trong đánh giá tính bền vững của dự án. Phương pháp đánh giá của GEF là một trong những cách thức tương đối hiệu quả, được nhiều tổ chức quốc tế và quốc gia áp dụng. Ưu điểm của phương pháp này là xét khá toàn diện những tác động và ảnh hưởng của các hoạt động thích ứng, từ đó quyết định thứ tự ưu tiên cho các dự án.

Tuy nhiên, phương pháp này vẫn còn một số hạn chế và khó khăn nhất định như: đòi hỏi nhiều nguồn lực về mặt tài chính và nhân sự, cần nhiều sự tư vấn và giúp đỡ của các chuyên gia từ các nước phát triển. Phương pháp này có thể được tham khảo khi xây dựng các 21 chỉ số, các ngưỡng cho điểm hay quy đổi các chỉ số không định lượng được qua các mức đánh giá kết quả thực hiện: Có/Không. 2) Công cụ sắp xếp thứ tự ưu tiên của Viện Chiến lược môi trường toàn cầu Nhật Bản Năm 2014, Viện Chiến lược môi trường toàn cầu Nhật Bản (IGES) đã công bố nghiên cứu về công cụ sắp xếp thứ tự ưu tiên của các hành động thích ứng [35]. Nghiên cứu này đã tiến hành đánh giá, so sánh ưu nhược điểm của một số phương pháp đánh giá hiệu quả thích ứng và đưa ra nhận xét, vì các HĐTƯ có liên quan tới quá trình ra quyết định ở tất cả các cấp, do đó cách tốt nhất để đánh giá hiệu quả của các HĐTƯ là sử dụng phân tích đa tiêu chí (Multi - Criteria Analysis - MCA).

Theo đánh giá của UNFCCC, MCA là công cụ phù hợp nhất cho việc xác định thứ tự ưu tiên của các HĐTƯ. Công cụ này sẽ chấm điểm các HĐTƯ dựa trên một loạt các tiêu chí đã được xác định sẵn, sau đó sắp xếp các hoạt động theo thứ tự từ cao xuống thấp. Khi xây dựng bộ câu hỏi thẩm định báo cáo trong khuôn khổ Luận án, Nghiên cứu sinh đã tham khảo các bước liên quan do IGES thực hiện. Đánh giá hiệu quả ở giai đoạn đang thực hiện và sau khi thực hiện các giải pháp thích ứng Năm 2007, Ủy ban liên chính phủ về BĐKH (IPCC) đã kêu gọi các nghiên cứu về “cách tiếp cận hiệu quả nhằm xác định và đánh giá hiệu quả các giải pháp và chiến lược thích ứng đã và đang thực hiện” [27].

Rất nhiều nghiên cứu của các tổ chức và cá nhân đã đề xuất khung Giám sát và Đánh giá (M&E) các HĐTƯ với BĐKH. Một số các phương pháp có thể kể tới như sau: 1. Khung năng lực thích ứng địa phương của Mạng lưới ứng phó với BĐKH châu Phi (ACCRA) Mạng lưới ứng phó với BĐKH châu Phi đề xuất khung đánh giá năng lực thích ứng với BĐKH của một địa phương dựa trên 5 đặc điểm: (i) Cơ sở vật chất 22 (về nguồn lực con người, chính trị, xã hội, tự nhiên, tài chính cần thiết để chuẩn bị ứng phó tốt nhất với sự thay đổi khí hậu); (ii) Thể chế (khả năng của hệ thống để đảm bảo sự tiếp cận bình đẳng và quyền được hưởng các nguồn lực và tài sản); (iii) Kiến thức và thông tin (sự thích ứng thành công đòi hỏi thông tin và sự hiểu biết về thay đổi trong tương lai, kiến thức về các lựa chọn thích ứng, khả năng đánh giá, và khả năng thực hiện các can thiệp phù hợp nhất); (iv) Sáng kiến đổi mới (đặc điểm chính của năng lực thích ứng liên quan đến khả năng của hệ thống để hỗ trợ đổi mới và đánh giá rủi ro); (v) Cơ chế ra quyết định linh hoạt (thông tin ra quyết định, minh bạch và ưu tiên là tất cả các yếu tố chính của năng lực thích ứng). Khung năng lực không chỉ được áp dụng trong đánh giá năng lực thích ứng với BĐKH mà còn có thể được thiết kế để xem xét sự thay đổi theo xu thế.

Nhóm chỉ số về năng lực thích ứng là một trong những chỉ số giúp đánh giá được hiệu quả của HĐTƯ. Mặc dù khung đánh giá năng lực thích ứng này chưa phải là một công cụ giám sát và đánh giá hoàn chỉnh, nhưng đây có thể được coi là điểm khởi đầu cho các nghiên cứu về sau [42]. AdaptME Báo cáo của Chương trình tác động khí hậu của Anh (United Kingdom Climate Impacts Programme - UKICP) về khung giám sát và đánh giá thích ứng đã đưa ra công cụ AdaptME để đánh giá và giám sát các biện pháp thích ứng với BĐKH [41]. AdaptME không có các chỉ số cụ thể mà là một hướng dẫn giúp người dùng định hướng và thiết kế các yếu tố để đánh giá biện pháp thích ứng của riêng mình.

