Chương I : Tổng quan về đánh giá dự án môi trường 1. Dự án môi trường 1. Khái niệm Danh từ "du án" được dùng cho nhiều lĩnh vực và trong các hoạt động khác nhau của nền kinh tế quốc dân với mục đích và mục tiêu khác nhau. Từ khi danh từ "dự án" ra đời, danh từ này được nhiều người sử dụng dé chỉ những hoạt động, những quá trình rất khác nhau trong từng lĩnh vực cụ thê rất đa dạng.
Campbell "Dự án là các hoạt động với các thông số được xác định chính xác với khung thời gian và các mục đích cho riêng dự án do". Theo Paula martin & Karen Tate "Dự án là bắt kỳ nỗ lực tạm thời và có tổ chức nảo nhằm tạo ra một sản phẩm, dịch vụ, quy trình hay kế hoạch đơn nhất". Trang web của tổ chức Vietnam Foundation — đơn vị tài trợ dự án Tài nguyên giáo dục mở đưa ra định nghĩa "Dự án là một tập hợp các công việc, được thực hiện bởi một tập thể nhằm đạt được một kết quả dự kiến trong một thời gian dự kiến với một kinh phí dự kiến". Trên góc độ tổng quát nhất, dự án có thé được hiểu là hệ thống các công việc được xác định rõ mục tiêu, nguồn lực cũng như thời gian bắt đầu và kết thúc.
Nói cách khác, dự án là một quá trình hoạt động đã xác định rõ mục tiêu cần phải đạt được trong những ràng buộc nhất định về thời gian và nguồn lực dé đạt mục tiêu đó. Trong lĩnh vực môi trường, dự án được phân thành nhiều loại và chủ yếu được đặt tên theo đặc điểm hoạt động của dự án. Dự án môi trường "Đồi rác lấy cay" của Green Life thuộc dự án truyền thông về môi trường với hoạt động chính là truyền thông và tổ chức các sự kiện "Đổi rác lay cây". Đặc điễm - Mỗi một dự án nói chung và những dự án môi trường nói riêng, thông thường bao gôm 5 đặc diém chính sau: + Có mục tiêu và mục tiêu được xác định cụ thê, rõ ràng + Được thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định, có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc.
+ Thường liên quan đến nhiều bộ phận trong doanh nghiệp và lĩnh vực chuyên môn khác nhau. + Liên quan đên việc thực hiện một điêu mà chưa từng được làm trước đó. + Đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng dau ra, chi phí và thời gian cụ thé (Nguyễn Quốc Duy, 2012). Đánh giá dự án môi trường 1.
Khái niệm Đánh giá dự án môi trường được hiểu là quá trình thu thập dữ liệu đáng tin cậy một cách có hệ thống và sử dụng đữ liệu đó để đưa ra đánh giá về giá trị của sản phẩm, dịch vụ hoặc quá trình tại bất kỳ thời điểm nào đó trong vòng đời của dự án (NSW, 2004). Sự cần thiết phải đánh giá dự án môi trường Đánh giá dự án môi trường giúp cung cấp và truyền đạt những thông tin cần thiết cho các bên liên quan đến dự án. Ngoài ra, việc đánh giá còn giúp những người đang thực hiện dự án nắm bắt được những gì đang diễn ra đối với dự án, từ đó giúp các nhà quản lý dự án có những thay đôi phù hợp và kịp thời dé đạt được mục tiêu. Việc đánh giá kết quả của các dự án môi trường là điều rất cần thiết.
Tuy nhiên, có rất ít các dự án môi trường thực hiện nghiêm túc công việc đánh giá này. Khi thực hiện một dự án môi trường, tất cả thành viên trong tập thé đều phải bỏ nhiều công sức và nhiều nguồn lực như thời gian, tiền bạc,. Thông thường, việc mọi người thường làm đa số là tập trung lập kế hoạch cho dự án mà bỏ qua việc thiết lập khung đánh giá cho dự án môi trường. Thiết lập khung đánh giá được coi là một điều quan trọng vì nó cho biết điều gì là hiệu quả đối với dự án và tại sao, và điều gì là không hiệu quả.
Hay nói cách khác, nó đang đánh giá những nỗ lực của tập thé và sẽ giúp những nhà quản lý dự án tìm cách tập trung vào những điều hiệu quả và loại bỏ, tthay đổi những yếu tố kém hiệu quả nhăm hướng đến mục tiêu chung của dự án. Khi đánh giá một dự án môi trường, chúng ta có thé học hỏi kinh nghiệm của chính mình trong quá khứ và điều chỉnh hoạt động của dự án trong tương lai nếu cần thiết. Việc đánh giá giúp cung cấp một cơ chế phản hồi để cải thiện liên tục những cô gắng, nỗ lực của tập thể, góp phần vào việc ra quyết định trong mỗi giai đoạn của dự án, nó khuyến khích những người đang thực hiện dự án suy ngẫm về kết qua của mình dé cân nhắc các hành động và hướng đi trong tương lai. Đánh giá giúp chúng ta hiểu rõ giá trị của dự án môi trường mà mình đang thực hiện băng cách đánh giá tính hiệu lực, hiệu quả, tính phù hợp và cách quản lý.
