MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá. Đất là giá đỡ cho toàn bộ sự sống của con người. Đất đai là tài sản có giá trị to lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là điều kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát triển.
Nước ta đang trong thời kỳ thực hiện công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, nhiều dự án khu công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị và các khu dân cư đang được phát triển một cách mạnh mẽ. Vậy, để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội nhà nước cần thu hồi một phần đất mà người dân đang sử dụng. Công tác bồi thường GPMB là một công việc hết sức khó khăn, phức tạp được xã hội đặc biệt quan tâm. Bởi công tác bồi thường GPMB liên quan đến một loại tài sản có giá trị rất lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, hộ gia đình và các cá nhân.
Thực tế qua nhiều dự án GPMB cho thấy công tác GPMB vẫn tồn tại nhiều bất cập. Khó khăn lớn nhất của công tác giải GPMB đó là việc xác định mức giá bồi thường nhưng mức giá bồi thường thực tế lại luôn thấp hơn so với giá thị trường do vậy ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý của người dân, họ sẽ cảm thấy mức giá bồi thường là chưa hợp lý. Vì vậy, đó cũng là lý do khiến cho người dân không tình nguyện di dời và không ủng hộ công tác GPMB. Cùng với sự phát triển về kinh tế - xã hội của cả nước nói chung và phường Túc Duyên, thành phố Thái Nguyên nói riêng trong những năm gần đây đã có nhiều dự án được triển khai góp phần nâng cao đời sống của người dân cũng như đóng góp tích cực cho sự phát triển của đất nước.
Để đảm bảo e 2 đúng tiến độ của các dự án trên địa bàn phường Túc Duyên thì công tác bồi thường phải diễn ra một cách nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, trên thực tế thì công tác bồi thường và GPMB còn gặp khá nhiều trở ngại, khó khăn dẫn đến việc BGMB cho đơn vị thi công còn chưa kịp thời, làm ảnh hưởng đến tiến độ thi công của các dự án trên địa bàn phường. Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác GPMB, được sự đồng ý và giúp đỡ của ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, ban chủ nhiệm Khoa quản lý tài nguyên, cùng với sự giúp đỡ của Trung tâm quỹ đất thành phố Thái Nguyên em đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng, hỗ trợ tái định cư khu dân cư số 7B phường Túc Duyên, thành phố Thái Nguyên”. Mục tiêu của đề tài 1.
Mục tiêu tổng quát Đánh giá thực trạng công tác bồi thường và GPMB khu dân cư số 7B phường Túc Duyên từ đó đề xuất nhưng phương án giải quyết có tính khả thi cao và rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường và GPMB cho địa phương trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể - Điều tra được điều kiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của khu vực GPMB - Đánh giá công tác bồi thường và GPMB - Đánh giá ảnh hưởng của công tác GPMB đến đời sống của người dân trong khu vực GPMB - Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác GPMB và đề xuất phương án giải quyết 1. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc chính sách, luật đất đai, các nghị định, thông tư văn bản dưới luật có liên quan đến bồi thường và GPMB. e 3 - Điều tra, thu thập kết quả một cách chính xác trong việc GPMB từ đó rút ra kết luận và nhận xét.
- Tài liệu và việc đánh giá phải đảm bảo tính khách quan trung thực. - Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và các kinh nghiệm đã thu được trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa đối với học tập và nghiên cứu - Củng cố lại kiến thức đã được học, trau dồi cách thực hiện một đề tài khoa học.
- Nắm chắc các luật, chính sách có liên quan đến vấn đề GPMB để áp dụng vào thực tế. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đánh giá được thực trang sử dụng đất và xác định những vấn đề bất cập còn tồn tại. - Đánh giá được những thuận lợi khó khăn của việc thực hiện công tác bồi thường và GPMB và từ đó đề xuất những biện pháp có tính khả thi cao giúp cho công việc này ngày càng được thực hiện một cách nhanh chóng và có hiệu quả hơn. e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái quát về công tác bồi thường và GPMB 2. khái niệm về bồi thường, hỗ trợ và TĐC 2. Bồi thường - Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả cho người có đất bị thu hồi những thiệt hại về quyền sử dụng đất hoặc quyền sử dung đất, nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất do việc thu hồi gây ra (Theo khoản 12, điều 4, luật đất đai 2013). - Quyết định thu hồi đất: là việc nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai (Theo khoản 14, điều 4, luật đất đai 2013).
- GPMB là quá trình tổ chức thực hiện công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất nhất định được quy định cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó. - Công tác bồi thường GPMB từ khi thành lập hội đồng GPMB cho tới khi giao mặt bằng cho chủ đầu tư [11]. Hỗ trợ Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới (Theo khoản 11, điều 4, luật đất đai 2013). Tái định cư Luật đất đai năm 2003 quy định : “ UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất để bồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyểnchỗ ở…Trường hợp không có khu TĐC thì người bị thu hồi đất được bồi thường bằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu nhà nước đối với khu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối với khu vực nông thôn…” [10].
e 5 Từ quy định của pháp luật hiện hành, chúng ta co thể tạm đưa ra quan niệm về tái định cư như sau: tái định cư là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho người bị nhà nước thu hồi đất ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống [11]. Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC * Tính đa dạng Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội, dân cư khác nhau: khu vực nội thành, mật độ khu dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ; khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp. Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể [6]. * Tính phức tạp Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với người dân.
Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp mà khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này. e 6 - Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn do những nguyên nhân sau: + Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống và sinh hoạt của người dân mà tâm lý, tập quán là ngại di chuyển chỗ ở. + Nguồn gốc sử dụng đất khác nhau qua nhiều thời kỳ với chế độ quản lý khác nhau, cơ chế chính sách không dồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai xây nhà trái phép thường xuyên diễn ra thường xuyên.
+ Thiếu quỹ đất do xây dựng khu TĐC cũng như chất lượng khu tái định cư thấp chưa đảm bảo được yêu cầu. + Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buồn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến ở khu vực mới thì điều kiện kiếm sống bị thay đổi nên không muốn di chuyển. Vì vậy, mỗi dự án khác nhau thì công tác GPMB được thực hiện khác nhau [6]. Đối tượng và điều kiện được đền bù Nội dung này được nhà nước quy định tại Luật Đất đai 2013: “Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định thì được bồi thường” (Theo khoản 1, điều 74, luật đất đai 2013).
Đối tượng được đền bù theo quy định của pháp luật Tổ chức, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, các cá nhân trong nước, ngoài nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức đang sử dụng đất bị nhà nước thu hồi (gọi chung là bị thu hồi đất) được đền bù thiệt hại về đất khi bị thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích công cộng phải là người có đủ điều kiện được đền bù thiệt hại về đất.