Bộ công cụ yêu cầu người dùng tự trả lời các câu hỏi liên quan như loại hình đánh giá, mục đích đánh giá, những rào cản,. từ đó người dùng thiết kế khung đánh giá phù hợp. Nghiên cứu sinh cũng đã tham khảo phương pháp AdaptME trong khi xây dựng các chỉ số thành phần của 3 Nhóm chỉ số trong khuôn khổ của Luận án. Khung giám sát các hành động thích ứng của UNDP UNDP đã xây dựng một khung giám sát các hành động thích ứng bao gồm các chỉ số nhằm đánh giá 5 quá trình: (i) Tăng cường năng lực; (ii) Quản lý thông tin; (iii) Quy hoạch và lập chính sách; (iv) Ra quyết định phục vụ phát triển; (v) Giảm thiểu rủi ro [26].

Khung giám sát này được xây dựng nhằm hỗ trợ cho quá trình ra quyết định ở cấp quốc gia. Các chỉ số được xây dựng nhằm đánh giá các HĐTƯ dựa trên 4 mục tiêu: Phạm vi áp dụng, tác động, tính bền vững và khả năng nhân rộng. Khung phân tích xây dựng các chỉ số đánh giá thích ứng với BĐKH Năm 2008, Harley và nnk đã đưa Khung phân tích xây dựng các chỉ số đánh giá thích ứng với BĐKH (Hình 1. Các chỉ số quá trình Các chỉ số kết quả Xây dựng các chính sách về thích ứng (Ví dụ: Xây dựng các chính sách/kế hoạch liên quan đến quản Kế lý lũ theo lưu vực sông) hoạch thích ứng với BĐKH Đưa ra các giải pháp thích ứng Hiệu quả của các hành động (Ví dụ: Xây dựng các chương thích ứng (Ví dụ: giảm thiệt trình phòng chống lũ) hại về kinh tế do lũ) Hình 1.

Khung phân tích xây dựng chỉ số đánh giá thích ứng với BĐKH Nguồn: [32] Theo Khung phân tích, “quá trình” gắn liền với việc xây dựng các chính sách và giải pháp thích ứng; và, “kết quả” là hiệu quả thực hiện các giải pháp đó. Qua đó chỉ ra mối liên hệ giữa những chỉ số thích ứng dựa trên quá trình (tức là chỉ số để đánh giá quá trình xây dựng chính sách và giải pháp thích ứng) và dựa trên kết quả (đánh giá hiệu quả của các hành động thích ứng được đề xuất). Do đó, các chỉ số có thể phân thành 2 loại: chỉ số quá trình và chỉ số kết quả. Chỉ số quá trình giữ vai trò quan trọng đối với những đánh giá ngắn hạn, ngược lại chỉ số kết quả phù 24 hợp hơn với những đánh giá dài hạn.

Ngoài ra, nghiên cứu của Harley và nnk (2008) cũng chỉ ra ưu điểm và hạn chế của từng loại chỉ số (Bảng 1. Phân tích ưu nhược điểm của hai loại chỉ số Chỉ số quá trình Chỉ số kết quả Hầu hết những mục tiêu của chính Cho phép lựa chọn các giải pháp thích ứng sách là dựa trên kết quả. phù hợp nhất để đạt được mục tiêu đề ra. Ưu điểm Có khả năng liên kết mục tiêu của Tiếp cận linh hoạt và có thể điều chỉnh khi chính sách thích ứng với mục tiêu có các thông tin mới.

của các chính sách khác. Không phản ảnh được thành công của Không phản ảnh được thành công chính sách thích ứng. của chính sách thích ứng. Mỗi mục tiêu có cách tiếp cận khác nhau.

Không linh hoạt, khó cập nhật thông Hạn chế Khó khăn trong việc tích hợp mục tiêu của tin mới. chính sách thích ứng với mục tiêu của các chính sách khác. Nghiên cứu của GIZ về hệ thống M&E Năm 2013, GIZ đã phân tích, so sánh 10 hệ thống giám sát và đánh giá (M&E) các HĐTƯ với BĐKH ở cấp quốc gia, cấp địa phương và cấp dự án [30]. Kết quả phân tích cho thấy, không có một cách tiếp cận chung cho hệ thống giám sát và đánh giá, mà phải dựa vào bối cảnh cụ thể như: mức độ áp dụng (tùy cấp độ như quốc gia, địa phương, dự án hoặc từ nguồn vốn được tài trợ là trong nước hay quốc tế); mục tiêu và mục đích ứng dụng của hệ thống M&E: ví dụ như giám sát quá trình hay kết quả thích ứng; khả năng và nguồn lực của đơn vị thực hiện M&E.

Khung theo dõi thích ứng và đo lường phát triển (TAMD) Năm 2013, Nick Brooks và nnk đã đề xuất Khung theo dõi thích ứng và đo lường phát triển (Tracking Adaptation and Measuring Development - TAMD) [40]. Khung này thực chất cung cấp một bộ “khung đôi” để đánh giá và so sánh hiệu quả của các biện pháp can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp để giúp người dân thích ứng với BĐKH.