Quan trọng nhất, đánh giá dự án môi trường sẽ cho chúng ta biết liệu chúng ta có đạt được những gi chúng ta đã đặt ra được hay không và nếu không đạt được thì tại sao. Thông thường, việc thực hiện đánh giá dự án môi trường do nhiều đối tượng khác nhau yêu cầu thực hiện. Đối với các dự án được tài trợ từ bên ngoài, đánh giá dự án môi trường được đưa vào như một phần yêu cầu của cơ quan tài trợ để cung cấp bằng chứng về trách nhiệm giải trình, các kết quả đạt được hoặc tính hiệu quả trong việc tải trợ. Đối với những người trong dự án môi trường, họ thường thực hiện việc đánh giá để xác định rằng họ có đang đi đúng hướng hay không, và giúp họ đưa ra quyết định về hướng đi trong tương lai.
Các dự án môi trường được đánh giá thường ở vị thế mạnh hơn và có uy tín hơn so với những dự án môi trường không được đánh giá. Các dự án được đánh giá tốt thường rất có lợi thế trong việc nhận được sự ủng hộ, tin tưởng cũng như sự tải trợ thêm từ nhiều tổ chức khác. Quy trình xây dựng khung đánh giá Liên quan đến việc đánh giá, nếu bước thiết yếu nhất trong quá trình lập kế hoạch của dự án môi trường là thiết lập các mục tiêu thì trong việc đánh giá, đó chính là xác định mức độ đạt được những mục tiêu nảy. Khung đánh giá thường bao gồm: - Câu hỏi đánh giá; - Chỉ số hoạt động: - Thông tin hiệu suất; - Đánh giá.
Câu hoi đánh giá Tùy thuộc vào mục đích, các đánh giá sẽ liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau, tuy nhiên câu hỏi đánh giá cân đảm bảo: - Tính phù hợp (Có ý nghĩa không?). Hoạt động của dự án môi trường có đi đúng vân đê? - Hiệu quả (Nó đã hoạt động như thế nào?). Dự án môi trường có đạt được các mục tiêu / kêt quả mong muôn không? - Hiệu quả (Có hiệu quả về chi phí không?). Chúng ta có thé sử dụng tốt hon các ngu6n lực không? - Quy trình (Nó đã được quản lý tốt chưa?).
Phương pháp được sử dụng để ra quyết định và quản lý dự án có đảm bảo thành công không? Chỉ số hoạt động Các câu hỏi sau có thê được hỏi đê kiêm tra chât lượng khi lựa chọn các chỉ - Các chỉ số có hợp lệ không? Các chỉ số có tập trung chính xác vào kết quả và mô tả tình huống của dự án môi trường không? Chúng có thé quan sát và đo lường được không? - Các chỉ số có phô quát không? Các chi số khác nhau có thé liên kết với nhau dé cung cấp một bức tranh toàn cảnh về hoạt động của dự án môi trường và các kết quả mục tiêu của dự án không? Chúng có bao gồm day đủ các cấp độ trong khung đánh giá không? - Mỗi chỉ số cho biết đặc điểm hoặc thay đổi nào sẽ được tính? Chỉ báo có cho biết lượng thay đổi dự kiến không? Liệu các chỉ số có phản ánh được tính tích cực / tiêu cực cho kết quả không? - Các chỉ số có cho phép tổng hợp từ dữ liệu mẫu đến các tổng thê lớn hơn không? Dữ liệu thu được từ một mẫu có đại diện chính xác cho dự án môi trường tong thé không? Thông tin hiệu suất Cần xác định thông tin định lượng (số) hoặc thông tin định tính (mô tả) nào là cần thiết để đánh giá đầy đủ dự án môi trường đang thực hiện. Cần xác định đâu là khía cạnh quan trọng nhất của dự án môi trường dé có thé đo lường chúng. Đánh giá Đưa ra đánh giá về sự thành công của dự án môi trường, chúng ta có thể sử dụng: - Tiêu chí và phê duyệt của các bên liên quan. - Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về môi trường.
- Phân tích chi phí - lợi ích (kinh phí, thời gian). - Mức định trước. Báo cáo kết quả đánh giá dự án môi trường Khi phân tích đữ liệu giám sát, chúng ta sẽ phát hiện mức độ hoạt động của dự án môi trường dựa trên một số phương pháp đánh giá tiêu chuẩn. Chúng ta có thể so sánh những phát hiện này với mục tiêu đánh giá của mình và bắt đầu đưa ra kết luận dự thảo, đánh giá và khuyến nghị về dự án môi trường.
Sau đó cần tham khảo ý kiến của các bên liên quan về tính chính xác và thích hợp của những điều được đưa ra, đồng thời thực hiện các sửa đổi nếu cần thiết. Tất cả thông tin này sau đó có thể được kết hợp thành một báo cáo cuối cùng về đánh giá. Tất cả các yếu tố có thé được đưa vào báo cáo đánh giá: - Kết quả: bằng chứng về quy trình, hiệu suất, đầu ra hoặc kết quả của dự án môi trường. - Kết luận: đưa thông tin bằng lời và số để xác định những gì đã thực hiện được.
- Đánh giá giá tri: nêu rõ các kết luận, chỉ ra "tốt" hay "xấu" và mức độ của chúng (Vi dụ: hiệu quả, không hiệu quả; phù hợp, không phù hop. - Khuyến nghị: lời khuyên về quản lý dự án môi trường, hoặc đưa ra những bài học, kinh nghiệm rút ra được từ đánh giá (NSW, 2004). Tuy thuộc vào đặc điểm hoạt động của các dự án môi trường, trong từng giai đoạn đánh giá cụ thé mà khung đánh giá có thé được xây dựng một cách linh hoạt, sao cho phù hợp với dự án. 10 Chương II : Giới thiệu dự án môi trường "Đổi rác lay cây"' và tiêu chí đánh giá hiệu quả dự án 2.
Giới thiệu dự án 2.